Inventory 2997
Surat · 364 pages · 173 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
65 according to office and duty, to communicate the same to the church meeting the following month of February, and to request their advice regarding it: as appears from Extract resolution No. 3: from the Extraordinary cited church meeting. All the more because it has long seemed to the undersigned that the Reverend Domine Grieze cared little about the meeting, as can be more clearly understood when the said Reverend, without prior knowledge of the church meeting, dared to relieve himself twice from the trouble of conducting Dutch home visitations (according to old and laudable church customs, which are still maintained everywhere to this day): for although the said Reverend gentleman, regarding this, according to the attached Extract resolution, No. 5: dated 3 July 1760: seeks to excuse himself by his weak bodily constitution; his Reverence ought nevertheless, according to office and duty, first to have given notice of this to the church meeting: which then certainly would have taken action to accommodate his Reverence in this regard: either by requesting the assistance of the undersigned, or otherwise. All these being matters and actions entirely contrary to the dignity of a church meeting; as well as capable, in the course of time, of causing many unedifying matters to the congregation: the undersigned has judged himself bound by duty, for his part, to open the eyes of the aforementioned church meeting, and, if possible, to bring his Reverence Domine Grieze to repentance. But alas, Honorable, Respected Sir and Gentlemen! The undersigned found himself greatly deceived, to his sorrow, in the latter part of his supposition: for it was evident from the Extract Resolution No. 5 cited above, dated 3 July 1760: that the undersigned wished to make a beginning with this; and therefore also, in the most friendly manner, pointed out to the Reverend Domine Grieze, as he held the presidency that month, that there were grave charges against his Reverence, and that it was highly necessary that the Reverend Domine Grieze, if he pleased, should clear himself of this in the gentlest manner, before proceeding with the Censura morum. However, his Reverence Domine Grieze would by no means consent to this, but stepped outside the meeting to inquire whether there was anything charged against him; wherefore the undersigned then also submitted to the church meeting the address inserted in the aforementioned Extract resolution, which stated that his Reverence Grieze had to clear himself of the aforementioned insulting and very offensive actions contained in the aforementioned and hereto annexed Extract resolutions under Nos. 1, 2, 3, and 4: and if not, the undersigned most humbly requested the advice of the church meeting whether, as long as the Reverend Domine Grieze did not clear himself of this, it was proper that the holy service should be performed by his Reverence! Whereupon the elders Treno and de Soijsa said that they did not know what to answer: but the undersigned maintains on good grounds (reserving the wiser judgment of Your Honorable Respected Sirs) that he wished to use the latter, as being the gentlest way, by preference in his request. However, not having been able to succeed in this, to his regret, he considered it necessary to bring the foregoing to the knowledge of Your Honorable Respected Sirs: here. that 1762 61 1760.
Dutch transcription
65 volgens ampt, ende pligt, de kk: vergaedering de volgende maand febr: 't selve te Communiceeren, ende haar advijs daar omtrent te versoeken: blijkens Extract resol: n=o 3: uijt de Extra: ordin: gec: kk vergae„ Te meer om dat het den onderget: al van lang heeft toe, „gescheenen, dat den Eerw: d=o Grieze sig weijnig aan de vergaedering stoorde, gelijk wel nader te bevroeden is= wanneer gem: zijn Eerw: buijten voorkennisse der kk: vergaederinge, sig twee maelen van de moeijte; om holl: huijsbesoekinge, te doen /:volgens oude En losse „lijke kk: gewoontens, die nog tot heeden over al werd„ onderhouden:/(heeft durven ontheffen: want schoon dat gem: zijn Eerw: heer, hier omtrent sig volgens bijleg„ „gend Extract resolutie, N=o 5: de dato 3: Julij 1760: door zijn swakke lichaams Constitutie; soekt te Excuseeren soo hadde sijn Eerw: dog eerst volgens ampt, en pligt, hier van aen de kk: vergaederinge, behooren kennisse te geven: die dan ook voorseeker soude hebben gebesoigneert; om zijn Eerw: hier in te gemoet te koomen: 't zij door versoek van des onderget: hulpe; dan wel anders. — Dit dan alles zaeken, ende handelingen sijnde geheel en al tegens d' Eerwaerdigheijd eener kk: vergaederinge strijdende; mitsg=s bequaem om door verloop van tijd veele onstigtelijkheeden, aen de gemeente te kun„ „nen toebrengen: zoo heeft d'onderget: voor zijn aendeel schuldpligtig g'oordeelt, om meer gerepte kk: vergaederinge d'oogen te doen openen, ende waere 't mogelijk sijn Eerw: D=o Grieze weder tot Inkeer te brengen. maar helaas wel Ed: achtb: Heer en Heeren! d'onderget: heeft sig wel grootelijks tot zijn droefheijd, in het laeste gedeelte zijner inbeeldinge gedupeerd gevonden: want 't waere blijkens hier voorengeciteerde Extract Resolutie n=o 5: in dato 3=e Julij 1760: dat d'ondergetek: hier mede Een begin wilde maeken; en dierhalven ook den Eerw: d=o grieze, als die maand 't presidium voerende; op 't vriendelijkste verthoonde, dat er swaere dingen tot zijn Eerw: lasten waeren, en dat 't hoogst noodsae„ „kelijk waere; dat den Eerw: d=o Grieze des gelie„ „vende, sig hier van op 't sagste purgeerde: eer en bevoorens men met het Consura morum voort voer. Dog zijn Eerw: d=o grieze, wilde sig hier toe geen„ „sints laeten vinden, maar trad buijten de vergae„ „deringe, omme te laeten verneemen, of er iets tot des„ „selfs Laste waere; weshalven dan ook d'onderget: 't in vooren g'allegueerde Extract resolutie g'inse„ „reerde addres aen de kk: vergaederinge overlegde, als behelsende dat sig sijn Eerw: Grieze, van de hier vooren verhaelde Jnjurieuse, en seer ergerlijke handelingen ver„ vat bij de meer gerepte, ende hier agter g'annexeerde Extract resolutien sub n=o 1: 2: 3: en 4: moeste purgeeren, ende zoo niet: versogt d'onderget: needrigst der kk: vergaedering haar advijs, of soo lange den Eerw: D=o grieze sig niet hier van purgeerde, 't wel betaeme„ „lijk waere, dat den heijligen dienst door zijn Eerw: verrigt wierde! waer op de ouderlingen Treno„ en de Soijsa segden, dat niet wisten te antwoorden: maar d'onderget: sustineerd op goeden gronden; /. be„ „houdens 't hoogwijser oordeel uwer wel Ed: agtb=s laastgestelde, als de sagste weg zijnde: 't liefste in zijn request, heeft willen beesigen. Dog hier in tot zijn leedwesen, niet hebbende kunnen reusseeren; zoo heeft noodsaekelijk geacht, 't hier vooren 4 verhaelde, ter kennisse van uwel Ed. achtb. te boenam: hier. dat 1762 61 1760.
English
65 142 1760. according to office and duty, to communicate the same to the church council meeting the following month of February and to request their advice regarding this matter, as appears from Extract resolution no. 3 from the extraordinary cited church council meeting, that the Reverend Domine Grieze was unworthy to perform the holy ministry of preaching for so long until His Reverence had properly purged himself regarding these accusations; as rightly founding itself upon the textual words of the holy Evangelist Luke 6 verse 46: And why call ye me, Lord, Lord, and do not the things which I say? along with verse 41 of this same chapter: And why beholdest thou the mote that is in thy brother's eye, but perceivest not the beam that is in thine own eye? Subsequently, the Reverend Domine Grieze having stepped inside, the undersigned also went outside to let it be known whether there was anything to bring in against him. But having come inside again, he understood that they all unanimously testified that there was nothing to his charge, but that the Reverend Domine Grieze addressed the undersigned, stating that he could address himself with that matter to this Honorable Worshipful assembly, as is also presently done by him in the most respectful manner. That the first contention of the undersigned, namely that the Reverend Domine Grieze would not be worthy before, etc. etc., was well-founded, Your Honorable Worships, besides the honored textual words cited here, will, according to your penetrating judgment, comprehend even much more clearly, if you only most graciously please to remark that after the handling of all that was previously related, the Reverend Domine Grieze, stepping forward, still very boldly invited himself and the entire church council meeting to the Lord's Holy Supper against the following Lord's Day. If Your Honorable Worships would only please to revise the textual words which we find in Matthew 5 verses 23 and 24: Therefore if thou bring thy gift to the altar, and there rememberest that thy brother hath ought against thee; Leave there thy gift before the altar, and go thy way; first be reconciled to thy brother, and then come and offer thy gift; then Your Honorable Worships, as impartial judges, will determine with the undersigned that the previously cited text, Luke 6 verse 46, is rightly applied, and that the Reverend Domine Grieze in this matter has likewise acted directly contrary to God's Word, which, after all, in a minister of the same, when done premeditatedly, can by no means be overlooked. Now, however, passing closer to the contents of the extract resolution dated 8 July 1760 under no. 6, it appears that the reasons why the Reverend Domine Grieze has refused to sign the above-cited resolution dated 3 July under no. 5 are presently mere trifles, the latter, being the gentlest way, he preferred to use in his petition. However, not having been able to succeed in this to his regret, he deemed it necessary to bring the above-related matter to the knowledge of Your Honorable Worships. dated 4 October 1765 63 1760. according to office and duty, to communicate the same to the church council meeting the following month of February and to request their advice regarding this matter, as appears from Extract resolution no. 3 from the extraordinary cited church council meeting, which have nothing to them, except that it indeed seems, since the Reverend Domine Grieze during the functioning of his scribeship has shown that he can form a resolution contrary to the truth according to his own whims, he hereby also seeks to accuse the undersigned. For it appears clearly as noon in the sequel, Honorable Worshipful Gentlemen, that the entire church council meeting, except for the undersigned, unanimously judged this matter not to be ecclesiastical, and thought fit that the undersigned must address the civil authorities, whereas as overseers of the congregation they are obliged to judge on matters of such nature and condition. Indeed, when the Reverend Domine Grieze said to the undersigned, you can bring that to the civil authorities, they presently showed that they did not know what ecclesiastical matters were, since never can any misdemeanor of a clerical person be civil without it being ecclesiastical at the same time; but it can indeed happen in some cases that it is ecclesiastical and not civil. Wherefore also the undersigned only wishes to expose the unedifying scandals which the congregation incurs through this, for how can the sheep, the latter, being the gentlest way, he preferred to use in his petition. However, not having been able to succeed in this to his regret, he deemed it necessary to bring the above-related matter to the knowledge of Your Honorable Worships, in order, if it were possible, to prevent all further disorders and offenses for the congregation, reasonably to be expected from the past and still maintained conduct of His Reverence, through the world-renowned prudence and judgment of Your Honorable Worships. These intentions then, and being further founded upon the previously cited textual words Romans 12 verse 18, have moved the undersigned to deliver yet two various writings into the church council meeting, as appears from the following Extract resolution no. 6 under the date 8 July 1760, serving solely to confront the Reverend Domine Grieze in one way or another with his imprudent actions and offenses, and to make him, for the best of the congregation entrusted to him, desist therefrom. But it indeed seems, under the highly wise correction of Your Honorable Worships, that the Reverend Domine Grieze has sought to confirm the proverb which dictates: the more one seeks to excuse oneself, the more heavily one sometimes accuses oneself. For, Honorable Worshipful Gentlemen, he says in the just-cited Extract Resolution, the latter otherwise. 8 October 1762 that.
Dutch transcription
65 142 1760. volgens ampt, ende pligt, de kk: vergaedering de volgende maand febr: 't selve te Communiceeren, ende haar advijs daar omtrent te versoeken: blijkens Extract resol: n=o 3: uijt de Extra: ordin: gec: kk vergae„ dat den Eerw: D=e Grieze, zoo lange onweerdig was, den heijligen predik dienst te verrigten; tot dat zijn Eerw: zig aengaende deese beschuldigingen: behoor„ „lijk gepurgeert hadde; als sig ten regten fondeerende op de textwoorden van den heijligen Evangel: Luc: 6: 1: 46: Ende wat off noemt gij mij Heere, Heere: en doet niet 't geene dat ik segge. mitsg=s v: 41: van dit selvde Cap: Ende wat siet gij den splinter, die in urres broeders ooge is: ende den balk die in uw eijgen ooge is, en merkt gij niet: vervolgens dan d' Eerw: d=o Grieze binnen getreeden zijnde, soo ging d'onderget: meede na buijten, om te laeten vernemen of 'er iets teegens hem was intebrengen. dog weder binnen gekomen zijnde; soo verstond hij, dat zij alle een paerig betuijgden, dat 'er niets tot zijnen laste was: maar dat d' Eerw: d=o Grieze„ den onderget: toevoegde; dat zig met die zaeke aen deese wel Ed: agtb: vergaederinge konde ad„ „dresseeren. gelijk ook thans op 't aller Eerbiedig„ „ste door hem geschied. Dat des onderget: I=o sustenue, te weeten: dat den Eerw: d=o grieze niet eerder waerdig waere &=a &=a gefondeert is geweest; werden uwel Ed: agtb=s /. buijten de eeren hier aengehaelden textwoorden /: na dies doordringend oordeel, nog vrij duijdelijker bevroeden: Jndien maar groot „gunstigh gelieven te remarqueeren; dat na afhan„ „delinge van alle 't vooren verhaalde, den Eerw: d=o grieze toetreedende: sig, en de geheele kk: vergaede„ „ringe, nog heel vrijmoedig tot des heeren Heijlig avondmaal; tegens den daar op volgenden dag des heeren, noodigde. Indien uwel Ed: agtb:s maar de textwoorde, gelieven te revideeren: die wij vinden matth: 5: v: 23: en 24: zoo gij dan uwe gaave sult op den altaar offeren, ende aldaer gedagtig word, dat uw broeder iets teegen uw heeft; laat uwe gaave voor den altaar: ende gaat heenen, ver„ „soent uw Eerst met uwen broeder, ende komt dan, ende offert uwe gaeve- zoo werden uwel Ed: agtb=s als onpartijdige regters, met den onderget: vast stellen; dat de hier voren q'ual„ „legueerde text, Luc: 6: v: 46: ten regten g'appli„ „ceert is: ende dat den Eerw: d=o Grieze, in desen almede, regtdraads tegens godswoord gehandelt heeft: 't welke dog een dienaar desselven, soo wan„ „neer 't voorbedagtelijk gedaen word, geensins kan„ over 't hooft gesien werden. Dog nu eens naeder overstappende, tot den inhoud van d'Extract resolutie de dato 8:' Julij 1760: sub n=o 6: soo blijkt 't dat de reeden waerom den Eerw: d=o Grieze heeft geweijgert; de hiervooren aengehaelde resolutie, dato 3: Julij sub n=o 5: te teekenen: vresentlijke enkelde beuselingen zijn, laastgetelde, als de sagte woeg zijnde: 't liefste in zijn request, heeft willen beesigen. Dog hier in tot zijn leedwesen, niet hebbende kunnen reusseeren; zoo heeft noodsaekelijk geacht, 't hier vooren „„ verhaelde, ter kennisse van uwel Ed. achtb. te ken „delinge. d4 8br 1765 63 1760. volgens ampt, ende pligt, de kk: vergaedering de volgende maand febr: 't selve te Communiceeren, ende haar advijs daar omtrent te versoeken: blijkens Extract resol: n=o 3: uijt de Extra: ordin: gec: kk vergae„ die niets om 't lijf hebben, als dat 't wel schijnt:, vermits den Eerw: d=o Grieze onder de fun„ „geeringe sijnes scribaats, heeft getoont; Eene met de waarheijt Contrarieerende resolutie, nae eijge keurlijkheeden, te kunnen formee„ „ren: hij den onderget: hier meede ook soekt te beschuldigen. want 't blijkt immers in 't vervolg middag klaer wel Ed: agtb: heer en heeren! dat de geheele kk: vergaederinge, behalven den onder„ „get: eenpaerig geoordeelt hebben, deese zaak niet kerkelijk te zijn: ende goed gevonden, den ondergetk: aen de Politie te moeten ad„ „dresseeren; terwijl als opzienders der ge„ „meente, verpligt zijn, over zaeken, van dus daenige natuure, ende gesteldheijd, te oordeelen: Ja toen den Eerw: d=o grieze te„ „gens den onderget: segde, gij kunt dat bij de Politie brengen: hebben zij vresentlijk ge„ „toond, dat niet en wisten; wat kerkelij„ „ke zaeken waeren: aengesien nooijt geen middaad eener kerkelijken persoon, kan Politicq zijn, of zij is te gelijk kerkelijk: maar wel kan in sommige gevallen gebeuren, dat se kerkelijk is, en niet politicq: waar om dan ook d'onderget: 't ende maar eenigst d'ontstigtelijkheeden; die de gemeente hier door bekomt, aenden dag leggen: want hoe kunnen de schaapen, laastgestelde, als de sagste woeg zijnde 't liefste in zijn request, heeft willen beesigen. Dog hier in tot zijn leedwesen, niet hebbende kunnen reusseeren; zoo heeft noodsaekelijk geacht, 't hier vooren „ verhaelde, ter kennisse van uwel Ed: achtb: te brengen: om waere 't mogelijk, alle verdere; uijt 't gehoudende„ en nog houdenik „gedrag, van zijn Eerw: met reeden verwagt werdende disordres, ende aenstotelijkheeden, voor de gemeente; door de wareld bekende, voorsigtigheijd, ende adjudes, uwer„ wel Ed: Agtb:s voor te koomen. Deese insigten dan, ende verder gefondeerd zijnde; op de vooren g'allegueerden textwoorde rom: 12: 1: 18: hebben den onderget: bewogen; nog twee diverse geschriften in de kk: vergaederinge te leeveren: blij„ „kens hier agter volgende Extract resolutie n=o 6: sub dato 8:' Julij 1760: dienende eenigst om op d'ene, off ande„ „re wijse, den Eerw: d=o Grieze zijne onvoorsigtige handelingen ende aenstotelijkheeden, tegemoed te voeren, ende hem ten besten; der hem toevertrouwden ge„ „meente: daer van te doen abstraheeren. maar 't schijnt wel, onder hoog wijse Correctie uwer wel Ed: agtb: dat den Eerw: d=o grieze, 't spreekwoord heeft soeken te bevestigen 't welke dicteerd: temeer men sig soekt te veronschul„ „digen; te swaarder men sig somtijds selfs be„ schuldigt. want wel Ed: agtb: Heer en Heeren; hij segd in even geciteerde Extract Resolutie, laastgestelde anders. 8t 1762 dat.
English
67 14 1760 were resulting: 1. because no proper resolution was kept. - Replying to this, the undersigned maintains that His Reverence strongly contradicts himself at the beginning of this same resolution; when he refuses to sign the previous one of 3 July, giving as the reason: that it appears to be a historical narrative rather than a resolution; for thereby His Reverence disapproves of making known the actual state of affairs; and if that is not made known, how then can a resolution be proper! Consequently, even if His Reverence's stated reasons contained the truth, he would still have to consider himself as the essential moving cause of this incident: since he himself refuses to sign a resolution that was properly written and subscribed. 2. If His Reverence Dominie Griese can demonstrate to the undersigned that it accords with the office and duty of a servant of God to have to tolerate and sign that, in order to favor completely incompetent persons—as appears from the resolution of 11 December under No. 1 by the Reverend Dominie Grieze as scribe was actually committed—white is called black, and black, white: then one would gladly confirm with His Reverence that this may stand as a reason for excuse; but if he only considers the words of the text in Matthew 10, verse 37: "He that loveth father or mother more than me is not worthy of me," then he will also surely agree with the undersigned that this excuse brought forward by him becomes utterly void. His absence from the church assembly, but it may well happen in some cases that it is ecclesiastical and not political: wherefore the undersigned only exposes the unedifying scandals that the congregation suffers from this; for how can the sheep... 3. That also in the same, very offensive and hateful phrases were to be found, expressed by the undersigned regarding His Reverence's person, such as laziness, pride, treachery, and the like. This is by no means denied by the undersigned; yet the same does not doubt that Your Right Honorable Worships will have sufficiently understood from the narrative given hereinbefore that nothing other than the imprudent, impracticable, and indeed scandalous actions committed by His Reverence were the essential matter that obliged the undersigned, according to his office, for the benefit of the whole congregation, to demonstrate most vividly His Reverence's committed unpeaceableness and unfaithfulness regarding his duty in No. 1 and 2; his shown contempt toward the undersigned and the entire church assembly in No. 4 and 5; the wrongly claimed authority, also contained here and in No. 3; and the sacrifice of the common good to his private intentions. And 4. taking also as evidence of the intolerable attitude and conduct of the undersigned that which happened in this assembly some time ago regarding this Elder Meijer, a man of over years, in calling the same a rogue because there was a refusal to sign a resolution presented to him: Regarding this, the undersigned has not only already shown his astonishment, as appears from the more cited extract resolution No. 6, but even requested to make known in the resolution that he considered the Reverend Dominie Grieze, concerning this matter of the aforementioned Meijer, to be a man oblivious to honor. For, Right Honorable Sirs, I submit it to the deep insight of Your Right Honorable Worships whether a member of an assembly does not set his honor and duty aside if he makes its secrets known to the wider world, when, as appears from resolutions, they are destined, with the consent of the entire assembly, to see the light of day. Since the Reverend Mr. Grieze cannot convince me by any single one of the resolutions kept that anything of that kind happened—which surely gives proof, even if it had occurred, that it was removed from the world to the satisfaction of the entire assembly, and therefore must be regarded as a secret that cannot be brought up or made known to the world by any of the members without breaking the faith he owes to the assembly—the undersigned further submits most respectfully to the mature consideration of Your Right Honorable Worships whether it is not quite more irresponsible for a church member to deliberately wish to use such secrets to excuse himself and to cast a stain upon his fellow colleague. Yea, would this not be a means, Right Honorable Sirs, capable of making all well-meaning and faithful subjects, to whom a seat in any assembly is entrusted to watch over the common good, afraid and suspicious ever to disclose their true and faithful sentiments? And how dare one venture, in a church assembly, according to office and duty, openly... 69
Dutch transcription
67 14 1760 „rende waere: 1/: om dat geene behoorlijke Resolutie gehouden. - Hier op dan antwoordende, zoo sustineerd de onderget: dat zijn Eerw: sig sterk Contraven„ „teerd, in 't begin deser selvden resolutie; wanneer hij de voorgaende van den 3:' Julij weijgert te teekenen, ende tot reeden geest: dat 't eerder Een historisch verhaal, dan een resolutie schijnt te zijn: want hier door keurt zijn Eerw: af, dat men den vresentlijken toedrag der saeken, bekent stelt; Ende soo die niet wert bekend gesteld; hoe kan dan een resolutie behoorlijk zijn ! gevolglijk zoo zijn Eerw=s opgegeevene reeden, nu al de waarheijd behelsden, soude hij sig nog selfst, als de weesent„ „lijke Causa movens, van dit Jncident moeten aenmerken: vermits hij selfst weijgert, eene resolutie te onderteekenen; die behoorlijk geschreeven d Ten 2:/ En gesubsigneert. Indien zijn Eerw: d=o Griese den ondergetek: kan aenthoonen, dat 't met 't ampt, ende pligt eenes dienstknegts van Godt, over een komt te moeten gedoogen, ende onderteekenen, dat om gantsch onbequaeme persoonen te fovoris „seeren, /. gelijk blijkens resolutie van 11: xber: sub n=o 1: door den Eerw: d=o Grieze, als scriba„ weesentlijk dat zijne absentie uijt de kk: vergaedering, resultee„ maar wet kan in sommege gevatten gebeuren, dat se kerkelijk is, en niet politicq: waar om dan ook d'onderget: ende maar eenigst d'ontstigtelijkheeden; die de gemeente hier door bekomt, aenden dag leggen: want hoe kunnen de schaapen, vreesentlijk is gepleegt. /. wit, swart, en swart, wit genoemd werd: zoo wil mijn gaeren met zijn Eerw: Confirmeeren, dat dit als, een reeden tot verschooninge mag stand grijpen; dog zoo ook maar de textwoorden matth: 10: v: 37: Die vader of moe„ „der lief heeft, boven mijn, En is mijnes niet weer„ dig: revideerd; dan werd hij ook wel met den onderget: willen toestemmen; dat dese door hem bijgebragte Excuis, kragteloos komt te ver„ „dwijnen. derselven, seer aenstote„ 3/: dat ook in „lijke, en haetelijke perioden waeren te vinden; get: omtrent zijn Eerw: persoon door den uijtgedrukt: als luijheijd, hoogmoed, verraeder„ en diergelijken meer. Dit woord geensins door den onderget: gene„ „geerd: dog twijffeld deselve meede niet; off uwel Ed: agtb: werden ten genoegen, uijt 't hier voo„ „ren gedaene verhael, bevroed hebben; dat niets dan de onvoorsigtigen, en Inpracticabelen, Ja ergerlijken handelingen, bij zijn Eerw: ge„ Committeerd: de Essentia Rei is geweest, die den onderget: volgens dies ampt, heeft verpligt, om tot nut der geheelen gemeente: zijn Eerw: dies ge„ „pleegde onvreedelijkheijd, ende ontrouw, omtrent dies plicht, in n=o 1 en 2: dies gethoonde kleijn„ „agting omtrent den onderget: ende geheele laastgestelde anders. kk: 1760 kk: vergaederinge, bij n=o 4: en 5: de ten onregten gepreetendeerde authoriteijt, mede hier, en in 9V= 3: vervat: ende 't opofferen van 't gemeente best, aen dies particuliere Jnsigten, op 't leevendigste te verthoonen. meede ten blijke der onverdraeg„ Ende 4:/ neemende „lijken houding, en handelwijsen van den onderget: deese vergaederinge voor eenigen het geene dat in eesen ouderling meijer; tijd geleed :Jaeren, was komen te Een man van over gebeuren: in het uijtschelden van deselven voor een schelm omdat weijgering geweest, eene aen hem gepresenteerde Resolutie te onderteijkenen: Hier omtrent heeft d'onderget: niet alleen zijne verwonderinge reeds getoont, blijkens meer ge„ „citeerde Extract resolutie n=o 6: maar nog versogt in de Resolutie bekent te stellen; dat hij den Eerw: d=o grieze, omtrent deese Zaak; van voornoemden Meijer: voor een Eervergeetend man hielde. want wel Edele agtb: Heer en Heeren; Ik legge 't in de diepo insigt uwer wel Ed: agtb: of een Lid eener vergaedering, sijn eer en pligt niet aen een zijde steld, indien hij de geheijmen derselven verder waer eldkundig maakt: alsse blijkens resolutien, met toestemminge der geheelen vergaedering; gedestineerd werden, om 't dagligt maar wel kan in sommege gevallen gebeuren, dat se kerkelijk is, en niet politicq: waar om dan ook d'onderget: 't ende maar eenigst d'ontstigtelijkheeden; die de gemeente hier door bekomt, aenden dag leggen: want hoe kunnen de schaapen, te sullen bereijken! vermits dan den Eerw: Heer Grieze, mijn door geen Een, der gehoudenen reso„ „lutie kan overtuijgen: iets van die soort geschieden te zijn; 't welk voor seker blijk geeft; soo 'Tal waere voorgevallen: dat 't ten genoe„ „gen van de heele vergaedering, uijt de waerelt is ge„ ruijmt, ende dierhalven als een geheijm, moet werden aengemerkt, dat door niemand der Leeden kan werden opgehaald, ofte waereldkun„ „dig gemaekt sonder dat deselve zijn trouw, die hij aende vergaedering moet houden; breekt: soo legd d'onderget: 't alverder op 't allereerbiedig„ „ste, in de rijpe overveginge uwer wel Ed: agtb: of 't niet vrij onverantwoordlijker is, voor een kk: lid: om dusdanige geheijmen, op eene voorbedachte wijse, te willen gebruijken; om sig te verschoonen, ende zijn mede Collega een klad aente vrijven. Ia soude dit niet een middel zijn wel Ed: agtb: Heer en Heeren! bequaam! om alle welmeenende, en trouwe ondersaeten; die sessie in eenige vergaedering, werdt toevertrouwt: om voor 't gemeene best te waeken; bevreest, en agter koussig te maeken: om ooijt hunne waaragtige, ende trouwe gevoe„ „lens, aan den dag te leggen. En hoe durf men het waegen, om in eene kk: ver„ „gaederinge, volgens ampt, ende pligt openhertig laastgestelde anders. Censura./ te. 69
English
14 1760. to hold a censura morum! if one must fear that one or another of the members not only makes public to the world that which, as dreadful secrets, ought to remain hidden, but even at some time or another, for his own excuse, dares to reproach his fellow colleague with a scornful delay. On this foundation, Right Honorable Lord and Lords, and on the further previously related actions of the Reverend Dominie Grieze, the undersigned, on the 14th of July following, by a letter annexed hereto under No. 7, maintained to the Reverend Church Assembly his statements under the date of 8th of July, and—however sincerely otherwise he desires to function in all faithfulness in the part of his office concerning church governance—at the same time provisionally excused himself from the session in this Reverend College of the Church Assembly. The undersigned will furthermore hold himself satisfied regarding the business conducted by the Church Assembly on the date of 8th of July, if the brothers elders and deacons can prove to the undersigned that they have the power or are competent to take into consideration and to judge any matters outside the presence of a minister (if of the two outside [illegible] happen to be ecclesiastical and not political, wherefore also the undersigned only exposes the scandals which the congregation receives through this; for how can the sheep, [illegible] the one is found to whose detriment they know nothing to bring forward, as happened at that time). How severely the said Reverend Assembly has furthermore erred in taking away the secretaryship from the undersigned, your Right Honorables will clearly perceive from the 9th part of the 5th article of the Ambon Church Order, where one finds that primarily the church book shall be delivered every month in the full assembly to the secretary alone; and he shall by no means be permitted to allow it to come to anyone, but if any of the brothers desires to read it, the secretary shall allow this only in his house; therefore, the matters which are already in that book or are to come into it must always remain under the actual secretary and be read aloud in the assembly. For the Reverend Dominie Grieze ought, during the undersigned's standing outside, to have kept suitable minutes of what was transacted for that long, and upon his re-entry, to have handed the same back to the undersigned as secretary (since no one had anything to say against him), so that the undersigned would be put in a position 14 1760 to carry out the further matters, being a lawful part of his teaching office; or rather, the undersigned as secretary could have written the entire resolution on the spot in the full assembly, under everyone's approval and signatures; but not to deliver the same into the hands of a deacon, in order to make him serve as a new church resolution writer (as was practically practiced in the Church Assembly of the 3rd and 8th of July in the said assembly). Yes, Right Honorable Lord and Lords! When the second key of Jesus's Kingdom is handled as occurred on the 3rd and 8th of July in the Church Assembly, the undersigned fears that, without the wise and provident prevention by your Right Honorables of further disorders and offenses, this Ambon Church Assembly will soon have to resemble a city without a wall, a house without a door and lock, or a garden without a fence. From this related account, in conformity with what is contained and included in the extracts of resolutions annexed hereto No. 1 to No. 6, and true resolution No. 1, as well as the letter sent by the undersigned to the Church Assembly under No. 7, dated 14th of July of last year, your Right Honorables will on the one hand satisfactorily observe that the undersigned, according to his ability, has at all times sought to follow the more cited text words of Romans 12 verse 18. Indeed, it is sufficiently evident that His Reverence has for a considerable time borne a dreadful, bitter hatred and low esteem toward the undersigned, and in order to give free rein to this, even to the scandal of the congregation, His Reverence has, in the period of 15 months, never entered the house of God except when he preached himself; whereby the Reverend Dominie Grieze tacitly shows his disapproval of that which your Right Honorables, as appears from the Extract dated 2nd of October 1759, have commissioned the undersigned to do, namely: to take care of the weekly turn of preaching in the Dutch congregation. One would gladly pass over the lack of magnanimity which His Reverence shows by this behavior to reside in him, and only bring to light the scandals which the congregation receives through this; for how can the sheep, members [illegible] thus seeing that nothing could be accomplished, the undersigned requested the remaining members of the assembly, as Dalima alone was excepted from those named hereafter, to decide this matter by lot, namely Cornelis Sa[illegible].
Dutch transcription
14 1760. Censura morum te houden! zoo men moet beducht zijn, dat den Een ofte andere der leeden, 't geene, dat als vreesent„ „lijke geheijmen, moet verborgen blijven: niet alleenig waereldkundig maakt; maer nog wel een, ofte andere tijd: tot sijne ver„ „schooninge; sijn mede Collega, bij een schamper verwijl, durf voorwerpen. - op dit fondament wel Ed: agtb: Heer en Hee„ „ren en op de verderen voor verhaelden hande„ „lingen van den Eerw: d=o Grieze, heeft den ondergetek: den 14: Julij daer aen, p=r Een brieff hier agter g'annexceerd sub n=o 7: aen d' Eerw: kk: vergaedering sijne gesegdens, sub dato 8: Julij staende gehouden, ende. /. hoe trouwhar„ „tig ook anders, het deel sijnes ampts, omtrent het kerken bestier, lust heeft, in alle trouw„ „heijd te fungeeren. /. sig tegelijk, van de sessie in dit Eerw: Collegie, der kk: vergaederinge, bij provisie g'excuseert. D'onderget: zal zig alverder, over de gehou„ „dene besoigne, der kk: vergaederinge in dato 8: Julij voldaen houden: soo heeren broederen ouderlingen, en Diaconen, den ondergetek: kunnen bewijsen: dat magt hebben, of bevoegt zijn; eenige zaeken, buijten 't aenwesen eenes leeraars; /. zoo 'er van de twee buijtenstaen„ maar wet van in somm „ gebeuren, dat se kerkelijk is, en niet politicq: waar om dan ook d'onderget:'t ende maar eenigst d'ontstigtelijkheeden; die de gemeente hier door bekomt, aenden dag leggen: want hoe kunnen de schaapen, „de een gevonden werdt, tot wiens nadeel zij niets en weeten in te brengen, gelijk te dier tijd is gebeurt. /. in overweeginge te neemen, ende te b'oordeelen. Hoe sterk sig nog naader gem: Eerw: ver„ gaederinge, in 't afneemen des scribaats, van den onderget: heeft vergreepen: werden uwel Ed: agtb: duijdelijk, uijt 't 9: deel van 't v: art: der ambonse kk: ordre, bespeuren; alwaar men wind: dat voornaementlijk het kk: boek jeder maand, in de volle vergaederinge aen den scriba alleen sal overgelevert worden: en hij sal het selve geensints vermogen, iemand te laeten toekoomen, maar zoo iemand der broederen lectuure begeert, sal den scriba zulks toestaan alleen in zijn huijs: dierhalven moeten de zaeken die in dat boek reeds zijn of staen te koomen: althoos onder den actueelen scriba verblijven, en in de vergaedering opgeleesen worden want den Eerw: d=o grieze, hadde behoordt, on„ der 't buijten staen van den onderget: soo lange gepaste notulen van 't verhandelde te hou„ „den, ende bij dies weeder in treedinge, desel„ „ven aen den onderget: als scribas:/: terwijl daer niemand iets op te seggen hadde /. weder te over„ „handigen: op dat de onderget: in staat gestelt laastgestelde anders. wierde. „de „ 71 14 1760 wierde, de verder zaeken, als een wettig deel van zijn leer=ampt sijnde, ten uijtvoer te brengen; dan wel, den ondergetek: als scriba, hadde de geheele resolutie, stante pede, in volle vergaederinge, onder aller¬ goedkeurige, en teekeningen kunnen schrij „ven; maar niet 't selve aen een diacon ter „hand stellen; omme denselven, als een nieuwen kerk Resolutie schrijver (gelijk in de kk: vergaedering van den 3: en 8: Julij bij nae ingem: vergaederinge g'exteerd is/. te doen dienen. Ia wel Ed: agtb: heer en heeren! als de twee„ „de sleutel van Jesus Coningkrijke soo gehan„ „delt word, gelijk den 3: en 8: Julij in de kk: vergaederinge geschied is, zoo vreest de onderget: dat buijten de welwijse, en„ „de voorsienige preventie uwer wel Ed: agtb: van verdere dis=ordres, ende aenstotelijkhee„ „den, deese Ambonse kk: vergaederinge, haast sal moeten gelijken nae een stad zonder muur, Een huijs zonder deur en slot, ofte een hoff sonder heijning. uijt dit gedaen verhaal, Conform met 't „gene in de hier agter g'anneerden Extract resolutien n=o 1: tot n=o 6: ende waere resolutie n=o 1 mitsg=s de door den ondergetz maar wet aan on vorrnoge ge gebeuren, dat se kerkelijk is, en niet politicq: waar om dan ook d'onderget:'t aan de kk: vergaederinge gesondene brieff, sub„ n=o 7: in dato 14: Julij J=o l: vervat, ende begree„ „pen is: werden uwel Ed: agtb: aend' eene sijde ten genoegen bemerken, dat de onderget: na dies¬ vermogen, ieder tijds de meer gecit=de text woor„ „de rom: 12: v=s 18: heeft soeken op te volgen. Ja 't blijkt ten genoegen, dat zijn Eerw: eenen vreesentlijken, bitteren haat, ende kleijn agting, teegens den onderget: al geruijmen tijd, heeft gedraegen, ende om die selfst tot ontstigtinge der gemeente den toom te vieren: zoo heeft zijn Eerw: inder tijd van 15: maenden, nooijt anders 't godshuijs betreeden; dan wanneer hij selfst predikte: waar door den Eerw: d=o grieze, stilswijgende verthoont, 't geene afte keuren, dat uwel Ed: agtb: den onder„ „ get: blijkens Extract de dato 2:' october 1759: hebben opgedraegen, te weeten: om de weekelijkse predikbeurt, in de holl: ge„ „meente waer te neemen. men wil hier omtrent gaarne, de oncedel„ „moedigheijd, die zijn Eerw: door dit gedrag vertoont, in hem te resideeren; voorbijgaan: ende maar eenigst d'ontstigtelijkheeden; die de gemeente hier door bekomt, aenden dag leggen: want hoe kunnen de schaapen, Leeden voor Hole dus wel ziende niets te kunnen„ vorderen versogt den onderget: de overige leeden der vergaedering als Dalima uijt de nagenoem„ „de alleen g'excipieert wierde om dese zaeke door Looting te beslissen namentlijk Cornelis Sa„ laastgestelde anders. aan. 73
English
1760. was, to carry out the further matters as being a lawful part of his teaching office; or else, the undersigned as scribe, had the entire resolution, during go otherwise than as they are guided by their shepherd: and how can His Reverence invite others to enter the house of prayer and to hear God's holy word, if he himself does not deign, except upon the utmost necessity, when his office absolutely requires it, to go thither: Yea, it indeed appears as if the undersigned is held by His Reverence to be neither admitted by God nor the church to its service: And that the Reverend Do. Grieze therefore hesitates to hear the sermons of the undersigned. Yea, if Your Honors at the close merely review the end in the margin of the Resolution dated 28 December 1759: namely, this Resolution having occurred in the presence of the Honorable Jan Meijer with his own eyes and ears, and having been written verbatim by Do. Meijnichus from the mouth of the president, the Honorable Jan Meijer, as elder, ex officio, after good instruction, refuses to sign this true history. And further the resolution of 3 July 1760: wherein it is unanimously testified that there is nothing to the charge of the undersigned: so it will appear palpably contradictory to Your Honors; that the Reverend Do. Grieze was able to think fit to allege this matter on the following 8 July, which nevertheless, if it occurred, legally appears to have occurred, as the causa movens of his scornful reproach: seeing that this matter must have occurred already on 3 July: when he, Do. Grieze, nevertheless, after the undersigned had declared to him that there were grave matters to His Reverence's charge, and having nonetheless while standing outside declared nothing to the charge of the undersigned: consequently that if anything were found herein to the charge of the undersigned, which is nevertheless nothing, he on 8 July, when His Reverence brings this up as a proof of the undersigned's improper conduct, shows that on 3 July in the meeting he acted directly contrary to his conscience: since it after all requires the office and duty of a minister to reprove his fellow colleague, even without inquiry, concerning his irregularities, if there be any: but by no means contrary to better knowledge and conscience to declare someone innocent before an entire meeting, of which one is inwardly convinced that he has stepped outside the path of a minister. But on the other hand, the undersigned also most humbly submits to the impartial judgment of Your Honors whether the conduct pursued by the Reverend Do. Grieze has not given legitimate cause to the undersigned for this estrangement. The members for Hole, thus clearly seeing they could accomplish nothing, the undersigned requested the remaining members of the meeting, with Dalima alone being excepted from the hereinafter named, to decide this matter by casting lots, namely Cornelis Sa d 81 6 -. 8 18 ƒ 75 Annexes No 1: 1760 was, to carry out the further matters as being a lawful part of his teaching office; or else, the undersigned as scribe, had the entire resolution, during 18 has given. And whether it does not belong to the office and duty of a minister to lead his brother and co-worker in the divine truth away from the path of error, as much as lies in his power: Yea, to that end to use the most vivid colors to bring him to repentance: and being unable to succeed therein, at least to free the congregation entrusted to him, as much as possible, from all unedifying matters and disorders. Yet being alone too weak herein, whether he is then not compelled to turn to those who have been appointed by God on this earth for the maintenance of justice: to request their help and protection: as he is now doing in the most respectful manner to Your Honors; wherefore he also refers to the petition handed over by the undersigned to Your Honors on 3 July of the past year: and most humbly requests of Your Honors once more its assistance, in so far as according to your highly wise judgment it is understood to have bearing on this. Below stood: Which doing. Was signed: A: P: Steutel, V.D.M. In the margin: Amboina at Castle Victoria, 14 August 1760: It was made known by the Reverend President that this meeting was convened to nominate and appoint new schoolmasters in place of the deceased already mentioned in the preceding resolution, and to that end first to examine the masters colliling, after which examination Do. Steutel, according to his discretion, proposed two from these itinerant masters to this meeting, whom His Reverence had thought fit to nominate and appoint, imagining himself, as Malay Minister, to be entitled thereto; but the meeting, judging that every member in the same must retain his freedom in voting, therefore could by no means approve the impracticable and unheard-of proposal of His Reverence, but with unanimity of votes, Do. Steutel excepted, appointed as absolute schoolmaster the itinerant schoolmaster Thursday, 11 December Anno 1759: Extract from the Resolution taken in Extraordinary Church Meeting at Amboina at Castle Victoria, absent Do. Meijnichus, and the Honorable Political Commissioner, 774 The members for Hole, thus clearly seeing they could accomplish nothing, the undersigned requested the remaining members of the meeting, with Dalima alone being excepted from the hereinafter named, to decide this matter by casting lots, namely Cornelis Sa Extract. Matthijs d 1 8 on 81
Dutch transcription
1760. wierde, deverder zaeken, als een wettig deel van zijn leer=ampt sijnde, ten uijtvoer te brengen; dan wel, den ondergetek: als scriba, hadde de geheele resolutie, stante anders gaan dan als se door haeren herder geleijd werden: ende hoe kan zijn Eerw: andere tot de betreedinge van 't beedehuijs, ende 't hooren van godsheijlig woord noodigen. indien zigh selfs niet verwaerdigt, dan op de hoogste nood „saekelijkheijd, wanneer 't zijn ampt absoluijt meede brengt; daer nae toe te gaen: Ia 't schijnt wel, als of de onderget: van zijn Eerw: gehou„ „den wert; nog van godt, ofte de kerke tot dies dienst g'admitteerd is: Ende dat den Eerw: d=o Grieze, dierhalven bedenken draagt; des onderget: predicatien te hooren. Ia als uwel Ed: agtb: bij slot, nog maar en„ „keld revideeren, 't eijnde in margine van de Resolutie de dato 28: xber 1759: /: te weeten deese Resolutie d' E: Jan meijer met eijgen oogen, en ooren in sijn praesentie, deese voorgevallen: en d=o meijnichus woordelijk uijt den praeses mond geschreeven zijnde„ wijgert dese waere geschiedenisse, als ouderling, amptshalve; nae goedt onderrigt: te willen teekenen. Ende alverder de resolutie van 3:' Julij 1760: alwaar eenparig betuijgd werd, niets tot des onderget: Lasten te sijn: soo werd 't uwel Ed: agtb=s „baarblijkelijk Controverteerende schijnen; dat den Eerw: d=o Grieze heeft kunnen goedvinden deese materie op den 8: Julij daen aen; /. die dog als geschied is, ten regten blijkt geschied te zijn /: tot de Causa movens van sijn schamper verwijt, te alle„ „queeren: aengesien deese zaeke alreeds den 3: Julij moet voorgevallen zijn: wanneer hij do. Grieze al egter na dat den onderget: hem hadde verklaert, dat er swaere dingen tot zijn Eerw: Lasten waeren, ende deselve niet te min onder 't buijten staen, niets tot des onderget=de lasten heeft verklaard gehad: gevolgelijk dat indien al iets tot des onder„ „get: Laste hier in wierde /: 't welk dog niets is. /: ge„ „vonden, hij nog den 8: Julij wanneer sijn Eerw: dit tot een bewijs van des onderget: onhebbelijke houdinge komt op te haelen verthoont; dat op den 3: Julij in de vergaederinge, regtdraads teegen sijn Conscientie heeft gehandelt: vermits 't immers Eenes Leraers ampt ende pligt vereijst, sijnen mede Collega, selfs buijten navraegen, over dies ongere„ „geltheeden. /: schoon 'er eenige zijn. /. te onderhouden: maer geensints tegens beeter weeten, en geweeten, iemand onschuldig verklaeren: voor een heele vergaedering, waar van men in sijn selfst over„ „tuijgt is; dat buijten 't padeenes Leeraers is getree„ maar aen d'andere zijde legt den onderget: ook weederom nedrigst, in 't onpartijdige oordeel uwer wel Ed: agtb: of 't gehoudene gedrag van den Eerw: d=o grieze, geen regtmaetige aen„ „leijdinge, tot deseverweijderinge, aen den onderget: „den. Leeden voor Hole dus wel ziende niets te kunnen vorderen versogt den onderget: de overige leeden „de alleen g'excipieert wierde om dese zaeke der vergaedering als Dalima uijt de nagenoem„ door Looting te beslissen namentlijk Cornelis Sa„ d 81 6 -. 8 18 ƒ 75 Bijlaegen No 1: 1760 wierde, deverder zaeken, als een wettig deel van zijn leer=ampt sijnde, ten uijtvoer te brengen; dan wel, den ondergetek: als scriba, hadde de geheele resolutie, stante 18 heeft gegeven. Ende off 't nie 't ampt ende pligt, ee„ „nes Leeraers Competeerende is zijnen broeder, ende mede „werker, in de goddelijke waerheijd, zoo veel in zijn vermogen is, van den dwael weg teleijden: Ia ten dien eijnde, de leevendigsten verven te gebruijken, om hem tot inkeer te brengen: ende daer in niet kunnende reusseeren; ten minsten de hem toevertrouwde gemeente, van alle onstigtelijkheeden, en disordres, zoo veel mogelijk te bevrijden. Dog hier in alleenig te swak zijnde of dan niet genoodsaekt is! sig aan die geene, die door godt tot handhaevinge der geregtigheijt; hier op aerden gesteld zijn te wenden: om hunne hulpe ende bescherminge, te versoeken: gelijk denselven thans op 't Eerbiedigste aen uwel Ed: agtb=s is doende; waerom sig dan ook, aan 't door den onderget:, op den 3:' Iulij J:o L: aen uwel Ed: agtb: overhandigt Zijnde Smeek=schriftje refereerd: ende uwel Ed: agtb: nogmaels dies adjudes, in zoo verre; als nae hoog wijze oordeel, werden bevroe„ „den; hier in betreckinge te hebben op 't aller nedrigst versoekt. /. onderstond./ 'T welk Doende. /. was getekent. /. A: P: steutel v: d: m: /:in margine.: /. amboina aen 't Casteel victoria den 14:' aug=s 1760: wierd door den Eerw: pr: bekent gemaekt dat dese ver„ „gaedering belegt was, om nieuwe schoolmeesters in„ „plaats van den overleedene reeds in voorgaende resolu„ „tie gemelt te nomineeren ende aante stellen en ten dien eijnde alvoorens de meesters Collilings te Exa„ „mineeren na welke Exame d=o steutel na zijn goed dunken twee uijt deese omlopende meesters aen deese vergaedering voorstelde welke zijn Eerw: hadde goed gedacht te nomineeren ende aantestellen sig verbeel„ „dende, als maleidsche Predikant daer toe geregtigt te zijn dog de vergaederinge oordeelende dat ieder lit, in deselve zijne vrijheijt in het stemmen be„ „houden moesten, dierhalven het in practicabele ende nooit gehoorde voorstel van zijn E: geensints heeft konnen goedkeuren, maer met een parigheijt van stemmen, excepto d=o steutel tot absoluit school„ „meester heeft aengestelt den omlopende schoolmeester Donderdag den 11:' December A=o 1759: Extract uijt de Resolutie genomen in Extra ord=e kk: ver„ gaedering tot Amboina aan 't Casteel Victoria, absent D=o meijnichus, en den E: Commissaris Politicus, 774 Leeden voor Hole dus wel ziende niets te kunnen vorderen versogt den onderget: de overige leeden der vergaedering als Dalima uijt de nagenoem„ „de alleen g'excipieert wierde om dese zaeke door Looting te beslissen namentlijk Cornelis Sa„ Extract. matth=s d 1 8 op 81
English
1760. and Jacob Mies Nita the itinerant schoolmaster Cornelis Latuwasan mutually Roses Pietersz No. 1: was to carry out the further matters, being a lawful part of his teaching office; or rather, the undersigned as scribe had the entire resolution, stante Matthijs Hole to be transferred in place of the deceased Nicolaes Berihitoe to the negorij Aboboe, as well as Johannes Pattij from Ema to the negorij Ouw, but in refilling the said negorij Ema this meeting could not agree due to an equality of votes, because the undersigned scribe, together with the elders Carel Treno and Jan Meijer, nominated for this the itinerant schoolmaster Joseph Dalima; on the other hand Domine Steutel, the elder Zacharias Pietersz, who in the beginning had given his vote for the first-named Joseph Dalima, but thereafter nominated the last-named Cornelis Latuwasan, testifying that this had happened by mistake due to the calling out of Domine Steutel, on which account the election fell upon Joseph Dalima with four votes against two, of which notification will be given by extract to the Right Honourable Lord Meijert Johan van Idsinga, Governor and Director of this Province. Was signed, Cl. Grieze. Underneath was: Extracted by order of the Right Honourable Lord Governor and Director of this Province. Lower: Agrees. Signed, A. D. Mourits, First Clerk and Deacon. True record of the Meeting. This is the true record of the meeting of 11 December 1759, as closely as it is possible for the undersigned to set down. Subsequently it was approved in the meeting of the above-mentioned date, upon the proposal made by the undersigned, being president in this month, that a beginning should be made by him as Malay minister to examine the itinerant schoolmasters, in expectation that one or two of the most capable among them, or otherwise the former deacon named Jacob Salampessij, being also admitted by the meeting, should be promoted to full master. All having sung, read, and written, and subsequently been questioned in the necessary points of the Holy Truth, having now taken trial of all the aforesaid, the undersigned proposed to the meeting those who gave the most satisfaction in the examination, namely Cornelis Latuwasan and Jacob Salampessij; that it was proper for the undersigned, serving as minister in that language and thus also being most proficient in that tongue, to be permitted and obligated to do this himself, the more so because Domine Grieze and the elder Treno were frequently at the other end of the church while the examination was still in progress, and thus also the elder Meijer now and then, so that their Reverences could not even hear whether the questions asked were answered, much less whether the desired answer was suitable to the question. When the undersigned and Domine Grieze had spoken a little after conducting the satisfactory examination, his Reverence Grieze said quite hastily, I give my vote to Matthijs Hole and Joseph Dalima, just submit this, to which the undersigned replied, both in consideration of the most capable ones found as named above, and on the other hand that the said Hole was not even present to allow tests to be made of his capacity required for that service; that surely this is not proper, or those already examined might well conclude that this was demanded of them merely as a matter of routine or superfluously, and that I could not conform to this at all. Adding further thereto regarding Dalima that he was the very weakest in the knowledge of the truth of all the schoolmasters who are here in the Company's service, which was also demonstrated during the examination. The Malay elders who had remained present during the whole time of the examination joined their votes with the undersigned for Cornelis Latuwasan, not being for Dalima for the aforesaid reasons; however, all of them gave their votes for Hole, which for given reasons it was not possible for me to do, all the Extract from the Resolution taken in the ordinary combined church meeting at Amboina at Castle Victoria, absent Domine Meijnichus, elders members being otherwise for Hole. Seeing therefore that no progress could be made, the undersigned requested the remaining members of the meeting, Dalima being the only one excepted from those named below, to decide this matter by lot, namely Cornelis Latuwasan, Jacob Salampessij, Benjamin Ferdinandus, Philip Lepetila, Boudouing Pietersz as examined persons, and the repeatedly mentioned Matthijs Hole. To this the meeting did not condescend at all, persisting in the election of Dalima and Hole, regardless of the fact that the Reverend Domine Grieze, Treno, and Meijer acknowledged that the said Dalima might have shown fewer abilities among the examined than all the above-mentioned. Nevertheless, Domine Grieze added to this that one ought to do this solely by virtue of Dalima's poverty, not having to look so closely in this matter, as it does not proceed so strictly in all meetings. Against which saying neither Treno nor Meijer brought forward anything, showing certainly hereby that the saying of the Reverend Lord Grieze was pleasing to them, which also appears sufficiently further in their voting. See Extract Resolution of 28 December 1759: whereupon Domine Steutel answered Domine Grieze: If your Reverence has compassion for Dalima's poverty, then give him 12 rix-dollars every year, I shall also do so as long as I am on Ambon.
Dutch transcription
1760. en Jacob mies Nita den onlopende leerweester Cornelis Latuwasen onderling zoc roses Pietersz N=o 1: wierde, deverder zaeken, als een wettig deel van zijn leer=ampt sijnde, ten uijtvoer te brengen; dan wel, den ondergetek: als scriba, hadde de geheele resolutie, stante Matth=s Hole in plaets van den overleeden Nicolaes Berihitoe op de negorij Aboboe als meede Johannes Pattij van Ema te verplaetsen na de negorij Ouw maer in het wederom vervullen van gem: negorij Ema heeft dese vergaederinge met een parigheijt van stemmen niet konnen accordeeren, dewijl den on„ „dergetekende scr: benevens de ouderlingen Carel Treno, en Ian meijer daer toe te nomineeren den omloopen den leermeester Joseph Dalima daar en tegen d=o Steutel de ouderlingen Zacharias Pietersz:, die in het begin zijn stem voor Eerstgem: Joseph Dalima gegeeven hadde dog daar na de laastgem: Cornelis Latuwasan nomineerden betuijgende zulx abusivelijk wegens het geroep van d=o steutel geschiet te zijn, weshalven d'ellectie op Joseph Dalima met vier tegens twee stemmen ge„ „vallen is, waer van p=r Extract aen den wel Edele agtb: heer Meijert Iohan van Idsinga gou„ „verneur en Directeur deser Provintie zal kennis gegeven worden. /. was geteekent./ C=l Grieze. /.onderstond: / g'extraheert ter ord=e van den wel Edelen agtb: heer gou„ „verneur en Directeur deser Provintie. /.la„ „ger /.accordeert. /. getekent. /. A: D: mou„ rits E: gClercq en Diacon, Iveritabele der Vergaderinge, dit is het veritabele der vergaederinge van den 11: december 1759: soo na als het den ondergetee„ „kenden mogelijk is ter needer te koomen stellen vervolgens wierd in de vergaederinge van den boven„ „gem: datum goedgevonden, om op het gedaene voorstel van den onderget: sijnde in desen maand prees is dat door hem als maleijds predikant aenvank zoude gemaekt worden, omme de omloopende Leerm=rs te Examineeren in verwagting dat 1: â 2: der be„ „quaemste uijt deselve, of anders den oud diacon in name Iacob Salampessij van de vergaderinge daer nevens toegelaeten zijnde tot absoluijt mees„ „ter te produceeren, hebbende alle gesongen, geleesen, ende geschreeven en vervolgens onder vraagd in de nodige stucken der H: waerheijt uijt al 't voorm: nu proeve genomen hebbende stelde den onderget: aen de vergadering voor, die het meeste genoegen gaeren in 't Examen te weten Cornelis Latu¬ „wasan en Iacob Salempessie dat den onderget: betaemelijk was ^ in die spraeke predik dienst doende En dus ook die taele 't magtigste was, selfs te mogen en te moeten doen te meer wijl d=o grieze en den ouderling Treno veeltijds wanneer nog in 't ondersoeken besig was aen het andere eijnd der kerk waeren en dus mede den ouderling Meijer nu en dan zoo dat haar Eerw: niet een konden hooren Leeden voor Hole dus wel ziende niets te kunnen vorderen versogt den onderget: de overige leeden der vergaedering als Dalima uijt de nagenoem„ „de alleen g'excipieert wierde om dese zaeke door Looting te beslissen namentlijk Cornelis Sa„ E 201 18 1760 wierde, deverder zaeken, als een wettig deel van zijn leer=ampt sijnde, ten uijtvoer te brengen; dan wel, den ondergetek: als scriba, hadde de geheele resolutie, stante of er op de gedaene vraegen g'antwoort wierd veel min of 't gewenst antwoort op de vraege gepast was, als den onderget: en d=o grieze na 't afneemen van 't vol„ „doend Examine een weijnig gesprooken hadde zijde zijn Eerw: Grieze al vrijhaestig, ik geve mijn Stemme aen M=s Hole, en Ioseph Dalima legt sulx maer in omvroege, daer den onderget: op repliceerde zoo uijt aenmerking van de bekwaemste gevondene boven genoemt als ten anderen dat gem: Hole selfs niet tegenswoordigt was om van zijne Capasiteijt tot dien dienst vereijscht proeven te laeten nemen dat immers zoo niet behoort of de reeds g'exami„ „neerde zouden zo doende wel mogen besluijten dat hun sulks maer sleurs gewijse of superflui, was gevordert dat ik mij gantsh niet konde daer mede Conformeeren, daer nog bij voegende nopens Dalima dat denselven den alderswaksten was in de kennisse der waerheijt van alle de leermeesters die hier in 'sComp=s dienst zijn 't geen bij ondersoekt teffens blijken gegeven heeft de maleijdsche ouderlingen welke den geheelen tijd bij het Examine gecontinueert hadden voegden haere stemme bij den onderget: voor Cornelis Catuasan sijnde niet voor Dalima uijt reeden voorm:, Edog gaven alle deselve hunne stemmen voor Hole, dat mij uijt gegevene reedenen niet mogelijk was te konden doen zijnde anders alle de Extract uyt de Resolutie genomen in ord=e gecombineerde kk: vergaederinge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=o meijnichus, ouderlingen 2 Leeden voor Hole dus wel ziende niets te kunnen vorderen versogt den onderget: de overige leeden der vergaedering als Dalima uijt de nagenoem„ „de alleen g'excipieert wierde om dese zaeke door Looting te beslissen namentlijk Cornelis La„ „tuwasan Iacob Palampessij, Benjamin ferdinan, „dus, Philip Lepetila, Boudouing Pieters: als ge„ „examineerde en meergem: Matt=s Hole 't geen de vergaederinge gansch niet Condessendeerde persisteer „de bij de electie van Dalima en Hole onaange„ „merkt den Eerw: d=o Grieze, Treno, en Meijer dat gem: Dalima onder de g'examineerde min„ „der bekwaemheeden betoond mogten hebben, dan alle de bovengenoemde nogthans d=o Grieze voegde hier nog bij, dat men zulx alleen moeste doen uijt kragt van Daliemas armoede moetende in desen zoo nauw niet zien, het gaat in alle vergaderingen zoo net niet toe tegens welk zeg„ „gen Treno, nog meijer iets in bragten toonende seker hier mede, dat het zeggen van den wel Eerw: heer Grieze haar wel aanstont dat ook verder in haar stemmen geven. genoeg blijkt vide Extract Resolutie van 28:' xber: 1759: waar op d=o steutel, d=o Grieze antwoorde indien uwel Ederw: medeleijden hebt met Dalimas armoede geeft hem dan alle Jaar 12: rd=s ik sal het ook doen zoo lange op ambon Leeden. e 6 101 18 81 ben.
English
1760 where no master can become an assistant, either because Dalima is an absolute master, who is not in a position properly to be a visiting master, but Domine Grieze had no desire for this, and thus all the foregoing lapsed, and the undersigned said to the entire assembly that one would take heed of a further opportunity for the election of two masters, and that no extract thereof could be issued. That is properly what remained decreed, just as it immediately afterwards appeared from behind to be the truth, since the undersigned, after a lapse of two days, being president because he had to preach the following day, reported on this matter to the Right Honorable Sir Meijert Iohan van Idsinga, Governor and Director of this Province. Things do not proceed so neatly in all assemblies as to expose in all respects, as clear as midday, the brotherly love and gentleness residing with the undersigned. Thus it was not deemed necessary to let flow in those remarks which rightfully ought to follow as an objection against this used term from the Reverend Domine Grieze. But nevertheless, in order not to let the proverb hold true which says, he who is silent consents, one merely posits as a single note that if the statements of His Reverence are the truth, one must suppose that the Right Honorable and Most Respected gentlemen in the mother country are not only duped in their well-meaning intentions in an irresponsible manner, but that moreover that government wherein such positions are made practicable certainly banishes the blessing and prosperity of Jehovah according to its dignity. Having then set down this so clearly in substance, conforming to the pure truth, holding myself at all times prepared in good conscience solemnly to verify the aforementioned. Was signed: A. P. Steutel, Minister of the Divine Word. In margin: Amboina, Victoria, 14 August Anno 1760. Latuwasan being not for Dalima for the reason aforementioned, yet all of them gave their votes for Hole, which for given reasons was not possible for me to be able to do, otherwise being all the members. Extract taken from the Resolution in ordinary combined church assembly at Amboina at Castle Victoria, absent Domine Meijnichus, elders. After the president had blessed the assembly, he declared the preceding resolution false and also said that he had demanded a copy which was promised, but it was withheld; that after the president had proposed the election of the masters, the Honorable Mr. Grieze left the assembly after having first persisted with Hole and Dalima, and when the President did not wish to permit him this, he obstinately left the assembly, whereupon he was requested once more to attend the assembly, but he went away, upon which God's blessing was wished. Hereupon they proceeded to the election of the masters. Brother Meijer and Treno persisted with the previously decided matter. The Orang Kaya of Hutoemoerij gives his vote to Hole and Latuwasan; Pattij Naku to Latuwasan and Benjamin Ferdinandusz. The president proposed to cast lots over the 4 aforementioned. The Orang Kaya of Hutumoerij acknowledges in this circumstance not knowing what he shall do. Was signed: A. Meijnichus. Lower: The resolution of 11 December is false. Was signed: A. P. Steutel and P. Meijer. In the margin stood: The Honorable Ian Meijer having seen and heard this resolution with his own eyes and ears as it occurred in his presence, and it being written word for word from the president's mouth by Domine Meijnichus, refuses as an elder ex officio, after being well informed, to sign this true event. Underneath stood: Extracted by order of the Right Honorable Sir Governor and Director of this Province. Lower: Agrees. Was signed: A. D. Morrits, Honorable Clerk and Deacon. Extract taken from the Resolution in ordinary church assembly at Amboina at Castle Victoria on 28 December Anno 1759, absent the Honorable Political Commissioner. Saturday, 9 February Anno 1760. Extract from the Resolution taken in extraordinary combined church assembly at Amboina at Castle Victoria, absent Domine Grieze and Meijnichus, the elders Muskita, and the deacons Wiltschut and Jansz, as well as the Honorable Political Commissioner. After which performance the vice-president proposed to the assembly the impracticability of Domine Grieze, who, according to everyone's knowledge, having been president in the past month of January, had not even arranged a meeting, contrary to church order, which, above the mentioned church order, had to be arranged as necessary for more than one reason, the vice-president therefore believing this to have happened from Domine Grieze through laziness, negligence, or pride; which concept the vice-president presented to all the remaining members for judgment, against which opinion of the vice-president no one knew to bring in anything except only that the Honorable elders Meijer and Treno also approve of Domine Grieze upon a further occasion there.
Dutch transcription
1760 waar mark odjogt geen een meester alselis per kan worden„ t ben off dat Dalima meester absolute, die niet in „staat is na behooren meester koliling te zijn, maar hier hadde d=o Grieze geen lust in, En dus is al het voorgaende vervallen en den onderget: zijde tot de gansche vergaderinge dat men een nader gele„ „gentheijd, tot het verkiesen van twee meesters sou„ „de in agt neemen En daar geen Extract van konde afgegeven worde, dat is eijgentlijk het geen dat dan gestatueert bleeff, gelijk al aenstonds van agter gebleeken is, de waerheijt te zijn, alsoo den onderget: na twee dagen tijd verloop als preesis zijnde /. om dat den volgenden dag moeste pre„ „dike /: hier van beslag aan den wel Edele agtb: heer Meijert Iohan van Idsinga gouverneur en Directeur Deser Provintie heeft gedaen. Het gaat in alle vergaederingen zoo net niet toe om in alle deelen de broederlijke liefde, en zagtmoedigheijt, die bij den onderget: resideerende is, middag klaer bloot te leggen: zoo heeft men niet noodigh g'oordeelt, die aenmerkingen welke regtma„ „tigt op desen gebruijkten term, tot beswaering moesten volgen van den wel Eerw: d=o grieze, te laeten invloe„ „ijen. maar egter om het preekwoordt niet te doen standgrijpen; het welk segt, die swijgt die Consenteert: Zoo steld men maer bij een Enkeld n=s B-, dat indien de gesegdens van zijn Eerw: de waerheijt zijn: men dient te onderstellen, dat de wel Edele groot agtb: heeren n patria, niet alleen in Catuasan sijnde niet voor Dalima uijt reeden voorm:, Edog gaven alle deselve hunne stemmen voor Hole, dat mij uijt gegevene reedenen niet mogelijk was te konden doen zijnde anders alle de Extract uijt de Resolutie genomen: in ord=e gecombineerde kk: vergaederinge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=o meijnichus, ouderlingen Na dat de preesis de vergaedering had ingesegent zoo heeft hij de voorgaende resolutie vals ver„ „klaert en seijde ook dat Copia g'Eijst had die belooft was, maer bleef agter dat na dat de preses de verkiesing van de m=s voorgesteld had, dat toen d' E: heer Grieze is uijt de vergaederinge ge„ „gaen na dat eerst gepersisteert heeft bij Hole, en Da„ dil„ „lima en wanneer hem de Preses dit niet wilde toe„ Extract uijt de Resolutie geno„ „men in ord: kk: vergaedering tot am„ „boina aan 't Casteel victoria op den 28:' December A=o 1759: absent den E: Commissaris Politicus; hunne voelmeenende intentien, op een onverandt¬ „woordelijke wijse gedupeert worden; maar dat nog boven dien, die regeeringe, waer dusdaenige posi„ „tien practicabel gemaekt worden: voorzeeker den Zeegen, en voortspoed van den Jehova, na dies waerdig „heijd, koomen te verbannen. dit dan zoo duijde mij doen ij „lijk in substantie Conform de suijvere waer„ „heijt ter nedergestelt, mij ten allen tijden in goede gemoede bereijdt houdende. het voorschreeve„ „ne solemneel te verificeren. /. was geteekent/ A: P: Hleutel v: d: m: /: in margine. /. Amboina victoria den 14:' aug=s A=o 1760: Leeden. „staan. No 2: hunne 14 760 N=o 3 staan is obstinaat uijt de vergaderinge gegaen, waar op nogmaels versogt is; om de vergaede„ „ringe bijtewoonen, maar is heenen gegaen, waar op Godes Zeegen gewenscht is, hier op ging men tot de verkiesing van de meesters broeder meijer en Treno persisteerden bij het voorgaende besloote„ „ne; orangkaeija van hutoemoerij geeft sijn stem aen Hole en Latuwasan, Pattij naku aan Latu„ „wasan en Benjamin ferdinandusz: de preses stelde voor over 4: gemelde het lot te werpen, de orangkaeija van hutumoerij erkent in dese om„ „standigheijt niet te weeten, wat hij doen sal /.was getekent./ A=s Meijnichus. /: lager.: /. de reso„ „lutie van den 11: xber:ge is valsch, /:was getekent/ A: P: Steutel, en P: meijer. /: in margine stond/ dese resolutie d' E: Ian meijer met eigen oogen en ooren in sijn presentie dese voorgevallen en d=o meijnichus woordelijk uijt den preesis mond geschreeven zijnde, wijgert dese waere geschiedenisse als ouderling amptshal„ „ven na goed onderrigt te willen tijke„ „nen /.onderstond. /. g'extraheert ter or„ „dre van den wel Edele agtb: heer gou„ „verneur en Directeur deser Provintie ./:lager. /. accordeert. /: was getekent. /. A: D: mor „rits E: gClercq en Diacon. Catuasan sijnde niet voor Dalima uijt reeden voorm:, Edog gaven alle deselve hunne stemmen voor Hole, dat mij uijt gegevene reedenen niet mogelijk was te konden doen zijnde anders alle de Extract. Extract uyt de Resolutie genomen in ord=. gecombineerde kk: vergaederinge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=o meijnichus, ouderlingen Na welks verrigtinge de vice presis de vergaderinge voorstelde het in practicabele van d=o Grieze die volgens aller bevrustheijt in den voorleeden maandt Januarij preses geweest zijnde tegens kerken ordenin¬ „ge niet eens vergaederinge had laeten beleggen dat nog boven gerepten kerken ordeninge meer als om een reeden noodzaekelijk moeste geschikt zijn, meenende dier halven den vice preses zulx van d=o Grieze door luijheijt onagtsaemheijt of hoogmoet geschiet te zijn, welk Concept den vice preses alle de overige Leeden ter beoordelinge voorstelde, op welke meeninge van den vice presis niemand als tegen wiste inte brengen dan wel alleen dat d' E: ouderlingen meijer en Treno ook wel goedt„ vinden d=o grieze bij naedere gelegentheijt Saturdag den 9:' februarij A:o 1760: Extract uijt de Resolutie, genomen in Extra ordinaire ge„ „combineerde kk: vergaederinge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=o Grieze en Meijnichus, d'ouderlingen Mus¬ „kita, en den Diacon wiltschut en Iansz: mitsg=s den E: Commis„ „saris Politicus Leeden. 85 daer.
English
147 60 No. 4: to converse about this, and the Orang Kaya of Hoetoemoerij declared that he knew nothing to answer thereto; furthermore, all the deacons present, because no combined church meeting had taken place in that course of time, seemed to excuse themselves in advance. Was signed: A. P. Steutel, vice president and scribe; Jan Meijer and Zacharias Pietersz, elders. Below stood: Extracted by order of the Right Honorable Lord Governor and Director of this province. Lower: Agreed. Was signed: A. D. Mourits, First Sworn Clerk and Deacon. Extract from the resolution taken in the ordinary church meeting at Amboina at Castle Victoria, absent Domine Meijnichus as well as the elders Treno and Vogel, and also the Honorable Political Commissioner. Tuesday the 13th of May, anno 1760: Domine Grieze gave as the first and only reason for convening the same that it was to inquire whether the church letter for Batavia should be dispatched now or in the month of September according to custom. And as Domine Grieze first presented this draft to the scribe Steutel, the latter answered that it was certainly not the customary time for it now, and therefore he kept in this matter to the customary time of September; to which both the elders present, De Soijsa and De Sijlva, in order not to alter the custom, fully agreed. Thus Domine Grieze, seeing that it was impossible to find his desire fulfilled in this matter, caviled about various other things, which were in truth also mere trifles; but all the other persons continuing to persist in the former, it was rightfully rejected. Thus Domine Grieze, contrary to His Reverence's first statement, fell back upon a second reason for the convened meeting: he asked the scribe Steutel, on behalf of Domine Meijnichus, for the visitation report, who answered him that as soon as the same was ready and signed, he would inform the president. When Domine Grieze was then respectfully requested by Domine Steutel to give solid reasons for His Reverence's actions (since on the 21st of the month of April 1760, having held the presidency at that time and having had the meeting announced in His Reverence's name for the following day, the 22nd, where, although being president himself, he did not appear, and also had withheld the resolution book from the meeting, and whereas His Reverence had at that time not only been healthy, but the utter opposite of not being able to appear was proven by His Reverence Grieze having gone to bathe at that time), Domine Grieze brought forward nothing else than that he had done so because Domine Steutel had not had the meeting announced to His Reverence and to the elder Treno on the 14th of March; whereas the great zeal of Domine Grieze in appearing in this meeting not only was evident beforehand in this resolution book, but he might accordingly have addressed Domine Steutel concerning this in his office and duty, who always finds himself in a position to be able to satisfy the meeting that was present at the time in this regard. So that in this matter Domine Grieze not only judged Domine Steutel unheard (which indeed no heathen would do), but as Domine Steutel showed to His Reverence Grieze that on the said 22nd of April precisely with these two native elders, De Soijsa and De Sijlva, he had appeared here in the church so that Domine Steutel, having some necessary matters, might propose them; and although Domine Steutel now attempted to do this, Domine Grieze would not even listen. Domine Steutel, having then asked Domine Grieze once more whether His Reverence had no other reasons why His Reverence had acted thus, Domine Grieze answered that he had no other reasons for it, but that he wished to do so. Upon which answer Domine Steutel declared to His Reverence Grieze that he had mocked him and the two said elders in this matter, and thus had not only misled them in their good intentions but betrayed them, and so was a betrayer of this meeting. Upon this, Domine Grieze, rambling, spoke the blessing, and thus the meeting dispersed. The above being extracted according to the pure truth in substance, Domine Steutel also verifies that he finds himself ready at all times and places to be able to and shall stand against Domine Grieze in lawful justice. Agreed. Was signed: A. P. Steutel, scribe; E. D. Sijlva. Below stood: Extracted by order of the Right Honorable Lord Governor and Director of this province. Lower: Agreed. Was signed: A. D. Mourits, First Sworn Clerk and Deacon. [illegible] some time ago happened to the former elder Meijer, a man of over 70 years of age, in scolding the same for a scoundrel because he was unwilling [illegible]
Dutch transcription
147 60 N=o 4: daer over te onderhouden, ende orangkaeija van Hoetoemoerij betuijgde dat niets wiste daer op te antwoorden wijders alle de aanweesige dia„ „conen wijl in die tijds verloop geen gecombineer„ „de kerk vergaedering geweest zijnde in zoo voore haer schenen te Excuseeren. /:was getekent/ A: P: Steutel vice presis en scr:, Jan Meijer, en Zacharias Pietersz: ouderlingen. /. onder„ „stond / g'Extraheert ter ordre van den wel Edele agtb: heer gouverneur en Directeur deser provintie /. lager /. accordeert. /. was „getekend. /. A: D: mourits E: g:Clercq en Diacon. Extract uijt de Resolutie geno„ „men in ordinaire kk: vergaede„ „ringe tot Amboina aen 't Casteel Victoria, asent d=o Meijnichus mitsg=s de ouderlingen Treno en vogel, als ook den E: Commissaris politicus. Dingsdag den 13:' Meij A=o 1760: zoo gaff do Grieze eerst als de Eenigste reeden van derselver belegging op te zijn omme te verneemen off de kerken brieff voor Batavia thans dan wel in den maand september volgens gewoonte soude afgeveerdigt worden En alsoo Catuasan sijnde niet voor Dalima uijt reeden voorm:, Edog gaven alle deselve hunne stemmen voor Hole, dat mij uijt gegevene reedenen niet mogelijk was te konden doen zijnde anders alle de Extract uijt de Resolutie genomen in ord=. gecombineerde kk: vergaederinge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=o meijnichus, ouderlingen d=o Grieze dit Consept eerst aan den scriba steutel voorstelde zoo gaff ten anthoort dat 't immers thans de gewoonttijd daer toe niet en was, En dierhalven zig in desen aen de gewoone tijd van 7ber: hielt 't welke de beijde aenweesende ouder„ „lingen d' Soijsa en d' Sijlva om de gewoonte niet te veranderen volkoomen toestemde dus do. Grieze ziende hier in onmogelijk zijn begeerte te kon„ „nende voldoen vinden knibbelde nog 't een en andere, tegen het welke inwesen ook alle beuselingen waeren, dog alle overige persoo„ „nen blijvende persisteeren bij het voorgaende wiert regtmaetigt van de hand geweese, dus verviel d=o grieze tegen zijn E: W: eerste zeggen, op een tweede reden van de belegde vergaederin„ „ge, vraegde uijt naem van d=o meijnichus aen de scriba steutel om het visite Rapport die hem ten antwoort gaff dat zoo haest het zelve klaer en geteekent was, den preses soude kennis geven, dus wanneer dan d=o. Grieze door d=o steutel Eerbiedigt versogt wierd om solide reden te geven van zijn Eerw: handelinge /(dewijl op den 21: der maand april 1760 als doe het presidium hebbende gehadt en uijt sijn Eerw: naam tegen den 22: des anderen daags de vergae„ „deringe hadde laeten aanzeggen daer schoon selve preses zijnde niet verscheenen was Leeden. almeede. D=o 87. 1760. almeede het Resolutie Boek de vergaderinge ontrocken hadde en daer sijn Eerw: op dien „tijt niet alleen gezond geweest was, maar ten uijttersten het tegendeel van niet te konnen verscheijnen, door zijn Eerw: Grieze gaen wassen op dien tijd gebleeken was. /. zoo bragte d=o Grieze niet anders in als dat zulks gedaen hadde om dat d=o steutel aen zijn Eerw:;, en den ouderling Treno den 14: maart de vergaederinge, niet hadde laeten aenzeggen, daer immers den groten ijver van d=o Grieze alte vooren in het verscheinen in desen vergaderinge in dit resolu„ „tie Boek niet alleen komt te blijken, maer mogte dien volgens zijn ampt en pligt d=o steu„ „tel daer over onderhouden hebbe dat sig althoos in staet vind, omme met de doe aenwesig geweest sijnde vergaederinge te konnen voldoen in desen: Zoo dat in desen do. Grieze niet alleen d=o steutel onverhoort. /. dat immers geen heijden doen sal /. veroordeelt heeft, maar gelijk d=o steutel aan zijn Eerw: grieze toon„ „de dat op gem: 22: april juist met dese twee Jnlandsche ouderlingen de Soijsa en de sijlva hier in de kerk verscheenen waeren ten eijnde d=o steutel als eenige nodige zaeken hebbende mogte voordraegen, En schoon d=o steutel dit thans tragte te doen, wilde d=o Grieze niet Catuasan sijnde niet voor Dalima uijt reeden voorm:, Edog gaven alle deselve hunne stemmen voor Hole, dat mij uijt gegevene reedenen niet mogelijk was te konden doen zijnde anders alle de Extract uijt de Resolutie genomen in ord=. gecombineerde kk: vergaederinge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=o meijnichus, ouderlingen eens hoore d=o steutel dan nog eens gevraagt hebbende, aan d=o grieze of zijn Eerw: geen andere reeden hadde, waerom zijn Eerw: dus gehandelt hadde, zoo antwoort d=o Grieze geen ander reeden daer toe te hebben maer dat zulx wilde doen, op welk antwoort d=o steutel zijn Eerw: Grieze in desen verklaerde den spot met hem en de twee gem: ouderlingen gedreeven te hebben, en dus haer in de goede voornemens niet alleen misleijd maer verraeden hadde, en zoo is desen een verraeder was van dese vergadering, hier op sprak do. Grieze rabelende den Zegen, en dus scheijde de vergaederinge, dit bovenstaende na suijvere waerheijt in wesen zoo Exteert zijnde, verifieert dan ook d=o steutel dat sig ge„ „reed vind, omme ten allen tijden en plaetsen in de„ „sen d=o Grieze ten goeden regten te konnen en sul„ „len staen. /.accordeert /. was getekent:/ A: P: Steutel scriba, E: D: Sijlva /:onderstond:/ g'Extraheert ter ord=e van den wel Edelen agtb: heer gouverneur en Directeur deser Provintie. /: lager /: accordeert /:was getekent:/: A: D: mou„ rits: E: gClercq en diacon. vergalderinge voor eeniger tijd geleden aan den geweesen ouderling Meijer een man van Over de 70: Jaeren was komen te gebeuren in het uijtschelden van den „selven voor een schelm om dat weijgeragtig waere Leeden. deweest een nh 89 eens.
English
No 5: pleased to purge which Dominee Steutel is not sooner possible been to Dominee Grieze to oblige hereto 1759 until 13 May 1759 also had withdrawn the Resolution Book from the meeting and whereas His Reverence at that time had not only been healthy, but in the utmost contrary to not being able to appear, where His Reverence Grieze done de Sijlva together with deacons Wilschut, and Mourits, Thursday 3 July anno 1760: After prayer to Almighty God for His help, the president gave the reason for convening the meeting, whereupon he threatened to walk out, but Dominee Steutel first addressed the president very kindly, pointing out that there were weighty matters to Dominee Grieze's charge, requesting that His Reverence Grieze please purge himself thereof in the gentlest manner before proceeding with the Censura morum, and since Dominee Grieze was not inclined thereto, but walked out to see if anything was brought to his charge, the scriba Steutel brought the following against him, which upon his request was also granted to be inserted here in the resolution. Address to the Reverend Consistory in Amboina at Castle Victoria. Thursday 3 July Anno 1760: Brought against the Reverend Mr Cornelis Grieze by Dominee Steutel against His Reverence Which having been read out and considered, both elders Treno and d'Soijsa answered that they knew not what to answer to this, but Dominee Steutel judged that Dominee Grieze was so long unworthy to perform the Holy Preaching Ministry until he had properly purged himself regarding these accusations, Dominee Steutel requesting in the most brotherly manner that Dominee Grieze himself [purge] of those injurious, extreme, offensive and scandalous acts which were successively committed by His Reverence Grieze, contained in signed resolutions of 11 and 28 December 1759, since 13 May 1760 Dominee Steutel has not seen the face of Dominee Grieze in this meeting, although since 28 December Dominee Grieze was frequently requested thereto by Dominee Steutel, the aforementioned Dominee Grieze on 13 May not wishing to listen to anything, as appears from that resolution, and in case Dominee Grieze does not purge himself in this matter, Dominee Steutel simply asks this meeting for their advice, whether they judge and can approve that it is proper for Dominee Grieze, as long as His Reverence has not purged himself hereof, to perform the Holy Ministry, or rather the contrary, Dominee Steutel requesting the entire meeting that this address of his may be inserted in the resolution book meeting some time ago happened to the former elder Meijer, a man over 70 years of age, in calling the same a rogue because he had been unwilling requesting purged. [illegible] 92 170 91 also had withdrawn the Resolution Book from the meeting and whereas His Reverence at that time had not only been healthy, but in the utmost contrary to not being able to appear, by His Reverence Grieze done had purged, the deacons excused themselves from giving advice hereon, and when Dominee Grieze came back inside, whereupon Dominee Steutel went out to ascertain whether anything was to be brought against him, where they all declared, upon the entrance of Dominee Steutel, who immediately asked the meeting whether anyone had brought anything to his charge, that nothing had been brought to Dominee Steutel's charge, Dominee Grieze added to Dominee Steutel that he could address himself with this matter to the Honorable Council of Policy here, from which it was sufficiently evident that they had to judge that this matter was not ecclesiastical, subsequently Dominee Steutel respectfully asked Dominee Grieze why His Reverence Grieze had now twice omitted the Dutch home visitation without notifying this meeting thereof, Dominee Grieze answered hereupon that he had omitted such not out of laziness or anything else, but solely out of weakness, Dominee Steutel gave His Reverence Grieze in answer that such had been done with too much authority by His Reverence up to 2 times, and judged that it was much better to continue to uphold the praiseworthy custom, as is the custom everywhere, against which Dominee Grieze nor anyone had any objection, further Dominee Steutel informed Dominee Grieze that he had indeed never refused help to His Reverence Grieze, and that in case Dominee Grieze in future the latest Resolution of the 3rd of this month was read and thereupon presented by the Reverend Mr Ad: P: Steutel to his colleague Grieze for signature, who came to Tuesday 8 July Ao 1760: Extract from the Resolution taken in Extraordinary combined Consistory meeting in Amboina at Castle Victoria, absent Dominee Meijnichus, elder Treno and deacon Wilschut together with the Honorable Political Commissioner might be too weak therein, he would only please let him know in good time, that he would then gladly do it himself, Dominee Grieze stepped forward and invited himself with and among all the other members of the present meeting, none excepted in this condition, to the Lord's Holy Supper on the forthcoming Lord's Day /was signed/ A: P: Steutel vice scriba below stood extracted by order of the Honorable Governor and Director of this Province lower agreed was signed A: D: Mourits First Clerk and Deacon. meeting some time ago happened to the former elder Meijer, a man over 70 years of age, in calling the same a rogue because he had been unwilling to [illegible] to him there F 17 93.
Dutch transcription
No 5: geliefd te porcgeeren het welke d„o siortel elijk is niet Eerder moge geweest omme d„o grieze hier toe te verpligten 1759 tot den 13 mij 1759 almeede het Resolutie Boek de vergaderinge ontrocken hadde en daer sijn Eerw: op dien „tijt niet alleen gezond geweest was, maar ten uijttersten het tegendeel van niet te konnen verscheinen, doar zijn Eerw: drieze vaan de Sijlva mitsg=s diaconen wilschut, en Mourits, Donderdag den 3:' Iulij anno 1760: Na het gebed tot godalmagtig om zijne hulpe, zoo, gaf de preses de reeden van het bijleggen der vergaderinge waar op hij dreijgde uijt te gaan, dog d=o Steulel spraak den preeses eerst seer vriende, „lijk aantoonende dat er swaere dingen tot d=o Grieze laste waeren versoekende indien zijn Eerw: grieze geliefde sig daar van op het sagste te moeten purgeeren eer men het Censura me „rum voortvoer, En dewijl d=o grieze daer toe zig niet lied vinden, maar uijtging om te laeten verneemen of er iets ten sijner laste vaal, zoo bragte den scriba steutel dit volgende tegen hem in ook op zijn versoek g'accordeert wierd, hier bij de resolutie te insereeren. Addres aan de wel Eerw: kerk vergaederin„ „ge te amboina aan 't Casteel victoria. Donderdag den 3:' Iulij Anno 1760: Ten laste van den wel Eerw: heer Cornelis Grieze door do steutel tegens zijn Eerw: ingebragt Twelk voorgeleesen en overgewoogen zijnde, zoo antwoordende de beijde ouderlingen Treno en d' soij„ „sa hier op weet niet te antwoorden, maar d=o steu„ „tel oordeelde dat d=o grieze zoo lange onweerdig was, den H: preed ik dienst te verrigten tot dat zig aengaende dese beschuldiginge behoorlijk ge„ versoekende d=o sleutel op het aller broeder„ „lijkste dat d=eo Grieze zig zelver van die in„ „jurieuse hooggaende aanstotelijk en ergerlijke handelingen die door sijn Eerw: grieze successie„ „ve gepleegd zijn vervat bij geteekende resolutie van den 11: en 28:' december 1759: tijt den 13: meij 1760: d=o steutel het aengesigte van d=o Grieze in dese vergaderinge niet heeft aenschoudt, schoon alsoo zeeder den 28 decemb d=o Grieze daar toe dikmaels door d=o steutel is versogt geweest, willende d=o Grieze opgem: 13: meij nergens na hooren blijkens die resolutie en ingevalle dat d=o Grieze zig niet en purgeert in desen, soo versoek do Steutel dese vergaederin¬ „ge eenwoudig haar advijs, of zij oordeelen en kon„ „nen goedvinden dat d=o Grieze, zoo lange zijn Eerw: sig hier van niet heeft gepurgeert den heij„ „ligen dienst betaemelijk is, door zijn Eerw: verrigt te worden, dan wel het tegendeel, versoekende d=o steu¬ „tel de gantsche vergaederinge dat dit sijn addres in het resolutie boek mag g'insereert worden vergalderinge voor eeniger tijd geleden aan den geweesen ouderling Meijer een man van Over de 70: Jaeren was komen te gebeuren in het uijtschelden van den „selven voor een schelm om dat weijgeragtig waere versoek ende „purgeert. deweest eme innh 92 170 91 almeede het Resolutie Boek de vergaderinge ontrocken hadde en daer sijn Eerw: op dien „tijt niet alleen gezond geweest was, maar ten uijttersten het tegendeel van niet te konnen verscheijnen, door zijn Eerw: Arie ze daen „purgeert haade de diaconen Excuseerden haer hier van advis, en wanneer do grieze wederom binnen gekomen zijnde, waer op d=o steutel uijt ging om te laete verneemen off er iets tegen hem was intebren„ „gen daer zij alle betuijgden met het inkoomen van d=o steutel die terstond de vergaderinge afvraag„ „de of er iemand, iets tot zijnen laste hadde ingebragt niets tot d=o steutel zijner laste hadde ingebragt d=o grieze voegde aan d=o steutel toe, dat sig met dese saeke aan den wel Ed: agtb: raad van Politie alhier konde addresseeren, waer uijt genoegsaem bleekt dat sij moesten oordeelen dat dese saek niet kerkelijk was, vervolgens vraegde do. Steutel aen de d=o. Grieze Eerbiediglijk aff, waerom dat sijn Eerw: grieze nu twee maelen d' holl: huijsbesoekinge. /. zonder dese vergaderinge daer van kennis te geven had nagelae„ „ten, d=o grieze antwoorde hier op dat sulks niet uijt luijheijt off iets anders maer alleen uijt swakheijt had naegelaeten, d=o steutel gaf zijn Eerw: grieze ten andwoort dat sulks met al te veel authoriteijt tot 2: mael toe van zijn Eerw: geschied was, en oordeelde dat veel beeter was de loffelijke gewoonte blijven onderhouden, gelijk over al de gewoonte is daar d=o Grieze nog niemand iets tegen hadden, verder gaff do. steutel aan do Grieze te kennen dat hij immers zijn Eerw: grieze nog nooijt hulpe geweijgert hadde, en dat ingevalle d=o Grieze in 't vervolgt wierde de jongste Resolutie van 3: huijus geleesen en nadien door den Eerw: heer Ad: P: steutel aan desselfs amptgenoot Grieze ter teijkeninge gepresenteert die zulks quam Dingsdag den 8: Iulij A=o 1760: Extract uijt de Resolutie ge„ „nomen in Extra ordinaire gecombineerde kk: vergaederin„ „ge tot amboina aan 't Casteel victoria, absent d=a Meijnichus ouderling Treno en diacon Wilschut mitsg=s den E: Commiss=s Politic=s daer in te swakt mogte zijn het hem dan maar op bequaeme tijt geliefde te laeten weeten dat het dan geern selve zoude doen, traat d=o grieze toe en nodigde sig zelven met en onder alle de andere Leeden der aenwesende vergaederinge niemand uijtgesondert in dese gesteldheijt tot des heeren H: avondtmael tegen den aanstaenden dag des heeren /:was getekend/ A: P: Steutel vice scriba ./.onderstond. /. g'Extraheert ter ord=e van den wel Edelen agtb: heer gouverneur en Directeur deser Provintie. /.lager. /. accordeert. /.was geteekent/ A: D: mourits E: g Clercq en Diacon. vergaederinge voor eeniger tijd geleden aan den geweesen ouderling Meijer een man van Over de 70: Jaeren was komen te gebeuren in het uijtschelden van den „selven voor een schelm om dat weijgeragtig waere geweest eene aen hem daer F 17 93.
English
14 also had withdrawn the Resolution Book from the meeting, and whereas his Reverence at that time had not only been in good health, but on the contrary fully capable of appearing, through his Reverence Arie [illegible] of what was submitted again, then Dominie Steutel declares Dominie Grieze for his part to be a worthy minister alongside him. Whereupon Dominie Steutel was requested to step outside the meeting, and after it was submitted for consideration to the meeting by the Reverend Mr. Grieze whether it was not necessary, concerning the handling of the disputes between their Reverences in the drafting of the resolution, that a scriba ought to be appointed, partly because the Reverend Heutel as scriba could not suitably act as such in his own case, and secondly also by standing outside could not know verbatim what was spoken and disposed of in this matter, it was, after consideration by the gathered brethren, confirmed and approved to request and assign this to the deacon Mourits, who also accepted it to that extent, whereupon Dominie Grieze communicated to the other brethren that his constant absence from this meeting resulted from the fact that no resolutions were properly kept and signed, and also in some of the same very offensive and hateful passages were to be found, expressed by Dominie Steutel regarding his Reverence's person, such as laziness, pride, traitor, and the like, taking further, as evidence of the intolerable attitude and conduct of Dominie Steutel, that which in this which proposition, being put to the vote by the praeses, without declaring himself on this matter, the meeting for their part granted full freedom thereto meeting some time ago had happened to the former elder Meijer, a man of over 70 years of age, in scolding the same for a scoundrel because he had refused to sign a resolution presented to him, and requested on that account that this gathering be pleased to approve that one of their two ministers, Grieze or Steutel, to prevent all further hateful and irreverent disputes and debates, must be dismissed from the church meeting, also further requesting urgently that regarding this an Extract might be served to the Honorable Council of Policy, and then likewise stepped outside the meeting; whereupon by the gathered brethren, not without emotion over these unedifying occurrences, the urgent requests made were taken into consideration with the necessary circumspection, and after it was considered that the ministers can and may by no means vote on these matters, it was judged and approved by the gathered brethren to condescend to the first request of Dominie Steutel to be allowed to obtain Extracts from the resolution, except for the elder Vogel, who believed that such ought not to be granted, but the further proposal regarding meeting. granted. 1760. the.
Dutch transcription
14 almeede het Resolutie Boek de vergaderinge ontrocken hadde en daer sijn Eerw: op dien „tijt niet alleen gezond geweest was, maar ten uijttersten het tegendeel van niet te konnen verscheijnen, door zijn Eerw: Arie ze daen van het ingeleverde wederom, dan verklaert d=o steutel d=o Grieze voor zijn aandeel voor een weerdig Leeraer beneffens hem te zijn. Waar op d=o steutel wierde versogt sig buijten de vergae„ „deringe te begeeven en nadien door den Eerw: heer Grieze aan de vergaderinge in overweeginge gegeven off niet noodsaekelijk omtrent de verhandelinge der verschillen tusschen haar Eerw: in 't formeeren van de resolutie een scriba diende te werden aangestelt, eensdeels om dat den Eerw: Heutel als scriba niet gevoeglijk in deszelfs eijgen zaak daer voor konde ageeren, en tweeden ook door buijten staen niet woordelijk konde weeten het geene dat in desen wierde gesprooken en gedisponeert, zoo is nae overweeging bij de gesaement„ „lijke broederen dien voorstel geconfirmeert en goed gevon„ „den om den diacon mourits daer toe te versoeken en op te draegen die het ook in soo verre quam te accepteeren, wanneer d=o Grieze aen de verdere broederen com„ „municeerden dat de gestaedige absentie van hem uijt dese vergaederinge resulteerde, dewijl geen resolu„ „tien behoorlijk wierden gehouden en gesubsigneert ook in eenige derselve seer aanstotelijke en haete„ „lijke perioden waren te vinden, door d=o steutel omtrent sijn Eerw: persoon uijtgedrukt als luijheijt hoogmoet verrader en diergelijke meer, nemende verder, nog ten blijke der onverdraegelijke houdinge en handelwijze van d=o steutel het geene dat in deesen welke propositie in ge„. door den preeses. /. sonder sig hier over te declare„ „ren. /. in omvrage gelegt Sijnde; de vergaderinge voor hun aandeel daar toe volkomen vrijheid vergaederinge voor eeniger tijd geleden aan den geweesen ouderling Meijer een man van Over de 70: Jaeren was komen te gebeuren in het uijtschelden van den „selven voor een schelm om dat weijgeragtig waere geweest eene aen hem gepresenteerde resolutie te onderteijkenen en versogt uijt dien hoofde dat dese bij eenkomste geliefde goed te vinden, dat een van haer twee predikanten Grieze of steu„ „tel ten voorkoming van alle verdere haetelijke en irreverentelijke verschillen en disputen uijt de kerk vergaederinge moeten werden gelicenti„ „eert teffens verder met instantie dat omtrent desen Extract mogte werden gedient aan den agtb: raad van Politie ende begaff zig als doen mede na buijten de vergadering; waar op bij de „gesaementlijke broederen niet sonder aendoeninge deser onstigtelijke voorvallen de gedaene jnstantien met de nodige omsigtigheijt in overweeginge ge„ „noomen wierde, en na ingesien sijnde dat bij de de predikanten geensints over dese saekelijkhee„ „den konnen, en mogen voteren, zoo wierd bij de gesaementlijke broederen g'oordeelt en goed ge„ „vonden in het Eerste versoek van d=o steutel om Extracten uijt de resolutie te mogen erlan„ „gen, te Condescendeeren. /. excepto den ouderling vogel die vermeende dat sulx niet mogt werden g'accordeert. /. dog het verdere voorgestelde om„ vergaederinge. verleend. 1760. „trent.
English
760 was signed/ C Grieze P:r J:s vogel anthonij d' Soisa 6:s d' silva under underneath stood ge lingen regarding the request for an excuse contained in the second writing of the aforementioned Domine steutel, it was unanimously passed over without remark; and regarding the request of Domine Grieze that one of both ministers might be excused from attending the church meeting, it was judged with one accord that they were not qualified to have any reflection upon that, whether to grant it or to reject it. After which both Reverend gentlemen ministers Grieze and steutel were requested to enter, and after having taken their seats, to the latter were first communicated the reasons which, according to his own declaration, had moved Domine Grieze to absent himself so many times from attending the church meeting; whereupon Domine steutel, under amazement, seemed to bring forward that his colleague dared to speak of the case concerning elder meijer, and thereupon added to Mr. grieze that he held him for a dishonorable man concerning this matter of the aforementioned meijer, which was expressly requested by both ministers to be recorded in the resolution. Furthermore, their Reverences were also made acquainted with the considerations and opinions of the united brethren in the manner aforementioned, whereupon Domine steutel asked whether Mr. grieze had expressed anything in this meeting concerning his Reverence's person, such as laziness, pride, traitor, and the like, taking further, as a proof of the unbearable attitude and conduct of Domine steutel, that which in this which proposition in the said negawange having been put to the vote by the president without declaring himself on this; the meeting for their part full freedom meeting had been submitted in writing to the detriment of his person, and being answered with no, that nothing had been brought in except that which had already been pre-advised to his Reverence, he asked further whether anyone in this meeting knew anything to say to the prejudice of his person and office, to which nobody replied, whereupon Domine steutel declared further his displeasure that the brethren had been able to come to a decision without a minister having been present, asserting that they were not qualified to do so, much less to encroach upon his Reverence in his offices and church management as vice-scriba, as was done in this matter with the appointment of a scriba, on which, however, the contrary was unanimously judged, and it was approved to present a respectful extract of both the one and the other to the Right Honorable Mr. Meijert Iohan van Iasinga, Governor and Director of this Province, in Council, agrees was signed A: D: mourits First Clerk and Deacon. extracted by order of the Right Honorable Governor and Director of this Province Copy of a letter, of which the original rests with Domine steutel, To the Reverend church meeting here, meeting. granted. No Well
Dutch transcription
760 was geteekend/ C Grieze P„r J„s vogel anthonij d' Soisa„ 6„s d' silva onder onderstondt ge lingen „trent het versoeken van excuus vervath bij de twede geschrift van opgem: d=o steutel unanimelijk ongere„ „marqueert voor bij gepasseert, en belangende 't ver„ „sogte van d=o Ghieze dat een van beijde leeraeren van 't bijwoonen der kerk vergaederinge mogt wer„ „den g'excuseert soo wierde met een paerig g'oor„ „deelt niet gequalificeert te zijn daar op eenige reflectie te konnen en mogen hebben, het sij sulx in te willigen dan wel van de hand te wijsen. — Na welks beijde Eerw: heeren predikanten Grieze en steutel wierden binnen versogt, en na Sitplaetse genomen hebbende, aan laestgem eerstelijk gecom„ „municeert de reeden die volgens eijgen verklaerin„ „ge d=o Grieze hadden gepermoveert, om sig van het bijwoonen der kk: vergaedering zoo veel maelen te absenteeren; wanneer d=o steutel onder ver„ „wonderinge scheen te vooren te komen dat desselfs Collega durvende spreeken van het geval omtrent den ouderling meijer en daar op den heer grieze toevoegde dat hem voor een Eerverljetend manhield omtrent dese zaak van voornoemde meijer het welk door beijde de Leeraeren expresselijk wierde versogt bij de resolutie bekent te stellen,— voorts wierd mede aan haar Eerw bekent gemaekt de Consideratien en goedvindingen van gesaementlijke broederen invoegen voormelt, wanneer d=o Hteu¬ „tel vraegden of den heer grieze dan niets in dese vergaederinge omtrent sijn Eerw: persoon uijtgedrukt als luijheijt hoogmoet verrader en diergelijke meer, nemende verder, nog ten blijke der onverdraegelijke houdinge en handelwijze van d=o steutel het geene dat in deesen welke propositie in gem. negawange door den preeses /. sonder sig hier over te declare„ „ren. /. in omvrage gelegt Sijnde; de vergaderinge voor hun aandeel daar toe volkomen vrijheid vergaderinge bij geschrift tot nadeel van zijn persoon hebbende ingedient en met neen b'antwoort wier„ „de niets te sijn ingebragt dan het geene reeds aen zijn Eerw: was gepreadverteert zoo vraegden alver„ „der off dan ook iemand in dese vergaederinge iets op zijn perzoon en ampt ten prejuditie wiste te zeggen daar niemand op repliceerden zoo verklaerden d=o steutel alverder deszelfs on„ genoegen dat de broederen hadden konnen tot een besluijt treeden, sonder dat een leeraer pre„ „sent waere geweest, als vast stellende, daer toe niet gequalificeert te zijn, veel minder om zijn Eerw: als vicescriba in zijn ampten kk: bestie„ „ringe te moogen treeden, gelijk met het aanstel„ „len van een scriba in desen zijnde gedaen, dat egter unanimelijk het Contrarij wierde g'oordeelt en goed gevonden van het een en andere mede op het Eerbiedigste Extract te presenteeren aan den wel Ed: agtb: heer Meijert Iohan van Iasinga vent, den raad, gouverneur en directeur deser Provintie /:lager accordeert /:was gtekent:/: A: D: mourits E: g: Cercq en Diacon. traheerd teer ordere van den wel Ed: agtb: gouverneur en derecteur deser provintie Copia brief, van welke het origineel bij d=o steutel berustende is, Aan de Eerw: kerk vergaedering alhier, vergaederinge. verleend. No Wel
English
101 14 Reverend Sirs, 1760. Respectfully presents for the serious consideration of Your Reverences reflections whether it is still fitting for me, the undersigned, however sincerely I declare my desire to serve in all faithfulness in that part of my office concerning church governance, if Your Reverences would only rightly reflect upon the manner of proceeding of the two most recently held meetings of the 3rd and 8th of this month, especially the dishonorable reproach made against me by Dominie Grieze, as appears from the last-mentioned resolution. On which account I respectfully communicate to Your Honors that for the time being, provisionally, I shall withdraw, firstly on account of the mentioned dishonorable conduct of Dominie Grieze and further matters touched upon in this resolution book to be understood, as well as that with regard to the mentioned Extract from the latest meeting, having then been vice-scriba in name, I have sent nothing to the Honorable Respected Council of Policy here, gladly leaving such to Your Reverences from the foregoing. Further, I heartily pray the all-sufficient God of the covenant that He may be pleased to guide and keep Your Honors in all truth through the Good Spirit, and so I sign with the requisite esteem. Underneath stood: Reverend Sirs, Your Reverences' humble servant and fellow laborer in the work of the Lord. Signed: A. P. Steutel, minister of the Divine Word. In the margin: Amboina, Victoria, the 14th of July, Anno 1760. expressed concerning his reverend person as laziness, pride, traitor, and the like, taking further as evidence of the unbearable attitude and conduct of Dominie Steutel that which in this on which account. which proposal in the said meeting having been put to the vote by the president, without declaring himself on this, the meeting for their part complete freedom thereto On which account, having gone through this common register, and further having reasoned and spoken about various points, sentences, and expressions appearing therein, both with respect to His Reverence's complaint concerning his aforementioned colleague, the Reverend Grieze in particular, and further with regard to the meeting and the conduct of the church council in general, it was provisionally understood, upon the proposal of the Governor, that in order, as far as in us lies, on the one hand, to preserve the esteem and truth of both their Reverences' persons and ministries, and on the other hand, in any case, not to cause or give rise to any too public scandal, to the disedification and feared loss of the desired fruits of their united labor to or among the general congregation, for the present, all those aforementioned papers shall be kept from the public by this meeting; yet nevertheless, to have the same delivered by our secretary to the Reverend Grieze, under special order and commission to communicate at the same time to His Reverence that from the bounden meeting. granted. modesty. 103: modesty and principal duties of and to his pastoral office, for the best, it will and shall be expected that an answer be given to this meeting on all matters, as required, with all moderation, as briefly as possible; and until the receipt of which, therefore, it was also thought fit to suspend all further decisions regarding this, in the hope that, to some effect, some means might yet be found whereby good unity and mutual fellowship may be restored for the benefit and salvation of the church, and the congregation, through reasonable offenses, might not be brought to further slander and aversion than is already more than too much experienced among them. Likewise, there having been shown and presented by the Governor a certain extract of a resolution of the church council dated 8 July, showing that the Reverend Minister Steutel had proposed there, and at the same time declared himself inclined, at the request of one Elisabeth Tamaselahitoe, expressed concerning his reverend person as laziness, pride, traitor, and the like, taking further as evidence of the unbearable attitude and conduct of Dominie Steutel that which in this which proposal in the said meeting having been put to the vote by the president, without declaring himself on this, the meeting for their part complete freedom Tuesday the 8th of July 1760: was also proposed to the meeting by Dominie Steutel. Extract from the Resolution taken in the combined church meeting, held at Amboina at Castle Victoria: to administer the Holy Communion at home, and also to conduct the divine service there, because she was unable to come to church, and due to some infirmity could not even sit; and concerning which His Reverence, following what he had wished to take upon himself, had also further come to give notice to His Honor, with the request that, at the suitable time intended for this, he would be pleased to permit that the usual bell be rung, and the requisite bread and wine be provided for this by order, in such manner as Their Reverences seemed to have granted His Reverence complete freedom for all such, according to the text of that Extract as follows. to. meeting. granted.
Dutch transcription
101 14 Wel Eerwaerde Heeren, 1760. Geeft Eerbiedig, in serieuse overweginge aen uw Eerw:s bedenkingen over, of 't mij onderget: wel lan„ „ger voegelijk is omme /. hoe trouwhartig anders 't deel mijnes ampts aengaende 't kerken bestier, betuijge lust te hebben in alle de trouwigheijt te fungeeren in„ dien uwsel Eerw=s alleen de handelwijse van de twee laast gehoudene vergaederingen van 3: en 8: deser maer recht gelieven te reflecteeren praecipucee het eereloos verwijt van d=o grieze aen mij /. blijkens laastgem: resol: gepleegt weshalvven Communiceere./. uwel Ed: Eerbiedig dat bij provisie mij voor't eerst / uijt hoofde van gerepte eerloos„ „heijt van d=o grieze en verder aengeroerde zaeken in dit resolutie boek te bevroeden sal ontrecken als me„ „de dat ten reguarde van 't gem: Extract bij Jongste ver„ „gadering als doe vice scriba in naam geweest zijn„ de niets hebbe laeten afgaen aan den wel Ed: agtb: raad van Politie alhier laetende sulks uijt 't voorgem: gaerne aen uwE=ds over, wijders bidde geernde¬ algenoegsaemen verbonds godt dat hij uwelE:s door den goeden geest in alle waerheijt sal gelieven te leijden, en te houden, zoo tekene mij met de vereijste agting. /:onderstond wel Eerw: heeren, uwel Edw: D: v: dienaer en me „de arbeijder in het werk des heeren. /:getekent./. A: P: Steutel v: d: m: /: in margine /. amboina victoria den 14: Julij A:o 1760: omtrent sijn terw: persoon uijtgedrukt als luijheijt hoogmoet verrader en diergelijke meer, nemende verder, nog ten blijke der onverdraegelijke houdinge en handelwijze van d=o steutel het geene dat in deesen weshalven. welke propositie in gem: vergaderinge door den preeses /. sonder sig hier over te declare„ „ren. /. in omvrage gelegt Sijnde; de vergaderinge voor hun aandeel daar toe volkomen vrijheid Weshalven dan dit gemeene register doorlopen, en voorts over diverse daar in voorkomende poinctene„ periodes Exepressien, zoo wel met opzichte van zijn Eerw: beklagh, omtrent voorm: zijnen ampt „genoot, den Eerw: Grieze in 't particulier, als ver„ „der met betrekking, tot vergaedering en gehouden procedure van kerkenrade in 't gemeen, geraison„ „neert, ende gesprooken zijnde, zoo wierd op voor„ „stel van den heer gouverneur provisioneel verstaen, dat omme /. voor zoo veel in ons is :/ ten eenen, de ach„ „ting en waerheijt van beijder haar Eerw: personen 't en diensten te Conserveren; als ten anderen om in allen gevalle, gene te opentlijke ergernis, tot ontstigting en gevreesdt verlies, der gewenste vruchten van derselver verenigden arbeijd, aen ofte onder den generaelen gemeente te doen ontstaen ofte gebooren werden; voor als noch, alle voorm: die papieren, van wegens dese vergaedering zullen werden ge„ „houden buijten 't publijque; doch egter niet te min, om deselve door onsen secretaris te doen ter handstellen, aan den Eerw: Grieze, onder speciale ordre en Commissie van tegelijk Zijn Eerw: te Communiceeren, dat men van den schuldigen vergaederinge. verleend. modestie. 103: modestie, en voornaeme plichten, van ende aan des¬ zelfs leeraer ampt ten besten wil, en zal verwagten, dat op een en ander, nae vereijs, met alle moderatie, zoo kort doenlijk, aan dese vergaedering g'antwont„ werde. en tot 't inkomen van welks, derhalven dan ook wierde goed gevonden, alle verdere disposi„ „tien desen aengaende te surcheeren. off 't wesen mogte, dat ten enigen effect, hopen zouden ofte noch niet wel eenige middelen zoude kunnen gevonden werden; waar door den goeden eenigheijt, ten ouderlinge gemeenschap, tot nutte en heijl der kerke hersteld, en den gemeente, door billijke ergernissen, niet gebracht mogte werden, tot verderen opspraek en afkeer, dan men thans reeds meer dan te veel, onder deselve te ondervinden koomt. - Insgelijks door den heer gouverneur vertoond ende overgegeven zijnde, zeker Extract resolutie van kerken rade dato 8: Julij, ten blijke dat door den Eerw: predikant Steutel aldaar voorgesteld, en teffens verklaerd waere, geinclineert te zijn, om op versoek van enen Elisabeth Tamaselahitoe, omtrent sijn Eerw: persoon uijtgedrukt als luijheijl hoogmoet verrader en diergelijke meer, nemende verder, nog ten blijke der onverdraegelijke houdinge en handelwijze van d=o steutel het geene dat in deesen welke propositie in gem: vergaderinge door den preeses. /. sonder sig hier over te declare„ „ren. /: in omvrage gelegt Sijnde; de vergaderinge voor hun aandeel daar toe volkomen vrijheid Dingsdag den 8:' Iulij 1760: wierde mede door d=o steutel aan de vergaederinge voorgesteld. Extract uit de Resolutie genomen in gecomb: kk: vergaede„ ringe, gehouden tot amboina aen 't Casteel victoria - aen huijs het H: Nachtmael te bedienen, ende ook aldaer, den Gods dienst te verrigten, vermits desel„ „ve niet instaat waere, in den kerke te komen, en door enigh ongemak zelfs niet zitten koste; en waar omtrent zijn Eerw: /. nae 't geen op zich had willen neemen. /. zijn Ed: dan ook alverder waere komen kennisse te geven, onder versoek dat, ten daer toe voorgenomen bequaeme tijde, zoude gelieven te permitteeren, dat den ge„ „woonen klok geluijd, en 't vereijste van brood en wijn, daer toe per ord=re verstrekt zoude mogen werden, in diervoegen als haar Eerw: tot alles zulks, aen zijn Eerw: volkomen vrijheijt scheenen verleend te hebben nae luijd van dat Extract als volgt. aen. vergaederinge. verleend.
English
Tuesday the 22nd of July 1760. Extract from the Resolution taken in the church meeting at Amboina at Castle Victoria. It was proposed to be inclined, upon request, to administer the Lord's Supper at home to a certain Elisabeth Tamaselahitoe, and also to conduct divine service there, since she is unable to come to church, indeed cannot even sit due to an ailment, further undertaking to give the necessary notice thereof to the Right Honorable Lord Governor and Director of this province, and to request the same, whereupon, after being put to the vote by the president, the meeting for their part granted full liberty thereto. Below stood: agrees. Was signed: C=s Grieze, p. t. secretary. With communication from His Honor furthermore that, because of the objections which had been found regarding such an extraordinary practice—disapproved by the Early Christian Church from the time it began to be blessed with the protection of the secular authorities, and at the same time being, if not contrary, always very conspicuous in relation to the order that is currently held and observed in our public church—he had not been able to proceed to such a thing, and therefore also deferred His Reverence in this matter until such time as it might be somewhat further elucidated, or whether such had been expressed concerning His Reverence's person as laziness, pride, traitor, and the like; taking further, as evidence of the intolerable attitude and conduct of Domine Steutel, that which in this matter has caused this meeting to deem it proper to present an extract to the Right Honorable Lord M. J. van Idsinga, Governor and Director of this province, regarding a certain proposition of Domine A. P. Heutel, contained in the resolution of the 8th of this month, to administer the Holy Supper at the house of a certain woman Elisabeth Tamaselahitoe. Which proposition, having been put to the vote in the said meeting by the president without declaring himself on this matter, the meeting for their part had granted full liberty thereto. Which, according to the declaration of the brother elders in this church meeting, was not to be applied to the matter itself, but to the communication to the Right Honorable Lord, etc. etc., having declared that the liberty granted by them to His Reverence Steutel was not to be applied to that matter itself, but only to the communication of His Reverence's inclination regarding the true understanding of such to His Honor. And concerning which, His Honor then, upon His Reverence's further applications made thereto the day before yesterday, also requested the advice of this meeting, whether, preserving and in accordance with church order, free from necessary hesitations, one might indeed grant permission in this matter. Whereupon, all such things having been fully, attentively discussed and reasoned, it being taken into consideration, on the one hand, that certainly from the edifying administration of that Holy Sacrament in a private house, and particularly in this aforementioned extraordinary case, nothing of such a nature need be thought, inferred, understood, or posited that one would be just as compelled to deny it absolutely through our intervention or to reject it entirely as reprehensible; but also, on the other hand, that the request made thereto by that so unfortunate woman—concerning never being well able to take part in it in the public church—might perhaps originate from too anxious a concern that could be attached to the outward sign, or otherwise that easily something similar might fall unhappily upon other, here generally quite simple and weak fellow believers, leading them to notions that might somewhat divert them from the true or proper nature and observance of the matter itself. Thus it was understood that one cannot well and may not grant our consent and condescension in such matter, before and until Their Reverences shall be able to elucidate to us, through this or that, whether synodal or classical dispositions, or examples in our Reformed Church, that such a thing is permitted; while in the meantime one wishes to leave commended to Their Reverences' good care and service to bring the aforementioned matter to the table in that combined assembly, both in respect of Her Reverence's declaration—expressed somewhat obscurely in the aforementioned extract resolution—and as to whether it might be lawful or permitted by any ecclesiastical acts, and on which account then also Her Reverence, by further extract of 22 July, reads, in so far as this is concerned, as follows: and thus then at the same time, each according to abilities and capacities, also to help decide everything that might in any way serve to any benefit and edification of the said sister.
Dutch transcription
voorgesteld, om op versoek g'inclineerdt te zijn, bij ene Elisabeth Tamaselahitoe aan huijs het nagtmaell aen deselve te bedienen, ook aldaer den gods dienst te verrigten, vermits deselve niet in staet zijnde in de kerk te komen. Ia selve door een ongemak niet konde sitten, nemende verder op sich om daar van aan den wel Ed: agtb: heer gouverneur en Directeur de„ „ser provintie de nodige kennisse te geven, en zulks te verzoeken, wanneer na omvrage door den presis de vergaederinge voor hun aendeel daer toe volkomen vrijheijt verleende. /.onderstond./. accordeert /. was getekend. /. C=s grieze p: l: ser: met Communicatie van zijn Ed: alverder dat om de bedenkingen, die omtrent zulk een Ex„ „tra ord=e bij de Eerste Christen kerke /: van den tijd dat met den protexie, der weereldse overhee„ „den gezegent begoste te werden. /: afgekeurde, en teffens met den ordre, die thans in onsen publijque kerk, gehouden ende betracht wert, zoo al geen strijdige, altoos zeer op zichtelijke zake gevonden had: tot zulks niet hadde kun„ „nen overgaen, en dierhalven ook zijn Eerw: in een en andere uijtgestelt, ter tijde enigsins naeder g'elucideert zoude kunnen wesen, ofte zulks omtrent sijn Eerw: persoon uijtgedrukt als luijheijt hoogmoet verrader en diergelijke meer, nemende verder, nog ten blijke der onverdraegelijke houdinge en handelwijze van d=o steutel het geene dat in deesen zoo heeft dese vergaederinge goed gevonden, Extract te pre„ „senteeren aan den wel Ed: agtb: heer M: I: v: Id„ singa gouverneur en Directeur desen Provintie betreffende zeeker propositie van d=no A: P: Heu„ „tel, vervat in de resolutie van den 8: deser, om het h: avondm: te bedienen aen het huijs van Zeeker vrouwe Elisabeth Tamaselahitoe. welke propositie in gem: vergaderinge door den preeses. /. sonder sig hier over te declare„ „ren. /. in omvrage gelegt Sijnde; de vergaderinge voor hun aandeel daar toe volkomen vrijheid Dingsdag den 22:' Iulij 1760: Extract uijt de Resolutie genomen in kk: vergaedering tot amboina aan 't Casteel victoria, zoo wel in opzichte van haar Eerw: verklaering /. bij opgem: Extract resolutie wat duijster uijtge„ drukt. /. als door enige acta Exclesiastica, wel geoorloft ofte gepermitteert mogte wesen, en wel„ „kenthalven dan ook haar Eerw: bij nader Extract van 22: Julij, luijdende. /. in zoo verre desen aengaet. /. als volgt. dan, in dien Combinatie ter tafel te brengen, en dus dan teffens, elk nae vermogens en bequaem„ „heden, ook te helpen besluijten, alles wat in enigen wijse, ten enigen nutte en opbouw zoo. vergaederinge. verleend. 105 1760. 113 60 Elisabeth Tamaselahitoe aan huijs het nagtmaellaen t herkomstig zijn uijt een te angstvallige bekommering die aen dies uijtterlijke teeken zoude kunnen voorgesteld, om op versoek g'inclineerdt te zijn, bij ene deselve te bedienen, ook aldaer den gods dienst te verrigten, vermits deselve niet in staet zijnde in de ken te komen. Ia selve door een ongemak niet verleend hadde. het welke volgens verklaeringe der broederen ouderlingen in dese kerk vergae„ „deringe, niet op de zaeke zelfs, maer op de Com„ „municatie aan den wel Ed: agtb: heer moeste geappliceerd worden &=a &=a zich hadden verklaart, dat hunne aen zijn Eerw: steu„ „tel verleende vrijheijt, niet op die zaeke zelfs, maar alleen op den Communicatie, van zijn Eerw: inclinatie omtrent den waeren vang tot zulks, aen zijn Ed: geapliceert moeste werden. En welken aengaende, dan zijn Ed: op zijn Edm: op zijn Eerw:s /: ten daege van Eergisteren. /: naeder daer toe ge„ „daene instantien, ook verzochte, de adviesen de„ „ser vergaedering, off men behoudens en Conform kerken=ordening, vrij van nodige hasitatien, in desen, wel den toestemming verleenen zoude mogen; weshalven dan alles zulks in vollen al„ „tentelijk gesproken ende geraisonneert, ten enen wel in aenmerking genomen zijnde, dat zeker uijt den stichtelijken bediening van dat h: sacra„ „ment, in eenigh particulier huijs, En bijsonder in dit voorm: Extra ord=e geval, geensints iets soeda„ „nigs gedacht, opgemaekt begrepen, ofte gesteld zoude behoeven tewerden, dat men juist als genoodsaekt zoude zijn, zulks absolutelijk door onsen tussen komst te ontzeggen. ofte als verwerpelijk gehelijk aftekeuren, doch ook ten anderen dat almede, 't daar toe gedaene versoek, van dien zoo ongeluc„ „kigen vrouw (: van in den publijquen kerk; daer aen nooit niet wel mogelijk deel te kunnen nee„ „men /. misschien ook wel soude kunnen, te begrijpen komen; ofte andersints mede wel, dat ligtelijk iets diergelijks bij andere /. alhier in 't gemeen vrij„ eenvoudige en swakke. /. geloofs genooten, wel wat ongeluckigh zoude kunnen off mogen overvallen, tot denkbeelden, die hun enigermaeten van 't wae„ „re, of eigen wresen, en betrachting der zaeke selfs, af zoude kunnen leijden, zoo wierd dan verstaen, dat men in zulks, onse toestemming en Condescendentie, niet wel kan en ver„ „lenen moge, voor en al eer haar Eerw: door dese of geene, 't zij sinodale off classicale dispo„ „sitien, dan wel Exempelen in onsen geresor„ „meerde kerke, ons Elucideeren zullen kun„ „nen, diergelijk iets te weesen toegelaeten, ter„ „wijl men intussen aen haar Eerw:s goede zorgh en dienst wil bevolen laeten, om voorm:t dien dan, in dien Combinatie ter tafel te brengen, en dus dan teffens, elk nae vermogens en bequaem„ „heden, ook te helpen besluijten, alles wat in enigen wijse, ten enigen nutte en opbouw zoude. Zuster. 113 107
English
proposed, upon request, to be inclined to administer the Lord's Supper at home to one Elisabeth Tamaselahitoe, and also to conduct divine service there, because she is not able to come to church due to an ailment, and to kindly reach out to, comfort, and encourage this sister of the congregation through sound instruction in her so unfortunate and lamentable circumstances, so that through certain overly dark impressions she might not sometimes fall into gloomy melancholy, which, so far as possible, is always desired to be prevented in such weak persons; whereof Their Reverences shall be given notice by extract hereof. Likewise, it also having been shown by the Lord Governor a certain extract of a resolution of the deacons dated 17 July, showing that, on the one hand, a certain scruple seemed to reside with them, and on the other hand also the notion as if their commission and ministry would not bind them to attend the ecclesiastical meetings announced to them further or otherwise than only at the usual time, at the censura morum before the administration of the Holy Supper, or at the nomination and confirmation of elders and deacons. And further that on that account they might be permitted to withdraw themselves from, or keep separate from, all meetings of Their Reverences the ministers and elders; in which manner the aforementioned resolution of theirs read as follows: Extract from the Resolution taken by the brethren Deacons at Amboina at Castle Victoria, Thursday the 17th of July, in the Year 1760: It was communicated by the president that, having convened this meeting in order to learn the advice of the collective brethren concerning the present state of the church assemblies, where for some time past it seemed to have become customary that combined church assemblies are convoked by the Reverend ministers in this government, and in case of non-appearance at the same, deacons, as well as the permanent members, have been condemned to a fine of 24 stivers to the poor, from which it consequently had to be maintained and established that deacons also belonged to the church government, to bring to the table in that combined assembly, and thus at the same time, each according to his ability and competence, also help decide everything that might in any way serve to any benefit and edification. Whereas, however, the contrary appears not indistinctly from the contents of the form for the confirmation of elders and deacons, as well as the instruction granted to this body, which without doubt must serve as a guideline, because a meeting of their own, separated from that of the church assembly, was permitted to the deacons in the year 1690, as has also always been customary, and deacons have attended church assemblies no otherwise than at the censura morum, the election of new elders and deacons, and when the same are introduced; testifying that he finds himself encumbered in that regard, all the more because the disputes, differences, and disagreements already flared up between the ministers could sometimes be of great consequence, and thereby having no small anxiety whether through non-appearance, or rather unqualified appearance, in church assemblies and the taking of sometimes very precarious decisions occurring there, this body might get into a vortex of confusions and great accountability; testifying that these difficulties had moved him, the president, to present these matters to the collective brethren and submit them for consideration, so that after mature deliberation and mutual consultation a decision might be made in that regard as to how this body should conduct itself in the most careful manner in the future upon notice of the so-called combined church assemblies. Which matter having been taken attentively into careful consideration, the collective brethren declared they did not know for certain whether this body is obliged to appear in the church assembly, or rather had the liberty to withdraw themselves from the same, all the more because attending the same regarding certain disputes cannot take place without worry and great anxiety for this body, as they have ordinarily already occurred in the most vehement manner and in the absence of the deacons, and having therefore no information about the true subject of the defiant disagreements; on which account it was also unanimously deemed best that deacons shall provisionally excuse themselves from attending the combined church assemblies, except at the censura morum, elections of elders and deacons, and their introduction, unless the council might be provided with further orders; and furthermore approved to present an extract hereof in the most respectful manner to the Right Honorable Lord Meijert Iohan van Idsinga, Governor and Director of this Province.
Dutch transcription
voorgesteld, om op versoek g'inclineerdt te zijn, bij ene Elisabeth Tamaselahitoe aan huijs het nagtmaellaen deselve te bedienen, ook aldaer den gods dienst te verrigten, vermits deselve niet in staet zijnde in de haeb t komen In lelve door een ongemak niet Zuster der gemeente, door goed onderricht, in die haere zoo ongeluckige en beklaeglijke omstandighee„ „den, genegentlijk te gemoet te gaan, te troosten, en op te beuren, om door enige te duijstere bevattingen zomwijlen niet te vallen in droefgeestige swaermoe„ „digheeden, die zoo veel mogelijk, bij zulke swacke althoos gewenst werden, te mogen werden voorge„ „komen, waer van haer Eerw: p=r Extract deses zal werden kennisse gegeven. Insgelijks almeede door den heer gouverneur ver„ „toond zijnde, zeker Extract Resolutie van di„ „aconen de dato 17: Julij, ten blijke dat ten eenen, bij deselve wel eenigen scrupule, en ten anderen ook 't denkbeeld scheene te resideeren, als off dersel„ „ver Commissie en dienst, hun niet te verbinden zoude komen, omme de hun aengekundigt wer„ „dende kerkelijke vergaderingen verder ofte anders dan alleen ten gewoonen tijde, op 't sensura morum voor den bedeling des h: avondmaals, off wel den nominatie en bevestiging van ouderlingen en diaconen bij te moeten wonen. En voorts dat dient„ „halven hun wel als gepermitteerd mogte wesen, wierde door den presis gecommuniceert dat dese ver„ „gaderinge hebbende laeten beleggen, om de gesaement„ „lijke broederen haer advijs te mogen vernemen over „den tegenswoordigen toestand der kerkelijke vergaederin„ „gen, alwaar thans eenigen tijd herwaerds als in usantie scheijnenden te zijn gekomen dat door „de Eerw: heeren predicanten ten dezen gouver„ „nemente, gecombineerde kk: vergaderingen worden geconvoceert, en bij non Comparitie in deselve diaconen, zoo wel, als de permanen„ „te leeden in een boete van 24: stver=s aen den ar„ „men zijn gecondemneert, gevolgelijk daer uijt diende te werden gesustineert en vast ge„ „stelt, dat diaconen meede tot de kk: regeeringe Extract uijt de Resolutie ge„ „noomen bij broederen Diaconen tot Amboina aan 't Casteel Victoria, Donderdag den 17:' Julij A=o 1760: hun van allen haar Eerw=s / predikanten, en ou„ „derlingen. /. bij een komsten, als te ontrecken, ofte afgesondert te houden, indiervoegen voorm: die haere Resolutie luijdende waere als volgt, dan, in dien Combinatie ter tafel te brengen, en dus dan teffens, elk nae vermogens en bequaem„ „heden, ook te helpen besluijten, alles wat in enigen wijse, ten enigen nutte en opbouw hun behoorden. 109 voorgesteld, om op versoek g'inclineerdt te zijn, bij ene Elisabeth Tamaselahitoe aan huijs het nagtmaell aen deselve te bedienen, ook aldaer den gods dienst te verrigten, vermits deselve niet in staet Zijnde in de kenk te komen. Ia selve door een ongemak niet behoorden, daar egter het tegendeel niet onduijster voorkomende, bij den inhoud van het formulier wegens de bevestinge der ouderlingen en diaco, „nen, als mede de Jnstructie aan dit Collegie verleend /. het welke buijten twijffel tot een rigtsnoer dient te strecken /. vermits aen diaconen ene bij eenkomste op haar selve /. gesepareert van die der kk: vergaederinge in den Jaere 1690: /: is ge„ „permitteert, soo als ook althoos gebruijkelijk is geweest, en diaconen niet anders kk: vergadering „ge hebben bijgewoont dan het Censuramorum de electie van nieuwe ouderlingen en diaco„ „nen, en wanneer deselve zijn g'introduceert onder betuijginge zich daar omtrent belem„ „mert te vinden, te meer dewijl de reets in vlam geraekte dispuiten, verschillen, en oneenigheeden tussen de leraren som tijds van groote gevolg kon„ „den zijn, en daer door geene geringe bekomme„ „ringe hebbende of door het niet, dan wel ongequa„ lificeert Compareren, in kerke vergaederinge, en neemen van somtijds aldaar voorkomende seer haglijk dispositien, dit collegie in geen draaijkolt van verwarringen en groote verandwoordinge konde geraeken; met betuijginge dat deze swaerigheeden hem preses hadden gepermoveert, om de gesaementlijke broederen dese saekelijkhee„ „den voortestellen, en in overweeginge te geven, om nae rijpe deliberatie en gemeen overleg, dien aengaende tot een besluijt te mogen overgaan, hoe„ „danig dit Collegie zig in den aenstaenden, bij be„ „kentmaekinge der zogenaemde gecombineerde kk: vergaederinge, op de sorgvuldigste wijse soude dienen te gedraegen. — welke eene en andere met attentie in nauwkeuri„ „ge overwweginge genoomen wierde, zoo verklaerdende gezaementlijke broederen niet voorseker te weten off dit Collegie genoodsaakt is, in de kk: vergaederinge te verschij„ „nen, dan wel vrijheijt hebbende, sig van deselve te ontree„ „ken, te meer om dat het bijwoonen derselve over eenige verschillen, niet sonder sorge en groote bekommeringen voor dit Collegie kan geschieden, alsoo ordinair reets op het heevigste en in absentie van diaconen zijn voor„ „gevallen, en dus geen jnformatien hebbende, van het wae„ „re onderwerp der trotteerende oneenigheeden, waswee„ „gen ook een dragtiglijk wierde het beste geoordeelt, dat diaconen sig bij provisie sullen excuseeren, van het bijwoonen der gecombineerde kk: vergaderinge, ex„ „cepto op het Censura morum; verkiesingen van ouderlingen en diaconen, en derselver Jntroductie, ten waere dat raet nader ordres mogten werden gemunieert: en verders goed gevonden, op het al„ „ler Eerbiedigste Extract deses te presenteeren, aen den wel Ed: agtb: heer Meijert Iohan van Idsinga, gouverneur en directeur deser dan, in dien Combinatie ter tafel te brengen, en dus dan teffens, elk nae vermogens en bequaem„ „heden, ook te helpen besluijten, alles wat in enigen wijse, ten enigen nutte en opbouw om. Provintie. 111 113
English
1760. to administer the Lord's Supper at home to Elisabeth Tamaselahitoe, and also to conduct the divine service there, because she is unable to come to church, indeed due to an ailment is not able to go out. Province, alongside the council. Lower. Agrees. Was signed: A: D: Mourits deacon and president. So it was likewise, at their request to be somewhat elucidated regarding this matter by this assembly, understood in this regard to grant the aforementioned esteemed deacons, by extract of this, that although according to the liturgy and other ordinances their ministry is certainly of a different nature and observance than that with which, outside the special service of the Reverend ministers, the elders are tasked in the co-governance of the church and the special oversight of the congregation, nevertheless their Honors, as belonging in a certain respect to the common body of that communion, therefore by no means have the liberty, when meetings are announced to them in the usual manner in the name of the Reverend president, ever to withdraw themselves therefrom, or without good reasons of lawful hindrance to stay away from the same, but on the contrary, that they are certainly obligated to be found there readily at all times to hear all such propositions as the Reverend president might see fit to bring to the table in that combination, and thus at the same time, each according to his abilities and capacities, also to help decide everything that in any way could be found to serve for any benefit and edification of the church, as well as for the greatest uplifting of the congregation; in such a manner that, at most, each individual member only retains the liberty, in the event of an irreconcilable discrepancy of opinions and votes, to request with all required modesty that merely their own sentiments, in proper words and especially avoiding all hateful phrasing or terms, be recorded in the resolution. Just as, on the other hand, this may not be denied or refused to anyone. And this our declaration is therefore also expected to be sufficient, both for the requested instruction of the aforementioned esteemed deacons and that thereby further may be prevented all such arbitrary secessions of any of the members from their common body, which never end or result in anything other than the disturbance of the mutually necessary fellowship, leading to the hateful afterbirths of dispute, confusion, schism, and offenses, ultimately and most lamentably to the general detriment of the church. And for which reason it was also resolved to send an extract of this to the regular church council, insofar as it also concerns their Reverences, for their attention. Furthermore, it is resolved to approve their Reverences' arrangement and disposition by resolution of 22 July regarding the mutual exchange of the two schoolmasters in the villages of Waeij and Hatoe, Cornelis Lesiteno and Andries Pietersz, in order to clear out of the way in the best manner various disputes that had already arisen with the chiefs of those villages. Below stood: Amboina at Castle Victoria, date as aforesaid. Was signed: H: I: v: Idsinga, P: v: Iongstal, A: F: Baudouin, I: A: D: Villeneure, Is Olivier, and I: C: Cruijpenning. Agrees. Friday the 12th of September 1760. Absent: Captain De Mares due to indisposition, and the Heads of the Trading Posts of Saparoua and Laricque. Having been submitted by the Governor a certain document brought to his Honor by the Minister Cornelis Friese after communication the evening before yesterday, with the request that the same might be accepted as a sufficient answer to all such writings as were successively addressed to this assembly by the fellow Minister Adriaan Pietersz Steutel regarding his accusation as well as the greatly maintained injury to both his person and his services, and which, according to our previous resolutions of the 16th of this month, were delivered into his Reverence's hands, reading as follows: Answer of the undersigned Cornelis Friese to the libelous writing.
Dutch transcription
1760. Elisabeth Tamaselahitoe aan huijs het nagtmael aen deselve te bedienen, ook aldaer den gods dienst te verrigten, vermits deselve niet in staet zijnde in de kenk te komen. Ia selve door een ongemak niet Provintie, nevens den raad. /:lager. /. accordeert /:was getekend: /. A: D: mourits diacon en pre„ zoo wierdt almede op derselver versoek, om dientwe„ „gens door dese vergadering enigsints g'elucideert temogen wesen, ten desen verstaen voorm: E=s diaconen, door Extract deses te bedeelen, dat alhoe„ „wel nae formulier en andere ordonnantien, zeker„ „lijk hunnen bedieninge, wel van eenen anderen nateur en betrachting is, dan die waer mede /. buijten den bijsonderen dienst der Eerw: predi„ „kanten. /. de oulingen in 't mede bestier der kerk, en bijsonderen toezicht over de gemeente belast zijn, dat nochthans ook hun E=s als in zekeren opzichte, tot 't gemene lichaem dier Communie behoorende, derhalven dan ook geensints de vrijheijt hebben, omme hun /. op den gewoonen manier. /. uijt naem van den Eerw: presis de vergaderingen werdende aangesegt, zichooit daer van te onttrecken, ofte zonder goede redenen, ten wettigen verhindering, uijt deselve agter te mogen blijven, maer ter contra„ „rie, dat voorzeker verplicht zijn, zich al„ „toos geredelijk aldaar vinden te laeten, ten aen horing aller sodaenige propositien, als den Eerw: presis, zoude mogen goed vinden, als hadde /. Vermeene, als nog meer genoegsame reeden gehad te hebben; Het is buijten alle tegenspraak, dat ieder Christen voorgesteld, om op versoek g'inclineerdt te zijn, bij ene dan, in dien Combinatie ter tafel te brengen, en dus dan teffens, elk nae vermogens en bequaem„ „heden, ook te helpen besluijten, alles wat in enigen wijse, ten enigen nutte en opbouw der kerke, zoo wel als ten meesten stichting der gemeente, gevonden zoude kunnen werden, streckende te kunnen weesen, indiervoegen, dat ten uijtersten, maer aan elk bijsonder lid, des noods, die vrijheijt overblijft, dat bij eene niet wel te vergelijkene, discrepantie van ad„ „viesen, en rotas, met alle vereijste zedigheijt mo„ „ge versoek doen, dat alleen eenvoudiglijk des„ „selfs sentimenten, in behoorlijke, en voor al, met vermijdingh van alle haetelijke bewoordingen, ofte termen, bij resolutie werde aengetekent. Zoo als zulks daer en tegen ook weder nie„ „mand moge ontzecht ofte geweijgert werden, En welke dese onse verklaering, derhalven dan ook verwagt wert, genoegh te zullen zijn, zoo wel ten verzocht onderricht van voorm: hun E=s diaconen, als dat teffens, daar door verder mogen werden voorgekomen, alle sodanige willekeurige afzonderingen, van dan. eenige 2 sis. 1/15 enige der leden van hun gemeen lichaem, als nooit, anders, dan ten storenis der ouderlinge noodsaekelijke gemeenschap, tot de haetelijke nae geboortens, van twist verwarring, scheu„ „ring, en ergernissen, eijndelijk te zeer beklaeg„ „lijk, ten algemeenen nadeel der kerke ko„ „men te eijndigen ofte uijttelopen. En waer„ „omme dan ook noch verstaen wierde; van desen, almede Extract te doen toekomen aen gewoonen kerkenrade, in soo verre meede haer Eerw: aengaet, tot derselver attentie Werdende al voorts verstaen te approbeeren haar Eerw=s schicking en dispositie bij re„ „solutie van 22: Julij, ten verwisseling den een tegens den ander der beijde schoolm=rs in de negorien Waeij en Hatoe Cornelis Lesiteno, en Andries Pietersz: om diver„ „se reeds omstaene onenigheden, met dies negories hoofden, dus ten besten uijt den wegh te ruijmen. /. onderstond. /. amboi„ „na aan 't Casteel victoria dato voorsz /:was getekent:/ „rie, dat voorzeker verplicht zijn, zich al„ „toos geredelijk aldaar vinden te laeten, ten aen horing aller sodaenige propositien, als den Eerw: presis, zoude mogen goed vinden, als hadde /: vermeene, als nog meer genoegsame reeden gehad te hebben; Het is buijten alle tegenspraak, dat ieder Christen /:was getekent. /. H: I: v: Idsinga, P: v: Iongstal, A: F: Baudouin, I: A: D: ville„ „neure, I=s Olivier, en I: C: Cruijpenning, dan. en Accordeert. noch 142 opor tuynt te mogen yoo Vrijdag den 12:' 7ber: 1760: absent den Capitain De Mares, mits Indispositie, en de Hoofden der Comp„ toiren Saparoua, en Laricque; Door den heer Gouverneur overgegeven zijnde, zeker schrifteur door den Predikant Cornelis Pieze nae Communicatie Eergisteren avond, aan zijn Ed: toegebracht onder versoek dat 't zelve mogte werden aangenomen als een voldoenend andwoord, op alle sodanige geschriften als successive door den mede Predikant Adriaan Pietersz Steutel, ter zijner accusatie zoo wel als grote„ „lijks gesustineerde Laesie zoo aan desselfs persoon als diensten ter deser vegadering D geaddresseert en nae vorige onse Resolutien van 16: deses, aan zijn Eerw: waeren ter hand gesteld, Luijdende als volgt. — Andwoord van de onderget: Cornelis Friese, op het eer en Naam rovent geschrivt hadde /: Vermeene, als nog meer genoegsame reeden gehad te hebben; Het is buijten alle tegenspraak, dat ieder Christen „rie, dat voorzeker verplicht zijn, zich al„ „toos geredelijk aldaar vinden te laeten, ten aenhoring aller sodaenige propositien, als den Eerw: presis, zoude mogen goed vinden, als en 117 1760. dan.
English
Right Honorable Lord and Lords Having seen and read, not without great offense, but also not without the utmost indignation, the honor- and name-robbing writing of the minister Adriaan Pietersz Steutel, addressed to your Right Honorable Lord and Lords, in order, were it possible, not only to declare me unworthy of my office and ministry, as his Reverence with a shameless face thunders this papal excommunication over me, but also to banish me from the society of all honest people; So have I, immediately upon receipt of this, by virtue of the highly venerated orders of your Right Worships from the secretary Wolfert Ioan van Lingen, deemed it necessary to answer the same only briefly and with few words. To come then immediately to the matter itself, I note this honor- and name-robbing writing as containing four principal parts: Firstly, that the resolution of the 11th of December would be false. Secondly, that I am a traitor to the church council. Thirdly, that the elder Ian Meijer has been declared a rogue. Fourthly, that I am a dishonorable man. Wherefore, solely in defense of my good name and reputation, notwithstanding that I had sufficient reason briefly to portray our notorious and everywhere celebrated defender in vivid colors, not so much for the sake of refutation (regarding it as unnecessary) as for the removal of soul-destroying prejudices that one or another might have conceived against me, I shall make some remarks on the far-reaching, scandalous, and defamatory expressions. Because I trust that among all sensible people the reading of this honor- and name-robbing writing will be sufficient for its refutation. 1760 Writing of the Minister Adriaan Pietersz Steutel, to the Right Honorable Lord Meijert Iohan van Iasinga, Governor and Director of this province, together with the Honorable Council of Policy of this Castle Victoria. As for the first point, without lingering in the least on refuting the foolish reasoning of our new attorney, who in order to earn some wage was quite willing to engage himself as the drafter of this writing; since the author himself, Adriaan Pietersz Steutel, was incapable of this, I appeal solely, for the confirmation of the truth of the said resolution of the 11th of December, to all the elders present. Whom I very respectfully request, if your Right Honorable Lord and Lords deem the appointment of two native schoolmasters worthy of such, to let appear in your Honorable and Illustrious assembly, and to question them one by one as to for whom they cast their vote in the above-mentioned church meeting of the 11th of December; whereupon I am assured with a quiet conscience that these brethren giving testimony to the truth, your Right Worships will also be completely convinced of the truth of the said resolution, in case one or another in your Illustrious assembly might have doubted this. Since now all truth must stand in two or three witnesses, and the well-known saying is true: ubi rerum testimonia adsunt non opus est verbis; where the testimony of the facts is at hand, it is not necessary to use words. Thus I proceed herewith to the second point, whereby I am declared a traitor to the church assembly. Concerning this malicious, foul, and never-heard-of slanderous language, I very humbly request that your Right Honorable Lord and Lords will only be pleased to reflect that this church meeting was not called together by me, considered as president, according to my own arbitrary will, as they have wished to show to your Right Honorable Lord and Lords in the defense of these malicious expressions, but at the request of Dominie Steutel himself, who sent the sexton to me, requesting in the name of Dominie Steutel that an extraordinary church meeting might be convened. Whereupon I sent the sexton, or rather his son (who was performing this work for his father at that time), back again with a friendly request to be pleased to communicate to me, as president, the reason for convening this church meeting, or else to have this meeting summoned himself. But I received a refusing answer, adding thereto that I, being president, had to perform this. Whereupon then immediately, to prevent further dissension, I ordered the sexton to summon this church meeting, yet directly charging him along with this to communicate to Dominie Steutel that I would not be present in this church meeting, that they are certainly obliged always readily to let themselves be found there to hear all such proposals as the Reverend President might think fit, and that therefore Dominie Steutel with the members present could handle the matters arising according to their pleasure; that I now did not appear at this meeting (as I had already said before), I believe that I still had more than sufficient reasons. It is beyond all contradiction that every Christian... Yet with the greatest astonishment I, the undersigned, see in the defense of this malicious bastard that Dominie Steutel together with his attorney dare to appear with shameless faces before your Right Honorable Lords, and this aforementioned matter of the elder Ian Meijer [illegible] 1760
Dutch transcription
Wel Edele Agtb: Heer en Heeren Niet sonder groote Ergernissen, maar ook niet zonder de uijtterste verandwaerdiging gezien ende ge„ leezen hebbende, het Eerende Naam rovent geschrivt van den praedikant Adriaan Pietersz Steutel, bij uw wel Ed: Agtb: Heer ende Heeren, geaddresseert, om was het mogelijk mij mijn ampt ende bedie„ „ninge Niet alleen onwaerdig te verklaaren, gelijk sijn E: met Een onbeschaampt angezichte deese pau„ zelijke blixem=ban over mij uijtdondert maar ook uijt de samenleving van alle Eerlijke luiden te verbannen; Zoo hebbe terstond op ontvangst dezes uithoorde van de hoog gevenereerde ordres van uw wel Edele Agt„ baarheedens van den secretaris Wolfert Ioan van Lingen nodig geoordeelt, het zelve alleen kon„ „telijk ende met weinig woorden te beantwoorden, „rie, dat voorzeker verplicht zijn, zich al„ „toos geredelijk aldaar vinden te laeten, ten aen horing aller sodaenige propositien, als den Eerw: presis, zoude mogen goed vinden, als hadde /. Vermeene, als nog meer genoegsame reeden gehad te hebben; Het is buijten alle tegenspraak, dat ieder Christen Wat dan het Eerste betreft, zonder mij Eenigsints op te houden, met het wederleggen van de dwaze redenering van onsen nieuwen Procureur, die om Eenig Loon te verdienen zig als opsteller van dit geschrivt wel heevt willen inlaeten; dewijl de auteur zelve Adriaan Pietersz steutel hier toe onbe„ „quaam was, zoo beroepe mij alleen tot Stavinge Om dan terstond tot de zaeke zelvs bekomen, zoo merke dit eer en naam Rovend geschriet aan, als vier voorname deelen Insig vervattende voor Eerst dat de resolutie van den 11: December valsch sijn soude.— Ten tweeden, dat ik een verrader van de kerkenraad ben, Ter derden dat de ouderling Ian Meijer, voor en Schelm verklaerd is. — Ten vierden dat ik een Eerloos man ben Weshalven alleen tot verdediging van mijn goede Naam en faam, niet tegenstaande genoegsame reeden hadde, onsen beruchten en al om vermeerden defenseur met Levendige verven aftemaelen kortelijk, niet tot wederlegging zoo zeer /: als onnodig achtende / als wel tot wegneminge van ziel verdervelijke voor oordee„ len, die de een ofte ander tegens mij mogte hebben op gevat, Eenige anmerkinge op de verregaende Ee„ „gerlijke ende naemrovende uijtdrukkingen maken sal. — Vermits vertrouwe dat bij alle verstandige de lecture van dit eeren naam roveerd geschrivt, tot wederleg„ „ging derselve genoeg sijn sal, 1760 Geschrivt van den Predikant Adriaan Pietersz Steutel, aan den wel Edele Agtb: Heer Meijert Iohan van Iasinga Gouverneur en directeur deser provin„ „tie, benevens den Agtb: Raad van Politie deses Casteels Victoria. — vermits en dan. e 129 stavinge van de waarheijd, van gemelde resolutie van den 11: December op alle de anweesende anderlingen, de„ welke seer Eerbiedig versoeke Indien uw wel Ed: Agtb: heer en Heeren de aanstellinge van twee inland, „ze schaolmeesters:/: zulks waardig agten. /. in uwe Agtb en Illustre vergaderinge: te laeten Compareeren endezelve een voor een aftevragen op wien sij in ba„ „ven genoemde kerk vergaderinge van den 11: decemb: hunne stemme gegeven hebben wanneer ik met een gerust geweeten verseekerd ben, dat dese broede„ ren de waarheijd getuijgenisse, gevende uw wel Ed: Agtbaarheedens ook van de waerheijd van ge„ „noemde resolutie volkomen sullen overtuigd wor„ den in dien een ofte andere in uwe Illustre ver„ „gaederinge, hier aan mogte getwijffeld hebben, Dewijle nu alle waerheid in twee of drie getuigen bestaan moet, ende het bekende zeggen waaragtig is; ubi rere testimonia adsunt non opus est verbis; daar de getuijgenissen der zaeken bij der hand sijn, is het niet nodig woorden te gebruiken, zoo gaa hier mede over tot het tweede Poinct, Waar bij ik verklaard worde, als Een verra„ „der van de Kerk vergaederinge; Omtrent deese kwaadaardige, vui„ „le, Ende nooit gehoorde lastertaal versoeke seer ootmoedig dat uw wel Edele Agtbaare Heer en Heeren Eeniglijk gelieven „rie, dat voorzeker verplicht zijn, zich al„ „toos geredelijk aldaar vinden te laeten, ten aen horing aller sodaenige propositien, als den Eerw: presis, zoude mogen goed vinden, als En derhalven Dom: steutel met de aanwesig sijnde Leeden, de voorkomende zaeken na hun goed vinden verhandelen konden; dat nu deese vergaederinge niet verscheenen ben. / gelijk reeds te vooren gezegd hadde /. vermeene, als nog meer genoegsame reeden gehad te hebben; Het is buijten alle tegenspraak, dat ieder Christen te reflecteeren, dat deese kerk vergaedering niet van mij, als praeses aangemerkt, na mijn Eigen Wille keur is te zamen geroepen, gelijk men in de defensie van deese kwaadaardige uijtdrukkingen uw wel Edele Agtb: Heer en Heeren: heevt willen vertoo„ „nen, maar op het versoek van dom: steutel zelvs, die den Custos bij mij gezonden heeft, versoekende uit naam van dom: steutel, dat Extra ordin=kerk vergaederinge mogt belegd worden: waar op den Custos off Eigentlijk desselvs soon / dit werk in die tijd voor sijn vader waernemende. /. weder te„ „rug zond, met vriendelijk versoek, mij als prae„ ses de reeden van het beleggen deser kerk vergae„ deringe te willen Communiceeren, dan wel deeze vergaderinge zelvs te laeten onseggen, dog ontving een weigerend andwoord, hier bij voegende, dat ik zulks, als praeses sijnde, verrigten moeste, waar op dan ook terstond, tot voorkominge van verde„ „re oneenigheeden, den Custos bevoolen hebbe, deze kerk vergaedringe aan te zeggen, dog hier bij ter„ stond belastende Dom: steutel te communiceeren, dat ik in dese kerk vergaedering niet tegenwoordig sijn soude. — Dog met de grootste verwonderinge sie ik ondergeteeken„ de, in de defensie van deeze kwaadaardige baster, dat dom: steutel benevens desselvs procureur met onbeschaande, aangezichten voor uw wel Ed: agtb: heeren heeren, durven verschijnen, en deeze gemelde zaak van den ouderling Ian Mezier ander de rcteime een verbonaemendi aanklakendaeg 1760. en dan. 9 121
English
129 confirmation of the truth of the mentioned resolution of 11 December upon all the elders present, who very respectfully request, if your Right Honorable Lord and Gentlemen deem the appointment of two indigenous schoolmasters worthy of such, in your And in particular teachers, who ought to be leaders of the congregation, must not only pursue peace with everyone, not like the hypocrites who speak much and do not act, but in deed and in truth, but also, on the contrary, avoid as much as possible all such gatherings in which the bond of peace is torn apart and the mutual bond of love is broken, that now also this meeting was requested by our Dominie Adriaan Pietersz Steutel to be convened for that purpose, not for true union, peace, and love, I could immediately, a priori, beforehand, very easily conclude. For if true peace and love had been the objective of our Dominie Steutel, what reasons would then have moved his Reverence not to be willing to communicate to me the cause of his request to convene this meeting? Yet, notwithstanding this refusal, I nevertheless did not wish to reject his request, which I nonetheless could have done as president. But who is so blind that he does not see the truth of this shine through most clearly, a posteriori, from behind, ex effectu, from the effect produced? For had the true objective of our accuser been to propose some necessary points to this meeting and to deliberate on them; Wherefore your Right Honorable Lord and Gentlemen, from this above, the truth of which, if necessary, could be confirmed with solemn testimony, the malicious distortions, as if this meeting had been convened according to my own arbitrary will, to support this foul and never before heard slanderous language, is established clearer than day. Wherefore also the Right Honorable Lord Governor then indeed, according to the custom in all orderly meetings, one ought to have kept some record of what occurred, which nevertheless cannot be found anywhere; yet it is said that I withheld the resolution book from this meeting, but that I declare to be untrue. For the word to withhold, as much as it appears here, means as much as to keep a person or thing away from someone by force; wherefore one wishes to convey by this as if the resolution book had been demanded from me, but that I had refused to hand it over, which nevertheless, after the holding of this church meeting, ought to have taken place so that according to the notes, if there had been any, one could have formulated the resolution, and resumed it at the next meeting according to custom; yet both the one and the other have never happened; points to propose to this meeting, and to deliberate upon them; Yet with the greatest astonishment, I, the undersigned, see in the defense of this malicious bastard that Dominie Steutel, together with his procurator, dare to appear with brazen faces before your Right Honorable Gentlemen, and place this mentioned matter of the elder Ian Meier among the secret and hidden things; there 1760 to G 123
Dutch transcription
129 stavinge van de waarheijd, van gemelde resolutie van den 11: December op alle de amweesende anderlingen, de„ welke seer Eerbiedig versoeke Indien uw wel Ed: Agtb: heer en Heeren de aanstellinge van twee inland, ze schoolmeesters:/: zulks waardig agten. /. in uwe En wel in het bijzonder Leerraren. / die voorgangers der gemeente behooren te sijn. /. niet alleen de vreede moe„ ten najagen met allen / niet gelijk de Huiche„ „laaren, die veel spreeken en niet doen; maar met de daad ende waarheid :/ maar ook integendeel, zoo veel mogelijk is te vermijden, alle zodanige te zamen komsten, waar in de band des vreedes verscheurd, en de onderlinge lievde band verbroo„ ken word, dat nu ook dese vergaederinge van onsen dom: Adriaan Pietersz Steutel, te dien Einde, niet tot waare vereeniginge, vreede ende lievde, verzogt wierde temogen belegd worden, konde ik terstond /. a Priori. /. van vooren, zeer, gemaklijk b'sluijten; want indien de waare vreede ende liefde het oogmerk van onsen dom: steutel geweest waren, wat reedenen zouden dan zijn E: gemoveerd hebben; mij de oorzaeke van zijn versoek om deeze vergaede„ „ringe te beleggen, niet te willen Communiceeren; — dog niet tegenstaande deese weigering hebbe Echter zijn verzoek niet willen afwijzen, het welke nochtans als praeses hadde konnen doen. — Maar wie is zo blinde dat hij de waarheid hier van / a Posteriori /: van agteren. / ex effectu./ uit het gewrogte, niet op het aller duidelijkste Siet doorstralen. — Want was het waaragtige oogmerkt van onsen anklaager geweest, eenige noodsakelijke printen Weshalven uw wel Edele Agtb: Heer en heeren uit dit bovenstaande waar van de waarheid des noods sijnde, met solemneele betuiginge zoude kunnen bevestigen, de kwaadaardige verdrajingen, als af volgens mijn Eigen wille keur deze vergade„ „rine was belegd; geworden, tot stavinge van deze vudle ende nooit gehoorde Laster taal, Luce Cla„ „rius komt te consteeren. — Waar om ook de wel Edele Agtb: heer Gouverneur zoo hadde men Immers volgens het gebuik, in alle ondentelijke vergaderinge van het voorgeval„ „lene eenige aanteekening behaaren te houden, de welke nogtans nergens te vinden sijn, dog men zegd dat ik deeze vergaderinge, het Resolutie boek on„ „trokken hebben, maar dat zegge ik onwaarag„ „tig te zijn; want het woord ontrekken, zoo „ veel het hier voorkomt, zegd zoo veel als iemand een persoon afzaak met geweld te onhouden; wes„ halven men hier door wil te kennen geeven, als af het resolutie boek van mij gerequireerd was, dog het zelve geweigerd hadde overtegaven, het welke nogtans, nae het houden van deese kerk vergae„ deringe hadde behooren te geschieden, op dat men volgens de anteekeningen. /. indien er geweest waren. / de Resolutie hadde konnen formeeren, en, de naast ko„ „mende vergaederinge volgens gebruik resumeeren, dog zoo wel het eene als het ander, is nooit geschied; — Poincten aan deese vergaederinge voortedragen, ende daar over te besoigneeren;— Dog met de grootste verwonderinge sie ik ondergeteeken„ de, in de defensie van deeze kwaadaardige baster, dat dom: steutel benevens desselvs procureur met onbeschaande„ aangezichten voor uw wel Ed: agtb: heeren heeren, durven verschijnen, en deeze gemelde zaak van den ouderling Ian Meier onder de geheime, en verborgene dinaen mlaatstan: daar 1760 aan G 123
English
confirmation of the truth of the said resolution of the 11: December to all the elders present, who very respectfully request, if your Right Honorable Gentleman and Gentlemen deem the appointment of two native schoolmasters worthy of such, in your [illegible] communicated the accusation of Dominie Steutel to me, the undersigned, not only replied to the above-mentioned that Dominie Steutel had made not the least mention of this, but also seemed to be astonished that Dominie Steutel had refused to communicate to me, as praeses, the reason for convening this church meeting;— Wherefore, from this above-mentioned, with all boldness, as to sensible judges, I also submit for the consideration of your Right Honorable Gentleman and Gentlemen, not only whether from this any treachery (in which foul and thoroughly injurious expression I will not as yet further express myself), but also even any least appearance of truth, is to be found regarding this slander that banishes all love, honor, and respect; yet I am not the only one who is publicly branded by Dominie Steutel, both in the Resolution book (according to the submitted extract resolutions) and according to the submitted defense, with these and more other defamatory and disgraceful expressions; But even an old and honorable elder, Jan Meijer, who has already held this ecclesiastical office with respect several times, a man of more than 70: years, must, according to the 3:rd Point of this writing by Dominie Steutel, be marked with this black coal and declared by his Reverence to be a rogue; Yet the said Dominie Steutel, seeing well that the church meeting could not pass by this malicious slander in silence, has, at the long insistence of this old brother, on the 14th of this present year [illegible] Yet his Reverence was rejected with a unanimity of votes, as your Right Honorable Gentleman and Gentlemen can see very clearly and distinctly from the presented extract of the named resolution. For which he nevertheless, being praeses, was by no means qualified, but should have left the freedom thereof to the scriba, who, according to the kept minutes, ought to have drawn up the resolution and, in the next following meeting, read it over again according to custom;— yet this is how one acts in this meeting; here this our Dominie Steutel acts as praeses and scriba, accuser and judge. Just as he also wished to act in the same manner in the combined church meeting of the 8.th of July.— Which resolution Dominie Steutel, according to his own signatures, had dictated verbatim, And this for no other reason than solely that this honorable father had refused to sign the resolution of the 28:th of December 1759: Yet with the greatest astonishment, I, the undersigned, see in the defense of this malicious slander, that Dominie Steutel, together with his procurator, dare to appear before your Right Honorable Gentlemen with shameless faces and place this aforementioned matter of the elder Jan Meyer among the secret and hidden things: whereas Currentis 125 1760.
Dutch transcription
stavinge van de waarheijd, van gemelde resolutie van den 11: December op alle de amweesende anderlingen, de„ welke seer Eerbiedig versoeke Indien uw wel Ed: Agtb: heer en Heeren de aanstellinge van twee inland, ze schoolmeesters.:/: zulks waardig agten. /. in uwe mij ondergeteekende, de anklagte van dom: steutel Communiceerde, niet alleen op het bovengemel„ „de repliceerde, dat dom: steutel hier van geene de„ minste „ gemaakt hadde, maar ook scheen verwon„ derd te sijn, dat Dom: Steutel mij als praeses, de reeden van het beleggen van deese kerk ver„ „gaederinge te communiceeren geweigerd hadde;— Weshalven dan ook uit dit boven gemelde Uw wel Edele Agtb: Heer en Heeren; met alle vrijmoedig „heid als verstandige Richters, in overweeginge geve niet alleen of hier uit eenige verraderij:/ in welke vuile en allesins Injurieuse uijtdrukkinge mij als nog niet verder zal uitlaten. /. maar ook zelvs eenige deminste schijn van waarheid, omtrend deese alle lievde, eere, ende agting verbannende laster te vinden is; dog ik ben de Eenigste niet die dom: steutel soo in het Resolutie boek. /. volgens de ingeleverde Ex„ tract resolutien. / als volgens de ingediende defensie, van deeze en meer andere disfameerende en schavol„ „teerende uitdruckingen; opentlijk gebrand merkt worde Maar ook zelvs een oud en Eerwaardig ouderling Jan Meijer, die reeds meermaelen deze kerkelijke bedieninge met agtinge bekleedheevt, Een man van meer dan 70: Iaeren moet volgens het, 3:e Point van dit geschrivt van Dom: steutel, met deeze swarte Koole geteekend, en van sijn E: voor een schelm verklaard worden; Edog gemelde Dom: steutel wel siende dat de kerk vergaederinge deeze kwaadaardige Laster, met geen stilswijgen konde voor bij gaen, heert op het lang aen„ houden van deese oude broeder den 14„ huijus anni Dog zijn E: met Eenparigheid van stemmen is af„ „geslagen, Gelijk uw wel Edele Agtb: Heer en hee„ „ren uijt het gepresenteerde Extract van genoemde resolutie, seer klaar, ende onderscheidentlijk sien konnen. Waar toe hij nogtans als praesis sijnde geensins ge„ qualificeerd was, maar de vrijheid hier van aanden scriba hadde behooren gelaeten te hebben, die vol„ „gens de gehoudene natulen, de resolutie hadde behoo„ „ren te formeeren, en in de naaste volgende vergaede„ „ringe, volgens gebruik dezelve Resumeeren; — dog zoo handeld men in deeze vergaederinge, hier Dit onse Dam: steutel als praeses, en scriba, anklager en rigter Gelijk hij ook op dezelve wijse, heeft willen ageeren in de gecombineerde Kerk vergaederinge van den 8. ' Iulij. — Welke Resolutie Dom steutel, volgens eigene ander„ teekeningen, woordelijk gedicteerd, hadde, En sulx om geen andere reeden als alleen. / dat deeze Eerwaardige vader, de Resolutie van den 28: ' decemb: 1759: geweigerd hadde te teekenen, Dog met de grootste verwonderinge sie ik ondergeteeken„ de, in de defensie van deeze kwaadaardige laster, dat dom: steutel benevens desselvs procureur met onbeschaande, aangezichten voor uw wel Ed: agtb: heeren heeren, durven verschijnen, en deeze gemelde zaak van den ouderling Ian Meyer onder de geheime, en verborgene dingen plaatsen: daar Currentis 125 1760.
English
confirmation of the truth of the said resolution of the 11th of December concerning all the elders present, who very respectfully request that if your Right Honorable and Worshipful Sir and Gentlemen deem the appointment of two native schoolmasters worthy of such, they be convoked in your ordinary church meeting, in which, as it seemed, this malicious slander was to be further addressed. However, Dominie Steutel, well understanding that if all the members were present in this meeting, His Reverence would at least have to offer some satisfaction for the violated honor and esteem of this elderly father and brother of this congregation; Therefore, His Reverence thought fit, on his own authority and imagined prestige and power, to exclude from this meeting, by explicit order given to the sexton, not only myself, the undersigned, and others, but also his step-son-in-law and Elder Carel Trena; being convinced in his own conscience, beyond all doubt, that his step-son-in-law Carel Trena is of a much better nature and disposition, and therefore, by virtue of his office and duty, could not in any way approve this malicious slander committed against a man over 70 years of age, together with myself and others, but, along with all men of any honor and virtue, would have to deem the same punishable in the highest degree. Behold here, therefore, Right Honorable and Worshipful Sir and Gentlemen, a man who, with a shameless face, dares to cite in his defamatory defense that I was not present in a certain church meeting, while he excludes me and several others according to his own arbitrary will. Who then does not see that with Dominie Steutel no other rule holds sway than this alone: sic volo, sic jubeo, stat pro ratione voluntas; for if he wishes that I and others appear, we must obey his will, but if it does not please him, he locks us out. Yet with the greatest astonishment do I, the undersigned, see in the defense of this malicious slander that Dominie Steutel, together with his procurator, dare to appear before your Right Honorable and Worshipful Sir and Gentlemen with shameless faces, and place this aforementioned case of Elder Jan Meyer among secret and hidden matters; Must then now, Right Honorable and Worshipful Sir and Gentlemen, this elderly father and brother of this congregation, whose demise is perhaps imminent due to his advanced years, descend into the grave under this slander without any restitution of his violated honor and esteem? Indeed, as long as such has not occurred, this elderly father could be regarded as being under guilt. Yet one will perhaps think that this matter was settled in the last-mentioned church meeting of the 14th of March, but I answer that thinking and saying is by no means enough here, but proofs thereof must be shown, of which, however, neither jot nor tittle is found in the malicious defense. Therefore, I very humbly plead that it may favorably please your Right Honorable and Worshipful Sir and Gentlemen, as upholders of both tables of the law, to reflect upon this point with greater charity than did the church meeting of the 14th of March; and so that I may fulfill my proposed aim of being brief, I hereby proceed to the last or fourth point, wherein I am declared by Dominie Steutel to be a dishonorable or unprincipled man. Yet if one asks why, this will immediately become evident when your Right Honorable and Worshipful Sir and Gentlemen merely reflect upon this point.
Dutch transcription
129 stavinge van de waarheijd, van gemelde resolutie van den 11: December op alle de amweesende anderlingen, de„ welke seer Eerbiedig versoeke Indien uw wel Ed: Agtb: heer en Heeren de aanstellinge van twee inland, ze schaolmeesters.:/: zulks waardig agten. /: in uwe Currentis, Kerk vergaederinge laten convoceeren, in welke. /gelijk het scheen. /. over deeze kwaadaar„ dige Laster maerder zoude gehandelt worden; — Maar Dom: Steutel wel bevroedende indien in dese vergaderinge alle de Leeden tegenwoordig „ zijn E: ten minsten Eenige satisfactie zoude hebben moeten gee„ ven, weegens geschondene Eer en agtinge aan desen ou„ den velder en broeder dezer gemeente: — Weshalven zijn E: heeft konnen goed vinden, op deszelvs Eigen autariteijt, en ingebeelt gezach, ende magt, niet alleen mij ondergeteekende; ende anderen, maar ook desselvs stiev: schoon: zoon en Ouderling Carel Trena, uit deese vergaede, „ringe :/ met Exprls bevel aan den Custos gegeven/. littesluijten; buiten alle twijffel, in zijn Eegen ge„ „weten overtuigd zijnde, dat desselvs Stief=sschoon= soon Carel Treno, van een vrij beetere aard ende imborst is, en dierhalven wegens sijn ampt ende pligt, met mij ende andere, deeze kwaadaardige Laster, tegen een man over de 70: Jaeren gepleegd, gernzins zou„ de konnen approbeeren, maar met alle menschen van eenig„ „ge eere ende deugd, het zelve ten hoogsten strafbaer keuren moeste. — Piet hier derhalven Wel Edele Agtb: Heer en Heeren een man, dewelke met een onbeschaampt aangezichte, in zijn Eer- rovende defensie durt anhalen dat in Eenige kerk vergaederinge, niet tegenwoordig geweest ben, die mij ende meer anderen nae desselfs Eigen wille keus buiten sluit, twie siet dan niet, als dat bij dom: steutel geen andere reegel Weshalven zeer ootmoedig smeeke, dat het uw wel Ed: Agtb: heer en Heeren, als handhavers van beide de tafelen der wet, gunstiglijk behagen mag, met meer der lievde, als wel de kerk vergaederinge van den 14: maart, op dit poinct te willen reflecteeren; Edog op dat aan mijn voorgestelde oogmerk inde kortheid te be„ vlijtigen, mag beantwoorden, zoo gaa, hier meede over tot het laaste of vierde. poinct waar in door dom: steutel voor een Eerloos of Eervergeetend man verklaard worde; Dog vraagd men waarom, dit zal terstond blijken, wanneer uw wel Ed: agtb: heer, en heeren, eeniglijk „ te Moet dan nu wel Edele Agtb: Heer en Heeren, dee„ ze oude vader en broeder dezer gemeinte, wiens ont„ „bindinge misschien wegens deszelvs hoog klimmen„ de Iaeren aanstaande is. /. onder desen laster zonder Eenige restitutie van zijn geschonde eer ende agtinge ten grave dalen; Immers zoo lange zulks niet ge„ schied is, zoude deese oude raeden, als sub reatu kon„ nen aangemerkt worden; Dog men sal misschien denken, dat deese zaeke in de laast gemelde kerk vergaedering van den 14: maart is afgedaan, maar ik antwoorde, dat denken en zeggen, hier geenzins genoeg is, maar daar van bewijzen moe„ ten getoond worden, waar van Echter, nog titul, nog Tota inde kwaadaardige defensie gevonden word; — plaats heeft „ aleen deeze; sie vola, sie Tubea, stat proratione voluntas, want wil hij, dat ik ende anderen Compareeren, zijn „ wil moeten wij gehoorsamen, dog behaegd het hem niet, hij sluit ons buijten;— Dog met de grootste verwonderinge sie ik ondergeteeken„ 1760 de, in de defensie van deeze kwaadaardige baster, dat dom: steutel benevens desselvs procureur met onbeschaande, aangezichten voor uw wel Ed: agtb: heeren heeren, durven verschijnen, en deeze gemelde zaak van den ouderling Ian Meyer onder de geheime, en verborgene dingen plaattsen; daar plaats reflecteeren O 127
English
129 confirmation of the truth of the said resolution of the 11th of December upon all the elders present, who very respectfully request, if Your Right Honourable Gentleman and Gentlemen deem the appointment of two native schoolmasters worthy of such, to reflect in your [illegible] on the presented extract of the resolution of the 8th of July, wherein Your Right Honourable Gentleman and Gentlemen will find these words noted down by the provisional scribe appointed in that church assembly, Anthonij Diderik Mourits: When Dominie Steutel seemed to be astonished that his colleague dared to speak of the case concerning the elder Meijer, and thereupon adding to Mr. Grieze that he considered him a dishonourable man concerning this matter of the aforementioned Meijer. So that, Your Right Honourable Gentleman and Gentlemen, it appears very clearly from the above that for no other reason was I declared a dishonourable man by Dominie Steutel than solely on account of the case of the elder Ian Meijer, which was presented by me with all calmness and gentleness to the aforementioned church assembly for further consideration, in order to demonstrate the intolerable attitude and conduct of Dominie Steutel. This being so, the above-mentioned case concerning the elder Ian Meijer must be either true or false; not the latter, not only because it is not denied, but also because it occurred openly in the church assembly and is known throughout the entire congregation. Consequently, the former. Now, if this is true, and I am considered a dishonourable man for no other reason, as appears clearer than light to Your Right Honourable Gentleman and Gentlemen from the above, it naturally follows that this occurred for no other reason than that I spoke the truth. [illegible] namely that immediately after the most recently held assembly or last Friday, the preacher A. P. Steutel came to request of His Right Honourable Gentleman a copy of what was presented that morning by the [illegible]. 176 Yet with the greatest astonishment, I, the undersigned, see in the defence of this malicious slander that Dominie Steutel together with his attorney dare to appear with shameless faces before Your Right Honourable Gentleman and Gentlemen, and place this aforementioned matter of the elder Ian Meyer among the secret and hidden things; whereas nevertheless this case is as well known to Your Right Honourable Gentleman and Gentlemen as it is to me, since not only did this old father communicate this aforementioned slander to Your Right Honourable Gentleman the Governor with great emotional distress, but also to me and several others with tears in his eyes. Indeed, in a word, it is said not to be a secret that is known to the blind and the barbers. If, therefore, Dominie Steutel had considered, or rather let me say understood, the words of Cicero pro Caecina: Res enim de qua existimationis periculum est, non nisi tardissime iudicanda, nec sine testimoniis invictis adstruenda videtur, that is, those matters upon which someone's honour depends must not be judged except with the utmost deliberation, nor asserted without irrefutable testimonies. I am confident that His Reverence would never have resorted to such [illegible] words, for the Phrygians become wise too late; one must follow one's stiff neck and display wisdom too late. Moreover, it is still said that one must consider this matter disposed of to the satisfaction of the church assembly, but here we have already briefly answered under article 3 in fine. I have only deemed this necessary to remark upon the principal points of the submitted document of Dominie Steutel. appeared. Yet
Dutch transcription
129 stavinge van de waarheijd, van gemelde resolutie van den 11: December op alle de anweesende anderlingen, de„ welke seer Eerbiedig versoeke Indien uw wel Ed: Agtb: heer en Heeren de aanstellinge van twee inland, „ze schaolmeesters.:/: zulks waardig agten. /. in uwe Reflecteeren op het gepraesenteerde Extract Resolutie van den 8: Iulij, alwaar uw wel Ed: Agtb: door den provi sianeel in die kerk vergaderinge ongestelden scriba, Anthonij Diderik Mourits dese woorden vinden aan„ geteekend. — Wanneer dom: steutel onder verwondering scheen te vooren „ te komen, dat desselvs Collega durvende spreeken, van het geval omtrent den ouderling Meijer, en daar op den heer Grieze toevoegende, dat hem voor een Eer vergeetend man hield, om„ trend deeze zaak van voornoemde Meijer. — zo dat uw wel Edele Agtb: Heer en Heeren, uit dit boven gemelde zeer duidelijk komt te blijken, dat om geen andere reeden van dom:s steutel voor een Eer vergeetend man verklaard worde, als alleen wegens het geval van den ou„ „derling Ian Meijer, van mij ter vertooninge van de on„ verdraaglijke houdinge ende handel wijze van dom: steutel, met alle bedaartheid ende zagtmoedigheid aanbovenge„ noemde kerk vergaederinge ter nader overweeginge voor Dit nu soo sijnde, zoo moet het boven gem: geval omtrent den onderling Ian Meijer, of waar, of fals sijn, niet het laaste, niet alleen, om dat zulks niet ontkend word, maar ook opentlijk in de kerk vergaederinge is voorgevallen, in de gantsche gemeente bekent is, Bij gevolg het Eerste Is nu dit waaragtig, en ik om geen andere reeden, voor een Eer vergeetend man gehouden worde, gelijk uw wel Ed: Agtb: heer, en heeren, uit dit boven gem: luce Clarius komt te blij„ ken, zoo volgd van zelvs, dat zulks, om geen andere reden ge„ schied is, als om dat de waarheid gesprooken hebbe. gehouden; — F coco vevinoene evero zijnde dat al aanstonds nae de Jongst gehouden ver„ „gaedering ofte voorleeden vrijdag den predikant A: P: Steutel aan zijn wel Edele Agtb: was koomen te verzoeken, om Capia van 't dien morgen door den Dog met de grootste verwonderinge sie ik ondergeteeken„ 176 de, in de defensie van deeze kwaadaardige baster, dat dom: steutel benevens desselvs procureur met onbeschaande, aangezichten voor uw wel Ed: agtb: heeren heeren, durven verschijnen, en deeze gemelde zaak van den ouderling Ian Meyer onder de geheime, en verborgene dingen plaattsen; daar hochtans uw Wel Ed: Agtb: theer, en Heeren dit geval, zoo wel, als mij bekent is, vermits niet alleen deese oude vader, bij uw wel Edele Agtb: heer Gouverneur, deese bovenstaande laster met groote aandoeninge des gemoeds gecommuniceert, maar ook bij mij ende meer andere met tranen in sijn oogen Ja, met Een woord men zegd dat geene geheime te sijn quot Lippis, et tonscribus notumest. — Hadde derhalven dom: steutel gedacht of laat ik liever zeggen verstaan, de taale van Cicero voor Cecinna, Re„ Penim de qua Existimationis Periculum Est, non nisi tardissime Iudicanda, nec sine tes„ „timonus invictis adstiuenda videtur, dat is, die zaeken waar aan imands agtbaarheid hangt, moeten niet, als op het aller langsaemste gebordeelt, nog zonder onwedersprekelijke getuigenissen gezegd worden. — Jk beloove mij, dat zijn E: nooit soude gekoomen zijn, tot sulke en vrme woorden afwerken, den sera Sapiunt phrijges, men moet sijn stive hoort volgen, en te laate wijsheid pleegen, daar en boven zegd men nog, dat men dese zaak, ten genoegen der kerk vergaederinge uit de wereld geruimpt, moet anmerken dog hier hebben reeds sub artic: 3: in fine kortelijk g'ant„ dit hebbe alleen nodig Geoordeelt, op de voornaemste poincten van het ingeleverde geschrift van dom: steutel aantemerken, woord, verscheenen is. ƒ op Eerw: Br dog