Inventory 3966
Japan · 353 pages · 198 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
1 : ƒ vSlingelandt received: reported: 6 / 5 5 2/22½ in it Separate Letters, Enclosures Ambon to the Netherlands anno 1792 123 Secret Incoming BB for Copy Register of the Letters and Papers from Ambon for the Netherlands anno 1792 Separate Letter from the Right Honorable Mr. Johan Adam Schilling governor and director of this Province to Their High Excellencies, addressed and dated the 29th of this month from page 1 to page 8 Incoming separate letter from the Governor of Makassar Beth dated 25 February 1791 - - - - - - - from page 9 to page 9 Incoming separate letter from the Governor of Ternate Cornabe dated 28 December 1791 - - - - - - from page 10 to page 12 Incoming separate letter from Banda dated 25 May of the past year from page 13 to page 13 Copy declaration of the Banda citizen Josep Jacob W: and Outgoing separate letter from Ambon's Governor Schilling to the Governor of Makassar Beth dated Outgoing separate letter from the aforementioned Governor Schilling to the Governor of Ternate Cornabe dated the 27th of this month. from page 16 to page 19: Copy declaration of the orang kaya of Kwaos Kanna Kanna dated 10 February of the past year - - - - - - -- the Prince Major Kaicil Celkeddin dated as above - - - - - - - from page 20 to page 21 the native of Soya Johannes Latoemalia dated 22 May of the past year - - - - - - - - from page 14 to page 14. the 15th of this month - - - - - - - - - - dated the 22nd of this month - - - - - - - - - from page 21 to page 23 the raja of the village Iha Pohon Patti lying on the south coast of Ceram and the orang kaya of the village Keliakat Patti Ambon situated on the island of Goram, dated the 26th of this month from page 23 to page 25: Incoming separate letter from the Resident of Buru Coomans dated 13 September 1791 - - - - - - - - - - from page 26 to page 27 Letter from the same, dated 20 October 1791 - - - - from page 27 to page 28 Copy Instruction for Corporal Hermanus Jonas to extirpate the spice trees and conduct the census in the hinterland of Buru dated 25 September 1791 - - - - - from page 28 to page 29 from page 15 to page 15 from page 19 to page 20. turn over Papers Copy compendious report in the form of a Daily Register by the Resident of Buru Coomans concerning his conducted small Hongi expedition in the hinterland of Buru and the island of Ambelau dated 15 December 1791 - - - - - - - from page 29 to page 36: Incoming separate letter from the Commander of Sawai Fockens dated 17 December 1791 - - - - from page 36 to page 36 Letter from the Resident of Buru Coomans dated 24 February of the past year - - - - - - - - from page 36 to page 37. Letter to the Resident of Buru Coomans dated 24 October 10 October 1792. - from page 38 to page 38. Letter to the Commander of Sawai Fockens dated 4 February of the past year - - - - - from page 39 to page 39: Letter to the Resident of Buru Coomans dated as above - - - - - - - from page 39 to page 39 Copy declaration of the natives of the village Hateling subordinate to Sawai, named Pamas and Nakasoenie, dated 17 July Memorandum for the Senior Merchant Smissaert and further members of the Political Council to be observed and complied with during the absence of the Right Honorable Mr. Johan Adam Schilling, governor and director of this Province, who is about to depart for Banda in the capacity of Commissioner of Their High Excellencies, dated 23 February of the past year from page 41 to page 44: Amboina in the Castle Nieuw Victoria, 30 September 1792 of the past year - - - - - - - - - from page 40 to page 40. Note of the received letters and papers: this late receipt has rendered the Governor unable to send the Prince of Tidore, Kaicil Melkiddin, to Batavia - - - - - - - - - - - page 6 the execution of that order has therefore been recommended to the second-in-command and the members of the political council. - page 5 question whether the abandoned wives and children of that Prince must be sent to Batavia and what may be provided to them – – - - - page 4 the wives and children of the aforementioned Prince granted for maintenance up to the allowance that he enjoyed without them – – – – – – – – – – – - - page 8 Correspondence some ordnance of the wrecked bark Ceram salvaged by the court of Buton - - - - page 8 the envoy of this court is inclined to retain that ordnance – – – – – - - page 8 statement of which ordnance and iron kettles the bark Ceram possessed - - - - - - - - - page 8 the caliber of the salvaged ordnance cannot be stated from here – – – – – page 8 the Gentleman Governor of Ternate Cornabe approves that an expedition from there be dispatched to Goram - - - - - - - - - - - - - - page 10. the requirements of His Honor have been satisfied. hope that Their High Excellencies will also be content with this - - - - - - - - - - - - page 12 Cerammers the brother of Prince Nuku intends to attack the north and south sides of Ceram with two raiding fleets - the second-in-command Smissaert informed thereof. — the heads of the respective outer stations and posts instructed to be on guard against the attack of the enemies - - - - - - - - - - page 14: Nuku intends with 80 vessels ready at hand to attack Sawai and Manipa which place he is targeting is uncertain - - - - - - - - - - - page 16 7 of those vessels crossed over to Buru – – - - – – – – – – – – page 17 5 vessels have been sent by Nuku to Maguindanao to request assistance against the Company - - - - - the faithful captain of Keffing Baockan deceased - - - - - - - page 19: the return of Nuku's emissaries is unknown - - - - – - - – page 19 Nuku nevertheless remains a dangerous subject for Ambon. — the Gorammers remain loyal to him - - - nothing has yet come of that threat – – – – – – – — — — — — — — page 15 and accomplished – – – – - - - – – - – – – – – – – – page 11 as can be deduced from the adjacent reports – – – - – – – – – page 22 page 13 page 18 Alphabetical Register of the Marginals of the Separate letter to Their High Excellencies dated 29 September 1792 Letters and [illegible] Outgoing G page 21 page 20 turn over 6 page 15 6 5 8
Dutch transcription
1 : ƒ vSlingelandt be: rf: 6 / 5 5 2/22½ ine Apardle Brieven, Bijlager Amben van Neederland d: Ao: 1792 123 Secreet Inkomend BB voor Copia Register der Brieven en Papieren van Ambon voor Nederland d' A: 1792 Aparte Messire van den welEd: Achtb: Heer Johan Adam Schilling gouverneur en directeur dezer Provintie aan Hun Hoog Ed=s geregt en ged=t den 29 dezer vean Jang 1 tot paij 8 Aankomende Aparte brief van macasserse Gouverneur Beth de dato 25 febr: 1791 - - - - - - - „ „ 9 „ „ 9 _ „ van Ternaats Gouverneur Cornabe in dato 28 december 1791 - - - - - - „ „ 10 „ „ 12 „ van Banda in dato 25 Maij J=lo „ „ 13 „ „ 13 Copia verklaring van den bandas burger Josep Jacob W: en Afgaande aparte biief van Ambons Gouver:r Schilling aan Macassaarts Gouverneur Beth in dato „ van evengem Gouver schilling aan Ter„ „naato Gouver Cornabide dato 27 dezer. „ „ 16: „ „ 19: Copia verklaring van den orangkaij van kwaos kanna kanna de dato 10 febr j:l: - - - - - - -- den Piir Majoor Kaytjelie Stelked„ „din in dato als Even - - - - - - - „ „ 20 „ „ 21 den Inlander van Soija Joh=s Latoemalia dato 22 Maij J. l - - - - - - - - „ „ 14 „ „ 14. 15 dezer - - - - - - - - - - in dato 22 dezer - - - - - - - - - „ „ 21 „ „ 23 „den radja van den op Cerams zuid Cust leggende Negorij Iha Pohon Pattij en den orangkaij van de ten Eijlande Goram gelegene Negorij keliakat Pattij Ambon ged=t en 26 dezer „ „ 23 „ „ 25: Aan komende aparte brief van bouros resident Coomans in dato 13 september 1791 - - - - - - - - - - „ „ 26 „ „ 27 — brief van als Even get den 20 october 1791 - - - - „ „ 27 „ „ 28 Copia Jnstructie voorden Corporaal Hermanus Jonas om de specerij bomen te extrpeeren en de ziel beschrij„ „ving aan 't agterland van Bouko te doen de dato 25 september 1791 - - - - - „ „ 28 „ „ 29 - „ „ 15 „ „ 15 - _o - _ - _ „ „ 19 „ „ 20. t verte Papieren Copia Compendiur Berigt by forma van Dag Register van Bouros resident Coomans wegens zijne ge„ Gedaane kleine Hongy aan 't agterland van Bouco en 't Eyland Amblauw in dato 15 december 1791 - - - - - - - van p: 29 tot p:s 36: Aankomende Aparte brief van Sawaijs Commandant Foe„ „kens in dato 17 december 1791 - - - - „ „. 36 „ „ 36 brief van Bouros resident Coomans in dato 24 febr: J:t - - - - - - - - „ „ 36 „ „ 37. _ brief aan Bouros resident Coomans in dato 24eCabr ageb: 10 october 1792. - „ „ 38 „ „ 38. _„ aan sawaijs Commandant Fockens in dato 4 feb=r J: l: - - - - - „ „ 39 „ „ 39: — „ aan Bourot resident Coomans in dato als Even - - - - - - - „ „ 39 „ „ 39 Copia verklaring van de Inlanders van de Negorij Htateling onder sawaij sorteerende, Pamas en nakasoenie genaamt in dato 17 Julij Memoie voor den opperkoopman smisjaert en verdere leeden van den Politicquam Raad om geduurende de absentie van den welEd: Achtb Heer Johan Adam schilling gouver en directeur dezer Provintie als na Banda staande te vertrekken in qualiteit van Commis„ saris H: H: Eds geobserveert en nage¬ „komen te worden in dato 23 febr: j. 4 „ 41 „ „ 44: Amboina int Casteel Niuw Victoria den 30 Septemb: 1792 J. l - - - - - - - - — „ „ 40 „ „ 40. notitie der ontvangene brieven en Papieren-— - dus late ontvanger heeft den Gouver buiten staat gesteld den Tidors prins Kaijtjuelie Melkiddin na Batavia te zenden - - - - - - - - - - - „ de uitvoering dier ordre is derhalven den tecemde en Leeden van politie aan bevoolen. - . „ - vrage ofde agtergelatene vrouwen kinderen van dien Prins na Batavia werd ver„ „zonden moeten en wat aan hen verstrekt mag worden – – - - - „ 4 de vrouwen kinderen van voorsz: Prins tot onderhoud toegelegt tot Douceur dat hij zonder dezelve genoten heeft - – – – – – – – – – – - - „ Correspondentie eenig geschut van de verongelukte barg Ceram door 't Boutongse hof opgevischt - - - -„ den afgezant van dit hof is genegen dat geschut aan te houden - – – – – - - „— opgave welk geschut en eijstketels de barcq Ceram gehad heeft - - - - - - - - - „ het Caliber van het opgevishte geschut kan van hier niet opgegeven worden – – – – – „ 8 de Heer Ternaats gouverneur Cornabe keurd goed dat een expeditie van daarna aan de requisiten van zijn Ed word voldaan. hope dat Hun Hoog Ed=s daar mede genorgen zullen neemen - - - - - - - - - - - - „ 12 Cerammers den broeder van den eers Noekoe is voorniemens de noord en zuid kant van Ceram met twee roofvloten aan te vallen- den secunde tmissaert daar van kennis gegeven. — de hoofden der respective buiten Comtoiren en posten gerecommandeert op hoede te zin tegens den aanval der vianden - - - - - - - - - - „ 14: Noekoe is voorneemens met 80 in gereedheid zijnde vaartuigen sawayen Ma„ op welk plaats hy het gemunt heeft is onzeekere - - - - - - - - - - - „ 16 7 van die vaartuigen na Bouro overgestoken - – - - – – – – – – – – „ 17 5 vaartuigen zijn door Noekoe na Magindanauw gezonden om adsistentie tegens de Comp: te verzoeken - - - - - de trouwen kapitain van keffing Baockan overleden - - - - - - - „ 19: van de te rug komst van Voekorszendelingen is men onkundig - - - - – - - – „ — Noekos blijft egter een gevaarlyk subject voor Ambon. — de Gorammers blijven hem getrouw - - - van die bedreiging nog niets geworden – – – – – – – — — — — — — — „ — en bewerkstelligt - – – – - - - – – - – – – – – – – – Goram afgezonde worde - - - - - - - - - - - - - - „ 10. „nipa aan te tasten - — - - - - - — zo als uit de bezijden staande relaasen afgeleid kan worden – – – - – – – – – „ 22 - - - - - – „ — - - – – – – – – „ 11 –– – – – „ 13 –– – – – – – – – „ 18 Alphabetich Register der Margmalen op de Aparte brief aan Hun Hoog Edelh:s van den 29 September 1792 Brieven en Gea Wijfhouten Eeeriy : _o Afgaande - _o - _o G –– – – „ 21 - – – – – „ 20 verte 6 -- „ 15 6 5 „ 8 —
English
No. 1 Separate To His Right Honourable robberies committed - 30 It is wished that the Gorammers could be forced to deliver up Noekoe with his followers - 26 therefore the Governor of Ternate, Mr. Cornabe, has been extensively consulted on the means serving thereto - 24 the continuation regarding the former major of Noekoe named Naan was dealt with in the dispatched spring letter - 25 Pelakauw truly massacred 6 Tidorese - 36 Nutmegs upon the return of the Governor, those already delivered before his departure, along with those received since, were sent via Java - 35 those delivered since are now departing, with some for testing and examination - 37 Robberies the cruising of Bouro and Amblauw turned out to be fruitless - 27 the former Captain of Sobo and the brother of that regent were recognized on the attacked vessel that was to carry letters to Banda - 31 thereafter an investigation will be conducted in secret and the guilty will be punished - on the North Coast of Ceram the pirates obtained no booty, but blows - Danirie request to be assisted with 2 Company vessels required for that purpose - 28 proposal to hold a sea patrol on the North side of Ceram - Amboina in Castle Nieuw Victoria, the 29th of September 1792. Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed, Far-ruling Lord, Right Honourable, Valiant Lords. To the Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed, and Far-ruling Lord, Mr. Willem Arnold Alting, Governor-General, and the Right Honourable, Valiant Lords Councillors of the Dutch Indies. Section 1. With the safe arrival of the ship Houglij, I only received on the 20th of October 1791, in the original, Your Right Honourables' highly respected Separate missive of the 18th of January preceding, together with an Extract from the Register of the Resolutions of the High and Mighty Lords States General of the United Netherlands of the 13th of January 1783, determining the honors assigned to the Captain Commandant of the country's ships and the other captains in the Indies; together with a translated letter from the Tidore Prince Major Kaicili Melkeddin written to His Excellency and received on the 13th of November 1790; as well as on the 24th of January of this year via the Chinese Captain Queliseeng, the duplicate of the aforementioned Separate letter, without, owing to my ordered departure for Banda, being able to fulfill the order contained therein for the dispatch of the aforementioned Prince Major. Section 2. I have therefore had to entrust the care thereof to the Secunde Smissaert and the members of the Council of Policy, in my memorandum left behind under the date of the 23rd of February, accompanying copies of its appendices for consideration.
Dutch transcription
P=o 1 Apart Aan zijn Hoog Edelheid gepleegde roveryen - - - - - - - - - - - - - - - - - - „ 30 raure bata„ Men winkcht dat de Goreemmerr gedwongen konde worden Noekod met zyn gevolg over ƒ daarom is den Heer Ternaats gouverneur Cornabe ampel onderhouden over de mid, „delen daar toe dienende - - - - - - - - - - - - - „ 24. het vervolg van den gewezen majoor van Noekoe in name Naan is bij de afgezondene voorjaarige brief verhandelt-- - Pelakauw heeft 6 Tidoreesen wezentlijk gemasarreert= - - - - - Noten Musschaten by de terug komt van den gouvers zynde voor zijn vertrek reets geleverde met die zeedert nog ontvangen zijn, ofer Java afgezonden - - - - - - - de zedert geliverde gaan thans af miet eenige ter pieuve en examinatie - – – – - „ 37 Roverijen de bekruissing van Bouro en Amblauw vrugteloos uitgevallen — - - - - den oud Capitain van Sobo en broeder van dien regent zijn op 't overvallene vaar¬ „tuig dat brieven na Banda zoude brengen, gekend„ – – - - 31 daarna zal in secretesse onderzoek gedaan en de schuldige gestraft worden - - - - - „ — op Cerauw Noord Cust hebben de rovers geen buit maar slagen bekomen Danirie verzoek om met '2 daar toe benodigde Comp:s wegen geadsisteerd te worden – – – – – „ 28: voorstel tot 't houden van een samu aan de Noord kant van Ceram -- Amboina in 't Casteel Muur victoria den ƒ29 Septemb: 1792 Hoog Edelen Gestrengen Groot Achtbaren wijdgebiedende Meere welEdele Gestrenge Meeren. § 1 Met de behoude aankomst van het schip Houglij heb ik eerst op den 20: october 1791. in origineel ontvangen uw Hoog Edelhedens zeer, gerespecteerde Aparte missive van den 18 Januarij bevoorens met een Extract uit het Register der Resolutien van de Hoog Mogende Heeren Staalen generaal der vereenigde Nederlanden van den 13 Januarij 1783. bepalende het honneur dat de Capitain commandant van slands scheepen en de verdere capitainen m Indien is toegelegt met een translaat brief van den Tidors Prins majoor kaitjelie Melkeddin aan Hoogst Dezelve geschreeven en ontvangen den 13: November 1790. mitsg=s den 24: Januarij dezes jaars per den „ Capitain chinees queliseeng het dupplicaat van opgem: Aparte brief zonder aan de daar bij vervatte ordre ter verzending van voorsz Prins majoor miets myn geordon„ =neerd vertrek na Banda te kunnen voldoen 2. Ik heb de zorge van dien derhalven moeten aan beveelen den secunde smissaert in de leeden en „litie van den Raad van Politie bij mijne nagelatene memorie de dato 23: february de bijlagen dezels ter speculatie in copia verzellende hal De welEdele Gestrenge Heeren Raden van Nederlands Indië Den Hoog Edelen Gestrengen noot Achtbaren en wijd gebadende Heere M=r Willem Arnold Alting Gouverneur Generaal Wt Spchouten Eglerij 8:3 te geeven - – – – – – – – - - - - - – – – -- - – – „ 26: „2 - - . „ 25 - - „ 36 - -. . „ 35 „ 27 hieven 1 en benevens - e Apart P=o 1 Aan zijn Hoog Edelheid gepleegde roveryen - - - - - - - - - - - - - - ctie der ontvangene brieven „te ontvangst heeft den gouver„ katjelie welkeddin na bata„ voeringe dier ordre is derhal„ Men winkst dat de Gorcemmers gedwongen konde worden Noekod met zyn„ te geeven - – – – – – – – - - - - – - – daarom is den Heer Ternaats gouverneur Cornabe ampel onderhouden „delen daar toe dienende - - - - - - - - - het vervolg van den gewezen majoor van Noekoe in name Naam is bij de voorjaarige brief verhandelt Pelakauw heeft 6 Tidoreesen wezentlijk gemasareeert=d - - - - - Noten Musschaten by de terug komst van den gouver zynde voor zijn vertrek reets geleverde met nog ontvangen zijn, ofer Java afgezonden - - - - - de zedert geleverde gaan thans af met eenige ter peeuve en examinatie Roverijen de bekruissing van Bouro en Amblauw vrugteloos uitgevallen — den oud Capitain van Sobo en broeder van dien regent zyn op 't over¬ „tuig dat brieven na Banda zoude brengen, geken daarna zal in secretesse onderzoek gedaan en de schuldige gestraft word op Cerams Noord Cust hebben de rovers geen buit maar slagen bekomen Danirie voorstel tot 't houden van een samrie aan de Noord kant van Cera„ verzoek om met2 daar toe benodigde Comps wegen geadsisteerd te worden Amboina in 't Casteel Nuur victo rcaden ƒ 29 welEdele Gestrenge Meeren. § 1 Met de behoude aankomst van het schip Houglij heb ik eerst op den 20. october 1791: in origineel ontvangen uw Hoog Edelhedens zeer, gerespecteerde Aparte missive van den 18 Januarij bevoorens met een Extract uit het Register der Resolutien van de Hoog Mogende Heer en Staalen generaal der vereenigde Nederbanden van den 13 Januarij 1783, bepalende het honneur dat de Capitain commandant van slands scheepen en de verdere capitainen m Indien is toegelegt met een translaat brief van den Tidors Prins majoor kaitjelie Melkeddin aan Hoogst Dezelve geschreeven en ontvangen den 13: November 1790. mitsg=s den 24: Januarij dezes jaars per den uiten stadt gesteld den spdors„ Capitain Chinees queliseeng het dupplicaat van opgem: Aparte brief zonder aan de daar bij vervatte ordre ter verzinding van voorsz Prins majoor miets myn geordon„ =neerd vertrek na Banda te kunnen voldoen § 2. Ik heb de zorge van dien derhalven moeten aan beveelen den secunde smissaert in de leeden en in secunde en leden van Politie van den Raad van Politie bij mijne nagelatene memorie de dato 23 februarij de bijlagen dezel ter speculatie in copia verzellende Hoog Edelen Gestrengen Groot Achtbaren wijdgebiedende Meere De wel Edele Gestrenge Heeren Raden van Nederlands Indië Den Hoog Edelen Gestriengen Groot Achtbaren en wijd gebeden de Heere M=r Willem Arnold Alting Gouverneur Generaal 5:3„ 7 Batavia e benevens - en ƒ apieren te kenden bevolen Wter
English
Separate Folio 1 Notice of letters received. Late receipt prevented the Governor from sending to Batavia. The execution of that order has therefore been entrusted to the Secunde and members of the Political Council. One wishes that the Gorontalo people could be compelled to surrender Nuku with his adherents. For that reason, the Governor of Ternate, Mr. Cornabe, was amply provided with the means serving that purpose. The sequel concerning the former major of Nuku named Naam was dealt with in the previous year's letter. Pilakauw actually massacred 6 Tidorese. Nutmegs. Upon the return of the Governor, those already delivered prior to his departure, along with those still received, were dispatched via Java. Those delivered since are now dispatched, along with some for trial and examination. Piracies. The cruising of Buru and Amblau proved fruitless. The former Captain of Sobo and the brother of that regent were recognized on the vessel that was to bring letters to Banda. Afterwards, an investigation will be conducted in secret and the guilty will be punished. On the north coast of Ceram the pirates gained no plunder, but blows. Piracies committed. Damar. Proposal to keep a post on the north side of Ceram. Request to be assisted with the necessities for that purpose on the Company's behalf. Amboina, in Castle Nieuw Victoria, 29th. Nutmegs. Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed, Far-Ruling Lord, Honourable, Valiant Sirs. Paragraph 1. With the safe arrival of the ship Houglij, I only received on 20 October 1791 the original of Your High Esteemed Honours' most respected Separate missive of 18 January preceding, with an Extract from the Register of Resolutions of the High and Mighty Lords States-General of the United Netherlands of 13 January 1783, determining the honors assigned to the Captain-Commandant of the country's ships and the other captains in the Indies; together with a translated letter from the Tidorese Prince Major Kaicil Melkeddin written to His High Mightiness and received on 13 November 1790; as well as on 24 January of this year, via the Chinese Captain Que Likoeng, the duplicate of the aforementioned Separate letter, without my being able to comply with the order contained therein for the dispatch of the aforementioned Prince Major before my ordered departure for Banda. Paragraph 2. I therefore had to commend the care thereof to the Secunde Smissaert and the members of the Political Council in my left-behind memorandum dated 23 February, accompanying copies of the annexes thereof for their consideration. The Honourable, Valiant Lords Councillors of the Dutch Indies. To the Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed and Far-Ruling Lord, Mr. Willem Arnold Alting, Governor-General, to His High Honour, Batavia, together with. And papers. Ordered. Witsen. Separate Piracies committed. Its late receipt prevented the Governor from sending to Batavia. The execution of that order has therefore been commended to the Secunde and members of the Political Council. One wishes that the Gorontalo people could be compelled to surrender Nuku with his adherents. For that reason, the Governor of Ternate, Mr. Cornabe, was amply provided with the means serving that purpose. The sequel concerning the former major of Nuku named Naam was dealt with in the previous year's letter. Pelakauw actually massacred 6 Tidorese. Nutmegs. Upon the return of the Governor, those already delivered prior to his departure, along with those still received, were dispatched via Java. Those delivered since now go off with some for trial and examination. Piracies. The cruising of Buru and Amblau proved fruitless. The former Captain of Sobo and the brother of that regent were recognized on the vessel that was to bring letters to Banda. Afterwards, an investigation will be conducted in secret and the guilty will be punished. On the north coast of Ceram the pirates gained no plunder, but blows. Damar. Proposal to keep a post on the north side of Ceram. Request to be assisted with the necessities for that purpose on the Company's behalf. Amboina, in Castle Nieuw Victoria, 29th. Paragraph 2. I therefore had to commend the care thereof to the Secunde Smissaert and the members of the Political Council in my left-behind memorandum dated 23 February, accompanying copies of the annexes thereof for their consideration. Paragraph 1. With the safe arrival of the ship Houglij, I only received on 20 October 1791 the original of Your High Esteemed Honours' most respected Separate missive of 18 January preceding, with an Extract from the Register of Resolutions of the High and Mighty Lords States-General of the United Netherlands of 13 January 1783, determining the honors assigned to the Captain-Commandant of the country's ships and the other captains in the Indies; together with a translated letter from the Tidorese Prince Major Kaicil Melkeddin written to His High Mightiness and received on 13 November 1790; as well as on 24 January of this year, via the Chinese Captain Que Likoeng, the duplicate of the aforementioned Separate letter, without my being able to comply with the order contained therein for the dispatch of Prince Kaicil Melkeddin to Batavia before my ordered departure for Banda. Honourable, Valiant Sirs, Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed, Far-Ruling Lord, The Honourable, Valiant Lords Councillors of the Dutch Indies, To the Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed and Far-Ruling Lord, Mr. Willem Arnold Alting, Governor-General, to His High Honour, Batavia, together with and papers. Witsen. Recommended. Folio 1.
Dutch transcription
Apart P=o 1 ctie der ontvangene bieeven „te ontvangst heeft den gouver tvoeringe dier ordre is derhal„ Men winkst dat de Gorcemmers gedwongen konde worden Noekod met zyn„ te geeven - – – – – – – – - - - – – – - daarom is den Heer Ternaats gouverneur Cornabe ampel onderhouden „delen daar toe dienende - - - - - - - - - het vervolg van den gewezen majoor van Noekoe in name Naan is bij de voorjaarige brief verhandelt - Pilakauw heeft 6 Tidoreesen wezentlijk gemavareertd -- by de terug komst van den gouvers zynde voor zijn vertrek reets geleverde met nog ontvangen zijn, over Java afgezonden - - - - - de zedert geleverde gaan thans af met eenige ter peeuve en examinatie Roverijen de bekruissing van Bouro in Amblauw vrugteloos uitgevallen — — den oud Capitain van Sobo en broeder van dien regent zyn op 't over¬ „tuig dat brieven na Banda zoude brengen, geken daarna zal in secretesse onderzoek gedaan en de schuldige gestraft word op Cerauw Noord Cust hebben de rovers geen buit maar slagen bekomen gepleegde roveryen - - - - - - - - - - - - - - Danirie voorstel tot 't houden van een samrie aan de Noord kant van Cera„ verzoek om met 't daar toe benodigde Comp:s wegen geadsisteerd te worden Amboina in 't Casteel Nuuw victoriader ƒ29 Noten Musschaten Hoog Edelen Gestrengen Groot Achtbaren wijdgebiedende Meere welEdele Gestrenge Heeren. § 1 Met de behoude aankomst van het schip Houglij hebik eerst op den 20. october 1791: in origineel ontvangen uw Hoog Edelhedens zeer, gerespecteerde Aparte missive van den 18 Januarij bevoorens met een Extract uit het Register der Resolutien van de Hoog Mogende Heeren Staalen generaal der vereenigde Nederbanden van den 13 Januarij 1783: bepalende het honneur dat de Capitain commandant van slands scheepen en de verdere capitainen m Indien is toegelegt met een translaat brief van den Tidors Prins majoor kaitjelie Melkeddin aan Hoogst Dezelve geschreeven en ontvangen den 13: November 1790. mitsg=s den 24: Januarij dezes jaars per den uiter stadt gesteld den sdors„ Cappita in chinees queliseeng het dupplicaat van opgem: Aparte brief zonder aan katjelie melked din na bata„ de daar bij vervatte ordre ter verzending van voorsz Prins majoor niets myn geordon„ „neerd vertrek na Banda te kunnen voldoen § 2. Ik heb de zorge van dien derhalven moeten aan beveelen den secunde smissaert en de leeden en secunde en leden van Politie van den Raad van Politie bij mijne nagelatene memorie de dato 23 februarij de bijlagen dezel ter speculatie in copia verzellende De wel Edele Gestrenge Heeren Raden van Nederlands Indië Den Hoog Edelen Testringen Groot Achtbaren en wijd gebieden de Heere M=r Willem Arnold Alting Gouverneur Generaal Aan zijn Hoog Edelheid Batavia e benevens. apieren te zenden bevolen Witssen Apart gepleegde roveryen - - - - - - - - - - - - dies late ontvangst heeft den gouver„ „via te zenden de uitvoeringe dier ordre is derhal„ Men winkst dat de Gordemmers gedwongen konde worden Noekoe met zyn„ te geeven - – – – – – – – - - - - - - daarom is den Heer Ternaats gouverneur Cornabe ampel onderhouden „delen daar toe dienende - - - - - - - het vervolg van den gewezen majoor van Noekoe in name Naam is bij de voorjaarige brief verhandelt- Pelakauw heeft 6 Tidoreesen wezentlijk gemasareeert=d - - - - - Noten Musschaten by de terug komst van den gouver zynde voor zijn vertrek reets geleverde met nog ontvangen zijn, ofer Java afgezonden - - - - - de zedert geleverde gaan thans af niet eenige ter peeuve en examinatie- Roverijen de bekruissing van Bouro en Amblauw vrugteloos uitgevallen — den oud Capitain van Sobo en broeder van dien regent zijn op 't over „tuig dat brieven na Banda zoude brengen, geken daarna zal in secretesse onderzoek gedaan en de schuldige gestraft word op Cerams Noord Cust hebben de rovers geen buit maar slagen bekomen Danirie voorstel tot 't houden van een samrie aan de Noord kant van Cera„ verzoek om met '2 daar toe benodigde Comp:s wegen geadsisteerd te worden Amboina in 't Casteel Suur vietoriadem ƒ 29 § 2. Ik heb de zorge van dien derhalven moeten aan beveelen den secunde smissaert in de leeden ven den secunde en leden van Politie van den Raad van Politie bij mijne nagelatene memorie de dato 23 februarij de bijlagen dezer ter speculatie in copia verzellende § 1 Met de behoude aankomst van het schip Houglij hebik eerst op den 20. october 1791. in origineel ontvangen uw Hoog Edelhedens zeer gerespecteerde sparte missive van den notictie der ontvangene bieeven 18 Januarij bevoorens met een Extract uit het Register der Resolutien van de Hoog Mogende Heer en Staalen generaal der vereenigde Nederlanden van den 13 Januarij 1783. bepalende het honneur dat de Capitain commandant van slands scheepen en de verdere capitainen m Indien is toegelegt met een translaat brief van den Tidors Prins majoor kaitjelie Melkeddin aan Hoogst Dezelve geschreeven en ontvangen den 13: November 1790. mitsg=s den 24: Januarij dezes jaars per den Drinskatilie walkeden ra vata, apatan en mees qrielweeng, hiet duplicaat van op gem:t Aparte brief zonder aan =neerd vertrek na Banda te kunnen voldoen welEdele Gestrenge Meeren. Hoog Edelen Gestrengen Groot Achtbaren wijdgebiedende Meere De wel Edele Gestrenge Heeren Raden van Nederlands Indië Den Hoog Edelen Gestriengen Groot Achtbaren en wijd gebeidende Heere M=r Willem Arnold Alting Gouverneur Generaal Aan zijn Hoog Edelheid 8:3: Batavia e benevens en 1 ƒ en papieren Wtfer aan bevolen P=o 1
English
Section 9: It being sufficient for me if the amount for that artillery be credited to this Government, and what may be supplied to the wife and children of the aforementioned Prince upon their departure for Batavia, the douceur that he enjoyed without them, from the wrecked bark Ceram recovered by the court, to retain that artillery. Nuku intends to attack with 80 vessels and to assault Manipa. I hope that Your High Excellencies will be pleased with this, satisfied. Section 3: This has also been complied with to the extent that, as noted in the general letters sent from here on 19 May and 6 July, he departed on the aforementioned ship Houglij for the capital of the Indies, leaving behind, however, his wife and children, whom I would have wished had departed from here together with him. Section 4: But since this could not take place for the reasons cited in the aforementioned general letters, before being sent to Goram, and the question being whether the abandoned wife and children must also be sent to Batavia, I respectfully request Your High Excellencies for orders and authorization as to whether his family should remain here or likewise be granted transport to Batavia, and how much in such case may be provided to them prior to their departure, on account of the Company, for outfitting and travel expenses as well as otherwise, or whether it should be charged to Ternate and reimbursed by the King of Tidore. Section 5: Seeing that we have already been compelled to provide them monthly with as much for their necessary maintenance as was granted to the aforementioned Prince upon his first arrival here for his sustenance, as appears from the entry in the Resolution of 4 August, to which I respectfully refer. I shall continue with my duties, having been deprived this year of Your High Excellencies' reply to my separate letters sent in the past year on 20 June and 20 September 1791. And I therefore note beforehand with regard to the article of Section 6: Correspondence: that since I was informed by the Governor of Makassar by letter of 25 February 1791, which however I did not receive until 22 December following, that some artillery has been fished up by the court of Buton from the north and south sides, with a request that His Honour state the cost of that artillery and rice kettle, in order to make an estimate of how many young slaves should be surrendered for them, as the envoy of that court was inclined and had made a request to be permitted to retain that artillery. Section 7: I informed His Honour in reply by letter of the 15th of this month, which however could not yet be dispatched for lack of opportunity, and gave notice of the specification of what artillery and rice kettles the bark Ceram was carrying when it departed from here, having been mounted with: 10 pounder cannon, 3 pounder cannon, 3 copper kettles, unvalued, 4 pieces of iron swivel guns of 1 lb, costing 134 guilders, 16 stuivers. Section 8: But since it was utterly impossible for me to state or determine here of what the salvaged artillery and its caliber consists, I had to defer the investigation thereof to Governor Beth, amounting to 848 guilders, 3 stuivers. Section 13: Since I was meanwhile informed while in Banda concerning Ceram that the brother of the Rebel Nuku is rumoured to intend attacking Ceram with two pirate fleets after the conclusion of their fasting period, I gave notice thereof without delay to Senior Merchant Smissaert and recommended that he write to the chiefs, Residents, and commanders of the respective outer stations to be on their guard against the attempts of the aforementioned rebel and his followers, and to keep the kora-koras and orembaais of their subordinate villages in readiness so as to put to sea at the first order and offer a courageous resistance to those marauders. Section 14: This recommendation was also immediately followed by His Honour in a circular letter, which is to be found among the enclosures of the general spring report already dispatched, dated 8 June last, warning the outer stations to be on their guard against the attacker. Section 15: However, nothing has yet come of that intention, notwithstanding that the Rebel Nuku, according to the further declaration sent hither from Sawai and attached to these enclosures, has moved down to Holtie with 80 vessels manned with diverse nations, having salvaged from the wrecked bark Ceram 7 small pieces of cannon and 1 rice kettle, and intended with two pirate fleets named Magova and with the Papuans to attack the south and north sides of Ceram. Section 12: I hope therefore that this elucidation may be found satisfactory to Your High Excellencies' intentions, although that expedition cannot be undertaken for the present on account of the rampant smallpox among the Ternatans and Tidorese, but it has nevertheless been resolved to carry it out whenever the opportunity is favorable, after authorization shall first have been granted thereto by Your High Excellencies. Section 10: Continuing the thread of what was noted in my respectful separate letter of 20 September 1791, sections 100 to 110, I now have the pleasure to bring to Your High Excellencies' esteemed notice that the Governor of Ternate, Cornabé, according to his separate letter of 28 December 1791, fully approves my proposal for equipping an expedition from Ternate to Goram to subdue those delinquent islanders and to pursue the Rebel Nuku and his retinue. Section 11: And as His Honour has requested me to communicate the reports received concerning Goram, their strength in men, the names of the settlements and anchorages, and how strong the expedition ought to be, in response to His Honour's requisition, I
Dutch transcription
§9: Mij genog zullende zijn zo het bedragen van dat gestus dit Goumement ten goede ge„ en kinderen van dien Prins na Ba„ wat aan hen versterkt mag worden de vrouw en kinderen van vorsz: douceur dat hij zonder dezelve geno„ ten heeft van de verongelukte barg: Ceram hof opgerist gen dat geschut aan te houden Noekoe is voorneemens met 80 en en manipa aan te tasten aan te vallen hope stat Hun Hoog Ed. daar mede genoegen zullen neemen voldaan § 3. Daar aan is ook in zo verre voldaan dat hij met opgem: schip Houglij na't genoteerd„ bij de van hier afgezondene gemeene brieven van den 19: maij in 6 julij naar Jndias hoofd plaats is vertrokken met agterlating nogthans van vrouw en kinderen, die ik wel gewenscht had dat met hem te gelijk van hier vertrokken waren. §4: Dan wijl zulx om de bij evengemelde gemeene Brieven aangehaalde reeden niet heeft daar na goram afgezonden woorde vrage of de agter gelatene vrouw kunnen gescheeden verzoek ik uw Hoog Edelheedens eerbiedig om ordre en qualifi„ „tavia mede verzonden moeten en catie of zijne familie alhier verblijven dan wel na Batavia almede transport ver= liend zal dienen te worden en hoeveel aan dezelve voor hun vertrek in zulken gevalle tot goedmaking der utrusting en reijs onkosten als anderzints verstrekt mag wor„ den voor reekening van de Comp dan wel om Ternaten aangereekend en door den koning van Tidor weder gerestitueerd te worden. §5: Vermits men reets genoodzaakt is geweest aan dezelve eeven zo veel smaands te verstrek: „ken tot hun nodig onderhoud als op gem: Prins bij zijne eerste aankomst alhier tot deszelfs hins tot onderhoud toe gelegt het bestaan is toegelegt, uitwijsens 't genoteerde ter Resolutie van den 4: Augustus waar aan ik mij eerbiedig gedragende mijn in taak vervolgen zal als i dit Jaar verstooken ge„ bleeven zijnde van 't antwoord uwer Hoog Edelheedens op mijne in a:o p=so afgezon „dene apparte letteren van den 20: Junij in 20 september 1791. en noteere dus voor af omet opzigt tot het artikel van § 6: Correspondentie dat vermits mij door den Heer Gouverneur van Macas eenig geschut door't Boutonsche- ser by brief van den 25: febr: 1791: dog die ik niet eerder dan den 22. decemb: daar aan ontvangen hebbe, ter kinnis is gebragt dat door het Boutongse hof van de is voorneemens de Noorden buidkant met verzoek zijn Ed: te willen opgeeven het kostende van dat geschut en Rijst ketel den afgezonrt van dat hof is gene, om een overslag te kunnen maken hoeveel Jonge slaven daar voor dienen geeecht te worden dewijl den afgezant van dat hof verzoek gedaan had om dat geschut te mogen aanhouden. § 7: Ik zijn Ed: in antwoord geinformeerd hebbe bij brief van den 15:' dezer, dog drdoorg vennis geseven brek aan gelegenheid nog niet afgezonden heeft kunnen worden, dat voorsz barcq by opgave welk geschuten Rijst ketels vertrek van hier gemonteerd is geweest met 10: „ _„o kanons „ 3: „ _„o 3: „ kopere ketels ongeschat de bancq: Ceram gelad heeft 4: p:s ijzere bassen van 1 lb kostende - - - - - - - - - - - - - - ƒ 134: 16: — § 8: Dan wijl door mij met geene mogelijkheid opgegeven of bepaald konde worden waarin kan van hier niet opgegeven ward n het opgevischte geschut en dies caliber bestaat heb ik het onderzoek van dien gede fereert moeten laten aan de Heer gouverneur Beth — „ 848:— 3 § 13. Dewijl mij ondertusschen mBanda zijnde ten aanzien van den Booeder van den Rebel Noekoe Cerram is berigt dat den broeder van den Rebel Noekoe door de wandeling ge„aan ceram aan te tasten met twee roofvlooten na het eindigen van hun vaste tijd zo heb het ik den opperkoopman Smissaert daar van zonder tijd ver zuim kinnis gege„ „ven en gerecommandeert om de hoofden, Residenten en commandanten der respec=ge„ „tive buiten comtoiren aan te schrijven om op hun hoede te zijne tegens de attentalen van ½ toe den scunde smissat daar van voorsz rebel en aanhang en de kauis orembaijen hunner onderhorige dorpen in gereedheid te houden om op de eerste ordre in zee te kunnen steeken en die maro= deurs een manmoedige resistentie te bieden. § 14: Iin voegen deze recommandatie door zijn Ed ook dadelijk opgevolgt is bij een arculair to hos de posan auestunan duiten Comn brief onder de bijlagen van de bereets afgezondene gemeene voorjaarse beschrijving hende te sijntgen den avalder te vinden; zijnde gedateerd den 8. Junij goleeden § 15: van dat voornemen is egter nog niets geworden niet tegenstaande den Rebel Noekoe na gereedheid zij de vaartuigen sawaij den nadere verklaring van sawaij herwaards gezonden en de bijlagen dezen bijge= voegd, na Holtie afgezakt is met 80: vaartuigen bezet met verscheider leij natien, verongelukte baacq Ceram opgevischt waren 7. stukjes Canon en 1: Rijst ketel van Cerim met twee roofvloten naamt Magova voornemens was met de Brammers de zuid en noordkant van § 12. Ik hope derhalven dat die elucidatie aan de intenti Uwer Hoog Edelheedens voldoende mag bevonden worden schoon die Expeditie voor eerst niet kan onderno„ men worden mits de grasseerende pokjes onder den Ternataan en Tidorees dog daar om wel vast gesteld om wanneer de gelegenheid daar toe gunstig is geexecuteert te wor„ „den na dat daar toe door Uw Hoog Edelhedens alvorens quabificatie zal zijnen verleend. § 10: vervolgende den draad van het genoteerde bij mijne erbiedige apparte van den 20 September de Hee Trnaats gouverneur Cornabe 791: 5 100. tot 110. heb ik het genoegen uw Hoog Edelheedens thans ter geEerde kennisse keurd goed tat een expeditie van te brengen dat de Heer Ternaats gouverneur Cornabe, na luid zijne apparte letteren van den 28: decemb: 1791. mijnen voorstel tot het uitrusten van een axpedatie uet Ternaten na goram ter beteugeling van die strafschuldige Eijlanders en agterhaling van den Rebel Hoekoe en gevolg ten vollen instemt §11: En nadien mij zijn Ed: verzogt heeft te willen medi deelen de ontvangen werdende bi„ an de requiseter van zijn Ed: wer egten van Doram derzelven starkte aan volk, de namen der Negorijen, anker plaatsen en hoe sterk de Expeditie wel diend te weezen i
English
sent to Magindanauw to Keffing Baoekan deceased of the arrival of Noekoe can be deduced. it is wished that the Gorammers could be forced to hand over Noekoe with his retinue to be on the north side of Ceram actually massacred of Noekoe, by name Naan is by Cornabé discussed in detail about to attack, without anything having come of that threat yet: which place he is aiming at 16: That he must have an intention and plan in mind is very apparent without my being able to determine with any certainty which place he is aiming at Section 17: Seven of those pirate vessels crossed over to Bouro on 28 August 7 of those vessels to Bouro according to what was reported by Manipa's Postholder in the postscript of his letter dated 3 of this month, transmitted under the annexes of the general advices Section 18: whether he is delaying his intention because his emissaries have not yet 5 vessels have been sent by Noekoe returned from Magindanauw, whither he sent some at the end of the previous year with 5 vessels to request assistance against the Company to the Sultan of that country to request assistance against the Company, according to the declarations transmitted under the annexes under numbers 10 and 11, or for other reasons, nor can I determine with the least certainty. of the threat not yet come awaiting, as is said, a fleet from Goram and Ceram to Sawai Manipa, about which I have expressed myself very fully to the Governor of Ternate, Governor Cornabé, with regard to the the loyal Captain of Section 19: Since, due to the death of the highly aged and, for the Company, very useful and loyal Captain of the village of Keffing Baoekan, I have not yet been able to learn whether Noekoe's dispatched emissaries have returned from Magindanauw, much less what the outcome of their mission has been; and Section 20: This, however, seems to be deducible from that mission and established for certain, that as Noekoe nevertheless remains a dangerous subject long as Noekoe with his wicked following is not captured by force of arms nor by stratagem, he will remain a dangerous subject for this Province Section 21: considering that the Gorammers, far from being bitter against him, as the Orang Kaya of the Gorammers remain loyal to him Quas told me from the mouths of others, according to what appears in Section 112 of my separate letter dated 20 September 1791, on the contrary give him all help and Section 22: as can be measured clearly enough from the accounts transmitted under the annexes as from the adjacent account of the native of Soya, Johannes Latoemalea, and the Radja of Tha Pchon Patie, also the Orang Kaya of the Goram village of Keliakat, Pattij Ambon, released from his detention by the Landraad, whom I received into submission during the Hongi in the year 1790, according to what is fully cited in the Hongi Daily Register of that year. Section 23: It were therefore to be wished if the Gorammers, by force of arms and men, could be compelled to deliver up that very disturber of the peace to the Company, with his retinue and the Tidore and Ternate princes accompanying him. Section 24: It is also on that account that I, complying with the requests of the Gentleman Section 28: However, since holding a Sanirie cannot happen without costs, and I am also not provided with such trinkets as are customary and required for expenditure on such occasions, I respectfully request that request to be assisted on behalf of the Company with what is needed thereunto some corals of all kinds and colors may be sent to me on the Company's behalf, if your Excellencies are pleased to approve the holding of a Sanirie, and that, beyond the cloth now being requested, there may also be sent to me as many ells of red, blue, yellow, and green cloth, pinchbeck, gold, and silver buttons as are needed for making 20 to 30 coats, waistcoats, and trousers, to be distributed to the foremost chiefs of the Alfurs on behalf of the Company to encourage them to point out and help extirpate the true nutmeg and clove trees to be found in their villages, mountains, and valleys, and that I may finally also be granted authorization to write off all the costs of this Sanirie to the account of the destruction of spice trees, in order to be charged to the main office in Batavia. Section 29: Meanwhile, I find myself obliged to your Excellencies for due Section 26: While, as a sequel to what appears in my repeatedly mentioned autumn separate letter of 20 September 1791, Sections 129 to 135, I now have the pleasure of being able to inform your Excellencies that the Captain of the Sanirie of Pellakauw has actually had the 6 Tidorese mentioned therein massacred, according to the writing of Sawai's Commander Foekens dated 17 December of the past year, transmitted in copy among the annexes. Section 27: And since a good quantity of spice trees have again been felled and extirpated by that Commander in this year, and it is very probable that even more will be found in the mountains of the north coast, it seems not useless proposal to hold a Sanirie that in the coming year a Sanirie be held at the Sopaleeuwa River, both to satisfy the desire of the Alfurs of the north side of Ceram and for the discovery and extirpation of the spice trees to be found in those mountains. Section 25: Regarding the former Major of the Rebel Noekoe, by name Naan, of whom the continuation of the former Major my separate letter dated 20 September 1791, Section 128 makes mention, I must refer to the general advices of 6 July of this year, as providing a full description thereof, the means required for that during the European and Native force. Ternate knowledge has is uncertain crossed to
Dutch transcription
na Magindanauw gezonden om ad keffing vaoekan overleden van de te zugkomst van Noekos „sen afgeleid kan worden. naen wenscht dat de gorammers gedwongen konden worden Noekoe met zijn gevolg over te werden rie aan de Noodkant van Ceran- lijk gemasacreert van Noekoe, in name Naam is bij Cornobe anpel onderhouden over aan te vallen, zonder dat van die bedreiging egter almede nog iets gekomen is: op welke plaats hij het gemund 16: Dat hij egter een voornam en aanslag in den zin moet hebben is zeer apparent zonder dat ik met eenige zeekerheid bepalen kan op welke plaats hij het gemunt heeft § 17: Nabiin J: van die roofvaartuigen op den 28. Augustus na Bouro overgestoken 7: van die vaartuigen na Bouwo dran zijn na 't bedeelde door manipas Posthouder bij P: S: van zijnen brief de dato 3. handelt dezer onder de bijlagen van de gemeene adeisen overgaande § 18: of hij nu daar om zyn voornomen uitsteld om dat zijne zendelingen nog niet terug„ 5: vaartuigen zijn door Noekoe gekomen zijn van magindanauw, werwaards hij eenige in het laatste van het vereer velakauw heef 6: idren esent sistentie teens de Comp=s te verzoe ene jaar met 5: vaartuigen afgezonden heeft om bij den Tulthan van dat land av„ =sistentie te verzoeken tegens de Comp: na aanleiding der onder de bijlagen overgaande verklaringen sub n=o 10 en 11 dan wel om andere reedenen, is nog kan ik met gee„ in de minste zeekerheid vaststellen. van de bedigeng aog nit geworde afwagtende zo gezegd word eene vloot van Goram en Ceram om Sawaijen manipa macqus den hen Senaats gouvreneur Ter naats Gouverneur Cornabé mij zeer ampol uitglaten hebbe met op sigt tot de daar toe den trouwen Capitain van §19: Dewijl ik mits het afsterven van den hoog bejaarden en voor de Comp: zeer nuttigen en hou„ „wen Cappitain van de negorij keffing Baoekan tot nog toe niet te weeten heb kunnen komen of Noekoes uitgezondene zendelingen van magindandeur te rug gekomen zijn, veel min van welken uitslag hunne bezending geweest zijn en §n 20: Dit scheint men egter ut die bezending te kunnen afleiden en voorzeeken stellen dat zo Noekoe blijft egter gevaarlijk subi, lang Roekoe met zijnen snooden aanhang niet door geweld van wappenen nog door list te agterhalen is, hij een gevaarlijk subject blijven zal voor deze Provintie §21: gemerkt de Gorammers wel verre van op hem verbitterd te zijn, gelijk den orangkaij van de goramners blijven hem ghouw quaus mij uit den mond van andere verhaalt heeft na 't geene voorkomt bij § 112 van mijne aparte letteren de dato 20. Septemb: 1791: hem in tegendeel alle hulpe en § 22: gelijk duidelijk genoeg afgemeeten kan worden uit de onder de bijlagen overgaande zoo als uit bezijden staande relaa, Relaasen van den Inlander van soija Iohannes Latoemalea en den Radja van Tha Pchon Patie item den door den landraad uit zijn arrest ontslagene orang kaij der Goramse Negorij keliakat Pattij Ambon, die ik onder het doen der Hong„ in a„:o 1790. in submissie ontvangen hebbe na 't ampel aangehaalde bij het Hongij dag Register van dat jaar § 23: Te wenschen ware het derhalven zo de Gorammers door magt van wappenen en volk genoodzaakt konden worden dien rusterastoorder zelve aan de Comp: over te levens met zijn gevolg en de hem verzellende Tidorsche en Ternaatse Prinsen § 24: Het is ook uit dien hoofde dat ik voldoende aan de Requesten van den Heer § 28: Dewijl het houden van een sanirie egter niet zonder kosten getheeden kan en ik daar bij ook niet voorzien ben van diergelijke snuijsterijen als tot de spendatie bij dier gelijke gelegen heiden gebracklyk is en vereischt worden verzoeke ik eerbiedig dat verzoek om met 't daar toe beno, mij eenige coraalen van aller hande zoort en coleuren Comp„en wegen toegezonden mo= „digde Comp:s wegen geadsisteert gen worden, is het dat uw Hoog Edelhed=s het houden van een sanierie ge= lieven goed te keuren en dat mij buiten het thans geechht wordende laken ook toe gezonden mogen worden zo veel ellen rood blauw geel en groen laken pmsbecke goude en zilvere knopen als tot 't maken van 20: a 30: rokken Camisoolen en broeken benodigt zijn om aan de voornaamste hoofden der Alfoeren Comp=s wegen afgegeven te worden ter animeering tot het aanwijsen en hielpen extirper „ren die in hunne Negorijen gebergtens en valeijen te vindene egte noote en na gulbomen en dat mij eindelijk ook quatificatie verleend mag worden om alle de kosten dezer sanirie af te schrijven op reekening van destructie van specerij bomen ten einde het hoofd Comtoir Batavia aangereekend te worden § 29: Intusschen vind ik mij verpligt uw Hoog Edelheedens ter schuldige § 26: Terwijl ik tot een gevolg van het voorkomende by mijne meermelde najaarse apparte missive van den 20. September 1791. § 129: tot 135. thans het genoegen hebbe uw Hoog Edelheedens te kunnen bedeelen dat den capitain der Samrie Pellakauw de daar by vermelde 6: tidoreesen wezentlijk heeft doen masacreeren na luid schrijven van Sawaijs Commandant Foekens ged„te 17: december A:o p=o in copia onder de bijlagen overgaande § 27: En nadien door dien commandant weder een goede parthij specerij bomen in dt jaar omgeweld in geExtirpeerd zijn en zeer waarschijnlijk is dat in de gebergtens van de noord cust nog meer andere te vinden zullen wezen, scheint het niet onnuttig te voorstel tot het houden van een sanie, zijn dat er in 't toekomende Jaar een Sanierie bij de rivier sopaleeuwa gehou= den worde zo om te voldoen aan het verlangen des Alfoeren van de noord kant van Ceram als ter ontdekking en extirpeering van de in die gebergtens te vindene specerij bomen. §25: omtrend den geweesen majoor van den Rebel Noekoe in name Naan, waar van het vervolg van den genesene Majoor, mijne aparte letberen de dato 20. September 1791: § 128. mentii maken, moet ik mij ge afgezondene vooijaige brief ver„daagen aan de gemeene advisen van den 6. Julij deses jaars als daar van eene ampelebescheij„ ving doende de middelen daartoedurende vereischt werden de Europeesche en Inlandsche magt. Ternaats kinnis heeft is onzeker gestoken ken
English
missionaries is project for Ambon render assistance. to bring to knowledge under the main part of the cruising of Bouro and Amblau turned out to be fruitless brother of the regent are on the would bring, known Ceram's North Coast have the the since delivered go already delivered with those since yet received are dispatched on Piracies that during the cruising of the Islands of Bouro and Amblau no such vessels were discovered and that cruising thus again turned out to be fruitless. § 30: While on the contrary in my absence the following piracies were committed; namely In the month of April, according to a letter from Saparoua's chief Blondeel of the 2: May and the forwarded declaration, the soldiers Pieter van Wijngaarden and Jacob Visser with the Ceram messenger Philip Sahetapie, skimming along the shore past the Ceram negorij Xeppa with the intention to cross over to Banda to deliver the letters handed to them for that purpose by Saparoua's chief, were attacked by a Ceram junk, and because the Massanaijers jumped overboard they were forced to follow in their footsteps to escape the hands of the assailants, and consequently their vessel and the letters etc. brought along fell to those pirates. the former Captain of Tobo § 31 However, since the declaration sent hither from Saparoua mentions that the former Captain of Tobo with the brother of the Radja of that negorij was seen on that pirate vessel, I shall have the necessary discreet investigation made into this matter, and upon finding the truth, seek to get hold of those rascals in a subtle manner and have them punished as the matter requires. § 32: On Ceram's Inner Coast under the district of Haroeko, in the month of June, 3: male and 2: female persons were also abducted by the crew of a junk, and one male person was shot dead without knowing where it came from, according to a letter from Haroeko's chief dated the 29: of the aforementioned month of June. § 33. In which month near the corner Tanjong Zial a laden orembaij belonging to the Christian captain of Bonoa Joachim Hehalisa was also attacked by a pirate vessel pretending to be people of Keffing, plundered, and a boy of around 10: years old was taken along. § 34. All this was very easy for the pirates to do, because not the least resistance was offered to them. done and the guilty punished § 35. On Ceram's North Coast, however, it was not so easy for two such pirate vessels to commit any piracies, as, having left behind the smallest vessel and 2: dead besides some wounded, they had to take to their heels without obtaining any loot, according to what was noted by Sawaij's Commander Fockens in his letter dated 25: May, already dispatched to Batavia among the annexes of the general advices. § 36. For the sake of the shortage of upon the return of the Nutmegs and Mace in the Netherlands, in before his departure I expressly recommended to Senior Merchant Smissaert, before my departure to Banda, by my left memorandum of that which ought to be observed and complied with in my absence, that the lot then already delivered and paid for, being well prepared, be dispatched at the first opportunity. § 37: But as I learned upon my return from Banda that the same had not yet been sent, but that that lot had increased considerably since my departure, some for proof and examination, I have, in the absence of a direct opportunity, immediately dispatched the entire quantity via Java, in the hope that quantity and quality may afford Your High Nobilities satisfaction. § 38. And since some more have been delivered since then, I have also immediately had 2775: pieces smoked in their shells, 50: pieces limed after the Banda manner, 50: pieces dried in the sun, and 50: pieces also smoked, but subsequently removed from their shells, in which manner each lot is now also sent separately, the first for the Netherlands with 4¾: lb: mace in a rotanned soekel, and the others purely and solely for proof and so that Your High Nobilities can also have experts investigate which of those lots are found to be in the best condition, trusting that my efforts in investigating the means that may serve to protect the nutmegs from deterioration may be viewed by Your High Nobilities in a favorable light and considered as fruits of my good intentions. And concluding herewith, I commend Your High Nobilities' illustrious persons and family, with the weighty interests of this Noble Company, to God's safe keeping, and take the liberty for the rest to subscribe myself with deeper veneration to send off. — advices /:was written below/ committed piracies become blows 127
Dutch transcription
zendelingen is mner ankindig „ ject voor ambon assistentie bewijsen. kennis te brengen onder t hoofdeel van de Bekruissing van Boura en amblauw vrugtelos pit gevallen broeder van den regent zijn op 't over„ da zoude brengen, gekend Cerams Doord Cust hebben de de zedert geleverde gaan trans met reets geleverde met die zedert nog ontfangen zijn op zara afgezonden Roverijen dat onder de bekruissing der Eylanden van Bouro en Amblauw geene diergelijke vaartuigen ontdekt zijn en die bekruijssing dui wederom vrugteloos uitgevallen is § 30: Terwijl daar en tegen in mijn afweezen de volgende roverijen gepleegd zijn; als In de maand April zijn na luid brief van Saparouas hoofd Blondeel van den 2: maij en overgezondene verklaring de soldaaten Pieter van wijngaarden en Iacob visser met den Cerams bode Philip Sahetapie voor bij de Ceram= se negorij xeppa langs de wal scheppende met voornemen om na Banda over te steeken ter overbreng van de brieven die hen tot dat einde door saparou„ =as hoofd zyn ter hand gesteld, door een Cerams Jonk overvallende en door 't over= „boord springen der massanaijers genoodzaakt geworden hun voet spoor te vol= „gen om de handen der bespringers te ontkomen en is dienvolgende hum vaartuig en mede gebragte brieven etc: die roverste beurt gevallen. de oud Capitain van Loba § 31 vermits bij de van Saparoua herwaards gezondene verklaring egter voor komt dat vallene vaartuig tot brieven na van den oud capitain van Tobo met den broeder van den Radja dier negorij op dat roofvaartuig gezien zoude weezen zal ik daar na onder de hand het nodige onder= daar de zeal en schetesse onderzoek zoek laten doen en bij bevinding der waarheid die knappen op een subticle wij= =ze in handen zien te krijgen en na vereisch van zaken doen straffen. §32: op Cerams binnen Cust onder t destrict van Haroeko zijn in de maand Junij ook door het volk van een Jonk 3: mans en 2: vrouws perzoonen geroofd en een mans perzoon dood geschooten zonder te weeten van waar gekomen is na luid brief van Haroekos hoofd de dato 29: der opgem: maand Junij. § 33. In welke maand bij de hoek Tanjong zial ook een beladene orembaij van den christen kapitain van Bonoa Joachim Hehalisa door een roofvaartuig voorgeevende volk van keffing te weezen, is overvallen, berooft en een jonge van omtrend 10: jaren oud mede genomen. §34. Dit alles is de rovers zeer ligt te doen geweest wyl hen geene de minste resisten= =tie gebooden is. gedaan en de shuldige gesroift §35. op Cerams Noord cust is het twee diergelyke roofvaartuigen egter zo ge„ =makkelijk niet gevallen om eenige roverijen te kunnen pleegen alzo zij met agter= ersgen buit bekomen maar lating van het kleinste en 2: dooden benevens eenige gequetste het hazepad hebben moeten kiesen na 't genoteerde door sawaijs Commandant Foc= „kens bij zijnen brief de dato 25: maij, onder de bijlagen van de gemeene advisen reets na Batavia afgezonden. § 36. om de wille van het gebrek aan bij de terug komst van den gout„e Nooten Musschaten en Foelij in Nederlanden, in dien zijn de voor zijn de voor zijn vertrefk heb ik den Opperkoopman smissaert voor mijn vertrek na Banda by mijne nagelatene memorie van het geene in mijn afweezen geobserveerd in nagekomen behoord te worden expresselijk gerecommandeert de toen bereets geleverde en afbetaalde Parthij wel bereid zijnde bij eerste gelegenheid § 37: Dan wijl ik bij mijne te rug komst uit Banda vernam dat dezelve nog niet verzonden, maar die parthij zeedert mijn vertrek merkelijk vermeerdert eenige ter preuve en examenatie was, heb ik de geheele quantiteijd mits ontstentenis van directe gelegenheid ten eersten over jave afgezonden, in hope dat quantiteijd en qualiteijd uw Hoog Edelheedens goedgenoegen verschaffen mogen. § 38. En vermits er zeedert weder eenige geleeverd zijn, heb ik daar van mede ten eersten. „ 2775: p=s laten berooken in hun doppen 50: „ doen kalken na de Bandase wijs 50: „ in di zon doen droogen en 50. „ wel mede laten berooken, dog vervolgen s uit hun doppen laaden doen, in welker voegen elke parthij thans ook apart verzonden word de eerste vor Nederland met 4¾: lb: foelij mn een berottingde zoekel en de andere slegts en alleen ter preuve en op dat uw Hoog Edelheedens door des kundigen tevens kunnen laten onderzoeken welke van die par= „thijen het best gesteld bevonden worden en vertrouwen dat myne po= gingen in het naspeuren der middelen die dienen kunnen om de Noo= ten voor verwijtering te beveiligen door uw Hoog Edelheedens in een gunstig licht beschouwt en als vrugten van mijne welmeenend= heid geconsidereerd mogen worden. En hier mede besluitende verbidde ik uw Hoog Edelheedens Illustre Perzoonen en familie met de swaarwigtige belangens dese Edele Maatschappij in Jehoias veilige hoede en bevrijmoe„ dige mij voor 't overige met dieper veneratie te onderschrijven afte zinden. — advisen /:onderstond/ geplegde roverijen worden slagen 127
English
Examined by me L: van Iperen underneath stood High Noble, Severe, Highly Honorable, Widely Ruling Gentlemen and Well-Noble Severe Gentlemen lower Your High Noblenesses' most humble and obedient servant signed J: M Schilling in the margin Amboina in the Castle Nieuw Victoria the 29th of September in the year 1792: C: Crouteneen P Johan Adam Schilling Governor and Director there Honorable Sir! Having been informed on behalf of the Bouton Court that seven small pieces of cannon and one rice kettle from the barque Ceram were still salvaged, but not, however, brought back, I have in that regard, on the occasion that the Bouton envoys who have come here to renew the existing contracts entered into with the Company, requested to be supplied with those pieces, and at the same time strongly urged this in my letters sent to the Sultan and the grandees of the realm. I hope that it will make some favorable impression upon the minds of that Court, but I fear that, as they are accustomed to do, they will put it off, but while that envoy has requested me to be allowed to retain those pieces to use on his vessel for his defense when he must depart among the islands situated under the jurisdiction of Bouton, I therefore kindly request that Your Honor please provide me promptly with the cost of the mentioned pieces, whose calibers I do not know, as well as the rice kettle, so that when they wish to pay that amount with young slaves, I can make an estimate of how many servants will need to be demanded for it, in order thus, if possible, to indemnify the Company in that regard as far as my power permits. I have the honor to remain with the highest esteem underneath Honorable Sir lower Your Honor's very willing friend and servant signed J Van Beth. H: in the margin Macasser in the Castle Rotterdam the 25th of February 1791 To the Honorable Sir Macasser, Ternaten, and Banda Incoming Separate and Secret Letters from the Governments Agrees Title V
Dutch transcription
Nagezien door mij L: van Iperen /onderstond/ Hoog Edelen Gestrengen Groot Achtb. wyjd gebiedende Heere en welEdele Gestr: Heeren /:lager/ uw Hoog Edelheedens onderdanigste en gehoor„ zaamste dienaar (was geteekend) J: M Schilling /in mar„ gine) Amboina in't Casteel pnieuw victoria den 29: Septemb A=o 1792: — C: Crouteneen P Johan Adam Schilling Gouverneur en Directeur aldaar WelEdele Achtbare Heer! Voor het Boutongse Hlof mij bedeeld zijnde, dat nog van de Barcq Ceram opgerischt waren seven stukjes Canons en Een rijst ketel: dan egter met herr=s ge„ „bragt zo heb ik dien aangaande tie geligenheid dat den Boutongse gezante die dit hien gekoomden zyn om de subsisteerende contracte met de Comp aangegaan te renoveeren gedoteerd in die stukjes gerequireerd. t tevens daar over ten sterkste aan„ „gedrongen by mijne afgegaane letteren aan den Sulthan in Rijksgroote Ik hoope dat hit eenig indruk zal geven ten goed: op de gemoederen van dat Hlof dan ik vres voor dat dezelve mede zo ze gewend zyn het op de lange bank zullen =schuire dan terwyl die afgezant my verzogt heeft die stukjes te mogen aanhouden om op zijn vaartuig te gebruiken ter zijne defensie !als hij in de Eijlanden moet ver„ „trekken onder de Jurisdictie van Bouton: gelegen ! zo verzoeke ik vriendelyk dat uwelEd: Achtb my gelieve spoedig op te geeven het kostende van gem: stuk¬ „jes welkers Calibers ik niet wiete mitsg=s de Rijst ketel, op dat wanneer ze dat bedragen met Jonge slave willen betalen; Ik: un overslag kan maken hoe veel van dienstbaare daar voor zal diene te Eijschen om dus de Comp: des mogelyk daar omtrend zo wel schadeloos te stellen als myn vermogen toelaat. Ik hebbe de eere met de meeste hoog agting te zijn /:onderstond:/ wel Ed: Achtb Heer /:lager:/ uwelEd Achtb: zeer bereedwillige vriend en dienaar /:was get:d/ J V=n Beth. H: /:in marginne:/ Macasser in 't kasteel Rotterdam den 25 febr: 1791 Aan den Wel Edelen Achtbaren Heer Macasser, Ternaten en Banda Aankomende Aparte en Secreete Briven van de Gouvernementen Accordeert Titul V
English
Title as before In reply to Your Honorable Reverences' esteemed letters of 12 April and 10 July, the original of which last-mentioned was delivered to me on Xullabessij only on 25 October following, I declare myself to be in complete agreement with Your Honorable Reverences' adopted resolution not to send over Prince Melkeden, who is residing there, together with his family brought over from Ceram. This accords not only with the separate instruction received by Your Honorable Reverences from Their High Mightinesses dated 31 December 1790, but even more so with the instruction brought to me per the ship de Diamant from the highest aforementioned Indies Government dated 21 January of this year, of which I have the honor to present Your Honorable Reverences the enclosed extract, along with a copy of the letter written by the said Prince to Their High Mightinesses. Upon reviewing the aforementioned extract, Your Honorable Reverences will perceive the wise reasons that have moved our supreme rulers to authorize Your Honorable Reverences to dispatch the aforementioned Prince to Batavia, which supreme order, owing to the non-arrival of the ship Dregterland, has likely not reached Your Honorable Reverences' hands. The King of Tidor, to whom I made no difficulty of showing the said Prince's letter, is very pleased with that arrangement and makes no difficulty about taking onto his own account the provisions supplied incrementally there from time to time to his brother. Prince Ketchel Melkeldin extends his pretension quite far, though even if he had the right to make it, he would always have to remain deprived of it, for in the retroactive records concerning the Tidorese rebellion of the year 1783 he is depicted very unfavorably, whereby he displayed his ingratitude, since through my intercession with the late King of Ternate, who held him in custody following a sea battle that took place between the Ternatans and Tidorese in the year 1778, I delivered him from irons. That does not preclude that the Prince may have come to his senses and conducted himself bravely under Your Honorable Reverences' eyes, for brave he is, and even acquitted himself with faithful zeal. Your Honorable Reverences nevertheless placed no trust in him, nor would I, had I been informed of the foregoing in his regard, which certainly would have been done in good time from my side had these Moluccan princes not appeared now under this name and then again under other names, which confused and kept me confused on his subject for a long time. The Prince's letter to the King of Ternate, in the submissions made therein before His Highness, is entirely contrary to the etiquette of the Moluccan courts, and is not only that, but utterly condemnable in the eyes of the princes. I also dare say that the King of Tidor was not a little offended by it and would have shown himself considerably more resentful in replying to his brother's missive had the King of Ternate accepted the Prince's letter and replied to it; but no, the latter, unwilling even to open it, returned it with contempt. If Your Honorable Reverences please, from the Sultan's translated missive to his brother, appended hereto in copy, you will be able to perceive the Prince's indulgence, or rather that of his grandees, toward Prince Melkedden, since he is therein reproached regarding the aforementioned as having offended against the Ministry of Ternate, as well as because he was received by Your Honorable Reverences with distinction on the occasion that Your Honorable Reverences hosted a banquet for the Commissioners of War Vaillant and Verhuel, at which the Prince was also invited and present, as His Highness understood from the mouths of those gentlemen themselves. From all of which it is easy to infer that the King is affected with jealousy toward his brother, and that the latter has some following among the grandees of the realm; and since I can only answer the Prince's letters addressed to me, which contain many untruths, with a refutation very unpleasant to him and with mockery regarding his claimed accompaniment of deputies and bodyguards on the journey to Ternate had it proceeded, I hope Your Honorable Reverences will kindly excuse me from replying, while also permitting me not to send an answer to the missive that came to me under Your Honorable Reverences' envelope from the three Majus, sons of the former Salahakan of Xullabesij, containing a request that I would be their intercessor with the King of Ternate so that they might be released from there and sent hither, since a correspondence conducted with me would do them more harm than good with their King, who, like the other Moluccan princes, is very suspicious and jealous. I have nonetheless, concealing that they wrote to me, put in a good word for them, with the result that His Highness has very graciously consented to their return. Concerning the war that the natives of Samboekoe and Bangaij are alleged to have declared on the King of Ternate, according to a separate letter from the Resident of Bouro to Your Honorable Reverences dated 28 December 1790, I know as little about it to this day as I do of the murders and robberies they are alleged to have committed in several provinces. But it is well known to me that those islanders have from of old cared little about the Kings of Ternate and have not come forward for years to pay homage, electing their kings and deposing them again at their pleasure, without causing great offense to the King of Ternate in this matter, who likewise shows himself indifferent toward them. The Ternatan inhabitants coming to trade with them are well treated.
Dutch transcription
Titul als voren Op uwel Ed: Achtb: g'eerde Letteren van den 12 April en 10. Julij / de orgine Van welke taatsgemelde myj eerst den 25 october daar aan orie xullabissij ter hand ge„ „komen is /: rescribeerende, betuig ik mij zelven volkomen te Conformeeren met uwelEd. Achtb: genomen besluit om den zig aldaar bevindende Prins Melkeden met zijne van Ceram overgebragte fanilie niet over te zenden, het zelve strookt niet alleen met de door uweldd Achtb ontvangen aparte aanschrijving van Hunne Hoog Edelhedens van den 31 december 1790 maar vrij meer met de aan mij p=r het schip de Diamant aangebragt aanschrijving van hoogst gem Indiasche Reguering van den 21 January Oezes Jaars waar van de eere hebbe uwel Ed: Achtb: extract dezen bygevoegt aan te bieden onder- lopielijke toeschikking van den door gem: Pino aan Hun Hoog: Edelh: s gedt: brief, zullende uwel Ed: Achtb. bij resumtie van vorengem: Extract ontwaren de wijze reedenen die onze hoog gebieders gepermoveerd hebben om uwelEd: Achtb te qualificeeren tot de verzending van mierm: Prins na Batavia dan welke hooge ordre uwelEd: Achtb: mits 't agterblijven van het schip Dregterland dinkelijk niet ter hand gekomen is: De koning van Tidor aan wien ik geen swarigheid gemaakt heb gem S. Princen brief te vertonen is met die schikking zeer ingenomen en maakt geen warigheid om de a Costij nu en dan aan deszelfs broeder bij vermeerdering gedaane verstrekkingen, voor zijn reek: over te neemen. Du Prins Ketchel Melkel din strekt zyne peetensie al vrij veerre uit dag zoude, by aldien regt hadde om dezelve te kunnen formeeren, daar van altoos ver„ „steeken moeten blijven, want hij bi de retroacta, die den Tidories opstand de Ao 1783 concirneeren lilijk afgeschilderd staat, waar by hy zyne ondankbaar„ „heid aan den dag heeft gelegt, want ik hem door mijne intersessie bij den laatst overleden koning van Tirnaten die hem in higtenis hield, na een tusschen de Ternatanen en Tidoreesen Ao 1778 voorgevallen zeegeregt, uit de boeijen verlost heb, dat laat niet na of de Prins kan men tot inkeer gekomen wezen en zig onder het oog van uwel Ed: Achtb: dapper /:want dapper is hig: / en zelve met getrouwe iver gekweeten hebben, uwel Ed Achtb: in hem nogtham geen vertrouwen gesteld, mun ik, bij aldien van het vorenstaande ten zijnen op„ „zigte geinformeerd geworden was 't gunt zeeker van mijn kant in tyjds gedaa zoude zijn, bij aldien die Molukse prinven niet nu eens onder deze, en den wederom ander andere naamen voorkomen en gunt my op zijn Sujct een tijd lang in verwarring gebragt en gehouden, heeft Sprensen brief aan den koning van Ternaten in zine daarin voor Z: H: gedaane submissien zyn ge„ „heel strijdig tegen de Eticquethe der Molukse hoven, niet alleen maar ten uittersten Condemnabel in de oogen der vorsten: ook durf ik zeggen dat de koping van Tidor daar over niet weinig gebelgd is geweest en zig dienwegens vrij gevoeliger bij de beantwoording van zijn broeders Missive betoond zoude, hebben, by aldin de koning van Ternaten sprincen brieff aangenomen en, daar op gerescribeerd hadde maar nien? deze heefd denzelven niet eens willende openen, met veragting terug gezonden uwel Ed: Achtb zal des gelievende, uit des sul„ ermelden „thans aan zijn broeder dezen Copielijk bygevoegd Translaat: missive, konnen ontwaren 'T vorsts toegevenheid, dan wel die zyner Ryksgrooten voor Prins Melkedden, dewijl hij daarinne wegens het bovengem: gereprocheerd word, als tegen het Menisterie van Ternaten misdreven te hebben, zo mede overzulks hy by uwelEd: Achtb: met distinctie onthaald geworden is ter gelegenheid. dat uwelEd: Achtb: een festijn heeft aangerigt voor de Heeren Commissarissen van oorlog Vaillant en Verhuel, waar bij de prins meede genodigd en pre„ „sent is geweest, zo als z: H: uit din mond: van die Heeren zelve verstaan heeft, uit al het welke ligt te bevroeden is, dat de koning tegen deszelfs broeder met na yver is aangedaan in dat laatsgem eenige aanhang onder de Ryksgrooten heeft, en daar ik sprincen aan mij ingerigte Letteren, die veele onwaarheden be„ „helsen, niet anders dan met eene voor hem zier onaangenaame wederlegging in bespotting wegens de door hem gepretendeerde verzelling van gecommitteerdens en lijfwagten op de reijs na Ternaten als die was doorgegaan beantwoorden kan, zo zal uwelEd: Achtb my van de beantwoording hoop ik, wil willen excuseeren, tevens toelatende dat ik geen antwoord volgen laat op den my on„ „der uwel Ed: Achtb: couvert toegekomen missive van de drie Madjus, zoonen van den gewezin Salahakan van Xullabegij, houdende verzoek, dat ik hunne voorspraak wezen wilde bij den koning van Ternaten ten Eende zy van Costy herw=s verlost mogen worden, alzo hun eene met mij gehou„ „dene Correspondentie meerder kwaad dan goed zoude doen by hunne koning die even als de overige molukse vorsten zeev ergdenkende en iverzugtig is: ik heb niet te min met verswyging dat zy aan my geschreven hebben een goed woord voor hen gedaan, met gevolg dat zijn Hoogheid zeer gracieutelijk in hunne terug komt geconsenteert heeft. Aanbelangende den oorlog die de Natuurellen van Samboekoe en Bangaij aan den koning van Ternaten volgens appart schryven van den resident van Bouro aan uwelEd: Achtb de dato 28 december 1790 zouden hebben verklaard, weet ik onder heeden daar van zo min als van de moord en roverijen, die zy in verscheide provintien zouden hebben begaan maar wel is mij bekend dat die Eilanders zig oudsher weinig aan de koningen van Ternaten laten gelegen zijn en jaren herw=s niet opgekomen zijn om hulde te komen doen, verkiesende zy hunne koningen in dezelve weeder afzettende, na welge„ „vallen, zonder in dezen grooten irgernis by den koning van Ternaten die zig ten hunnen opzigten mede onverschillig daar betoond, te verwitken de by hen ten handel komende Pernaatse ingezetene worden wel behandeld hebben
English
and they also know nothing of any decided defection of these peoples to report; also, the Hoekoem Tafoegoi Oisman did indeed sail out last year to Samboekoe and Bangay by cora-cora under proper passes, in company with other similar vessels under other chiefs, not against those nations, but to restrain the wandering Alfurs of Sobello if possible, so that Resident Coomans received false reports and did not properly understand the Hoekoem, as the latter affirms. From the extract journal sent to me of what occurred during the expedition to Goram, and from the copy received by me of the letter from the loyal chain-captain Baoekan, I perceive clearly enough with Your Right Honourable that Noekor, together with this people who have become treacherous and bold, must be attacked with a rather formidable force if he is finally to be subdued once and for all; and I am likewise of the opinion that a good number of light vessels manned by Ternatans can make complete the victory to be gained over them, since European troops are very ill-suited to pursue a fleeing enemy through woods and bushes. I am also of the same opinion as Your Right Honourable that an expedition to be undertaken from here thither would fall upon them quite unexpectedly, and I had already resolved within myself to have the same put into execution in the coming month of February, but must abandon it, now that the smallpox is still raging so violently among the Ternatans and Tidorese, and causing such devastation among them that for the present no service can be required of those nations. The expedition can meanwhile be decided upon and deferred to a further opportunity; it will in the meantime do me a singular service if Your Right Honourable will furnish me with all the reports both regarding the island of Goram, as well as their strength in men, the names of the settlements, anchorages, etc., and how strong the expedition should be made in Europeans and natives. The Tidorese are very hostile toward the Ceramers and Gorammers, and have long urged me to go and chastise them; while the Ternatans are averse to distant expeditions, which, whenever they go outside this jurisdiction, are especially opposed by the king. Does Your Right Honourable not deem it proper, then, that one make use of the good disposition of the Tidorese and employ them in the further expedition? Their courage well equals that of the Ternatans, and their loyalty is no longer doubted. The provision of 30 cora-coras with over 2,000 men has still been in their power, and I hope that the smallpox will not cause such slaughter among them that they could not again fulfill that provision, if required. Herewith I have the honour to remain with the greatest respect, beneath stood: Right Honourable Sir, lower: Your Right Honourable's very obedient servant, was signed: A: Cornabé, in margin: Ternate in Fort Orange, 28 December 1791. On the 21st of this current month of May, I was informed by the Banda citizen Josep Jacobszoon, who had arrived the day before from Ceram, that the brother of the rebel Noekoe, named Magova, together with the Gorammers, according to the account of the inhabitants of Kellemoery, intended to attack the north and south sides of Ceram with two pirate fleets after the end of their hari raya or fasting period, as appears more fully from the declaration provided by him. I therefore give Your Right Honourable notice of this in secrecy herewith, in order that the necessary measures may be put into effect to frustrate this roguish enterprise. I understand those measures to consist in that the heads of the respective spice-yielding factories, with the resident of Bouro and the postholders of Manipa and Sawaij, be ordered by a circular letter cito cito to be on their guard against those undertakings, and that to this end the subordinate native regents be warned to hold their orembaais and the requisite men and ammunition in readiness to put to sea at the first order and offer a courageous resistance to those marauders, to the destruction of their vessels and whatever is aboard them. The native chiefs of the main castle should be given similar orders, so as not to be taken by surprise unexpectedly. I am giving direct notice of this to the head of Saparoua and the commandant of Sawaij, but as the letters which I give to the raja of Werinama for delivery may easily go astray through poor delivery, I deem the sending of a circular letter to them no less necessary than to the other chiefs, residents, and postholders, and remain meanwhile with respect, beneath stood: Honourable, Valiant Sir, lower: Your Right Honourable, Valiant's devoted, signed: J: A: Schilling, in margin: Banda Neira, 25 May 1792. Honourable, Valiant Sir. To the Honourable, Valiant Sir, Balthazar Smissaert, Senior Merchant, Second, and Chief Administrator. At Amboina.
Dutch transcription
en zy wieten ook al van geen gedicideerde afval duer volkeren te verhaalen ook is de Hockum Tafoegoi Oisman voorleden Jaar wel na Samboekoe en Bangay uitgevaaren per Coria Corra onder behoorlijke pasce, in geselschap van t andere zoortge „lijke vaartuigen onder andere hoofden, niet om die Natien maar om de swervende Alfoiren van Sobello in dien mogelijk te betuugelen, zo dat de resident Coomans verkeerde narigter ingekregen, en don Hoekom zo als deze betuigd, niet wel begroepen heeft, Aan het mi toegezondene Extract. Journaal van het voorgevallen de Expeditie te Goram in aan den mij Copielijk geworden brief van den trouw kettings Capitain Baoekan, bespeure ik met uwelEd: Achtb: klaar genoeg dat Noekor nevens dit nevens dit trouwloos en stoutmoedig geworden volk met eene vry wat redouta„ „ble magt moet worden aangetast, zal hy eindelijk einste ondergebragt en ik ben mede van gevoelen dat een goed aantal ligte met Ternatanen bimande vaartuigen de op hen te behalen overwinning, compliet kunnen maken diwijl Europische trou„ „pes zeer ontgeschikt zijn om een vlugtende vijand door Bosschen en Struiken te vervolgen: ook ben ik met uwelEd: Achtb: van begrip dat eene van hier na derw=t te onderneemen Expeditie hen gansch onverwagt op 't lijf komen zoude, in ben by mij zelve al geresolveert geweest om dezelve in de maand febr: eerstkomende ter exicutie te doen stellen, dog moet er van afzien, nu de pokjes onder Tirnataan en Tidorues nog z0 sterk grasseeren en daar onder zodanige verwoesting veroor„ „zaken dat voor eerst guendiemdt van die Natien gevergd worden kan: de Expedi„ „tie kan inmeddin vastgesteld in tot een nadere gelegenheid verschoren blijven, zul„ „rende mij intusschen singuliere duenst geschieden, wanneer uw eEd: Achtb: mij alle de narigten zo nopens het Eijland Goram wil doen geworden als hunne sterkte, aan volk; de Naamen der Negorijen, anker plaatsen w w en hoe sterk: de Ex„ „peditie wel diend gemaakt te worden, in Europeesen en Inlanders. de Tido„ „reesen zijn sterk op de Cerammers en Gorammers gebeeten en hebben lang voor hun by mij aangehouden om dezelve te gaan berigten; Terwyl de Ternatame afkeerig zijn van verre togten, die wanneer zi buiten dit ressort gaan, den ko„ „ning vooral tegen staan vind UwelEd: Achtb: dan niet goed dat min van de goede dispositie der Tidoreesen gebruik makende; dezelve en voorts expebi„ „tie employier: hun moed wiegt dien van de Ternataniw wel op, en aan hunn trouw word niet langer getwijffeld de bezorging van 30 Corra Corads met ruim 2000: man heeft als nog in hunne magt gestaan en ik hoop niet dat de kinder„ „ziekte zulke slagting onder hen maken zal dat zi aan die bezorging, des „requireerd niet weeder voldoen zouden; Hiermede geeve ik mij de eere met de meeste agting te blijven /:onderstond:/: welEdele Achtb: Heer /:lager:/ uwel Ed Achtb zeer gehoorzame dienaar /:was get: /: A: Cornabe /:in marginne/ Ternaten in 't kasteel Orange den 28: December 1791. — Op den 21 dezer lopende maand May ben ik door den sdaags bevoo„ „rens van Ceram aangekomene Bandas burger Josep Jacob sz ver„ „wettigt geworden dat de broeder van den Rebel Voekoe in name Magova met de Gorammers, volgens verhaal der inwoonders van kellemoery en onder voornemene waren met twee roofvlooten de Noord en zuid kant van Ceram aan te tasten na 't eindigen hunner harij baij of vaste tijd, invoegen uit de door hem verleende ntfeste verklaring breeder komt te blijken; Ik geve UwelEd: Achtb daar van derhalven bij dezen in seretesse kennis om de nodige maatregulen in 't werk te kunnen stellen ter verydeling van dit schelme bestaan; Ik begrijp die middelen daarin dat de hoofden der respective specerij gevende Comtoiren met den resident van Bouwo in de posthouders van Manipa en Sawaij bij een Cir„ „culaire brief cito cito aangeschreven worden om op hoede te zyn tegens die onderneemingen en dat ten dien einde de onderhouge Inlandse Regenten gewaarschouwt worden hunne Orembaijen en 't daar toe benodigde volk ammonitie in't in gereedheid te houden om op de eerste ordre in zee te kunnen steeken en die narodeurs een manmoedige resistentie te bieden ter vernie„ „ling hunner vaartuigen en wat zig daar op bevind; de Inlandse hoofden van t' hoofd Casteel diend gelijke ordre gegeven te wor„ „den om niet op 't onverwagtste overrompeld te kunnen worden Het hoofd van Saparoua en Commandant van Sawaij geve ik hier van direct kennis maar wijldes brieven die ik den radja van werinama ter bestelling mede geve ligtelyk absend geraken kunnen door kwade bestelling, agt ik de afzending van een Circulaire brief aan hen niet min nodig als aan de andere hoofden, residenten en posthouders en blyve inmidden met agting /:onderstond:/ E: Erntfeste Heer /lager:/ uwelEd: Erntfeste dievarend /get:d:/ J: A: Schilling /:in marginne:/ Banda Neera den 25 Maij 1792 — E Erntfeste Heee Aan den E Erntfeste Heer Balthazar Smissaert Coperkoopman, secunde en Hoofd administrateura A Amboina
English
Today the 22 May 1792 appeared before me, Levrinis Heukevlugt, sworn Clerk of Police, and in the presence of the witnesses named below: The citizen and resident here, Joseph JacobWz, who arrived here yesterday from Ceram on the paduwakan of the citizen and nutmeg planter A: J van Steenbergen. Who, at the requisition of the Right Honorable Lord Johan Adam Schilling, governor and director of Amboina with his High Council, Commissioner of Their High Excellencies over this province, and for the love of truth, declared that during his presence on Ceram, namely in the settlement Kellemoirij and there heard from the people of that settlement, that the eebel Mangoffa, brother of the eebel Noekos, with his adherents and several Goram priests, among whom was one who had only come from Baly this year, then residing with the orangtoca or elder of the settlement Kottabaroe, Sewaroeroe on Kessing, intended, after their hari bayk or fasting period, with two numerous pirate fleets, to direct one around the south and the other to the posts or settlement Sawaij belonging under the Ambon government, in order to attack the passing and incoming vessels with the one and, if possible, to capture the aforementioned with the other. The declarant declared this to be what is known to him regarding this matter, and if required, to be able to confirm it with a solemn oath. Below stood: Thus done and declared at Banda in Castle Nassau on the date aforesaid, in the presence of Nicolaas Hendrik Welman and Bodewyns Andhoni Eduard, both clerks, as witnesses, who signed the original minute of this together with the declarant and me, the sworn Clerk, written on a loose stamped paper. Lower: Which I attest. Signed: L Heukevleugh, sworn Clerk. Agrees: WV C Wrteneker Macasser To the Right Honorable Lord Willem Beth Jacobsz Governor and Director there, Right Honorable Lord, Due to my hasty departure for Banda, I was rendered unable to satisfy the requisition of Your Right Honorable, contained in the secret letter of 25 February 1791, but only delivered to me on 22 December following via the pantjalling De Willem sent from here thither and returned here on that date, until now, when I have the honor to inform Your Right Honorable that according to the statement of the Trade Office here, the wrecked bark Ceram was, upon departure from here, fitted with: 4 pieces of iron swivel guns of one lb costing ƒ 134: 16. —. 10 pieces of iron cannons of 3 lb costing ƒ 848: —. —. And that the aforementioned bark also carried from here in kitchenware: 1 piece copper rice kettle and lid, 1 piece copper fish kettle and lid, and 1 piece copper soup kettle and lid, yet all unappraised. Which artillery and rice kettle have now been salvaged by the Kingdom of Bouton from the aforementioned bark, which is not and cannot possibly be recovered from here. I am therefore obliged to leave the investigation thereof deferred to Your Right Honorable, it being sufficient for me if the amount thereof be credited by invoice to this government, the more so as the court of Bouton seems inclined to retain the salvaged artillery for its own use. I have the honor to call myself with much high esteem, Below stood: Right Honorable Lord, Lower: Your Right Honorable's obedient servant, Was signed: J: A: Schilling, In the margin: Amboina in Castle Nieuw Victoria, 15 September 1792. Outgoing Separate Letters and Enclosures to the Governments of Macasser. To
Dutch transcription
Op Heeden den 22 May 1792 Compareerde voor my Levr „mis Heukevlugt, geww: Clercq van Politie & present de getui„ „gen nagenoemd Den Burger en inwoonder alhier Joseph JacobWz op gisteren met de paduwakan van den burger en Perkinier A: J van Steenbergen van Ciram alhier gearriveerd. Dewelke ter Requisitie van den welEd: Achtb Heer Johan Adam Schilling gouverneur en directeur van Amboina m h Commissaris van Hun Hoog Edelh=s over deze provintie en ter liefde van de waarheid verklaarde dat den declarant by zijn aanwezen op Ceram en wel in de Negory Kellemoirij en ondar van die Negory volkeren gehoord heeft dat den eebel Mangof „fa beoeder van den eebel Noekos met zynen aanhangen ver„ scheide Goramse Puesters waar onder een die dit jaar eerst van Baly gekomen was, wonende toen bij de crangtoca of oudste van de Negory Kottabaroe, Sewaroeroe op Kessing na hun harie bayk of vasten tijd met twee talrijke Hougz of roofvlooten, de intentie hadden om de eene om de zuid en de andere na de onder 't gouvernement Ambon, sorteerende Possten of Negory Sawaij te rigten, om met de eene de gaande en ka„ „mende vaartuigen te allacqueeren en met de andere ware 't mogelyk voorss: te bewagtigen. verklaarde den declarant dit te zyn het geen hem dien aangaande bewust is, en des gerequireerd werdende met solemneelen Eede te kunnen bekragtigen. /:onderstond:/ Aldus Gedaan en verklaart te Ban„ „da in 't Casteel Nassauw dato voorss ter presentie van Nicolaas Hendrik welman en Bodewyns Andhoni Eduard beide Clercquen als getuigen die de minute dezes ne„ vens den declarant en my get Clercq hebben ondert. en ges op een losse zegul /:lager:/ Quod Attestor /:getd/ L Heuke„ „vleugh geww: Clercq— Accordeert WV C Wrteneker Gernaien Macasser en Aan den wel Edelen Achtberen Heer Willem Beth Jacobsz gouverneur en directeur aldaar, WelEdele Achtbare Heer Door mijn verhaast vertrek na Banda ben ik buiten staat gesteld, geworden eerder aan 't re„ „quisit uwerwelEd: Achtb:, vervat bij secrete brief van den 25: febr: 1731: dog mij eerst toe gebragt den 22: december daar aan per de van hier na derw=s gezondene en op dien datum alhier gereverteerde pantjalling de willem te kunnen voldoen als thans dat ik mij de eere geve uwelEd Achtb: te informeeren dat volgens opgave van 't Negotie Comtoir alhier de verongelukte barcq Ceram bij vertrek van hier gemonteerd is geweest niet 4. p=s ijzere bassen van een lb:o kostende ƒ 134: 16. —. 10 „ _„o kanons „ 3: „ _„o „ 848: —. —. in dat voorsz: barcq ook van hier vervoert heeft aan koks goed, als 1: p=s kopere Rijst ketel en dexel 1 „ _o vis _o „ _„o en welk geschut en rijst ketel nu door 't Rijk van Bouton opgevischt is, van voormel„ „de barcq:, is nog kan van hier met geene mogelijkheid worden, Ik ben derhalven verpligt het onderzoek van dien aan uwel Edele Achtb: gedefereert te laten, mij genoeg zullende zijn zo het bedragen van dien: dit gouvenement per factuur ten goede gebragt worde, temeer het hof van Bouton genegen schijnt te wezen het opgevischte geschut aan te houden tot eigen gebruik, Ik heb de eere van mij met veel hoog ag„ „ting te noemen /onderstond/ welEdele Achtbare Heer /Lager/ uwel Ed: Achtb: dienstwillige dienaar /was getekend/ J: A: Schilling /in marginne) Amboina in 'tkasteel Nieuw Victoria den 15: September 1792:— 1 „ _o soep _o: „ _„o dog alle ongeschat. Afgaande Aparte Brieven „n Bylagen nade Gouverneuten Macasser Aan
English
Ternaten To the Honorable Sir Alexander Cornabe governor and director there Honorable Sir Neither before my nor since my return from Banda have I found the opportunity to answer your Honor's kind letter of 28: December 1731:, I therefore proceed to do so now and note beforehand that the Prince Major Kaijtjeli Helkeddin of Tidore, who submitted here, was granted transport to the Capital of the Indies with the ship Houglij, which departed from here, or rather from Saparoua, in the month of May, in compliance with Their High Mightinesses' respected order of 17: January 1791:, which I did not receive until 20: October following, with the safe arrival of the aforementioned ship in this bay. I hope therefore that the king of Tidor will be no less pleased to learn of this news as His Highness was satisfied with the arrangement made in that regard by Their High Mightinesses, while I simultaneously hope that His Royal Highness will willingly undertake to reimburse the costs that had to be furnished to the wife and children of his older brother to prevent them from perishing of hunger and hardship, since they could not be sent along with him at the same time, according to my wish and the order issued to that effect before my departure for Banda, because the wife of that Prince gave birth just a month before his departure and several of his children were ill. For the kind forwarding of a translated copy of the letter written by the king of Tidor kamaloeding I express my gratitude and indeed see from it that the writing of a letter by that Prince to the king of Ternaten caused some displeasure, but I have not the slightest knowledge of any arrogance shown to the gentlemen of the military Commission on the occasion when those gentlemen were at my residence with a considerable company together with the Prince Major; at least those gentlemen gave me no notice of it, much less complained about it. I wonder therefore how that too could have been charged as a crime against the Prince, while I can also assure your Honor that although I have always treated him since his arrival and submission with much distinction and in accordance with his birth in order, if possible, through that reputation to induce Noekoe and the Princes accompanying him to submit as well, I nevertheless never placed more trust in him than a cautious distrust permitted, having learned too well through many years of experience and interaction with the native how detrimental trust is and can be to the Company's interest. For that reason I have also not been able to decide until today to notify the three Hajis, or sons of the former salahakan of Xullabessie residing here, of the effect of your Honor's intercession on their behalf, since the intention seems to tend that way, at least nothing positive has been reported about it so that your Honor might not be further troubled by them with troublesome requests; I informed them a few days ago that they ought to refrain from writing further to your Honor, as it would tend more to their disadvantage than advantage, and I hope hereby to have satisfied that purpose. Of the declaration of war by those of Tamboekoe and Bangaij against the king of Ternaten I have likewise heard nothing further since and assume with your Honor that the Resident of Bouwo misunderstood the hoekom Paesoega in that regard. Since I have meanwhile remained deprived this year of the answer of Their High Mightinesses to my common secret as well as separate letters sent in private, and consequently do not know whether they have approved or disapproved of my proposal made to your Honor to equip an Expedition from your Honor's government to Goram to curb those guilty islanders and overtake the Rebel Noekoe with the Tidorese and Ternatean subjects accompanying him, I dare not press further on that matter without special authorization from Their High Mightinesses, all the less so as the severe prevalence of smallpox among the Tidorese and Ternateans prevents your Honor from doing so anyway; since my sentiments nevertheless fully agree with those of your Honor regarding the equipping of an Expedition from your Honor's government against the aforesaid Gorammers, who have become all too bold, and the destruction of the Rebel Noekoe, and as it can in any case do no harm to determine that Expedition so that it may be executed when time and circumstances permit and Their High Mightinesses are satisfied with it, I gladly comply with your Honor's requisites in that regard as far as it is in my power, and note beforehand that some regents of Goram, according to the accounts given to me by the orangkaij of kwaos kana kana, nephew of the recently deceased loyal though aged Captain of Keffing, and several other Ceramers, are indeed inclined to submit, but the others are restrained from it by the Rebel Noekoe, who, according to the accompanying declarations of the aforementioned orangkaij of kwaos and Prince major Kaijtjeli Melkeddin, who has already departed for Batavia, dispatched five vessels at the end of last year to the sultan of Mangindinauw and asked that prince for assistance.
Dutch transcription
Ternaten Aan den welEdelen Achtbaren Heer Alexander Cornabe gouverneur en diresteur aldaar Wel Edele Achtbaare Heer Nog voor mijn na, nog zeedert mijne terug komst van Banda heb ik gelegenheid gevonden uwel Ed Achtb: minzaame van den 28: December 1731: te kunnen beantwoorden, ik treede, daar toe derhalven thans en noteere voor af dat den alhier in submissie gekomene Tidars Prins Majaor Kaijtjeli Helkeddin met het in de maand Maij van hier of liever van Saparoua naar Jndias Hoofd plaats vertrokkene schip Houglij transport na derwaards is verleend involdoening, aan Hun Hoog Edelheedens gerespecteerde aanschrij„ „ving van den 17: Januarij 1791: dog ik niet voor den 20: october daar aan ontvangen hebbe met de behoudene aankomst van voormelde schip in deze baaij, Ik hoope overzulks dat den koning van Tidoi die Teijding niet min aangenaam zal weezen te verneemen als zijn Hoogheid genoegen genomen heeft met de derwegens gemaak„ „te schikking, Hunner Hoog Edelhedens, terwijl ik tevens hoope dat zijn koninglijke Hoogheid gewillig op zig neemen zal te restitueeren, de kosten die aan de vrouw en kinderen van zijnen ouder broeder verstrekt moeten worden om hen niet van honger en ongemakte laten vergaan, vermits zij met denzelve niet te gelijk verzonden hebben kunnen worden, na mijnen wensch en de daartoe gestelde ordre voor mijn vertrek na Banda, ter zaake de vrouw van dien Priens Pas en maand voór zijn vertrek in de kraam gekomen is in verschijdene van zijne kinderen ziek ge„ „weest zijn. - voor de vriendelijke toeschikking van een Copia translaat des briefs geschree„ „ven door den koning van Tidor kamaloeding leg ik mijne dankzegging af en zie daar uit wel dat 't schrijven van een brief door dien Priens aan den koning van Ternaten eenig ongenoegen gebaart heeft, maar draag geen de minste kennis van eenige arrogantie de Heeren de militaire Commissie betoond, ter geleegenheid dat die Heeren met een aanzienleik geselschap ten mijnen woonhuise geweest zijn met den Priens Majoor ten minsten hebben die Heeren mij daar van geene kennis gegeven veel min daar over geklaagt; Jk verwondere mij derhalven hoe zulx die Priens almede als een misdaad op reekening gesteld heeft kunnen werden, Terwijl ik uwelEd: Achtb: ook wel verseekeren kan, dat hoewel ik hem zeedert zijne overkomst en submissie altoos met veel disintie en over een komstig zijne gekoorte gehandelt hebbe om door die renoméé, waare het mogeleik, Noekoe in de hem verzellende Priensen mede tot submissie te beweegen ik eg„ „ter nooit meer vertrouwen in hem gesteld hebbe als een voorzzigtig wantrouwen toege„ „laten heeft, als door een veeljarige ondervinding en ommegang met den Jnlander te welgeleerd hebbende, hoe schadelijk ^ vertrouwen voor 't belang der Mtaatschappeij zijn en worden kan. Jk heb uit dien hoofde ook tot heeden toe niet kunnen besluijten dat alhier woonende drie Hadjes of zoonen van den geweesene salahakan van Xullabessie kennis te geeven van het effect uwer welEd Achtb: voorspraak ten kunnen behoeve, dewijl daar heen de intentie scheijnt te strekken, ten minsten is daar van niets positiefs gemeld op dat uwelEd: Achtb: egter door hen niet verder met lastige verzoeken gequeld moge worden heb ik hen voor eenige dagen onderrigt dat zij zig behooren te onthouden van het ver„ „der schrijven dan uwelEd achtb: als meer tot hun naals voordeel strekkende zynde een hoop hier mede aan 't oogmerk voldaan te hebben. van de oorlogs verklaring door die van Tamboekoe en Bangaij aan den koning van Ternaten heb ik mede zeedert niets nader vernomen en veronderstelle met uwel Edele Achtb: dat den Resitent van Bouwo den hoekom Paesoega daar omtrend kwalijk verstan Daar ik ondertusschen in dit Iaar verstoken gebleeven ben van 't antwoord Hunner Hoog Edelh=s op mijne in P=o p=o afgezondene zo gemeene secreete als aparte brieven en dien „volgende onbewust of Hoogst dezelve goed of afgekeurt hebben mijnen aan uwelEdele Achtb: gedaanen voorstel tot het uitrusten eener Expeditie uit uwelEd Achtb: gouvernement na Goram ter beteugling van die strafschuldige Eijlanders en agterhaling van den Rebel te Noekoe met de hem verzellende Tidorese en Ternataanse onderdanen durf ik daar op niet nader aandringen buiten speciale qualificatie Hunner Hoog Edelhedens te min„ „der de sterk grasseerende kinderpokjes onder den Tidorees en Ternataan uwelEd Achtb: zulx buiten des verhinderen, dewijl mijne sentinementen met die van uwel Ed Achtb: egter volmaaktelijk over een stemmen omtrend het uitrusten eener Expeditie uit uwel Ed: Achtb: gouvernement op voorsz: alte stoutmoedig gewordene gorammers en vernieling van den Rebel Noekoe en het in allen gevalle geen kwaad kan doen het vast stellen van die Expeditie om geexcuseerd te worden wanneer de tijd omstandigheden zulx toelaten en Hun Hoog Edelheedens daar mede genoegen neemen, vol doe ik gaarne aan uwelEd achtb: requisiten daar omtrend voor zo verre in mijn vermogen is, en noteere voor af dat zommige regenten van goram na de aan mij gedaane verhaalen door den orangkaij van kwaos kana kana, neef van den Jongst overleedene trouwen dog afgeleefden Capi„ „tain van Keffing, en verschijdene andere Cerammers wel genegen zijn in submissie te ko„ „men, dog de andere daar van wederhouden wierden door den Rebel Noekoe, die na de hierneevens overgaande verklaringen van voorsz: orangkaij van kwaos en den reets na Batavia vertrokkene Prins majoor kaijtjilie Melkeddin, vijf vaartuigen in 't laatste van 't verleedene Iaar na den sulthan van Mangindinauw afgezonden en die vorst om heeft. assistentie
English
assistance against the Company, without my having been able to learn to this day whether those vessels, along with the emissaries who departed with them, have returned, and what the outcome of that mission was. However, while in Banda, it was reported to me according to the annexed declaration of the wandering citizen Joseph Jacobsz: that the brother of the rebel Noekoe intends, with his followers, to equip two pirate fleets and with them attack the north and south coasts of Ceram, and that Noekoe, according to a further declaration sent hither from Sawaij, also enclosed herewith in copy, has departed for Hottie, a place situated to the northeast of Ceram, with as many as 80 vessels of Tobelorese, Galelarese, Weda, Maba, and Patanie, as well as Kebie, awaiting the fleet from Goram and Ceram to attack Sawaij and subsequently also Manipa, though nothing has yet come of those threats, except that 7 of those pirate vessels crossed over to Bouro on 28 August, as communicated by Manipa's Postholder in the postscript of his letter dated 3 of this month. This is all that I know to report concerning the Goramese, and as regards their strength in men, the names of the settlements, and anchorages, I must refer in that respect to these annexed enclosures consisting of two accounts: one from the native of Soija, Johannes Latumalea, who was held prisoner in Goram for 8 years, and one from the Raja of Iha, Pohon Pattij, and the Orang Kaya of the Goramese settlement Keliakat, the latter of whom I received in submission in the year 1790, while the former, Pohon Pattij, was frequently sent on missions to Goram by the late Governor of this Province, Van Pleuren, and thus possesses sufficient knowledge of that island and the settlements to be found in those parts. Regarding the further question posed by Your Right Honourable as to how strong the expedition ought to be made in Europeans and natives, I must reply that, in my opinion, that expedition ought to consist of at least 4 suitable pantjallings, mounted with various artillery, including on each 2 pieces of 6-pounder caliber, 2 hand mortars, and 1 howitzer of 6-inch caliber, besides 2 field pieces and the necessary artillerymen, who, for the landing and transport of that artillery and for carrying the spades and tjangkols wherever they might be needed, require 24 unarmed natives on each vessel; furthermore, 150 European soldiers with the necessary officers under a capable and vigilant commander, besides 40 kora-koras manned by courageous natives, likewise under an alert commander, in order to be able to attack the enemies at three places simultaneously and thereby divide their strength, as they would otherwise be too powerful for our forces to gain much advantage over them. The main attack could thus conveniently be carried out by 2 pantjallings and half of the kora-koras, and the other two attacks by the remaining pantjallings and kora-koras; yet, as those vessels are not very suitable for landing, it would be well if each pantjalling could be provided with 3 to 4 good rowing orembaais and a guide knowledgeable in the terrain. However, whether full reliance can be placed on the loyalty and courage of the Tidorese is a matter that I defer to Your Right Honourable's superior local knowledge, as well as whatever else may serve for the success of such an expedition. The only thing that appears questionable to me in that regard is the fear that, should the expedition not proceed very favorably, those same Tidorese combatants opposing Noekoe and his faction might easily desert to him and thus do more harm than good. Furthermore, I judge that a number of 2000 courageous natives would be sufficient; however, since each kora-kora must be manned by at least 65 hands if anything is to be achieved at sea with effect and an enemy boarding is to be repelled with hope of success, it would be well if that number could be increased by 600 hands, as the Goramese are very resolute at sea. I also deem it very expedient that, during the landings to be made, a certain number of men always remain on board the kora-koras to prevent and forbid the enemy coming by sea from capturing them and thus forcing our men either into an ignominious surrender or to be overwhelmed by numbers, taken prisoner, and massacred; from which I nevertheless hope God may be pleased to preserve our people, and make the arms of the Company everywhere prosperous to the shame of its enemies and needlessly rebelling subjects. Today, 10 February in the year 1742, appeared before me, Frederik Liebregt Brusz, Junior Merchant and Secretary of Police in this Government, in the presence of the witnesses named below: The Orang Kaya of Quaus, named Kanna Kanna, being of competent age and of the Mohammedan faith, who, at the requisition of the Right Honourable Lord Johan Adam Schilling, Governor and Director of this Province, and for the love of truth, declared that, being on Ceram, he had heard from several peoples who came to trade from Waroe to Keffing that the rebel Noekoe had retreated from Goram to Waroe, and that he had caused an expedition of five prahus from the following settlements to be fitted out, namely: 1 from Goram under command of the Nakhoda Boeij Bale, 1 from ditto under command of Raja Pat, 2 junks from Keletaij under command of ditto Sacharias and Raja Massoer, 1 junk belonging to Noekoe himself, whose Nakhoda was unknown to the deponent; that he had fitted out this small fleet solely to the Sultan of Mindanao, in order to request assistance from him against the Company; that the said Noekoe, under the charge of the aforementioned Raja Pat, carried. While in the meantime I subscribe myself with the greatest respect, /was below/ Right Honourable Lord, /lower/ Your Right Honourable's humble and obedient servant, /was signed/ J. A. Schilling /(in the margin/.
Dutch transcription
assistentie tegens de Comp=e heeft zonder dat ik tot heeden toe te weeten hebbe kunnen komen of die vaartuigen met de daar mede vertrokkene zendelingen, te rug gekeerd zijn en van wat uitslag die bezending geweest zij, dat is mij egter Banda zijnde berigt na de hier bij gevoeg „de verklaring van den wanders burger Joseph Jacobsz: dat den broeder van den Rebel Noekoe voornemens zoude weezen met zijnen aan hang twee roofvlooten uit te rusten en daar mede de noord en zuid kand van Ceram aan te tosten en dat Hoekoe no eene nadere verklaring van sawaij herw=s gezonden in dezen almede en Copia ver „zellende na Hottie, een Plaats om de Noord oost van Ceram geleegen, afgezatel is met wel 80: vaartuigen van Tobilders, galelaas, weda, Maba, en Patanie, item kebie, afwagtende de vloot van goram en Ceram om Sawaij aan te vallen en en vervolgens ook manipa zonder dat van die bedreigingen egter nog iets, geword is, behalven dat 7: dier roofvaartuigen op den 28: Augustus na 't bedeelde doorm „nipas Posthouder bij P: s: van zijn brief de dato 3: dezer na Bouro overgestooken zijn, Dit is al het geene wat ik van de gorammers te melden weet en wat hunne serkte aan volk, de naamender negorijen en ankerplaatsen betreft daar omtrend moet ik mij refereeren aan deezen bij gevoegde bijlagen bestaande in twee relaaden als een van den Inlander van soija Johannes Latumalea, die 8: jaaren lang te goram gevangen geweest is en Een van den radja van tha Pohon Pattij in den orangkaij der goramse Negorij keliakat welken laatste ik in A„o 1790: in submiss ontvangen hebbe, terwijl den eerste of PohonPattij dikwils in Commissie na go„ „ram gezonden is door wijlen den Heer gouverneur dezer Provintie van Pleuren, en dus genoegzame kennis van dat Eijland en de te vindende Negorijen in ter plaatsen Terwijl ik ten opzigte der door uwel Ed Achtb: verder gedaane vraage hoe sterk de Expeditie wel diend gemaakt te worden in Europeesen en Jnlanders moet ant„ „woorden dat na mijn gevoelen die Expeditie diend te bestaan in ten minsten 4: be„ „kwame Pantjallings, gemonteerd met diefferent geschut waar onder ieder 2: p=s van 6: ld„s Caliber 2: hand mortieren en 1: koutbisser van 6: d=m buiten nog 2: veld stukken en de nodige Arthilleristen, die tot het aande wal brengen en vervoeren van dat geschut en tdragen der schoppen en Tjankols, daar dezelve benodigt mogten weezen, nodig hebben 24: Jnlanders zonder wapen op ieder vaartuig voorts 150: Europeese militairen met de nodige offecieren onder en bekwaam en vigelant hoofd buiten 40 Corre Corren met kloekmoedige Jnlanders bezet en almede onder een wacker hoofd om de vijanden op drie plaatsen te gelijk te kun„ „nen aanvallen en daar door hunne magt te verdeelen dezelve anders de onze te magtig zullen zijn om op hen veel voordeel te kunnen behaalen, De hoofd attaque zoude dus gevoeglijk kunnen geschieden door 2: Pantjallings ende helft der Corre Corren en de twee aandere door de overige pantjallings en Corre coiren, dan wijl die vaartuigen niet zeer geschikt tot het landen was te goed zo ieder Pantjalling, mede gegeven konde worden 3: a 4: goede schep orembaijen en een landkundige wegwijser, dan of op de trouwe en Courage der Tidoreesen volko„ „men staat te maken zij is een zaak die ik aan uwelEd Achtb: plaatselijke meerdere draagt; Heeden den 10:' Februarij A„o 1742: Compareerde voor mij Frederik Liebregt Brusz onderkoopman en secretaris van Politie ten dezen gouvernement present de nate„ noemene getuigen Den Orengkaij van quaus Kanna kanna genaamt zijnde van een Compatente ouderdom, en van 't mahumetaansche gelooff, den welken ter requisitie van den wel„ „Edelen Achtbaren Heer Iohan Adam Schilling gouverneur en directeur dezer Provintie, en ter liefde der waarheid verklaarde, dat hij Relactant op Ceram zijnde van verscheidene volkeren die van waroe na keffing ten handel quamen gehoord, had, dat den Rebel Noekoe, zig van goram na waroe had geretireerd mitsgaders dat hij een bezending van vijf Praauwen van de volgende Negorijen had doen uitrusten, als 1: van Goram onder Commando van den anachoda Boeij Bale, radja Pat, d„o d„o 1: „ kelewaroe „ „ „ d„o Sacharias en 2: „ Jonken van keletaij Radja Massoer- 1 Jonk van Noekoe zelfs, wiens anachoda den Comparant onbewust was, Dat hij dit vlootje, eenelijk, had uitgerust, na den Sulthan van Magindanauw, ten einde van hem adsistentie te verzoeken tegens de Compagnie Dat genoemde Noekoe daar meede onder bestelling van voorm: Radja Pat, aan kennis moet gedefereert laten gelijk ook het geene verder dienen kan tot het welslagen van zulk eene Expeditie, het eenigste dat mij daar omtrend bedenkelijk voorkomt is de vree„ „se dat wanneer de Expeditie niet zeer voorspoedig mogte weesen of deselve Tidoreese bestrijders van Noekoe en aanhang, dat niet veel ligt tot hem mogten overloopen, en alzo meer kwaad dan goed doen, verder oordeele ik dat een getaal van 2000: koek moedige Jnlanders wel toerijken is, dewijl egter ieder Correcorre ten minsten met 65: koppen bemand diend te weezen zal er iets ter zee met vrugt uitgewerkt en een aanklamping van den vijand met hoope van succes afgekelrd worden, zou 't goed weezen zo dat met 600: koppen vermeerdert konde worden alzo den gorammer zeer k het ook zeer„ „ dienstig agte dat bij de te doene landingen altoos een zeeker getal manschappen aan„ Houdsmoedig ter Zee is „boord der Coire Coiren verblijven om voor te komen en te beletten dat den vijand ter zee komende zig daar van niet meester maake en alzoo de onze noodzaake of tot een schandeleike overgave of om door de minigte overrompeld gevangen genomen en gemoetacreet te worden, waar voor ik nogthans hoope dat Pod de onze gelieve te bewaaren, in de wapenen der Maatschappij allomme voorspoedig doen zijn tot beschamminge harer vijanden en zonder reeden rebelleerende onderdanen. Terwijl ik mij in tusschen met de meeste agting onderschrijve /onderstond/ welEdele Achtbare Heer /Lager uwelEd: Achtbaare ootmoedige en gehoorzame dienaar /was geteekend I A Schilling /(in marginne /
English
Amboina in Castle Nieuw Victoria, the 27th of September Anno 1792. Copy had sent a letter to the Sultan of Magindanao, along with a large parasol as a gift. That the anakhoda Saharias had become very difficult because Nuku had not handed over the letter and parasol to him for delivery, but that Nuku, not having troubled himself about that, the mentioned anakhoda Sacharias had nevertheless departed with that small fleet to Magindanao. That Nuku, after having dispatched these vessels thither, had departed with three junks from Goram, from where the inhabitants—as he had heard—were said to have driven him away; That he subsequently steered from there to Kelewaroe and Kelletaij on the island of Ceram Laut, and from where those peoples having likewise driven him away, he consequently arrived at Waroe, and has remained there until the present day; and finally that Nuku's youngest brother, named Mangoffa, continually sails back and forth from Waroe to Ceram and Ceram Laut, and lives in a very amiable friendship with those peoples. The Appearer further relates that now approximately more than six months ago, the Raja of Katalokka of the island of Ceram, being named Batibarombang, with his brother, who was commonly called Major, came to the Appearer at Keffing and made the most earnest request to go and ask pardon for him and his people from the Honorable, Respected Governor for all the misdeeds committed by him and his people, and that the said Raja of Katalokka had given the Appearer to know in this regard that, if he would accept this and carry it into execution, the aforementioned Raja would leave his son, together with his orang kaya of the village of Katalokka, behind with the Appearer, in order that they should come to pay homage to the Governor, and at the same time to come and ask for pardon; that the Appearer at first had promised and pledged this, but having learned and noticed shortly thereafter that a junk with people from Ceram had been given to Nuku to serve for the mission to Magindanao, he thereupon retracted his promise, having noticed that the said Raja seeks to submit to the Company in appearance only, and of which events he, the Appearer, directly came in person to make known to the said Governor. Herewith ending this his declaration, giving as the reason for his knowledge as stated in the text, remaining prepared to confirm the same further under oath if necessary. Underneath stood: Thus done and declared in Amboina in Castle Nieuw Victoria, date as above. Was signed with a Moorish character, and written next to it: made by Kanna kanna. Lower: Quod attestor. Was signed: F. L. Brust, Secretary. In the margin: present with us, signed: P. S. van Capelle, J. G. Twijsel. Today, the 10th of February Anno 1792, appeared before me, Frederik Lieberegt Brusz, Junior Merchant and Secretary of Policy of this Government, present the witnesses named below: Today, the 22nd of September Anno 1792, appeared before me, Willem Schouten, Sworn Official Clerk, present the witnesses to be named below: The Native of the village of Soya, Johannes Latoemalea, aged 28 years and of the Reformed Religion, who, at the requisition of the Honorable, Respected Johan Adam Schilling, Governor and Director of this Province, related that during his 8 years of wandering as a prisoner of the Gorammers, he observed the condition both of a part of that place and of the surrounding villages and hamlets, as well as took note of the anchorages as closely as possible. The Prince Major Kaicili Melkadien, being of competent age and of the Mohammedan faith, who, at the requisition of the Honorable, Respected Johan Adam Schilling, Governor and Director of this Province, and in favor of the pure truth, declared that in the month of November of the past year, a Native of the village of Arisole, named Falliknattan, arrived here, who orally related to him, the Prince Major, that the rebel Nuku, now approximately 7 months ago, had retreated from Goram to the village of Waroe on Ceram, and upon his arrival there had dispatched a mission of five vessels to the Sultan of Magindanao to request assistance from him against the Company, these vessels having been equipped and commanded by the following villages, namely: 1 junk from Ceram by the Anakhoda Boeijbabe; 1 ditto from Kelwaroe by the ditto Raja Pat; 2 junks from Kelutaij by Sacharias and Raja Massoer; and 1 ditto from Nuku himself, whose anakhoda was unknown to him; that Nuku, with this small fleet, had sent to the Sultan of Magindanao, under the consignment of the Anakhoda Raja Pat, as a gift, a large parasol, to which was added a letter addressed to the aforementioned Sultan; that the Anakhoda Zaharias was very dissatisfied that Nuku had consigned the said letter and gifts to the aforementioned Raja Pat, as he had wished to deliver them personally, which Nuku had refused to do, but that notwithstanding this, the said Sacharias had departed thither with that small fleet. That he, the Relator, having understood this matter from the Native Faliknattan, immediately went with him to the Honorable, Respected Governor and Director of this Province to make all this known to His Honor, who ordered him to give this report thereof. Herewith ending the Relator his given declaration and being prepared to confirm the same further under oath. Underneath stood: Thus done and declared in Amboina in Castle Nieuw Victoria, date as above. Was signed with a Moorish character, and written there: made by Kaicili Melkadien. Lower: Quod attestor. Was signed: F. L. Brust, Secretary. In the margin: present with us, signed: J. S. van Capelle and J. G. Twijsel.
Dutch transcription
Amboina in 't Casteel Nieuw victoria, den 27=e September A„o 1792. — kennis Copia ƒ den sulthan van Magindanao Een brief gezonden had, met een groote sombreel tot een geschenk. Dat den anakhoda Saharias zeer moejelijk was geworden, om reeden Noekoe hem de Brief en sombreel niet ter bestelling overhandigt had dog dat Noekoe zig daar aan niet gestoort hebbende gemelde Anoikhoda Sacharias des niet tegenstaande, met dat vlootje na Magindanao was vertrocken. Dat Noekor, na dat hij deze vaartuigen na derwaards afgedepecheerd te hebben met drie Ianken van goram was vertrocken van waar hem de ingeseetene /:zo als hij vernomen had, zoude hebben verjaagd: Dat hij vervolgens van daar na Kelewaroe en kelletaij op 't Eijland Ceram Laut is gesterent, en van waar hem die volkeren mede verjaagd hebbende mits dien op waroe is gekomen, en aldaar tot heeden is verbleeven: en eindelijk dat Hoekos Jongste Broe„ „der Mangoffa genaamt geduurig, van waroe over en weder na Jocam en Ceramlan vaart en met die volkeren in Een zeer minzame vriendschap Leeft. Relateerende den Comparant wijders dat nu Circa ruim ses maanden geleeden, den radja van katalokkat van 't Eijland Toram, zijnde gen=t Batibarombang, met zijn broeder, die door de wandeling gen=t wierd Maijoor bij den Comparant op keffing was gekomen en op 't kragtigste verzoek gedaan heeft, om voor hem en zijn volk bij den welEdelen Achtbaren Heer Gouverneur pardon te gaan verzoeken voor alle zijne en volk gepleegde Euveldaaden en dat gemelde radja van katalokka hem Comparant, daar beij te kennen had gegeven, indien hij zulks wilde aanneemen en ter uitvoer brengen, voorschreeve Radja dezelfs zoon, nevens, zijn orangkaij van de Negorij Katalotka„ aan den Comparant zoude agterlaaten, ten einde dezelve bij den Heer gouverneur homage zoude komen bewijsen, en tevens om pardon te komen verzoeken, dat den Comparant in 't eerste zulks beloofd en toegezegd had, dog kort daar op vernomen en bemerkt hebbende, dat 'er Een jonk met volk van geram aan Hoeke was gegeven, om te dienen tot de bezending na Magindanao, hij hem daar op zijn belof„ „te weserhad geretracteert, als bemerkt hebbende, dat gemelde Radja zig dog maar in scheijn onder de Comp=e zoekt te submitteeren, en van welke gebeutenissen hij Comparant direct in perzoon, bij wel melden Heer gouverneur is komen bekend Eindigende hier mede deze zijne verklaaring voor reeden van wetenschap gevende als in den text bereid blijvende, het zelve des noods nader met Eede gestand te doen, /onderstond/ Aldus Gedaan en verklaard te Amboina in 't kasteel Nieuw Victoria dato voorsz:/ was geteekend met een moorse karagten en daar bij gesch: gesteld door Kanna kanna /Lager/ quod Atestor / was geteekend F: L: Bruzt secrets / in marginne /: ons present / geteekend:/ P: S: van Capelle J: G: Twijsel. — maken. — Heeden den 10: Februarij Ao 1792: Compareerde voor mij Frederik Lieberegt Brusz: onderkoopman en secretaris van Politie ten deszen gouver„ „nement present de getuigen nagenoemd Heeden den 22: September A„o 1792: Compareerde voor mij Willem Schou„ „ten Beedigde beamptschrijver present de natenoemene getuigen Den Jnlander van de Negorij Soija Iohannes Latoemalea oud 28: Jaaren en van de gereformeerde Religie dewelke ter requisitie van den welEdelen Achtb: Heer Johan Adam Schilling gouverneur en directeur dezer Provintie, relateerde, dat hij geduurende zij 8: Jaarige rondswervens als gevangen der Gorammers de ge„ „steldheid zo van een gedeelte dierplaats als van de daar omleggende Negorijen en dorp„ „jes beschouwt, mitsgaders de anker ponden zo na mogelijk opgenoomen heeft Den Triens Majoor Kaijtjieli Melkadien, zijnde van een Compatente ou„ „derdom en van 't Mahometaansche geloof, dewelke ter requisitie van den welEdelen agtbaaren Heer Iohan Adam Schilling gouverneur en directeur dezer provintie en ten faveure der zuivere waarheid verklaarden dat in de maand November Ao p=o een Jnlander van de Negorij Arisole, genaamd falliknattan, alhier wees aangekoomen, denwelken hem Prins Majoor mondelings verhaald had, dat den Rebel Noekoe nu Circa 7: maanden geleeden zig van goram in de Negorij waroe op Ceram had geretireert en bij zijn komst aldaar een bezending van vijff vaartuigen na den Sulthan van Magindanauw had afgezonden om van hem adsistentie te versoeken tegens de Comp=e zijnde die vaartuigen door de vol„ „gende Negorijen uijtgerust en gevoerd geworden als; '1 Ionk van Poram door den Anakhoda Boeijbabe 1: d„o „ kellwaroe door den d„o radja Pat 2: zonken „ Kelutaij „ „ „ Sacharias en Radja Massoer en 1: d„o „ Noekoe selfs, wiens Anakhoda hem onbewust was dat Noekoe met dit vlootje aan den sulthan van Magindanauw onder bestelling, van den Anakhoda Radja Pat, tot een geschenk gezonden had, Een groote sombreec„ waar bij gevoegd was een Brief gerigt aan den evengem: sulthan, dat den Anachoda Zaharias zeer 't ontvreeden was dat Noekoe gem: Brief en geschenken onder bestelling van opgem: Radja Pat had meede gegeeven, als hebbende dezelve gaarne eigenhandig willen bestellen het welk Noekoe niet had willen doen, dog dat des niet tegenstaande genoemde Sacharias met dat vlootje na derwaards was vertrocken: — Dat hij Relatant na dat hij dit geval van den inlander faliknattan verstaan hebbende; direct: met hem na den wel Edele Achtb: Heer Gouverneur en directeur deezer Provintie was gegaan, om zijn Ed: dit een en ander meede bekend te maaken welke hem gelast had; hier van dit Relaas te geeven. —. Eindigende den Relatant hier meede zijn geevene verklaaring en bereid zinde nader met Eede gestant te doen /onderstond/ aldus Pedaan en verklaart te Amboina in 't Casteel Nieuw victoria dato vorsz: / was geteekend:/ met een moorse Caracler en daar geschreeven gesteld door kaijtjelie Melkadien /lager / quod: Attestor /was geteekend:/ F: L: Brustz: Secretaris / in marginne / ons Present /: geteekend I: S: van Capelle en J: G: Twijsel den als 21
English
Today, the 26th of September, Anno 1792, appeared before me, Willem Schouten, sworn clerk of this government, in the presence of the witnesses to be named hereinafter: The Radja of the village Gha Pohon Pattij, situated on the Inner Coast of Ceram, and the Orang Kaya of the village Keliakat, situated on the island of Goram, named Pattij Ambon, both of the Mahometan faith and of competent age, who, at the requisition of the Right Honourable and Respected Lord Iohan Adam Schilling, Governor and Director of this province, declared together as well as each separately as the pure truth, that through continuous seafaring, both to the islands of Goram and Manowolko themselves, as well as the surrounding places, they know the condition of the same very well, and therefore state it in this document as clearly shown here below in detail, namely: The villages Onder and Katalokat are situated to the west of Goram; in front of these villages, two harbours are to be found into which one must enter in the east monsoon by clear daylight because of the numerous shallows and reefs that are to be found there. One can also land there with ships and smaller vessels. There is also good anchoring ground there; in the west monsoon, one might also be able to enter there, but with great danger. In the month of October, one could well sail through there with the entire Hongi fleet, but that ought to be done in broad daylight if one wishes to pass successfully through the three openings found in front of those harbours and avoid the reefs. At the village Onder, the native Boa is stationed as chief, and his son Ibrahim is shown below, namely: The village Onder, situated on the west side, is commanded by a native, Ibrahim, and is manned by 300 men, not counting their women and children, among whom are to be found people of Maba and Tidore, which people are provided with circa 50 firearms and 8 swivel guns. After which follows the village Katalokat, where the native Manona resides as chief, which village is reasonably large in its circumference and populated with almost 400 heads, excluding their women and children, among whom are Mabanese and Tidorese; they have for defence with them 40 muskets and 6 swivel guns, these two villages bordering close to one another, and in the east monsoon one can find anchorage at both of those places, but by no means in the west monsoon. In this place, Prince Nuku and his brother Mangofsa reside. The village Namaleng, whose people have as their chief the native Syahbandar, is situated on the north side, and is nearly 400 heads strong, excluding the women and children, the quantity of the armaments to be found there being impossible to ascertain; also, absolutely no anchoring ground is to be found there. This place also has three small villages under it, which are named Dadaa, Roemoeoeng, and Kanali; in each of these small villages, fully 20 heads are to be found. The village Aijneka borders the village Namaleng, is reasonably large, and is manned by 400 heads, excluding women and children; there resides as chief the native Pande, and no anchorage is to be found there either; the quantity of firearms and artillery ammunition is likewise impossible to ascertain. Under this village belong two more small villages named Oelong and Boeang, in the first of which fully 30, and in the latter more than 100 heads are to be found. The village Mirang, situated on the east side, is populated with 200 men and is commanded by a native named Muhat; there is no anchoring ground there; the number of firearms is likewise impossible to ascertain; to this village also belongs the small village Rarat, manned by circa 50 heads. The village Keliakat, likewise situated on the east side, is large and well populated, more than 500 men being able to be counted there, not counting the women and children; at this place, one can only anchor in the west monsoon, and the native Borie resides as chief, under whom also belong the small villages Arang, Baas, and Manabang, fully 20 heads being countable in each of these small villages. The village Amar on the east side is 200 heads strong, but small; one also finds no anchorage there, the native Mataweroe residing there as chief; to it also belong the small villages Kellivouw, Hoelie, and Wawratu, fully 50 heads being countable in the first, 30 in the second, and 20 in the last. The village Mida, situated on the south side, is very small and populated with 90 heads, excluding women and children; here one can anchor in the east monsoon, having as their chief the native Paoel Medewarat; under it are also situated the small villages Kelile and Villeborgen, where together 50 heads are to be found; and finally, The village Daij, where the native Bolie resides as chief, is entirely small, and the manpower is estimated at 80 heads; one can anchor there in the east monsoon; to this also belongs the small village Kalalie, manned by 30 heads; so that the whole of Goram consists of 9 villages and 15 small villages, and in the same are together 2570 and more men, over and above the women and children; the number of firearms, swivel guns, cannons, and lantakas is impossible to ascertain as accurately as they indeed possess them. The deponent herewith concludes his account and is prepared, if required, to confirm it with an oath. Thus done and declared at Amboina in Castle Nieuw Victoria, on the date aforesaid, in the presence of Christiaan Hamer and Matthus Muwar, clerks, as witnesses, who signed together with the appearer and me, the sworn clerk. Beneath stood: Which I attest. Was signed: W. Schouten.
Dutch transcription
23 als hier onder in t breede word aangetrond te weten, De Negorij onder gelegen aan de westseide word door eene Inlander Ibrahim gecommandeert en is bemand met 300: manschappen ongereekend hunne vrouw „wen en kinderen waar onder te vinden zijn volkeren van Maba en Tidoor, wel „ke volkeren voorzien zijn van Circa 50: schiet geweeren en 8: draaijbassen, op het welke, volgt de Negorij katalokat alwaar als Hoogd, ligt den Jn„ lander Manona, welke Negorij in zijn omtrek redelijk groot- en bevolk is met bijna 400: koppen buiten derzelven vrouwen en kinderen waar onder Mabaneesen en Tidoreesen zijn, hebben tot desentie bij zick 40: snaphanen en 6: draaijbassen grensende die beide Negorijen digt aan den andere en men kan in de oost mouson op beide die Plaatsen ankerplaats vinden dog geensints in de westmoussar op deze plaats onthoud zig de Prins Noekon en zijn broeder Mangofsa, De Negorijen Namaleng, welke volkeren tot hun hoofd hebben den Inlander Sa„ bandhar is gelegende Noordzijde, en is sterk bij de 400: koppen buiten de vrouwen en kinderen, zijnde de quantiteit der aldaar te vindene armoituure niet nategaan ook is er aldaar in 't geheel geen ankar grond te vinden; deze plaats heeft nog drie dorpjes onder zig die genaamt zijn dadaa Roemoeoeng en kanali in ieder dier dorpjes zijn wel 20: koppen te vinden. — De Negorij Aijneka grenst aan de Negorij Namaleng is redeleik groot dog is bemand met 400: koppen buiten vrouwen en kinderen aldaar legt als Hoofd den Inlander Pande en is mede geen anker plaats te vinden de hoe„ „veelheid der schietgeweeren en Arthillerij anmonitie is meede niet nategaan, onder deze sorteeren nog twee dorpjes genaamt, oelong, en Boeang, op welkers Eerste zig wel 30: en de laaste ruuim 100: koppen bevinden, — De Negorij Mirang gelegen aan de oostkand is bevolkt met 200 man„ schappen en word gecommandeert door eene Jnlander Muhat genaamt, aldaar is geen anker grond het getal der geweeren is mede niet nategaan, tot dezze negorij hooit nog het dorpje Rarat bemand met circa 50: koppen — De Negorij keliakat mede aan de oostkant gelegen is groot en wel bevolkt kunnende aldaar ruim 500 man geteld worden ongerekend de vrouwen en kinderen, op deze plaats kan men Eenelijk in de westmousson ankeren en legt als Hoofd den Inlander Borie waar onder nog gehoorende dorpjes Arang, Baas, Manabang, zijnde op ieder dier dorpjes wel 20: koppen te tellen. — de Negorij Amar aan de oostant is sterk 200 koppen dog klein man vind daar ook geen anker plaats, leggende daar als hoofd den Jnlander Mataweroe daar toe gehooren nog de dorpjes Kellivouw, hoelie, en wawratu zijnde op de eerste wel 50: de tweede 30: en de laatste 20 koppen te tellen De Negorij Mida aan de zuidkant leggende is zeer klein en bevolkt met 90: koppen buiten vrouw en kinderen, alhier kan men in de oostmousjong ankeren hebbende tot hun Hoofd de inlander Paoel Medewarat daar onder is nog gelegen de dorpjes kelile en Villeborgen alwaar met den ander gereeckend 1 Heeden den 26: September A„o 1792: Compareerde voor mij Willem Schouten beedigde Beampschrijver ten deezen gouvernemente, present de nate„ noemene getuigen Den Radja van de op de Binne Cust van Ceram leggende Negorij Gha Pohon Pattij en den orangkaij van de ten Eilande Goram gleegene Negorij Keliakat genaamd Pattij Ambon, bijde van het Mahomethaansche gelof en van Een Competenten ouderdom dewelken ter Requisitie van den wel Edelen Agtb: Heer Iohan Adam Schilling gouverneur en directeur dezer provintie, zoo te zaamen als ieder in 't bijzonder voor de zuivere waarheid verklaarden, dat zij door de geduurige vaart zoo ten Eilanden Toram en Manuwroko zelfs, als de daar om streeks leggende plaatsen, de gesteldheijd derzelve zeer wel weeten en daaromme het het ook zodanige in deezen opgeeven als hier onder ten duidelijksten De Negorijen ander en katalokat leggen bewetten Goram, voor deze negorijen zijn twee haavens te vinden waar in men in de oostmousson op helderen dag om de meenigvuldige droogtens en Reeven die daar te vinden zijn, moet binne koomen, men kan daar ook met scheepen en mindere vaartuigen aanlanden aldaar is ook goede Anker grond; in de westmoussong zoude men daar ook kunnen binne koomen, maar met groot gevaar, in de maand october kan men met de geheele Hougij vloot daar wel door scheppen, dog dat diende op klaaren dag te gescheeden, wil men voor die haaren te vindene drie openingen gelukkig door passeeren en de Reeven vermijden. Op de negorij Onder is als hoofd opplaatst den Jnlander Boa en zijn zoon word aangetoond te weeten. — 50: koppen te vinden zullen zijn, en Eindelijk. — De Negorij Daij alwaar /: als Hoofd legt den inlander Bolie is geheel klein en de manschappen word begroot op 80: koppen; men kan in de oost mousson aldaar ankeren hier bij gehoort nog het dorpje kalalie bemant met 30: kap„ „pen, dus dat gants Goram in 9: Negorijen en 15: Dorpjes bestaat en in de zelve zijn met den anderen 2570: en meerdere manschappen buiten en behalven de vrouwen en kinderen, het getal geweeren draijbassen, Canons Rantakken is onmogelijk, zo exait na te gaan als dezelve wel bezitten. - Eindigende den Relatant hier mede zijne Relaas en is bereid des gere„ quireerd werdende met Eede te staven Aldus Gedaan en verklaart te Amboina in 't kasteel Nieuw Victoria Dato voorsz: ter persentie van Christiaan Hamer en Matthus Muwar Clerquen als getuigen nevens den Comparant en mij Beamptschrijven hebben onderteekend / onderstond/ quod Attestor / was geteekend/: W: Schouten. — 50 Jbrahim
English
Jbrahim, and the Negorij katalokat has as their Chief the Native Batie Baronbong under which both Negorijen still belong some small Villages, namely Remeong saboro, kelibigel, keliwauw, Baijlilie, kelisodi kelibaong, keliswangi kelilangari, Doela, keliali, Dai, kelibinga, Keililie and Mida, which all border upon one another and are provided with Bentings, whose Chiefs must obey the orders of those of onder and katalokat and carry out the commands, whether to wage war against the Comp:e, or to perform other services, they have few guns and Rantakken &=a At onder one can easily count 40: able-bodied men, and it is provided with about 40 to 50, guns 20: Rantakken and 2: barrels of Gunpowder, besides assorted bullets which they make themselves, not to mention their native weapons. The Negorij is small and has coral stone Bentings, Those of katalokat can easily bring 60: men into battle, have 40: guns 30: Rantakken 2 to 2½ barrels of powder and bullets of all kinds which are also manufactured there, in addition to their native weaponry; The Negorij is somewhat larger than that of onder and has alongside it a small River, and is also provided with A stone Benting, both Negorijen bordering upon one another, the chiefs of said Negorijen also live with one another in great harmony, and take good care, that as soon as a Comp:s fleet or vessel is seen by them, they immediately summon the peoples from the abovementioned subordinate small Negorijs with their war supplies from their dwelling places, in order thus reinforcing themselves to fight against the Comp:e. but when Boekoe with his small fleet, along with wife and children appears there they are very solemnly welcomed by those peoples, giving him housing at katalokat and his Brother Mangossa at Amar, in order to devise with one another all kinds of detrimental matters, to cause the Comp:s all damage that can possibly be conceived. At katalokat A Tidore Priest with his entire household was seen, besides about 30: Natives from Hatuwe housed with their wives and children. East of the Island of Goram is to be found the negorij Amar where as chiefs rule the Radja Mataweroe and the native Bangloe who together hold the authority both there and in the following Villages Lokoloming, hoelihoelies, kellenwauw, wawatoe, kelitoeha, kelimoeda, Manalan, Miran, goto, Rarat, Adar, Aijnjeka, Roemagoho, Beerwan, MoeijEsie, moesoen, koelon gowakanali, and Namalean, besides Ammarlauw, or the Island Manuwokoe, under which still belong the small Negorijs Oratwaroe, karkan, Paverie, Serre and Kelluwau, which latter are inhabited by the fled Natives from Tever besides various other refugees, the collective inhabitants of those Villages submit themselves strongly to the commands of the radja Mattaweroe and native Bangloe and also execute that strictly, those small Villages border upon Each other and are all provided with stone Bentings, but with very little Ammunition, The Island Manuwroku with its subordinate Villages can easily bring over 400: men together and possess Circa 50; to 60: guns, 13: to 14: Rantakken and Swivel guns 4: to 5: barrels of powder and bullets in A large number, which they make themselves, on the Aforementioned Island is also to be found A large River, however no anchorage The Negorij Amar possesses easily 300: able-bodied men, 100: guns, 40: to 45: assorted pieces among which 4: or 5: of 3: lb Calibre besides 2: barrels of Gunpowder are to be found which they purchased at keij from the Macassars, the bullets they also make themselves, that Negorij is reasonably large and built all around with stone Benting, but along said Negorij no Anchorage is to be found, except solely before the small negorij Aijnjeka which is good for the west monsoon, on all the abovementioned negorijen live the greatest followers of the Rebel Noekoe. — The Inhabitants of the Negorij beliakat besides the subordinate small negorijs siri, halawokan, keliwouw, kilimoij, Aran and Baas, which lie to the east of said Island hold no intercourse with the aforementioned peoples, because the head Regent and his subjects have solely sworn An Eternal faithful adherence to the Hon: Company they possess over 1000. souls, 12: assorted pieces 70: guns 2: and ½ barrels of Gunpowder which they also partly purchased from the Keijlorese and Macassars who come to trade with them, and 300: pieces of assorted bullets which they make themselves, besides the Native defense - the aforementioned negorij is also a fine Anchorage where one can lie safely in the west monsoon, but fresh water is not to be found along the entire east point of said Island wherefore the inhabitants must manage with Brackish water from the Wells. furthermore the Deponents declared that there are no more Negorijen to be found on Goram besides those they have already given above so that the collective Inhabitants outside of the second Relatand's negorij Keliakoet, make up A number of easily 5000: able-bodied Men, who are all enemies of the Comp:y, and live in A good friendship with Noekoe and his followers. Herewith the deponents end their given declaration being ready if required to confirm the same with Oath. Thus Done and declared at Amboina in the Castle Nieuw victoria date aforesaid in the Presence of Jan George Wijseben Octavianus Theodoris Coeijmans, Clerks as witnesses who have signed the minute hereof besides the declarants and me the sworn writer /was written below/ quod Attestor /:was signed Willem Schouten. Agrees W Schouten Clerk
Dutch transcription
25 Jbrahim, en de Negorij katalokat heeft tot hun Hoofd den Jnlander Batie Baron „bong onder die berde Negorijen zorteeren nog eenige kleine Dorpjes, als Remeong saboro, kelibigel, keliwauw, Baijlilie, kelisodi kelibaong, keliswangi kelilangari, Doela, keliali, Dai, kelibinga, Keililie en Mida, die alle aan elkanderen grensen en met Bentings voorsien zijn, dies Hoofden moeten de orders van die van onder en katalokat opvolgen en de beveelen ter uitvoer, 't zij om teegens de Comp te oorlogen, den wel andere diensten te doen, zij hebben wijnig geweeren en Rantakken &=a Op onder kan men wel 40: weerbaare mannen, tellen en is voorzien met Cij 40 a 50, geweeren 20: Rantakken en 2: vaaten Buskruit, nevens kogels in zoort die zij zelfs maaken, ongeteekent nog hunne inlandse wapens. De Negorij is klein en heeft koraal steene Bentings, Die van katalokat kunnen wel 60: mannen ten strijd brengen hebben 40: geweer 30: Rantakken 2 â 2½ vatjes kruit en kogels van allerhande zoort welke aldaar ook aangemaakt worden, daar bij komt nog hunne inlandse armatuure; De Negorij is iets grooter den die van onder en heeft bezeijden het zelve een klein Rievier, en is meede mit Een steene Benting voorzien, grensende de beide Negorijen aan elkanderen, de fama „deren van gem: Negorijen leeven ook met elkanderen zeer eendragtig, en draagen goed zorg, dat zo dra een Comp=s vloot of vaartuig door haar gezien word, direft de volken van die hier boven gem onderhoorige Negorijtjes met hunne krijgs behoeftens uit zelver woonplatsen ontbieden, om zig dus versterkkende tegens de Comp=e te strijden. dog als Boekoe met zijn vlootje, nevens vrouw en kinders zig aldaar vertoond worden zij door die volkeren zeer plegtiglijk onthaald, gevende hem op katalokat en zijn Broeder Mangossa op Amar huisvesting, ten einde met elkanderen allerhande nade „ligheedens te beraamen, om de Comp=s alle schaade toe te brengen wat maar te bedenkis. Op katalokat is Een Tidors Priesters met zijne gantsch huis gezien, nevens we 30: Jnlanders van Hatuwe met hunne vrouwen kinders gehuis vest. Beoosten het Eijland Goram is te vinden de negorij Amar alwaar als hoofden regeert den Radja Mataweroe en den inlander Bangloe die te saamen het gezag voeren zo aldaar als in de ondervolgende Dorpjes Lokoloming, hoelihoelies, kellen „wauw, wawatoe, kelitoeha, kelimoeda, Manalan, Miran, goto, Rarat, Adar, Aijnjeka, Roemagoho, Beerwan, MoeijEsie, moesoen, koelon gowa„ kanali, en Namalean, nevens Ammarlauw, of 't Eijland Manuwokoe, onder we nog sortieeren de Negorijtjes Oratwaroe, karkan, Paverie, Serre en Kelluwau, „ke laatste bewoond worden, door de gevlugte Jnlanderen van Tever nevens scheide andere vrugtelingen, de gesamentlijke in woonderes dier Dorpjes onde „werpen zig sterk aan de beveelen van den radja Mattaweroe en inlander Bange en voeren dat ook stiptelijk uit, die kleine Dorpjes grensen aan Elkanderen en Aldus Gedaan en verklaart te Amboina in 't Casteel Nieuw vistoria dato voisz: ter Persentie van Jan George Wijseben Osta„ „vianus Theodoris Coeijmans, Clerquen als getuigen die de menute dezes nevens de declaranten en mij beampschrijver hebben onderteekend /onderstond/ quot Attestor /:was geteekend Willem Schouten. zijn alle met steene Bentings, dog met zeer weinige Amonitie voorzien, 'T Eij„ land Manuwroku met dies onderhoorige Dorpjes kan wel over de 400: mannente zaamen brengen en bezitten Circa 50; â 60: geweeren, 13: a 14: Rantakken en Draijbassen 4: a 5: vatjes kruit en kogels in Een groot getaal, die zij zelfs. maaken, op Evengem: Eijland is ook Een groot Revier te vinden, edog geene an„ „ver plaats De Negorij Amar bezit wel 300: klockke mannen, 100: geweeren, 40: â 45: stukken inz=t waar onder 4: of 5: van 3: lb C=o neevens 2: vaatjes Buskruit te vinden is die zij te keij van de Macassaaren ingekogt hebben, de kogels maakenze ook alleenig, die Negorij is reedelijk groot en romtom met steene Benting, gemaakt, dog langs gem: Negorij is geene Ankerplaats te vinden, als alleenig voor't negorij „tje Aijnjeka die voor de westmoussong goed is, op alle de bovengemelde negorijen woonende grootste aanhangeren van den Rebel Noekoe. — De Inwoonders van de Negorij beliakat nevens de onderhorige negorijtjes siri, hala„ „wokan, keliwouw, kilimoij, Aran en Baas, die ten oosten van gem Eiland leggen houden met de vooren gem volkeren geen gemeenschap, uit hoofde de hooft Regent en zijne onderdaanen alleenig de Ed: Maatschapij Een Eeuwige getrouwe aan„ kleering gezwooren hebben zij bezitten over de 1000. koppen, 12: stukken ins=t 70: geweeren 2: en ½ vatjes Buskruijt die zij meede voor een gedeelte van de Keijloreesen en Maccassaren die bij hem ten handel komen gekogt hebben, en 300: p=s ko„ gels inz=t die zij zelfs maken, buiten de Inlandsche defentie - voorgem: negorij is ook een schoone Anker plaats alwaar men in de westmoussong veilig leggen „kan, dog soetwaater is langs de geheele oosthoek van gem Eiland niet te vinden waarom de inwoonderen hun met Brakwater uit de Putten moeten behelpen voorts verklaarden de Deposanten dat er geene Negorijen meer op Goram te vin„ „den zijn buiten die zij bereets hier vooren hebben opgegeeven zo dat de gezamentlijke Inwoonder buiten des tweeden Relatands negorij Keliakoet, Een getal uit maakt van wel 5000: kloekke Mannen, die alle sComp=s vijanden zijn, en in Een goede vriendschap met Noekoe en zijn aangangeren levens. Hier meede eindigende de decaranten hunne gegeevene verklarings bereid zynde het zelve des gerequireerd werdende met Eede te bevestigen. zijn Accordeert W Phouten Ckery
English
Incoming Separate Letters Enclosures Bouro and Jawaij - Right Honourable and Severe Lord The Right Honourable and Severe Lord Johan Adam Schilling Governor and Director of this Province Yesterday afternoon, via Manipa, I had the high honour of receiving Your Right Honourable and Severe Lord's much revered separate letter of the twenty-third of August passado. In humble response thereto, I serve to state: that I not only express my sincere gratitude and acknowledgment for the wise approval and favourable permission to go after the pirate vessels anew this month and to divide my cruising fleet into two divisions, but also most especially because Your Right Honourable and Severe Lord has been generously pleased to excuse the Regents of Bouro and Amblauw, for the reasons given, from attending the great hongi visitation this year. It is to be hoped that this permission, in reinforcement of my expedition, may at last bear fruit! Truly, it is high time, and I am not capable of protecting this extensive island at all seasons against the invasions of these bloodthirsty neighbours, save only in the months of October, November, and December. I pray that Heaven may at last bless the Company's righteous weapons and finally encourage these defenceless islanders, who no longer dare come to the beaches, against the ceaseless robberies of the bulk of the rabble of their unreasonable persecutors. Tomorrow I shall hold a conference with the native regents of this island, and at the same time draw up a commission for the non-commissioned officer and spice extirpators in the second division; as well as leave such proper instructions for the military sergeant to whom the authority and command here is to be entrusted, as shall serve for the welfare, benefit, and defence of the Right Honourable and Severe Lord's Company. Amboina of 26 to leave the nuts on them, to dry the mace found and keep it separate, and to deliver both faithfully to me. And clearly indicate in your report where those trees were destroyed and found, at the same time taking into consideration the nature of those soils and the condition of the climate; you shall also have to specify as accurately as possible in which bays, coves, or river mouths one can conveniently land during the different monsoons! This extirpation will be more notable, as with the approval of a second division you are afforded the opportunity to carry out everything meticulously. While this necessary extirpation is being conducted, you shall continue cruising north- and southward, that is, back and forth along the coast of the strait from Batoe lobang to Mazeha, to prevent the Papuans and other vagabonds from nesting on those shores, and from boarding my advice-prows in an irresponsible manner as happened in the past year. On Tuesday the 15th of November anno currentis, you shall send the largest cruising orembai from the island of Amblauw back to Pulo occij, with orders to the commander thereof to cruise close along the shore, up into the territory of the Regent of massarette, where he must await me with the first division at Rio watema, in order to then return with two other armed orembaijen from my squadron along the west and north side of the land to the bay of caijelie. Finally, I shall prescribe no particulars to you; let it suffice that you, as an experienced cruiser and extirpator, are acquainted with everything and now carry out what is necessary; conduct yourself as a capable non-commissioned officer, exercise your authority without haughtiness, live on good terms with the natives, and be faithful to your superiors; and be assured that the Illustrious Ambon Ministry, doing so, will remember you with favour. Furthermore, I wish you Heaven's blessing and a good outcome of affairs, and remain gladly, below was written: your well-meaning friend, signed: Arie Coomans, in the margin: Bouro the 25th of September 1791. lower: Agrees: signed: Arie Coomans search and cruise along. irresponsibly boarded. will remember. Compendious Report from the Journal of the Bouro Resident Arie Coomans regarding the Cruising with Two Divisions against the Papuans and other Pirates to the West of this Province Saturday the 8th of October Anno 1791, the resident and other commissioners went aboard the fleet; conducted the muster and found everything complete; brought the ordnance and ammunition of war on board, and the following day, after church time, had the troops embark, being provisioned for two months. Whereas Your Right Honourable and Severe Lord, in answer to my humble secret letter of the first of July passato, was pleased in Your Lordship's highly venerated separate letter of the 23rd of August thereafter to grant that "my cruising fleet may be divided into two divisions and depart," Corporal Hermanus Ionas, who, alongside two Regents, had been appointed as commissioner in the latest hongi conference according to an instruction handed to them, set sail on the 4th of October around the east of Bouro and around Amblauw westward to Occij, or rather the south corner of this island; and the respectful writer, on the 10th thereafter with the first division, to the west along the northern coasts of Lelialij, Tagalissa, and Lissella to Waijbara, and then around the north-west corner past the Pulo Tamahoes, southward to the territories of Fogij, Massaretta, and so forth; intending to incorporate the proceedings of the second division into this dutiful compendium, to avoid duplicate writings. Johan Adam Schilling Governor and Director over the Province of Amboina Right Honourable and Severe Lord Presented with the utmost respect To the Right Honourable and Severe Lord Destruction of genuine and wild nutmeg trees, as well as a census of all the mountain peoples of Bouro and Mohammedans at Amblauw in the months of October, November, and December 1791 Destruction Monday item
Dutch transcription
Aankomende Aparte Brieven Bijlagen Bouro en Jawaij - Wel Edele Gestrengen Heer Den welEdelen Gestr Heer Johan Adam Schilling gouverneur en Directeur dezer Provintie Gisteren middag, had ik de hooge eere over Manipa te ontvangen, uwer wel Ed: Gestrenge zeer g'eerde aparte van den drie en twintigsten Augustus passato, zo diene in nedrige rescribtie op dezelve —: dat ik niet alleen mijne sinceere dank erkintenisse betuige voor de wijse goedkeure in gunstige permissie,„ om in deeze maand, op nieuw, op de roofvaartuigen te mogen afgaan en, mijn „ kruisvlootje, in twee divisien te verdeelen, & maar wel deegelijk, om dat uwel Edele Gestrenge De Regenten van Bouro en Amblauw /:om de daar van gegeven reeden/ grootmoedig hebt gelieven te excuseeren, de bijwooning van de groote hongij visite in deezen Jaare - 't is te wenschen dat deze vergunning ter versterking mijner expeditie, eindelijk eens van vrugt zij ! voorwaar, 't gaat er over heen, en ik ben niet instaat, om dit uitgestrekt eiland, in alle jaar geteiden te dekken, tegen de invasien deezer bloed dorstige nabuuren dan alleen, in de maanden october, November en December. Ik bidde ! dat den vlemel eindelijk, 'sComp=s regtvaardige wappenen, oens zeegene, en, deeze weerlooze Eilanders, die niet meer aan de stranden durven komen, eens opbeurd segens de aanhoudende roverijen van het gros van 't gespuis haarer onreedelijke vervolgers Morgen zal ik conferentie houden met de jnlandse regenten van dit Eiland, en tevens een lastbrief formeeren voor de onder officier en specerij -extirpateurs in de tweede divisie; als meede zodanige gepaste Instructie nalaaten aan de hier het gezag en Com= =mando toe te vertrouwen sergiant militair, als tot wel zijn, nit en Defensie van 's Wel Edele Gestrenge Heer maatschappyjs Amboina van 26 om de noten maedop telaten, d foelij vind: droog te maken in alleen te houden / en beide getrouwelijk aan mijg te leeveren. — En wel duidelijk bij uw berigt aanhalen, waar die bomen gedistruceerd en gevonden zijn, tevens in aanmerking nemende den aard dier gronden en lucht gesteldheid —: ook zullen ul zo na mogelijk moeten opgeven in welke baijen, in hammen of uitwateringen men in de differente moussonst gevoege„ lijks kan aankomen ! deze extirpatie zal aanmerkelijker zijn, dewijl UE: met de goed keure eener tweede divisie gelegenheid word gegeven, alles naukeurig te doen. middelerwijlen dat deze noodzakelijke extirpatie gedaan word, blijft u E kruissen Noord en zuidwaards, dat is, over en weder, langst de kust van slat van Batoe lobang tot Mazeha, om te beletten dat de Papoen en andere vagabonden niet op die kusten nestin, en, mijne advisprauwen gelijk in a: p: onverantwoorde op Dingsdag den 15: November anni Hantizal uE, de grootste krusorem: =baij van het eiland Amblauw na P=lo occij terugzinden, met last aan den commandant op dezelve, om, kort langs de wal te kruissen, tot in het territoir van den Regent van massarette, alwaar hij mij met de eerste divisie moet blij= „ven inwagten, aan Rio watema om vervolgens met twee andere gearmeerde crem- baijen uit mijn esquader terug te keeren langst de west en noord zijde des lands, na de baaij van caijelie Eindelijk Ik zal uE geene bijzonderheeden voorschrijven t zijgenoig, dat UE als een ervaren kruis„ ser en Extripateur alles bekend zij, en thans 't noodzaakelijke uitvoerd; gedraagd u als een geschikt onder officier —, oeffend u gezag zonder grootsheid - leefd wel met den inlander en- weest getrouw aan u meerdere - - - - ---: En weest verzeekerd dat het Doorluchtige Ambons ministerie / dus doende / aan UE ten goede overigens wensche ik uE 's Hemels zegen: en eene goede uitslag van zaken, En blijve gaarne /onderstond /: uE welmeenende vriend /:geteekend/ Arie Coomans / ter zijde) Bouro den 25: September 1791. /:lager / Accordeert :/ geteekend/ Arie Coomans doorzoeken en bekruissen. lijk meeklampen. zal gedenken. Compendicus Bericht uijt het Journal van den Bouros resident Arie Coomans wegens de bekruissing met twee divisies op de Papoen en andere zeerovers om de west van deze Provintie Zaturdag den 8 8ber A:o 1791 ging de resident en verdere gecommitteerden op het vlootje; doen de monstering en bevinden alles compleet: brengen het geschut en ammunitie van oorlog aan boord en lieten daags daaraan, naar kerktijd de troupes en barqueeren, zijnde geproviandeert voor twee maanden Nademaal uw wel Edele Gestr: mij, in antwoord op mijne nedrige secreete van primo Iulij passato bij Hoogst Derzelver zeer gevenereerde apparte van den 23: augustus daar aan; heeft gelieven te accordeeren „ mijn kruis-vlootje in twee divisies te verdeelen en te vertrekken."? zoo is de Corporaal Hermanus Ionas, dewelke, beneevens nog twee Regenten, als gecommitteerden waaren benoemd, in de Jongste hongij conferentie bij eene aan hun ter hand gestelde Instruc=ha =tie /: op den 4: october onder zijl gegaan om de oost van Bouro en rond amblauw westwaards naar occij, of eigentlijk de zuid hoek van dit Eijland:/ En„ de eerbiedige schrijver, op den 10: daar aan met de eerste divisie om de west langst de Noorder kusten van Lelialij, Tagalissa, lissella naar waijbara en vervolgens om de N. W.t hoek langst de Poelo Tamahoes, zuid, waards om, na de territoiren van Fogij massaretta en zoo voorts/ zullende het ver= „rigte in de tweede divisie, in dit trouwschuldig compendium inlijven, ter ver= =mijding van dubbelde rescribtien:/ Johan Adam Schilling Gouverneur en Directeur over de Provintie Amboina Wel Edele Gestrenge Heer met de meeste eerbied gepresenteerd Aan den wel Edelen Gestrengen Heer distructie van Echtte-en wilde Noote muskaat bomen mitsgaders zielbeschrijving van alle berg volkeren van Bouro en Mahumedan en te Amblauw in de maanden 8 ber, 9ber & Xber Distructie Maandag 1791 item
English
Monday, the 10th ditto we set sail: the wind southerly, course around the NNW to west, loaded the cannon with live ammunition and arrived on the 15th at the former Company post of Waijpotti, situated in the territory of Tagalissa. We dropped anchor and held a conference with the orang kaya, elders, and common Alfurs of that district. We found everything very well, except only twelve deaths noted during the census. Furthermore, I urged the regent, elders, and common Alfurs always to live well with one another and give each other no reason for displeasure, as well as to remain faithful unto death to the mighty Dutch Company! It was also understood that if foreign vessels or other pirates, Papuans, or other nations should again come to these coasts, they must immediately inform the Resident at the fortress Defensie about it via the Babani, and that a similar order will also be given to their western neighbours in Lissella, etc. And that whoever brings this news shall be rewarded from the private purse with a pair of trousers, a parang or chopping knife, and a bottle of liquor. Which the elders and common mountain peoples present, while drinking a good komtjouw in the house of Hoese, confirmed forever. On the 16th ditto we made ready to sail, weighed grapnels and advanced gently along the boundaries, cruising everywhere in the bays, rivers, and inlets along the north side of this extensive island. We arrived on the 18th ditto at Waijpoeroe and the next day lowered the reels before Wahossang. Here we found a fine balieuw, but no Alfur music as in the previous year, for reasons that will be mentioned below. We held a meeting with the regent, commissioner, seven Alfur village chiefs, and about 400 commoners. We found that they live very well and are very well-disposed to the Company, having nothing to complain of against one another, yet they appeared very mournful, indicating that since their grandparents' time they had not experienced such a continuous drought, that all their earth crops had withered, that this was followed and still accompanied by hot fevers that had carried off many people, that fully 600 to 700 Alfurs had fled to Waijkola, that the great sago forest had caught fire of itself and fully 50,000 trees had dried out, that their coconut, lime, banana, areca nut, and other fruit trees had perished, and finally that the deer and other game, owing to a lack of water in the upper rivers and valleys, had fled to the sea and died of hunger and thirst. Truly, death stood on the people's faces. But I soon comforted them with a case of Chinese arrack and exhorted them as much as possible to be patient. Furthermore, I conducted the usual annual count or census and found in truth 479 dead since last year, excluding those who were born, and thus only 2362 souls still alive. Subsequently, these heathen chiefs of the peoples in the lowlands promised, just like those of Tagalissa, that if foreign vessels should again come to their coasts, or once more unknown wanderers were to pound sago trees in Waijbasa, they will immediately give notice of it to the aforementioned Alfur elders of Tagalissa, who accepted and confirmed with a drink that they would convey such news at the earliest opportunity, in whatever monsoon it might be, to the Resident commanding at the fortress Defensie on behalf of the Company, so that measures may be taken thereafter. Furthermore, I made known to them that a certain Alfur named Babo, carried off by the pirates to Xulla in the previous year, had now returned, and which Babo I had returned to their patih present in this difficult gathering. And finally, they requested a loan of six muskets from the Company, which request I politely refused under the pretext that they do not know how to handle them, etc., after which I dismissed this conference. In the morning at 8 o'clock on the 19th of October, the lookout gave a signal of a sail in the north. We directly dispatched three fast-sailing cruising prahus thither; however, they could not overtake that vessel, which they took to be a large Papuan junk, rowing and sailing NNE, presumably towards Obij-Majoor. In the afternoon at three o'clock we set sail again, passing all the formidable capes, bays, river mouths, and hideouts of the pirates, and arrived the following evening in the river at Waijbara. We crossed this bay by sea and by land and saw seven huts of the Papuans or other vagabonds, which we demolished; an abandoned junk was also brought to me, which we burned, and everywhere there were remnants of the pirates' wantonness, murder, and greed for plunder. One can also see that the great sago forest has been on fire and a multitude of trees ruined and also felled, which no Burunese does; among other things, several fruit trees planted some years ago by the postholder at Waijkoese in a fertile plain east of Waijbarat. We pounded 500 tum of sago for the crew and caught a multitude of fish. On Saturday the 21st ditto, the large orembai, the pantjalling, and 7 prahus depart for the Company post of Waijpette at the NW corner of Barat; we let the pantjalling stand guard and rounded the corner. On the 24th, the three other cruisers and the junk joined us, which in the meantime had been scouting all the coves in the bay. The Resident received a letter from the commissioners on the second division at Amblauw stating that the Ambon relief ship had finally passed that island. We dispatched the pantjalling to Caijelie and Ambon, and proceeded with our squadron to the islands before Waijsilia. On Tuesday the 25th of October 1791, we arrived at the aforesaid islands without having observed anything hostile up to today, except everywhere the remains of the cruelty of the pirates and Papuans, and among other things a human being roasted on a tara-tara or gridiron and the meat picked off all around, which was a hideous sight. Meanwhile I caused
Dutch transcription
32: Maandag, den 10: d=o gingen wij onderzijl: de wind zuiden, cours om de N N: W: in west laden 't Canon met scherp en komen op den 15: de voor Comp: geweezen Post waijpotti geleegen in't gebied van Tagalissa ten anker hielden conferentie met de orangkaij oudsten en mindere alfoeren van dat district bevinden alles zeer wel, dan alleen twaalf dooden bij het doen der zee beschrijving: voort recommandeerde ik den regent, oudsten en mindere alfoeren om altoos wel met malkanderen te leeven, en de eene aan de andere geene reeden van misnoegen te geeven als mede, de machtige Nederlandsche compagnie tot er dood ge= trouw te blijven! ook is verstaan als er weder vreemde vaartuigen, dan wel ander rovers, papoen of andere natien, op deze kusten komen, zij er dan den Resident ten fortresse Defensie, direct kennisse van moeten geeven over de babanij en dat der geli ke order ook gegeven zal worden, aan haare westelijke nabuuren te Lissella & en dat geene die deeze tijding brengd, uit prive beurs zal vereerd worden een broek een parring of kapies en een fles met drank:n Het geene de ouden en mindere aan weezende birg volkeren, onder het drinken van een goede komtjoe in het gehuijt van hoese voor altoos beaamen op den 16: d=o doen siin om te zijlen; ligten dreggen en avanceeren zachtelijk langst de grensen; alom kruissende in de baijen rivieren, en hammen de langst de noord kant van dit uitgestrekt eiland: arriveeren op den 18: dito te waijpoeroe en lieten daags daar aan, de haspels voor wa„ =hossang zinken. vonden hier een fraije balieuw dog geen alfoers muzicq als in d: p om reeden als nader zal gezegd worden, Hielden vergadering, met den regent gecommitteerde zeeven alf oerse dorpshoofden en ongeveer 400: gemeenen; En bevinden, dat zij zeer wel leeven, en de Comp: zeer zijn toegedaan hebbende ook geene over de ander iets te klagen maar scheenen egter zeer treurig: te kennen geevende, dat ze zee „dert haar groot ouders tijden, geene zo aanhoudende dooogte beleevt hadden dat alle haare aard vruchten waren verdord: dat daar op gevolgd was en nog aanhield, heete koorsen die veel volk had weggesleept: Dater wel 6 a 700: alfoeren naar waijkola waren geweeken: dat het groot zagoebosh van zelve in brand was geraakt en er wel 50'000 bomen verdroogd dat haare klapper limoen, pisang, pinang en andere vrugtboomen verderd waren en eindelijk: dat, de herten en andere wild uitgebrek aan water in de boven rivieren en valeien na zee geweeken en van honger en dorst gestorven waren. 't was voorwaar, de dood stind de lieden op 't aanschijn: dan ik trooste hun wel haast met een kelder chi„ =neese arak, en vermaande haar zo veel mogelijk om geduldig te zijn : voorts deed ik de gewoone jaarlykse schatting of zielbeschrijving en bevond, weezendlijk 479: dooden zeedert voorleeden jaar, zonder de geene die gebooren waren, en dus maar 2362: koppen meer in leeven: vervolgens belooven zij heidense hoofden der volkeren aan de beneden waren. landen /even als die van Tagalissa:/ dat als er weder vreemde vaartuigen op haare kusten komen, dan wel anderwerf onbekende swervers in waijbasa zagoe boomen kloppen, dat zij er dan ten eersten kennisse van zullen geeven; aan de Alfoerse oudsten van Tagalisse meermeld dewelke aangenomen, en met een zoopje behedigt hebben, zodanige tijding ten eersten, en in wat mousson het ook zij, kennisse te geeven aan den Resident Comp: wegen ter fortresse Defensie commandeerende! op dat men daarna, maatregulen kan neemen. voorts maakte ik haar bekend: dat zeeker alfder Babo genaamd, in a: p: door de rovers naar xulla vervoerd, thans weder te rug gekomen was en welken Babo ik aan hun Pattijt present in deze lastige zaamening:/ had te rug gegeven: En einde= lyk verzoeken zij om ses snaphanen ter leen van de Compagnie, dog welk verzoek ik beleevdelijk afsloeg, onder pretext dat z'er niet mede weeten om te gaan; & en waar naar ik deze Conferentie liet scheijden. 'S morgens te 8 uuren zijnde den 19: October deed de spion sein van een zijl in't noor= den; depecheerden er direct drie wel bezijlde kruis prauwen, naar toe; edog ze konden dat vaartuig / 't geen ze voor een groote papoese Jonk hielden:/ niet inhaalen, roeyende en zijlende N: N: O:t aan, presumtier naar obij-majoor 's agtermiddags te drie uuren gingen wij weder onder zijl, langst al de verbazende hoeken, bochten, uitwateringen en schuilplaatsen van de roovers in komen, sander= daags avonds in de revier in waijbara te lande; door kruissen deze bocht te zee en te land en zaagen zeeven hutten van de Papoen of andere vagebonden, die w afbraken; ook bragt men mij een verlaten „ onkje, dat we verbranden en al om overblijfzels van der zee„ schuimers baldanigheeden, moord, en roovlust: ook kan men zien; dat het groot sagoebosch in den brand geweest is en er een menigte boomen geruineerd en ook om gekapt zijn, het geen geen Boeronees doet, onder anderen nog verscheide vrugt= bomen over eenige Jaren door de Posthouder te waijkoese in eene vrugtbre vlakte ten oosten waijbarat geplant kloppen 500: tom zagoe voor 't volk en vangen eene meenigte vischen op zaturdag den 21. d=o vertrekt de groote Orembaij, de Pantjalling en 7. prauwen naar Comp: poot waijpette aande N w hoek van Barat: laten de Pantjalling brand wagt leggen en scheppen de hoek om: op den 24: komen de drie andere kruissers en de jonk bij ons, dewelke middelerwijlen in allegaaten in de bocht hadden gespioneerd, kreegde Resident een brief van de ge„ „committeerden op de tweede divisie te Amblauw, dat het Amboinsch secourschip „ eindelijk, dat eiland was gepasseerd: — depecheeren de Pantjalling naar caijelie en Ambon en gaan met ons smaldeel naar de Eylanden voor waijsilia op Dingsdag den 25: October 1791: komen wij in voorsz: eilanden zonder tot heden iets vijantselijks te hebben ontwaard, dan, overal over blijfsels van der zoo= =vers en papoen wreedheid en onder anderen een mensch op een tarra tara of rooster gebraaden en rondom 't vleesch afgeplickt; 't geen lelijk om zien was, ondertusschen liet ik
English
and encircle the same with the light vessels; we found nothing except the houses that I had ordered to be demolished in a. p. rebuilt, thus seeming to confirm what the regents said, namely: that the pirates and runaways who stay on these islands leave them in the months of October, November, and December, and likely retire to the NNW or Zulla Taljabo, and return in January or February. And since there is therefore nothing else to be done in the west monsoon than, under respectful correction of wiser insight, to give the necessary and strict orders to the Alfurs of Fogij, who live hereabouts on the mainland coast, to give immediate notice upon discovering those rovers, and this at whatever season of the year, in the manner that your Honour will be pleased to find in the provisional arrangement at the conference at Fogliko. We draw the shot from the guns and clear them, also reload them; had a heavy thunderstorm this night, it was all fire and flame together, two such terrible claps of thunder as had ever been heard, the entire vessel smelling of sulphur! Set sail at sunrise between the islands and the mainland coast, and on the 26th ditto let the grapnels drop before Fogleko. Were welcomed by the Orang Kaya and elders of Fogij; also took the census that day and found 21 dead. Furthermore held a meeting and found all well, except that the regent reports that 10 days ago, two Ceram junks sailed past and turned toward the largest of the Poeloe Tamahoes, then straight westward, likely to Bouton or other islands around Celebes. Subsequently it was resolved to send the commissioners with 36 men inland into the forest, with orders to traverse everything carefully and search for and chop down nutmeg trees. The next day report came that they had been everywhere in the forest, but had found and burned only two wild nutmeg trees, all those trees having been extirpated in the previous year. Furthermore, having spoken at length about the murders committed by the Papuans, it was, subject to the most revered approval of the High-Mentioned Lord Governor and Director of this Province named at the head hereof, determined, recorded, and established as a law for the Alfurs of Fogij, as situated furthest from the fortress Defensie, that whenever junks, korakoros, paduawans, or other vessels are seen again from the summits of their mountains, along the coast, or at sea; for most vessels from Batavia or from the west wishing to go to Ambon or Banda are seen almost every day by the Alfurs of Fogij from their high mountains; as was also understood, if they should again see smoke rising from the islands, they, the Alfurs of Fogij, shall immediately give notice of the one and the other mentioned above to the Alfur elders of Upper Brihi and those of Lower Brihi, their eastern neighbours on the borders of the extensive territory of Lissella, which elders of Lissella in the conference of the 18th beforehand also accepted and swore to according to their native custom, to carry this news further eastward; since there is nothing else to be done, now that the posts of Walpete, Waijkoese, and Waijpotti have been withdrawn; which law the Alfurs of Fogij, just like those of Lissella and Tagalisse, promised to observe in their manner, whereupon this meeting ended. During the night the resident receives Company letters from Ambon, as well as one from Sergeant Groote at the fortress Defensie, containing a request by the latter that I please come up immediately, etc. I at once gave the necessary orders and departed by small cruising orembai to Caijelie, and dispatched the fleet to Massaraste. On 30 October I arrived at the station, found everything very well, but my wife buried! On the aforesaid date the small fleet arrived at Lexula, the other commissioners holding a conference; found all well, but bitter complaints about the drought and 57 Alfurs deceased. Destroyed along these coasts: 1901 wild nutmeg trees, which among other things will appear in the most respectful report of the extirpations performed, bearing today's date. On 1 November 1791 a cruising orembai of the second division arrives at the first division with a report that the commissioners of the aforesaid second division had, within 21 days, from the south cape Wawalla to Wamalla at the borders, destroyed, burned, and chopped down: 13782 wild nutmeg trees, with the surrender of some decayed nutmegs. On the 3rd thereafter the divisions pass each other, the pantjalling and second division returning via the west and the large orembai and first division via the east to Caijelie; thus the first in 28 and the second division in 34 days, around Bouro and Amblauw, having in the mountains and valleys of Jlat extirpated: 2456 genuine and 302 wild nutmeg trees. The few genuine, but mostly decayed nutmegs, are sent along with our respectful report. On 10 November dispatched the pantjalling from Caijelie to Amboina, and the respectful writer goes with the large and three lesser cruising orembais to Amblaauw, Ilat, Loemahitie, and Waijsama. On the 13th thereafter I was overtaken by a heavy storm which scattered the small fleet and drove me onto the coasts of Manipa; yet without significant damage I recovered as quickly as possible and put out to sea again, coming to anchor on the 16th ditto at Hoek Reaal below the eastern point of the island. Here I found none of the small fleet except a burgher tjampang, which, like us with the heavy orembai, could not beat up toward Amblaauw; were therefore obliged to return again to Caijelie. On 19 November, the weather abating somewhat, I transferred to the medium cruising orembai and resumed the voyage with 5 lesser vessels, yet had to contend not a little with the rage of the waves. On the 26th thereafter, however, we happily came to anchor before the village of Massavooij on the island of Amblauw; found here four burgher traders and all very well in the villages, only those islanders had since December etc.
Dutch transcription
en dezelven door de ligte vaartuigen insluiten, we vonden niets, dan de huisen die ik in a. p: hadd doen afbreeken weder opgebouwd schijnende dus het gezegde der regenten bewaarheid te worden; namelijk: dat de roovers en drossers, die zig op deeze eilanden onthouden, in de maanden 8ber 9ber en xber dezelve verlaten, en denkelijk na het N: N w: of zulla taljabo retireeren, en in Januarij of februarij weder komen. En nade„ maal er dus niets anders op is, in de west mouson, dan /:onder eerbiedige correctie van wijzer doorzicht, de nodige en ernstige ordres te geeven, aan de Affoeren van Fogij, die hier omtrent aan de vaste kust woonen, om bij ontdekking van die zwervers direct kennisse te geeven en zulks in wat jaar getijde ook n invoegen als uwelEd: Testr: bij de prov=s schikking in conferentie te Fogliko des gelievende zal ontmoeten. haalen het scherp van de stukken en blaazen dezelve af; - laden ook weder —: hadden deeze nacht een zwaar onweeder, 't was al vuur en vlam sa: twee zulke schrikkelijke donderslagen als men dit gehoord had, ruikende het geheele vaartuig naar zwavel ! gaan met sons op= gang onderzijl tusschen de Eelanden en de vaste kust, en lieten op den 26: d=o de dreggen voor Fogleko toegaan worden verwelkomt door de Orangkaij en oudsten van Fogij, —: doen da dag nog de ziel beschrijving en bevinden 21: dooden. hielden voorts vergadering en bevonden alles wel; dan alleen rapporteerd de regent, dat er over 10. dagen, twee Ceramse jonken voor bij gezeild en het na het grootste van de Poeloe Tamahoes gewend hebben, voorts regt westwaards; denkelijk naar Bouton, of andere cilan= den omtrend Celebes. Vervolgens is beslooten, om de gecommitteerden met 36: man bosch en landwaards te zenden, met last, om alles nauwkeurig te door kruissen en noote boomen te zoeken en om te kappen t ande„ „ren daags bericht, dat ze alom in 't bosch geweest, dog maar twee wilde note boomen had den gevonden en verbrand/ als zijnde in den voorleeden jaare alle die boomen geextirpeer wijders omstandig gesprooken zijnde over der papoen moordenarijen - zo is „ op de zeer geven =reerde approbatie van inhoofde deses Hoog gem: Heer Gouverneur en Directeur dezer Provintie vastgesteld, beschreeven, en den alfoeren van Fogij (als leggende 't aller vert van 't fortres defensie tot eene wet gesteld, om als er weder, jonken, correcorren, pa duabans of andere vaartuigen van de toppen hunner bergen, langst de kust, of in zee worden gezien : /: want de meeste vaartuigen van Batavia of van de west naar Ambon of Banda willende, ziende Alfoeren van Fogij van hun hoog gebergte meest alli dagen als mede is nog verstaan, indien zij weder rook zien opgaan van de eilanden zij alfoe„ =ren van Fogij direct van het aangehaalde oen en ander kennisse zullen moeten geeven aan de Alfderse oudsten van de Brihi boven, en die aan de Brihi beneeden, haare oost =lijke nabuuren aan de grensen van het uitgestrekt territoir van Lissella welke oudsten van lissella in de conferentie van den 18: bevoorens ook aangenomen en naar hunne landswijze beedigd hebben; deze tijding dan verder oostwaards te brengen: dewijl en niets anders op is r nu de posten walpete, waijkoese en waijpotti ingetrok „ken zijn :/ welke wet, de Alfoeren van Fogij, eevenals die van Lissella en Tagalis„ „se op haare maniere beloven en waar na deeze bij een komst eindigde: des nagts ontvangd de resident Comp. brieven van Ambon als mede een van de sergeent groote ter fortresse defensie, behelsende in verzoekende laatst gem: dat ik ten eersten gelievde op te komen &e ik gaf ten eersten de nodige ordres en vertrok per kleine kruix orembaij naar caijelie en depecheerde de vloot na massaraste Op den 30: october kwam ik op 't Comptoir vond alles zeel wel; maar ' mijn vrou begraven! op voorsz datum arriveerde het vlootje te lexula, houdende de andere gecommitteerden Confe= „rentie, bevonden alles wel, maar bittere klagten over de droogte en 57: alfoeren gestorven Distrucëren langst deeze kusten„ 1901. wilde noote boomen,/ dewelke onder anderen in het zeer eerbiedig berigt der gedaane axtir- Hheer „patien, de dato heeden, zullen voorkomen op den 1 November 1791n komt eene kruis orembaij van de tweede, by de eerste divisie met rap„ =port, dat de gecommitteerden van de tweede divisie voorm: binnen 21. dagen, van de zuid hoek wawalla tot wamalla aan de grensen. vernield, verbrand en nedergekapt hadden 13782: wilde noote bomen, met overgave van eenige vermolmde nooten op den 3: daar aan, passeeren de divisies elkanderen, komende de pantjalling en tweede westom en de groote orembaij en eerste divisie oost om, te rug te Caijelie; dus de eerste - in 28: en de tweede divisie in 34: dagen, rond Bouro en Amblauw hebbende in de gebergtens en valeijen van Jlat 2456: Echte en 302. wilde nooteboomen uitgeroeijd gaande de weinige echte, dog meest vermolmde noten, neevens ons eerbiedig berigt over op den 10: November depecheerde de pantjalling uit caijelie naar Amboina in de eerbie= =dige teekenaar gaat met de groote en drie mindere kruis orembaijen naar Am= blaauw flat, Loemahitie en waijsama. Op den 13: daaraan wierd ik door een zwaare storm beloopen, en die het vlootje ver= „strooijde en mij op de kusten van manipa voerde: echter zonder merkelijke schade herstelde mij zo haast mogelijk en stak wederaf; komende op den 16: d=o aan de hoek reaal (onder plats oosthoek ten anker. Hier vond ik niemand van het vlootje: dan een burger chiampang die even als wij met de swaare orembaij am= =blaauw konden op laveren: wierden derhalven genoodzaakt weder naar Caijelie te rug te keeren op den 19 November, het weder eenigsints bedaarende stapte ik over op de middelbare kruis orembaij en hervatte de reijse met nog 5: mindere vaartuigen, Edog hadden niet weinig met het woeden der golven te kampen. op den 26: daar aan egter kwamen we gelakkig voor de negorij Massavooij ten eilande amblauw ten anker, vond alhier vier burger handelaren en alles zeer wel in de Negorijen alleen hadden die eijlanders zedert December &:
English
p: 81. deceased: more detailed in the general census that will be transmitted next spring according to order: Here 23: men ran away, although I had given them plenty of food during the entire journey and had treated them very well, but I had the Regents immediately provide others - set fire to the lime on the other side and sailed to the south side of the aforementioned rocky island; the next day, at the request of the elders of the regencies of salassijn, I appointed large
Dutch transcription
p: 81. dooden: breeder bij de generaale zielbeschrij= „ving die in het aanstaande voorjaar naar de ordre zal worden overgezonden: As hier liepen 23: man weg, schoon ik hun de gantsche rijze volop kost gegeven en zeer wel behandeld hadd dan ik deed den Regenten direct andere geeven - stak de kalk over in brand en schepte na de zuidzijde van meerm: rotzig eiland daags daar aan stelde ik, op verzoek van de oudsten van de regenschappen van salassijn groote
English
36: and Siwar, her senghadje and orangkaij, before the people provisionally: both of them being to Your Right Honourable extremely grateful for the appointment, and promising to remain faithful unto death to the Dutch Company. On the 27th of the same, at eleven o'clock at night, we set sail, and at daybreak we saw a vessel in the north-north-west. I immediately sent a stout cruising prau toward it, which, returning towards evening, reported that it was the Banda Naval Lieutenant named Pols, commanding the Company sloop Lonthor, returning from Timor to Banda, and driven off course to this place. I did my utmost to come alongside him in order to provide him, since his chart did not reach that far, with a sketch or a pilot to the roadstead or Tapisbaaij, but the rushing seas, the vehement currents against the wind, and the rising darkness made this impossible. On the 28th of November we left Amblauw and sailed to the southern point of Bouro, subsequently cruising along the coast of Waijsama to Tiboe, where we found a fine chiaboe and five burgher vessels, whose passes I signed; the new regent of Waijsama and the Alfuro elders, including lesser mountain farmers, received us kindly on the beach and escorted us through their leafy huts into the aforementioned chiaboe, where we held a conference. First, the regent, elders, and others thanked Your Right Honourable for the appointment of him, Vlating Djawa, and promised at all times to show, and cause to be shown, proof that they will make themselves worthy of this benefaction, whereupon I drank to them the goodwill and assistance of the mighty Dutch Company, which they repeated with several cheers. Subsequently, it was resolved that if hostile or foreign vessels should come to this coast, or if ships, sloops, pantjallings, or lesser vessels should be seen sailing or drifting between their district and Amblauw, they shall henceforth immediately send word across the mountains to the Bouro Resident, whereof it was understood that a record should be kept. Furthermore, I conducted the annual census of souls and found 39 deaths since the current year, resulting from the putrid fevers that followed the drought. We took our leave, departed, and on the first of December 1791 anchored before Polie, situated in the territory of the senghadjie of Loemahitie. We conducted the census of souls here and found four deaths and otherwise all well. It was also determined, just as at Tiboe, to give notice to Caijelie upon the appearance of vessels. We advanced around the corner, along the coast toward the borders of Slat, where we still found 6 wild nutmeg trees on the promontory, which we cut down and burned. Monday the 5th of December we returned to the bay of Caijelie. We took the large orembaij to Hamlea to remain there at anchor and in readiness, and hauled the other orembaijen onto the beach in order to launch again at the first signal. We stowed the ammunition, weapons, and provisions, and restored everything to its former state; I kept report and performed what was necessary. On the 6th of the same, we departed for the mountains of Caijelie, up the river Waijappi, keeping the following: To the same as aforementioned: In humble reply to Your Right Honourable's revered separate letter of the 4th of this month, just now received, it serves most reverently to state: That I express my gratitude for the favourable approval of my proceedings in the recent cruising and extirpation on Bouro. To the same as above. In accordance with Your Right Honourable's highly respected orders contained in your revered letter dated the 23rd of August, I proceeded upon my return from Amboina to the negorij Fonnicalij, to conduct a diligent investigation concerning the captain of the sanirie, Pelakauw, and the vessels of the rebel Voekoe that arrived there, which were manned by Waroinese and Tidorese. Thus, I take the liberty to report to Your Right Honourable in the most respectful manner that Pelakauw, together with his subject Alfuros, massacred on the shore the 6 Tidorese mentioned in my humble writing of the 16th of July, and they are now currently engaged in holding a feast over this according to their pagan faith. Furthermore, Pellakauw and the peoples of the nearby soas Tapuara and Nieuwelehoe now live in good harmony and jointly inhabit their old negorij; there are only 20 households still missing, who are with the Raja of Etie. The negorij most respectfully requests Your Right Honourable that it might please you to order the Raja of Etie to allow the above-mentioned peoples to return to their negorij. Awaiting your highly respected orders, I take the liberty to subscribe myself, with all tokens of high esteem and respect, /below was written/ Right Honourable Lord, /lower/ Your Right Honourable's most humble and dutiful servant, /signed/ P. Foekens. /in the margin/ Zawaij, the 17th of December in the year 1791. 7th: Conference with the orangkaij, elders, and other Alfuros of that district, where we found everything in very good order, except for 23 deaths noted upon conducting the census of souls and, to our regret, all the planted paddy withered. The following day we went down the river and returned to Fort Defensie on the 9th of the same; I paid the servants four months' wages and everyone went back to work. Saturday the 10th of December 1791, I had the garrison fire a salute, and the following day we all went together to church, where we prayed to Heaven for guidance and thanked the Lord of Hosts for our health and safe return. In the hope of having fulfilled Your Right Honourable's most revered order as closely as possible, I take the liberty to subscribe myself with the most dutiful deference and deep respect, /below was written/ Right Honourable Lord, /lower/ Your Right Honourable's well-wishing and most humble servant, /signed/ Arie Coomans /to the side/ Bouro at Fort Defensie, the 15th of December 1791. The ha
Dutch transcription
36: en siwar haar senghadje en orangkaij den volke byj provisie voor : zynde de een en andere uwel Ed Gestr: ten uittersten dankbaar voor de aanstelling en belooven de Hollandsche Comp=s toter dood getrouw te blijven. Op den 27: d=en snagtsteelf uuren / gingen wij onderzijl, en zagen met derdag een vaartuig in het No N: westen Ik zond er direct een stijve kruis prau naar toe dewelke omtrend 's avonds terug komende; rapporteerde, dat het de Bandas Luitenand ter zee was Pols genoemd voerende Comp=s chialoup Lonthor van Timorna Banda reverteerende en tot herwaards verdree= „ven ik deed myn uitterste best om aan boord te komen om hem / vermitszijn kaart niet zo verre reikte, een schets of loots naar de laaij of Tapisbaaij te geven, maar: de aan schietende zeen, de vehemente stroomen, tegen de wind in en d opkomende duisterheid maakte zulks ondoenlijk op den 28: November verlaten amblauw en zijlen naar de Zuidhoek van Bouro: vervol= „gens kruissende langst de kusten van waijsama naar Tiboe alwaar wij een fraije chiaboe en vijf burger vaartuigen vonden die ik hunn passteekende; den nieuwen regent van waijsama en alfoerse oudsten in mindere bergboeren recipieerden ons vriendelijk aan het strand en geleiden ons door haare loverhutten in voorsz chiaboe alwaar wij conferentie hielden voor af„ Bedanken regent, oudsten en anderen uwel Edele „Gestr: voor de aanstelling van hem vlating Djawa, en belooven om ten allen tijden blijken „te zullen geeven, en doen geven dat zij zig deze weldaad zullen waardig maken waar op ik hun de goedheid en hulpe van de magtige Hollandsche Comp: toedronk, en het geen zij met verscheiden hoeses herhaalen. vervolgens is beslooten, indien er vijandelijke of vreemde vaartuigen op deze krust koo„ „men, dan wel scheepen, chialoupen, Pantjalling of mindere vaartuigen tusschen hun district en Amblauw zeijlende of drijvende gezien worden: dat zy aan den Bou„ rose Residenten voortaan, directelijk zullen kinnisse geeven, over het gebergte wraar van verstaan wierd, aan teekening te houden. voorts deed ik de jaarlijkse zielbeschrijving en bevond 39: dooden zeedert a. c: voortzo: „mende uitde, op de droogte gevolgde Rotkoorsen : Neemen afscheid vertrekken en komen op den eersten December 1791. voor Polie ten anker: leggende in het gebied van den senghadjie van Loemahitie. doen de ziel beschrijving alhier en bevinden vier dooden en voorts alles wel: ook wierd even als te tiboe, vastgesteld, om bij verschijn van vaartuigen kennisse te geven naar Caijelie, avancermn de hoekom, langst de kust naar de grensen van slat alwaar wij nog vonden 6 wilde noote boomen, aan het voorgebragte die wij omkaptin en vebranden Maandag den 5: december kwamen wij weder in de baaij van Caijelie Brengen de groote Orembaij na Hamlea om aldaar ten anker en gereed te blijven; haalen de andere orembaijen op het strand om op het eerste sein, weder af te zetten Bergen de ammunitie, wappenen en wesmeer, en brengen alles weder in voorige staat; houde rapport en verrigten het nodige op den 6: d=o vertrekken na het gebergte van Caijelie de rivier waijappi op, houden din Aan als voorengem: In nedrige rescribtie op uwel Ed: Achtb: gevenereerde aparte van den 4. dezer zo momentlijk ontvangen / diend zeer reverentelijk: dat ik dank betuige, voor de gunstige goedkeure mijner verrigtingen, in de jongste Bekruissing en Extirpatie te Bouro Aan als Even volgens uwel Ed: Achtb: hoog gerespecteerde ordres vervat by Hoog Derzelver ge„ venereerde letteren gedateert van den 23=e Augustus, heb ik met mijn retour van Amboina mijnaar de negorij Fonnicalij begeeven, om naukeurig onderzoek te doen, omtrend den Capitain der Sanirie Pelakauw en de aldaar aangekomen vaartui „gen van den Rebel Voekoe, welke bemand waren van waroineesen en Tidoreesen zo bevrijmoedige ik mij uwel Ed: Achtb: op de aller eerbiedigste wijze te relateeren, dat Pelakauw benevens zijne onderhorige Alfoerin, de in mijn nedrig schrijven van den 16: Julij vermelde 6: tidorees aan de wal gemassacreert heeft, en ze zijn nu thans bezig op hunne Heijdense geloove daar over ffeest te houden; verders Pellakauw en de volkeren van de bij de soas Tapuara en Nieuwelehoe leven nu thans in een goede harmonie en bewonen te samen hunne oude negorij, het ontbreekt niet meer als nog 20. huijsgezinnen die bij den Radja Etie zijn: De negorij verzoekt uwelEd: Achtb: op de aller eerbiedigste wijze, dat Hoogst Derzelver mogt behagen den Radja van Etie te ordonneeren de boven gem: volkerin te laten naar hunne ne= „gorij retourneeren. In verwagting van Hoog Derzelver hoog gerespecteerde order, neem ik de vrijheid om mij met alle teekens van hoog agting en eerbied te noemen /:onderstond/— welEd Achtb: Heer /:lagir/ uwel Ed: Achtb: zeer onderdanige en trouwschuldige dienaan /:geteekend/ P: Foekens /:in margine/ Zawaij den 17. xber A:o 1791. — 7: Conferentie met den orangkaij, oudsten en andere alfoeren van dat district alwaar wij alles zeer wel bevinden, dan alleen 23: dooden bij het doen der ziel beschrijving en tot onze spijt alle de geplante padij verdord: gaan daags daaraan de revier af en komen op den 9 d=e weder ter fortresse defensie, geve de dienaren vier maanden gagie en gaan met alle man weder aan het werk. zaturdag den 10: decemb: 1791 liet ik het guarnisoen afvuuren en gingen daags aan alle te zamen ter kerke, alwaar wij den Hemel bidden om weegen in de Heere der Hur- schaaren danken, voor onze gesondheid en behouden retour. In hoope van, aan uwel Ed: Gestr: zeer gevenereerde ordre, zo na mogelijk, voldaan te hebben gebruike ik de vrijheid mij met de verschuldigste eerbied en diep respect te ondertekenin /onderstond/ wel Edele Gestr Heer /:lager/ uwel Ed: Gestr: heelwinschende en zeer onderdanige dienaar /geteekend/ Arie Coomans / ter zijde/ Bouro aan 't fortres Defensie den 15: december 1791:— De ha