Inventory 2997
Surat · 364 pages · 173 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
Bantam Surat Copy of a Secret Missive by the Honorable Commander Willem Hendrik van Ossenbergh to Their High Mightinesses Dated 12 May 1760. . . . - - - [illegible] by and to the same, dated 11 June 1760. . . - - by and to the same, dated 10 September 1760. Java's East Coast [illegible] by the Extraordinary Councillor and Governor and Director Nicolaas Harting to Their High Mightinesses, dated 20 June 1760. . . 304. Makassar. R Copy of a special missive by Mr. Roelof Blok, outgoing, and Cornelis Sinkelaar, incoming Governor and Director, to Their High Mightinesses, dated 3 May 1760 and separate resolution of 26 December of the past year and 4 February 1760. Concise History of the Makassarese Celebes and Memoir concerning the state of affairs in Makassar by Mr. Roelof Blok left behind for his successor, Cornelis Sinkelaar, 189 Register of Papers - - - - - - Copy of a Secret Missive by the Honorable Commander Fredrik van de Wall to Their High Mightinesses, dated 10 April 1760. . - - - - - - - - - by the Honorable incoming and outgoing Commander Christiaan Lodewijk Seuffs and Fredrik van de Wall to Their High Mightinesses, Dated 25 August 1760. . . . . 331. by and to the same, dated 26 August 1760 - Extract resolution of 9 May 1760, whereby the outgoing Commander purged himself concerning the voyage of Helmsman Coster to Bengkulu - Sumatra's West Coast Copy of Missive by the Extraordinary Councillor and outgoing Director Louis Taillefert together with the arrived Commander, the Honorable Jan Drabbe, to Their High Mightinesses, dated 15 February 1760, 309. Copy of a separate Missive by the outgoing and incoming Director, Mr. Louis Taillefert and the Honorable Jan Drabbe, together with the Chief Administrator David Kellij, to Their High Mightinesses, dated 16 April 1760 bound and half Copy of Secret resolutions in the year 1759 in Surat No. 3 arrived separately 347. _o - _o - 316. 253 and and - - - - - 344. 261. 312. f Ternate From Makassar, 3 May 1760. Copy of Missive by the Governor Jacob van Schoonderwoert, together with the council, to Their High Mightinesses, dated: - - August 1760, folio 323. Copy of secret Resolution taken in the Political Council on 12 July last – – – – 328 Register of the Separate letter and its annexes, Addressed to Their High Mightinesses, His Excellency the Governor-General, together with the Honorable Councillors of the Dutch Indies, departing today. No. 1. Original Separate letter to the aforementioned Their High Mightinesses, dated today. 2. Separate Daily Journal from 4 October of the past year to 21 April of this year. 3. Incoming and outgoing Native letters from the rulers of this Celebes, etc. 4. Separate resolutions of 26 December of the past year and 4 February of this year. 5. Concise history of the Makassarese Celebes — 6. Memoir concerning the state of affairs in this Government below stood Makassar in Castle Rotterdam, the [illegible] May 1760 (was signed) J. C. Helmkamp, secretary. folio Ternate From Makassar, 3 May 1760. Copy of Missive by the Governor Jacob van Schoonderwoert, together with the council, to Their High Mightinesses, dated: - - August 1760, folio 323. Copy of secret Resolution taken in the Political Council on 12 July last – – – – 328. Register of the Separate letter and its annexes, Addressed to Their High Mightinesses, His Excellency the Governor-General, together with the Honorable Councillors of the Dutch Indies, departing today. No. 1. Original Separate letter to the aforementioned Their High Mightinesses, dated today. 2. Separate Daily Journal from 4 October of the past year to 21 April of this year. 3. Incoming and outgoing Native letters from the rulers of this Celebes, etc. 4. Separate resolutions of 26 December of the past year and 4 February of this year. 5. Concise history of the Makassarese Celebes — 6. Memoir concerning the state of affairs in this Government below stood Makassar in Castle Rotterdam, the [illegible] May 1760 (was signed) J. C. Helmkamp, secretary. d No. 1 Makassar, 3 May 1760. From and From Makassar, 3 May 1760. Batavia To His Excellency, the High and Honorable, Right Venerable Lord Jacob Mossel, General of the Infantry in the service of the State of the United Netherlands, as well as on behalf of the same and the General Chartered East India Company, Governor- General, together with the Honorable Councillors of the Dutch Indies. High and Honorable, Right Venerable Lord, Commanding Lord, and Honorable Gentlemen, With the safe arrival of the ship Slooten, we had the honor to receive Your High Mightinesses' most revered separate missive of 31 December of the previous year. To whose dutiful rescript we will join our customary advices under each main section and, in treating the matters, with respectful reference to the memoir of the first undersigned, we shall observe all possible brevity. In the first place, there comes before us Your High Mightinesses' order regarding the King of Boni, concerning the pardon granted to Lakasie or Aru Teko, which we, on 31 March last, through the ordinary commissioners, caused to be communicated to His Highness, and in addition the death of His Highness's daughter Bokje, as well as that Your High Mightinesses had spent circa 500 rixdollars on that Princess, but that this expenditure, as having been made on His Highness's family, was taken for the Company's account, for which His Highness, with much earnestness, requested us to thank Your High Mightinesses most highly. Regarding the disputes between this realm and Wajo: these are of considerably greater importance than His Highness stated in October of the past year, those points being capable of being regarded solely as persuasions to induce the King to come to the interior. When the late restless
Dutch transcription
Bantam Souratta Copia Secreete Missive door den E Commandeur Willem Hendrik van ossenblrgh. aan Haar hoog Edeens Gedateerd 12:' Meij 1760. . . . – - - ed door en aan als even gedateerd 11: Junij 1760. . . - - door den aan als vooren gedateerd 10 September 1760. Iava's oost Cust e door den heer Raad Extra ord: en Gouvern:r en Directeur Nicolaas Harting aen haer hoog Edelens Gedateerd 20 Junij 1760. . . „ 304. Macassar. R Copia sp:t missive door den Heer Roelof Blok afgaende en Cornelis sinkelaar aenkomend Gou„ aemneur en directeur aan haar hoog Edelens ged:t 3. Meij 1760„ e apparte resolutie van 26. xber A:o P:o en 4: feb: 1760. Beknopte Historie van het maccassaerse Celebes e Memorie wegens den staat dersaeke te maccassar door den heer Roelof blok aandesselfs vervangen Com:s sinkelaer magelaten, 189 Register der Papieren - - - - - - Copia Secreete Missive door den E Commandeur Fredrik van de wall aan haer Hoog Edelens Gedat„ 10 april 1760. . - - - - - - - - - __ door d'E E. aankomende en afgaende Com„ „mandeur Christiaan Lodewijk Seuffs en Fre„ drik vande wall aen haer hoog Edelens Gedateerd 25: augs: 1760. . . . . „ 331. door den aan als vooren gedateerd 26 aug:s 1760 - Extract resolutie van den 9: maij 1760. waer bij de afgaende Commandeur sig gepurgeert heeft overde reijs van stuurman Coster naer bancahoeloe - Sumatrs West Cust Cop: Missive door den Heer Raad Extra ord: en afgaende Directeur Louis Taillefert benevens den aengekomene Gesaghebber DE Ian Drabbe aen haer hoog Edelens Gedat: 15:' Feb 1760 „ 309. Copia aparte Missive door de afgaende en aenkomende directeur de heer Louis Taillefert en DE Jan Drabbe bene„ vens den hoofd administrateur David Kellij aen haer hoog Edelens Gedateert 16 april. 1760 gebonde en ½ Copia Secreete resolutien in den Jaere 1759. te souratta N3. apart in gekomen „ 347. _o - _o - „ 316. 253 e e - - - - - 344. 261. 312. ƒ Ternaten Van Maccassar Den 3. Maij 1760. Copia Missive door den heer Gouverneur Iacob van schoonderwoert, benevens den raad aen Haer Hoog Edelens Gedateerd: - - - aupo 1760 p„o 323. Copia secreete Resolutie genomen in Raade van politie op den 12:' Julij pass=o – – – – „ 328 Register van d' Aparte brief en dies bijlagen, Gerigt Aan Haer Hoog Edelens zijn Excellentie Den Heere Gouverneur Generael nevens D' wel Edele Heeren Raden van Nederlands Jndia. haren Afgaende. N:o 1. origineele Aparte brief an welmelten Haer hoog Edelens heeden Gedateerd. „ 2. apart Dagregister van 4: 8ber: ao p:s tot 21 april deses Jaers. „ 3 Aankomende en afgaende Jnlandsche brieven der vorsten te dezer Celebes & „ 4. aparte resolutien van 26 xber. ao pass:o en 4:e feb: deses Jaers. „ 5 beknopte historie van het Maccassaerse bele„ „bes — „ 6. Memorie weegens aenstaat der saken te dezen Gouvernemente /onderstond/ Maccassar in 't Casteel Rotterdam Den Maij 1760 (:was getekent:/ I: C: Helmkamp secretaris. fo Ternaten Van Maccassar Den 3. Maij 1760. Copia Missive door den heer Gouverneur Iacob van schoonderwoert, benevens den raad aen Haer Hoog Edelens Gedateerd: - - aups 760 f„o 32: Copia secreete Resolutie genomen in Raade van politie op den 12:' Julij pass=o – – – – „ 32. Register van d' Aparte brief en dies bijlagen, Gerigt Aan Haer Hoog Edelens zijn Excellentie Den Here Gouverneur Generael nevens D' wel Edele Heeren Raden van Nederlands Jndia. haden Afgaende. N:o 1. origineele Aparte brief aen wel melten Haer hoog Edelens heeden Gedateerd. „ 2. apart Dagsregister van 4: 8ber: ao p:s tot 21 april deses Jaers. „ 3 Aankomende en afgaende Jnlandsche brieven der vorsten te dezer Celebes & „ 4. aparte resolutien van 26 xber. ao pass:o en 4:' feb: deses Jaers. „ 5 beknopte historie van het Maccassaerse bele„ „bes — „ 6. Memorie weegens aenstaat der saken te dezen Gouvernemente /onderstond/ Maccassar in't Casteel Rotterdam Den Maij 1760 (:was getekent:/ I: C: Helmkamp secretaris. d N:o 1 Cascassar Den 3: Maij 1760. Van e Van Maccassar Den 3: Maij 1760. Batavia Aan zijn Excellentie Den Hoog Edelen Groot agtb: Heere Jacob Mossel Generaal over d' Jnfanterie ten dienste van den staat der verEenigde Nederlan„ den, mitsgaders wegens dezelve ende Generale Geoctroijeerde oost Ju dische Comp: Gouver„ neua Generaal Nevens D Wel Edlle Heeren Raden van Nederlands Jndia Hoog Edele Groot Agtb:re Mijdgebie„ aen den Heere en wel Edele Heeren, Met de behouden overkomst van 't schip slooten, hebben wij de ser Gehad te recipiee„ aen uw hoog Edelens seer Gevenereerde apparte missive van den 31. deember des voor„ gangen Jaers. welkers pligt schuldige reschriptie w'onse Gewoone advijsen onder ider hoofdeel sullen laten vevergaan en in 't verhandelen de saken met Eerbiedige refeerering aen de memorie van den Eerst ondergetekende:/ de mogelijke kort„ heijt betragten komende ons inde Eerste plaetse voor uw hoog Edelens ordre bij den koning van bomi betreffende, het verleende Pardon aen lakasie of Aroe Tla:, 't geene w op den 31: Maert Jongstleeden door de ordinaire Gecommitz:s aen zijn hoogheijt hebben laten Communicee„ ren en daer benevens het overlijden van zijn hoogheijds dogter bokje, mitsgaders dat uw hoog Edelens aen die Princesse Circa rijxd:s 500 hadde laaten bekoftigen, dog dat deeze spendatie als aan zijn hoogheijds familie Gedaen, voor reecq: vande Comp: Ge„ nomen is, waer voor zijn hoogheijd met veel Empressement aen ons versogt heeft, uw hoog Edelens seer hooglijk te danken. Betreffende de verschillen tusschen dit Rijk en wadjo: Deeze sij van een vrij meerder belang als zijn hoogheijd in 8 Eer ao p:o heeft opgegeven: kunnende die poinc„ ten alleen maer werden aengemerkt als persuatien om den koning naer de binnen Landen te doen komen. wanneer den Laten onrustigen
English
From Makassar, 3 May 1760. From Makassar, 3 May 1760. restless Aroe Paneke with the help of the discontented Boni princes, would also surely force to confirm by renewal the oldest alliance between Boni, Wadjo, and Soping, without taking into account that which Wadjo entered into with the Honorable Company. Whereby Wadjo, being then allied with Boni and Soping, would have risen to the highest peak of splendor, and with their good friends the Makassarese could direct everything according to their will and pleasure, which is more fully apparent from the transactions in the accompanying memorandum. To counter and prevent this evil now without a rupture, which we could well imagine would not suit Your Noble Company in the present time, has been our greatest endeavor, and such shall also remain our principal endeavor, until by God's help the hearts of the malevolent rulers are inclined to peace, or by His providence their designs are frustrated. Now, to achieve this goal of ours, we have, after mature deliberation, granted the King of Boni full power upon his offer to effect peace with Wadjo, on our condition that they solemnly bind themselves to the Bongaais Contract; all described at length in a separate daily register under the date of 3 March last. After the closing of the memorandum, the King received a letter from the Bugis from the Tomarilalang, or secret council, accompanied by another which Aroe Paneke had sent to the aforementioned ministers, both of which accompany this in copy; from which the intention of Aroe Paneke, in accordance with what I have just mentioned above, most clearly appears. Concerning the contents of these letters and the measures to be taken thereupon, the King consulted with us on 15 April; whereupon we could very well gather from His Highness's arguments that his desire leaned most toward war against Wadjo, namely with the help and assistance of the Honorable Company, requesting us very earnestly that we would lay open the true state of affairs between the Honorable Company, Boni, and Wadjo From Makassar, 3 May 1760. From Makassar, 3 May 1760. before Your Excellencies. We, on the contrary, have exhorted that ruler to continue the work of mediation, already begun, with all possible zeal, and to achieve that end, to make promises to Aroe Mampoe regarding the succession in the realm of Boni; alongside an open-hearted declaration to His Highness that we could not assure him of the Company's help through European manpower, but indeed with all necessary ammunition, and that he therefore had to work very earnestly to bind the allies of Boni closer to him through friendly means, in order to maintain himself thus, and if necessary, defend his lands. All of which His Highness then agreed to do and put into effect, and to our particular satisfaction regarding the promise to Aroe Mampoe, showed with very much readiness, whereby the doubts of the first-undersigned in his memorandum—as if His Highness had changed his mind in this matter—had to cease of themselves. Yet, since the state of affairs in the inland territories nevertheless does not cease to present a precarious spectacle, we humbly beseech Your Excellencies' approval of our actions in this matter, or indeed Your Excellencies' most salutary council as soon as possible, in order to promote the Company's interests in this region with complete peace of mind. Our further actions regarding the affairs of this country are described at length in a separate daily register under 24 and 31 December, 3 March, and 15 April last, to which we respectfully refer, in the hope of favorable interpretation, and only add hereto for due communication that, on account of the passing of one of this King's beloved wives, according to the Council's resolution of 18 March, with affectionate condolence, we have offered a mourning gift to the value of ƒ 110: 19: 8 to His Highness on behalf of the Company; and that this ruler did not fail, according to ancient customs, to the second undersigned
Dutch transcription
Van Maccassar Den 3: Maij 1760. Van Macassar den 3:e Meij 1760. onrustigen Aroe Paneke met hulpe van de mis„ noegde bonische Princen, Item sekerlijk souden dwingen om het oudste verbond tusschen bomi„ wadjo en soping, sonder reflectie te nemen op dat, het welke wadjo met dE Comp: heeft aengegaan, door renovatie te bekrag„ tigen. waer door wadjo als dan met bomi en soping verbonden, ten grootsten lofp van Luijster gesteijgert waer, en met hunne goede vrinden de maccassaren alhes na haer sin en welgevallen konden derigeeren t geen breeder uijt het verhandelde zij nevens gaende memorie blijklijk is. om dit quaade nu sonder ruptuure die wij dog wel bevealden kunnen dat VEd: maatschappijen in den tegenswoordigen tijd niet convenieeren soude:/ tegen te gaan en voor te komen, is onse meeste betragtinge geweest en sulx sal ook onse principaale be„ tragtinge blijven, tot dat door godes hulpe de harten der quaadsoekende vorsten tot vreede Geneijgt, of dat door zijne voorzienig heijt hunne raadslagen verijdelt werden. Ter bereijkinge nu van dit ons doelwit so hebben wij na een rijp overleg den ko„ ning van bomi op zijn aenbod vollemagt gegeven, om de vreede met wadjo te bewerken; onser Conditie dat dezelve sig aen het bo„ naaijs Contrac=t solemneel moesten verbin„ den: alles in't breede beschreven bij apart dag register onder dato 3: Maert Jongst„ Na het sluijten van de memorie, heeft den koning een brief uijt de bougis ontfangen van den Tomarilalang of geheijmen raed, verseld van een ander die aroe Pancke aen voorm: ministers gesonden hadde, en welke beijde dese in afschrifs versellen: waer uijt de intentie van aroe Lancke, involgen als Even voorwaerds vermeld hebbe, ten klaersten blijkt. over den inhoude deser brieven en over de daer op te nemene maat regulen, heeft den koning met ons op den 15: april geraedpleegt: wanneer w' uijt sijn hoog heijds, raisonnementen seer wel konden bevroeden, dat zijne begeerte het meeste tot den oorlog tegen wadjo overheld: te weten, met hulpe en bijstand vande E: Comp, versoekende ons wel Ernstig„ lijk dat w' den waren staat van saaken tusschen d' EComp: boni en wadjo„ leeden Gegeven E E Van Macassar den 3:' Maij 1760. Van Macassar Den 3:' Maij 1760. voor uw hoog Edelens souden openleggen wij hebben die vorst daer en tegen aenge„ maant, om het reets begonnen werk van bemiddeling met alle mogelijken ijver voort te zetten: en ter bereijkinge van dat oogmerk„ Anoe Mampoe wegens de opvolginge in het Rijk van bomi toe zegginge te doen — onder een hond„ borstige verklaringe aen zijn hoogheijt, dat wij hem niet verzekeren konde van sComp hulpe door Europeese kanschap, maer wel met alle nodige ammonitie, en dat hij daerom, wel ernstig werken moest om de bondgenoten van bomi door vrindelijke wegen naauwer aen hem te verbinden om dus sig zelve te mannc„ tineeren, en des noods zijne landen te defendeeren. welk een en ander zijn hoog„ heijt toen heeft aengenomen te doen af werk stellig temaken, en tot onse bezondere vergenoeging :/ betreffende de toesegging aen aroe manipoe. /. selve niet seer veel bereijdwilligheijt, waer door des eerst Getekendens bedenkingens bij desselfs memorie /als of zijn hoogheijt in desen van Concep=t verandert waer:/ an zelve moeste ophouden Dog nademaal den staat der zaken in de binnen Landen, egter nog niet op houd van een Neteligen aenschouw te weezen. so smeeken w'ootmoediglijk uw hoog Edelens goedkeuringe over onse handelinge indezeen dan wel Hoogst der zelver heijlsamer raad mad op het spoedigste af, ten fine met volkomen Gerustheijt des gemoeds, sComp: belangen aen dezen oird te bevorderen. onse verdere handelinge over dezes lands saaken, zijn wijdlopig bij apart Dag register onder, 24: en 31: december 3 maert en 15 april Jongstleden beschreven, waer aan wij ons /:op hoope van gunstige welduijdinge:/ Eerbiediglijk gedraage en alleen terschuldige Commu„ nicatie hier nog bij volgen, dat w' ver„ mits het overlijden van eene der Geliefde vrouwen deses konings, volgens raads besluijt van den 18 maert onder genege Condoleance, een rouw Geschenk ter waerde van ƒ 110: 19:8. zijn hoogheijds 'sComp wegen hebben aengeboden: en dat die vorst niet Gemanqueert heeft /(:na de al oude Ge„ bruijken / den tweede ondergetekende moeste deeses - 3
English
From Macassar, 3 May 1760. From Macassar, 3 May 1760. to congratulate the same in state on his obtained office, wherewith we proceed to the court of Goach, which, taken in itself, has not yet given us much cause for displeasure, whilst meanwhile everything that occurs to the prejudice of the Honourable Company and its allies is done by such who bear the name of rebels, and whom they declare they cannot coerce. Just as the actions of the Macassars on the Mangarij are likewise baptized with such a name, about which matter, however, we have not yet complained, for the reason that we wished first to have further news from Bima, which we, along with the envoys of that king, expect daily. Meanwhile, we cannot flatter Your High Excellencies that the Company will ever find a great support in that court. However, it is certain that we may well-foundedly hope that through the sudden demise of Caraleng Tello on 16 April, affairs at the court as well as in the interior will indeed take a turn for the benefit of the general peace, the more so because we understand from various sources that the First Tomarilalang or privy councillor of Goach, Caraleng Manjepaij, is in favour of peace and well-disposed toward the Company. However, there are and remain several Macassar princes who are just as fickle-minded as the late Caraleng Tello was during his life. Before closing this, we wish to inform Your High Excellencies upon whom the election of the regent of the realm has fallen, three having been nominated, namely Caraleng Barombong, Caraleng Majennang, and Caraleng Katanka or Tamasongo. The latter, as it appears to us, would be the best for the Honourable Company, and the lowest, Caraleng Majennang, who for some time, bolstered by the close friendship with the late Caraleng Tello, behaved quite prematurely, but who will now perhaps pull his horns in again somewhat. Nevertheless, he is and remains a descendant of the notorious, wicked Crourang. The succession in the realm of Tello has been provisionally promised to the little son of Caraleng Candjilo, begotten with the lately deceased Bimarese queen Boemi Partiga. We say provisionally because it is an invariable custom among all these natives that, before and prior to their laying out a deceased king, a successor must be appointed by one of the principal grandees of the realm. The king of Goach has duly given us notice concerning the death of his grandfather and regent of the realm, wherefore we also, in accordance with the council resolution of 21 April upon inquiry, have caused our condolences to be offered to that prince according to custom under the presentation of a mourning gift to the value of 81 guilders, 11 stivers, and 8 pence, through commissioned council members. But the Tello grandees have until now given us no notice, neither of the death of their king nor of their provisional election. We shall, however, not be wanting in maintaining the alliance with Tello in this matter to the best of our ability. Lastly, we respectfully mention here that the Macassar court paid the New Year compliments in state according to custom on 17 January, and, together with an envoy on behalf of Tello, were in the Castle on 20 January to congratulate the second signatory properly. They also gave notice as usual of the commencement of the Zouassa currently being held. Concerning Soping, we know nothing more or different to impart worthy of Your High Excellencies' attention than what is extensively mentioned in the left-behind memorandum of the first signatory. Nor has anything come to our notice from Loewoe wherewith we might enlarge this, so we mention here only that we have maintained the friendship with the queen by letters, and that which was made known in respect of our previous separate advices from the report of the commissioners escorting the queen concerning the gold-bearing rivers in Loewoe, that such was only done
Dutch transcription
Van Macassar Den 3: Maij 1760.. Van Macassar den 3: Maij 1760. deezes, in statie te vergelucken, met des„ selfs verkregen Chargie waer mede over„ gaan tot het leoff van Goach dat op sig zelve genomen als nogso seer geene redene van misnoegen aen ons gegeven heeft: Terwijl ondertusschen al het geene dat tot nadeel van dE: Comp: en haere bondgenoten geschied, ge daen werd door zulke, die de naem van wederhorige draagen: en welke sij betuijgen niet te kunnen dwingen. gelijk het doen der maccassaeren op de man„ garij al mede met so een naem gebapti„ seerd werd, over welke sake wij egter als nog niet hebben laaten doleeren, om redene, dat w' gaerne eerst eene nadere tijdinge van bima hadden, en welke wij dage, lijks nevens dies konings Gesanten te gemoed zien — onder tusschen kunnen w' uw hoog Edelens niet flatteeren, dat de Comp: ooijt een groo„ ten stenn aen dat hoff sal vinden: eg„ ter is het seker, dat w' gegrond mogen hoopen, dat door het afsterven van Ca„ raleng Tello op den 16: april subit voorge„ vallen, de saaken aen 't hoff, als mede in de binnen Landen, wel eene heer ten goede van de algemeene rust nemen sullen: te meer om dat w' van versien verstaan, dat de Eerste Tomarilalang of geheijmen raed van Goach Caraleng Manjepaij voor de vreede is, en de Comp: toegedaen: egter zijn en blijven en nog verscheijden maccassaerse Princen, over, die eren soo wierel moedig zijn als den overledene Cara eeng Tello in zijn Leven geweest is. w' wenschen nog voor 't sluijten deser uw hoog Edelens te bedeelen op wien de verkiezing tot rijks bestierder gevallen is: zijnde en drie op de Nami„ natie gebragt, te weeten Caraleng Barombong, Caraleng Majemang en Caraleng Katanka of Tamasongo: welke laaste, so te ons toescheijnd, de beste voor dE Comp zoude wezen, en de lag„ ste. Caraleng Majennang, die zig eenige tijd, door de nauwe vrindschap met den overledene Caraleng Tello. Gesterkt, al vrij wat prematuer Gedragen heeft, dog die sig nu misschien wel weder om wat zal inbenden. des niets te min is en blijft hij een afstammeling inde vanden 11 Van Macassar Den 3: Maij 1760. Van Macassar Den 3:' MaijAt 1760 van den berugten boosen Crourang D' opvolginge in't rijk van Tello is P:d toegesegt aen 't soortje van Caraleng Candjilo bij de laast overledene bimase koningen boemi Partiga geprocureert. w' seggen Provisioneel om dat 't een Constant gebruijk onder alle dese inlan„ ders is dat voor en al eer sij een over„ ledene koning afleggen door eene der voornaemste rijksgrooten, een opvolger moet benoemt werden. Den koning van Goach. heeft ons behoor„ lijk laaten kennisse geven wegens het over„ lijden van zijn grootvader en rijks be„ stierden waerom wij ook, volgens raads besluijt van den 21: april bij om vrage: die vorst /:na den Gebruijke :/ onder aenbod van een rouw-Geschenk ter waerde van ƒ81:11: 8. door gecommitteerde raedsleden, hebben laten Condoleeren. Dog de Tellose grooten hebben ons tot nog toe geen kennis gegeven nog van het overlijden Haerer Koning nog van hunne Provisioneele verkiezing. wij zullen egter in geen Gebreeken blijven om indesen het verbond met Tello, na vermogen te leandlaren Laastelijk vermelden w' hier nog Eerbiedig lijk dat het Maccassaerse hof op den 17: Janu de nieuwe Jaers Complimenten na den ge bruijke mn statie hebben afgelegt: en nevens een gesant van wegens Tello, op den 20 Ac:r in't Casteel zijn Geweest om den tweede Ge„ tekende na behooren 'te vergelukken: ook hebbense na gewoonte kennisse gegeven van het ingaen, der Tegenswoordig gehouden werdende Zouassa. van soping wet en w' niets meer of anders uw hoog Edelens attentie waerdig te bedeelen, als 't geene bij de nagelate„ ne memorie van den Eerste ondergetekende in't breede vermeld is, ook is ons niets uijt Loewoe voorgekomen, waer mede wij deze zoude vergrooten, dus melde hier alleen, dat w' door brieve de vrindschap met de koningin hebben aengehouden, en dat 't geene in rop:o bij onse voorjarige aparte advijzen, uijt 't rapport der Gecommit„ teerdens ten geleijde van de koningin; be„ treffende de goud Gevende Ririeren in Loewoe hebben bekent gesteld: dat sulx alleen het Gedaen
English
From Macassar, May 3, 1760 I have done this for the consideration of Your Excellencies, for even if this were of any renown or importance, those of Loewoe would not allow the Company to enjoy the benefits thereof. Regarding the spices that the Boutoners sometimes bring there, we did not say in our aforementioned humble report that they consisted of large quantities, but rather some, that is, no great lots, which could easily be disposed of there, though not at Company prices, since these spices are mostly used or employed here only for medicinal purposes. Regarding Wadjo, besides what has already been mentioned under the chapter of Boni, we have only to inform Your Excellencies that all their evil treatments of the land and subjects of Boni are carried out by Aroe Panebie, who, according to credible reports, is circa 80 years old; having recently equipped 20 so-called gourabs for piracy, and having already attacked some coastal negorijen of Boni with them; whose people, however, defended themselves in such a manner that the gourabs were forced to retreat. On Tanete, everything is in good peace, and this little realm remains as yet under the administration of the Honorable Company and Boni. Concerning Mandhar, we have to inform Your Excellencies submissively that, according to the testimony of the envoys of the seven rivers, everything there is at peace. These envoys had been sent by their princes to the King of Boni to request His Highness that they might abide by the Contract of Larissang, which was promised to them by the aforementioned King. This alliance was, according to the King's statement, concluded in the year 1674 between Radja Palaca and these princes, when that hero marched to war against them for the last time, and from Larissang immediately brought them hither and into the Castle to conclude the contract with the Honorable Company. His Highness of Boni brought these envoys into the Castle at our request on April 3, whereupon they gave us an account of their mission. While we, on this occasion, presented the contracts somewhat more clearly to them, according to what is noted in the separate daily register under the aforementioned date. Concerning Bouton, we refer most respectfully to what was dealt with in the repeatedly mentioned memorandum; the letters to and from that place being among the annexes accompanying this document. Meanwhile, under this article, we humbly request Your Excellencies for a positive order whether to employ any or no mitigation regarding the satisfaction imposed upon them for the capturing of the ship Rust en Werk, so that we may be ready whenever that King, at our request, might send his envoys hither for the renewal of the contracts. With regard to the affairs on the island of Sumbauwa, we likewise refer most submissively to the often-mentioned memorandum, while our letters to the little realm of this name, as well as those we received from Tambora, with our reply thereto, are also appended hereto. Yet in relation to Bima, we must furthermore inform Your Excellencies that according to the latest letter from the resident dated March 8, the King's envoys were about to come hither, both to renew the contracts and to treat concerning the affairs of Mangarij; without any mention being made in that letter whether those of Bima would execute their intention to reconquer the Mangarij, or anything else that could serve us to execute Your Excellencies' order at the Court of Goach concerning this matter with sufficient force of argument. On Saleijer and in the entire Southern and Northern Provinces, as well as at Galisjong and in the Pollembangkeeng district, everything is in a good and peaceful state. There is thus nothing to report of all these, except only that in place of the deceased Caraleng Oedjong Louwo, at the request of the Galarangs, we have appointed the deceased's brother, named Matalatoe, as regent, subject to Your Excellencies' approval. The smuggler Bodal was in the past year...
Dutch transcription
Van Macassar Den 3: Meij 1760 Van Macassar Den 3: Maij 1760 gedaen hebbe tot speculatie under hoog Edelens, want afschoon dit al van Nalm of eenig belang mogte weezen, soo souden die van Loewoe niet toestaen, dat de Comp: daer de voordeelen van genood. Betroffende de specerijen die de boutonders aldaer zomtijds aenbrengen daer van seijden w' bij evengemelde onse onderdanige niet dat de in menigte, maer wel in Eenige, dat is, geen groote Parthije bestonden, die aldaer Gemackielijk bunnen Gesleeten werden, schoon niet voor sComp: Prijsen, nademaal deze krijden hier meest maer voor medicijal gebruijkt of gebesigt worden. wegens wadjo, hebben w' behalven 't reeds vermelde onder het Capittel van bomi, uw hoog Edelens, maer eenig te berigten, dat alle hunne quaade behandelingen aen't land ende onderdanen van Bomi door Aroe Panebie /:die volgens Geloof waerdige berigten Circa 80 Jaeren oud is:/ werden uijt gevoerd. hebbende nu Jongst 2o so genaemde Gourabs ten roof toegerust, en daer mede reets eenige strand Negorijen van boni Geattacqueerd; dog welkers volkeren sig zodanig Gedefendeert hebben dat de Gourabs hebben moeten retireeren. op Tanete is alles in goeden rust: en blijft dit rijkje als nog onder de administratie van d' E Comp: en bom. betreffende. Mandhaer hebben w' uw hoog Edelens onderdaniglijk te berigten, deerwelgene, dat volgens Getuijgenis der afgesanten van de seven revieren, aldaer alles in rust is. Deeze sendelingen waeren door haere vorsten tot den koning van bomi geson„ den, om zijn hoogheijt te verzoeken dat zij bij 't Contract van Lanissang mog„ ten blijven 't geen hun door evengem: koning is toegesegt. Dit verbond is volgens opgave van den Koning :/ in Ao 1674. Geslooten tusschen Radja Palaca en deze vorsten, toen die held ten laasten maale tegen hun ten oorlog trok, en bij dezelve van Larissang ter stond na herwaerds en in 't Casteel gebragt heeft, om het Contract met d E Comp: te sluijten zijn hoogheijt bom heeft dese Gesanten op ons requisit op den 3 april in't Casteel Gebragt, wanneer sij aen ons verslag van F de runne 0 Van Macassar Den 3: Maij 1760. Van Maccassar Den 3: Maij 1760. hunne Commissie deeden Terwijl w' hun bij dese Gelegentheijt de Contracten wat duijdelijkeer voorstelden, agter volgens het genoteerde bij apart Dag register, onder evengemelden datum, omtrend. Bouton referlere wij ons seer Eerhie„ diglijk aen het verhandel de bij meerm:e Memorie: zijnde de brieven van en na derwaerds onder de bijlagen, deze versellende Terwijl w' onder dit articul uw hoog Edelens ootmoediglijk verzoeken om positive ordre om eenige of wel geenige mitigatie te gebruijken omtrend d'hun opgelegde voldoeninge, wegens het aflopen van 't schip Rust en werk, op dat wij gereet mogen zijn wanneer die koning op ons requisit zijne Gesanten ter renove„ „ringe van de Contracten na herwaerds mogte zenden. met betreckinge tot de zaken op het Eijland Sumbauwa Gedragen w' ons almede seer onderdaniglijk aen dikgemelde Memorie terwijl onse brieven na 't rijkje van dese Naem, so wel als die w' van Tambora ontfangen hebben, met ons antwoord daer op dese almede zijn bijgevoegd. dog met Relatie tot. Bima moeten w' uw hoog Edelens daer banevens nog bedeelen, dat volgens 't Laatste schrijven van den resident de dato 8: maert de Gesanten des konings na herwaerds stonden op te komen, so om de Contracten te renoveeren als om over de zaken van de mangarij te hande„ len: sonder dat bij die brief eenige mentie wierde gemaekt, of die van bima hun voor„ nemen ter Eerwinninge vande Mangarij ter uijtvoer souden brengen of iets anders, 't geen ons dienen konde om met Genoegsaeme kragt van redene uw hoog Edelens ordre, aen het hoff van Goach, betreffende dese affaire ter uijtvola te brengen op. Saleijer en inde Geheele Zuijda en Noorder Provincien gelijk ook op. Galisjong en in het Pollembangkeengse is alles in goede en vreedige toestand. zijnde dus van allen dese niets te melden, als eenig dat in Plaatse vanden overledene Caraleng oedjong Louwo, op 't verzoek van de Gala rangs, des afgestorvens broeder in name Matalatoe, op approbatie uwer hoog Edelens, tot regent benoemt hebben: Densluijker bodal is in't voorleden Bima Jaer F A B - -
English
From Macassar, the 3rd of May 1760. Macassar, dated the 3rd of May 1760. has not appeared; nevertheless, we shall inquire further after him and employ all means to get hold of him. The first undersigned having shown in his memorial the necessity that resides in a governor here maintaining a country residence, we therefore most humbly pray that it may please Your High Excellencies to qualify us to purchase the former country residence of the previous governors for the account of the Company, the same being properly and suitably repaired and rebuilt, and presently to be had for 4500 rixdollars. Finally, we take the honor to thank Your High Excellencies most subserviently for the elevated favor shown to both of us, under sincere assurance that in all our actions we shall endeavor to be worthy of it, while in the meantime, with a faithful attachment and the utmost respect, we remain very humbly. Was subscribed: High Noble, Great, Respected, Far-Commanding Lord and Well-Born Lords. Lower: Your High Excellencies' humble and faithful servants. Was signed: R Blok and I Sinkelaer. In the margin: Macassar, in Fort Rotterdam, the 3rd of May 1760. Whereby His Honor submitted to the consideration of the members that, however detrimental the war in this Celebes might be to the Company, one nevertheless could not refuse the helping hand to Boni, After the prayer, the Lord Governor communicated that he had convened this meeting to submit to the consideration of the members, since the King of Boni had requested of His Honor 24 live rounds for 120 firelocks, in order to be in a position to resist the Wadjos, who made an unlawful claim upon Timurong, and had even threatened that if the aforementioned Timurong was not surrendered to them within a period of 16 days, they would then, in the name of the collective Wadjo kings—excepting Datu Ona Samana, who did not wish to interfere therein—make themselves master of it by force of arms. Separate Resolution on Wednesday, the 26th of December 1759. In the morning at 10 o'clock. All present. From Macassar, the 3rd of May 1760. From Macassar, dated the 3rd of May 1760. could not refuse, as it had always appeared to His Honor that the balance must be maintained with and through this realm. And that if one did not support the same in this matter, the Wadjos would likely proceed from one arrogance to another. Yet notwithstanding this, His Honor had very earnestly recommended to the King of Boni that, in the event the requested powder and bullets were delivered to him, he must by all means use the same only defensively; and had furthermore clearly and plainly pointed out to him that the Company was presently incapable of assisting His Highness with any men, and had likewise demonstrated the harmful consequences of war, both for Boni itself and for the allies. And finally, that for the defense of Timurong he should by no means employ a young prince, but an experienced chief. Which His Highness, as well as all the foregoing, had acknowledged, and appointed Aru Mampu as defender of Timurong. Whereupon, after mature deliberation, it was unanimously resolved to deliver the requested powder and live rounds to the court of Boni. Was subscribed: Macassar, date as above. Was signed: R Blok, C Sinkelaer, I: C: Reisweber, R: D Oosterhout, T H:s Voll, W Deefhout, Hendrik Wolff. Lower stood: Present before me, was signed: I: C Helmkamp, Secretary. At the side stood: Agrees, was signed: I: C Helmkamp, Secretary. Macassar, dated the 3rd of May 1760. From Macassar, dated the 3rd of May 1760. Separate Resolution on Monday, the 4th of February 1760. All present. After the prayer, the Lords Governors indicated that they had convened this meeting in order to take a secret resolution concerning what ought to be done or omitted in and around the disputes that have arisen between the realm of Soppeng and its subject ally Marioriwawo. Which had come before Their Honors according to the tenor of the following representation submitted in writing: Last Wednesday, the 30th of January, two letters were delivered to us by Boni's King, both of which had been sent in quick succession by the Viceroy of Soppeng to His Highness and received by him, with the request to read them and to serve him, the King, with our advice as to what was to be done in this matter. After translation, we found that the first contained in substance an announcement that Aru Palakka, the deposed Datu of Soppeng, had betaken himself, together with the peoples of Mario, under the protection of Wadjo. Furthermore, that the rumors there were that Aru Paoeke, the old Matoa of Wadjo, together with Landjili, had resolved to wage war on both Boni and Soppeng, with the intention of restoring the said Landjili and renewing Lamunpatola; requesting ammunition and orders as to what to do. The second letter contained an announcement from the collective Soppengers that the Wadjos had sent them an emissary and had made known to them that Aru Landjili and those of Mario were under their protection; furthermore, that Wadjo let them know that it would be best to renew the old alliances, at the same time reminding them that the Soppengers were still indebted 100 heads to Wadjo. Furthermore,
Dutch transcription
77 Van Macassar Den 3:e Maij 1760. G Macassar onder dato den 3 Maij 1760 Van zaer niet opgedaegd, des niet te min so sullen w' ons nader na hem informeeren en alle middelen aan werden om den zelve magtig te werden Den Eerst ondergetekende bij sijne me morie aengetoond hebbende, denoodzake„ lijkheijt die er resideert in dat een gou„ verneur alhier een buijten wooning aenhoud: so is het dat w' seer ootmoedig smee„ ken dat het uw hoog Edelens behaage ons te qualificeeren, om de gewesene buijten wooning van de voorige Gouverneurs voor reecq: van de Comp: Jntekopen; zijnde de zelve wel en na behooren Gerepa„ reert en vertimmert, en thans voor rijxd: 4500 te bekomen Eijndelijk neemen wij d' Eer uw hoog Edelens op het aller onderdanigste te dan„ ken voorde hooggaende gunste aan ons beijde beweesen: onder opregte versekeringe Dat w' in al ons doen en Laten betragten sullen dezelve waerdig te zijn, Terwijl Jntusschen met een getrouwe aen„ kleering en uijtterste ontsag seer Nedrig blijven. /:onderstond:/ hoog Edele Groot agtb: wijd„ Gebiedenden Heere en wel Edele Heeren, /lager/ uw hoog Edelens ootmoedige en getrouwe dienaeren /was Getekent/ R Blok en I Sinkelaer (in margine / Macasser Jnt Casteel rotterdam den 3: Maij 1760 Waer bij zijn Ed: de Leden in overwe„ ginge gaf, dat hoe nadelig ook den oorlog te dezer Celebes voor dE Comp: zijn mogte, men egter de behulpsaeme hand aan bonie Na het Gebed Communiceerde den heer Gou„ verneur dese vergaderinge te hebben laaten beleggen om de Leden in overweging te geven, vermits den koning van bomi zijn Ed agtb hadde laaten verzoeken om 24: scherpe schooten tot 120: P:s snaphanen, ten eijnde in staat te zijn om de nadjoreesen die een onregtmatige pretensie op Timoerong maek„ ten Ja selfs Gedreijgt hadden, wanneer evengemeld Timoerong hun niet in tijd van 16: dagen overgegeven wierd, zij als dan uijt naem der Gesamentlijke wadjoreese koningen, excepto Dat ona Zamana, die zig daer mede niet bemoeijen willende; sig door de wapenen daer van meester te zullen maken Apart Resolutie op Woensdag den 26 December 1759. Des morgens ten 10 uuren Alle Present. niet lr 3 Van Macassar Den 3: Meij 1760. Van Maccasser onderdato den 3: Maij 1760. niet konde weijgeren, nademaal het zijn agtb: altoos was voorgekomen dat de balance, met en door dit Rijk moet gehouden werden. En dat wanneer men het zelve in dezen niet ondersteunde, de wadjareesen waer„ schijnlijk van de Eene arrogantie tot de andere souden overgaen Dog des niet tegenstaende hadde zijn E agtb: den koning van boin wel ern„ stig Gerecommandeert, dat zo wanneer aen hem het verzogte kruijt ende kogels wierden afgegeven, dat hij het zelve voor al niet anders als defensive gebruijken moest; en daer bij wel duijdelijk en klaer voor oogen Gestelt, dat de Comp: in Capabel waer om zijn hoogheijt als nog met eenige manschap te adsisteeren; mitsgaders aengetoond de schadelijke gevolgen van den oorlog, so voor bomi selver als voor de bondgenoten. En Eijndelijk dat hij tot defensie van Timoerong dog geen Jongen Prins, maer een Jrvaeren hoofd emploijeeren moeste, Waer op na rijp berald Eenparig Gere„ solveert is het verzogte kruijt en scherp aen het hoff van boin afte geven. /:onderstond:/ Maccassar Dato voorsz: /:was Getekent:/ R Blok, CSinkelaer, I: C: Reisweber, R: D oosterhout, T H:s Voll, W Deefhout, Hendrik Wolff /lagerstond/ mij present /was Gete„ kent:/, I: C Helmkamp secret: ter zijde stond/ Accordeert /was getekent/ I: C Helmkamp Secretaris. het geen zijn hoogheijt, gelijk ook al het voorenstaende hadde G'advoueerd, en Aroe Manipoe tot defenser van Ti„ moerang benoemt het Apart H 21 Van Macassar onder dato den 3: Maij 1708. Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760. Apart Resolutie op Maendag Den 4: Februarij 1760 Alle present. Na het Gebed gaven de heeren Gouverneurs tekennen deze vergaderinge Geconvoceert te hebben, ten fine een secreet besluijt te neemen over het geene te doen ofte laaten ware in en omtrent de ver„ schillen die tusschen het rijk van soping en haere onderdanige bondgenoot Mariori wawa ontstaen zijn De welke hun Ed: naLuijd van het vol„ gende schriftelijk overgelegde vertoog waren te voren gekomen Voorleden woensdag den 30 Januarij zijn ons door bonis Koning twee brieven overhandigt, die beijde door den vice roij van soping kort op malkande„ ren aan zijn hoogheijt gezonden en bij hem bekomen waren, met verzoek de„ zelve te lezen, en hem koning van onzen raad te dienen, wat in dese zake te doen stond. Na translatie, bevonden wij dat d' eerste in substantie behelsde eene bekent makinge dat Aroe Landjilie den afgesetten Datouari=soping, zig nevens de volkeren van Mario onder de protextie van wadjo begeven hadden Voorts dat de gerugten aldaer waren dat Aroe Paueke den oud Matoua van wadjo met Landjili besloten hadden, bom en soping beijde te beoorlogen, met intentie den Raoe Zandjilie te herstellen, ende Lamoen Patoua te vernieuwen; verzoekende om ammonitie en ordre wat te doen. De tweede brief behelsde een bekent making van de Gesamentlijke sopingers, dat de wadjoreesen haer een zendeling hadden Gezonden, en 't aan hun bekent hebben gemaekt, dat aroe Lan„ Vilie, en die van Mario onder haer be„ scherming waren; voorts dat wadjo haer liet weten, dat het rest soude wesen de oude verbonden te vernieuwen, hun teffens herrinnerende dat de sopingers nog 100 koppen aen wadje dezet waren. Na Wijders
English
From Macassar, dated 3: Maij 1760. From Macassar, dated 3: Maij 1760. Furthermore, the people of Soping requested counsel and deed from their king, as to how his highness wished matters to be arranged, because they lacked ammunition, and they also made known that Datoua Pamana had understood from an emissary and Pabitjara that Aroe Zaueke had said that with the new light he wished to attack Soping or Timoerong located in Boni, and if the Wadjoese would not assent in this, he would compel them thereto. After reading this, we sent word to the king through the interpreter that we were very desirous to know his highness's sentiment in this before expressing ourselves thereon, for it was impossible for us to accept everything at face value. Hereupon his highness informed us that the Bonians had resolved to suspend one thing or another concerning the affairs of their country until the envoys from Batavia should have arrived, and then they would request the king to go to the interior to settle matters there himself. We then informed his highness that we were indeed prepared to serve the king with counsel and deed, but since the actual and internal state of Soping was not as well known to us as to his highness, he should not take our advice any further into account than accorded with the constitution of affairs, because these were truly internal disputes between Soping and its subjects the Marioers. However, if the king saw a way to treat these matters according to the tenor of the contracts, we would gladly take everything upon our account, namely if he could arrange that the disputing parties all came up hither. But concerning Soping, the king did not wish to express himself before he was strengthened by the counsel of the Governor. From Macassar, dated 3: Maij 1760. From Macassar, dated 3: Maij 1760. But as to what was best done or left undone in the affairs of Mario in order not to make those peoples unfortunate through war, we left that in the first place to the king, with the assurance that when we knew his highness's sentiments, we would then approve or disapprove of them and give sufficient reasons for our opinions; furthermore that we remained completely prepared to seek the best for the country alongside him and to assist him with all our ability. Yet none of this pleased his highness, and he requested our positive advice and order as to how he should act in the affairs between Mario and Soping, with the further expression as if he doubted our goodwill, appearing quite sullen, which principally originated because just at that moment news arrived that Aroe Landjilie had summoned his people from Awang Loui located in Boni whereof he is also Aroe or lord from here, with orders to follow him to Awang Loui; therefore he further requested to speak with us in person, which was set for last Saturday morning. When his highness, accompanied by many court grandees, came to us in the Company's garden at nine o'clock in the morning, after taking a collation he requested to speak with us alone. Whereupon the court grandees and the rest of the retinue having departed the room, his highness urgently requested once more to be strengthened with our advice in the matters between Mario and Soping, as well as regarding the departure of Landjilie to Boni, so that he could promptly issue the necessary orders, as he was not intending to undertake anything without our consent. We thereupon served his highness with our advice, first regarding Boni, to send someone thither upon whom he could rely, From Macassar, dated 3: Maij 1760. From Macassar, dated 3: Maij 1760. in order to keep a watchful eye upon the doings of Aroe Landjilie, and if he, Landjilie, dealt with the discontented princes or undertook anything against the laws of the country, to drive him then from Boni's land, and to declare the lordship of Awang Loui forfeited. Concerning Soping and Mario, that we had likewise let our thoughts go over that, and that according to our best knowledge we judged that for the present nothing hostile ought to be undertaken against Mario, because we simply hoped that those peoples would return to their duty of their own accord once the cloud of confusion in the interior had blown over; all the more because we could not see that so much depended upon Mario that weapons should be taken up in the country on that account and Soping itself brought into any danger; for if it happened, as we must expect, that Aroe Zaueke supported or came to the aid of the Marioers, then surely the fire of war would be kindled into flame, so that there would be much work to extinguish it with honour. Therefore it seemed to us that Mappa den Soele Datoua or Viceroy, together with Datoua Pamana, should be written to for orders that they should only watch over Soping, and if they were attacked by anyone, then courageously defend the land entrusted to them. His highness approved our advice concerning Boni, and added thereto that his brother Landjilie had already sinned so greatly against the laws of the country by seeking protection with Boni's enemies that his land and life were forfeited; and that he would also send orders to Boni through the Tomarilalang to dislodge him, Landjilie, as a criminal to the kingdom of Boni, from the land. Yet concerning Mario and Soping, on that account his highness said that he would also gladly follow our opinion, but that we then must also be assured.
Dutch transcription
3 Jan Cassar onderdato den 3: Maij 1760. Van Macassar onderdato den 3: Maij 1760. Wijders verzogten de sopingers van haer koning raed en Daed, hoe zijn hoogheijt inde zaken wilde geschikt hebben, de„ wijl zij aen ammunitie gebrek hadden, ook maekten bekent dat Datoua Pamana van een zendeling en Pabitjara hadde verstaen, dat Aroe Zaueke heeft gezegt om met het nieuwe Licht soping of Timoerong /: in Bomi Gele„ gen:/ te willen aendoen en zo de wadjo„ reesen in deze niet wilden stemmen, so zoude hij hun daer toe dwingen Wij hebben na Genomen Lecture den koning door dE voll laten zeggen, dat wij gaerne versceten zijn hoogheijts sentiment indezen te weten, alvoorens ons over dezelve te uijtten, want dat wij alles onmogelijk voor Contante munt konden aenneemen Hier op heeft zijn hoogheijt ons laten weeten da=t de boniers besloten heb„ ben met het een of ander betreffende haere lands saken te suplrcedeeren tot dat de Gesanten van batavia Wij hebben zijn hoogheijt daer oplaten wee„ ten, dat wij wel bereijd waren de koning met raed en daed te dienen, dog vermits ons het Eijgentlijke en inierlijke gestel van soping niet zo wel als zijn hoogheijt bekent waer, dat bij onse raed niet verder moest in agt neemen, als met de Constitutie van saken overeenquam, om dat het waerlijk huijsselijke ver„ schillen waren, tusschen soping en haere onderhorige de Mariaers Maer wanneer den koning teans zag om deze zaken na Luijd van de Con„ tracten te behandelen, dat wij dan alles gaerne voor onse reekening nemen wilde, te weten so hij konde besorgen dat de verschillende parthijen alle na herwaerts op quaemen souden wezen Gekomen; en dan zouden de koning verzoeken na de binnen Landen te gaen om de zaeken aldaerzelver te be„ schicken. Dog betreffende soping wilde dekoning zijg niet uijtten voordat hij met de raed vande Gouverneurs gesterkt waar soeden Maer -. 25 Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760 Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760 Maer wat nu inde zaken van Mario het beste gedaen of gelaten moeste worden; om die volkeren door geen oorlog ongeluc„ kig te maken, dat lieten wij inde Eerste plaetse aen den koning, met verzeke„ ringe dat wij, wanneer w' zijn hoogheijt sentimenten wisten, het zelve als dan zouden voor goed- of afkeuren, en van onse Gevoel ens voldoende rede geven: wijders dat wij volkomen bereijd bleven, om nevens hem, het beste van het land te betragten, en hem met al onse vermogen te adsisteeren Dog dit alles stond zijn hoogheijt niet aen, en versogte onse positiven raed en ordre, hoe in de saaken tusschen Mario en Soping soude handelen, met verdere uit druckinge, als of hij aen onse wel meerentheijt twijffelde toonende zig vrij gemelijk, dat Prienicipael zijn oorsprong hadde door dien er op dit pas Juijst tijdinge quam dat aroe Landjilie zijn volk van Awang Loui in bonie Gelegen /: en waer van hij mede Aroe of heer is :/ van hier hadde op ont„ Wanneer zijn hoogheijt verselt van veele hof grooten des morgens ten negen uuren insComp thuijn bij ons Gekomen is na het nuttigen van een Collation versogt met ons alleen te mogen speeken. waer op de hoff grooten en het verdere gevolg uijt dekamer vertrocken wesende, zijn hoogheijt instantig versogt als nog om met onsen raed in de zaken tusschen mario en soping, als mede omtrent het vertrek van Landjilie naer boin, ge„ sterkt te worden, op dat hij spoedig de nodige ordre konde laaten afgaen, alzo niet voornemens waer iets t' ondernemen sonder onse toestemminge Wij hebben daer op zijn hoogheijt gedient van ons het advijs, voor eerst, beteef„ fende boni, om ijmand daer op hij staet konde maken, nader waerds aftezenden, boden met Last om hem naer Awang Domi te volgen, dierhalven versogte hij verder om met ons in perzoon te mogen spreeken, het geen tegen voorleden saturdag morgen bestemt wierd. boden om e Van Macassar onderdato den 3: Maij 1760 Oa CCassar onder dato den 3: Maij 1760/ Van O om een waekent ook op de Gedoentens van Aroe Landjilie te houden en wanneer hij Pandjilie met de misnoegde Prinsjes han„ delde of iets tegens de wetten van den Lan„ de ondernam, om hem dan uijt Bonis Land te Jaagen, en het aroeschap van Awang Poui, voor verbeurt te verclaeren. Betelfdende Soping en Mario, dat wij daer over almede onse gedagten hadden laa„ ten gaan, en dat wij na onse beste kennis oordeelde, dat voor als nog niets vijan„ delijks tegen Mario moeste ondernomen werden, om dat wij enkel hoopte, dat die volkeren wel van zelve tot haer pligt zouden keeren, als de walk van verwarringe in de binnen Landen. was overgewaaijt: te meer om dat wij niet konden sien dat er so veel aen Mario Gelegen, waergom daerom de wapenen in't Land, en soping selve in eenig gevaer te brengen; want so het Gebeurde, /: Gelijk wij verwagten moesten:/ dat Aroe Paulke de marioers onder steunde ofte hulpe quam, dat dan sekeerlijk het vuur des oorlogs in de vlam soude Edog betreffende Mario en soping, dies„ wegen seijde sijn hoogheijt dat hij almede onse gevoelen wel wilde nakomen, maer dat wij als dan ook versekert Dierhalven dagt ons dat Mappa den Soele Datoua of vice Roij, nevens Datoua Pamana voor ordre moeste werden aenge„ schreven dat zij alleen maer verder voor soping souden waeken, en zo bij van ijmand wierden aengedaen, als dan het herer toebetrouwde Land marmoedig defen„ zeeren. zijn hoogheijt keurde ons advijs be„ treffende bomi voor goed, en volgde daer hij dat zijn broeder Landjilie reeds sodanig tegen de Landswetten Gesondigt hadde, door 't verzoeken van Protextie bij bonis vijanden, dat zijn land en leeven verbeurt was; en dat hij door den Tomarilalang ook ordre na bom soude senden om hem Pan„ dsilie als een misdadige aen het Rijk van Boni; uijt het Land te delogeeren. ontsteken, zodanig dat en veel werk aan zoude wezen om het met eere te blussen ontsteken Staet Ad
English
29 From Macassar, dated 3 May 1760 we had to count on Soping defecting from Boni and going over to Wadjo, whereby the balance of power between Boni and the Company against their enemies would tilt entirely toward the latter. For indeed, if our proposal were issued as orders, His Highness said he was certain that Lamana and Mappa nevertheless, at the urging of the Sopingers, would attack Mario all the same, and then, as he also assumed for certain, after the victory, the Soping nobles would confer Soping upon Pamanna. Thereby this land, although Lamana was a friend of the Company and Boni, would nevertheless indispensably belong to Wadjo, because Pamanna belongs to Wadjo, and thus, with this important realm, the enemy of Boni would be strengthened and we weakened. He added to this that Mario had sinned far too much to remain unpunished, and that if the Company forbids Boni and Soping, or does not support them itself, in punishing their subordinates according to their deserts, everything would fall into confusion, and it would then be best that everyone sought a safe haven. While His Highness did not doubt a good outcome at all, we replied to this that it appeared impossible to us that Pamanna or Rappa would go against his and our orders. However, His Highness assured us that this would truly happen at the request of the Sopingers, if we were to send them our orders as mentioned just before. And therefore His Highness thought it necessary to write to Mappa and Pamanna that they should consult with the well-intentioned Sopingers, and if they jointly, after having first paid close attention to the consequences, deemed it proper to force Mario to their duty by force of arms, that they could then proceed to do so, namely when Aroe Pandjilie moved further inland from there, though not before notifying us of their decision. From Macassar, dated 3 May 1760. 31 From Macassar, 3 May 1760 From Macassar, dated 3 May 1760. if the Company, as he requested, would only assist him with powder and lead; for, he said further, Pamana has sent word to me that he alone was capable, without the help of Boni and Soping, of opposing Aroe Paulke, and was only awaiting orders and ammunition. Although now, after mature reflection, His Highness's reasoning appeared well-founded and his advice did not seem at all reprehensible to us, we nevertheless presented to that prince the detrimental consequences that the slightest troubles in this Celebes ordinarily caused or left behind, and that it would be hard for us to agree to this as yet, since up to the present day nothing truly harmful had been undertaken, neither by Wadjo, nor Pandjilie, nor by the Marioers; just as it had also happened frequently that some minor allies of one or another great prince had placed themselves under the protection of another lord without any consequences, and that we therefore would gladly wish that His Highness could devise another means for the restoration of peace than by force of arms. All this we judged doubly worthy of our further consideration, and in conclusion courteously communicated to His Highness that we wished he could devise another means for the restoration of peace than arms. Concerning the defection of the lesser allies, His Highness indeed conceded this, but at the same time demonstrated that Mario's alliance with Soping was not of that nature, but rather subordinate or servile, so that they did not have this right, nor could they claim it. And he subsequently indicated that he had already proposed the very best means for the restoration of peace; if one wished to comply with it, he left that to us; but if not, he then requested that the forthcoming disasters might not be blamed on him, adding to this, "To me, the realm of Soping is of no importance either, for I am well off here." 33 From Macassar, dated 3 May 1760 Macassar, dated 3 May 1760 that we would faithfully communicate this conference, and that which had already preceded it, to the Council of Policy, make a decision concerning it, and then immediately communicate the result to His Highness. Thus we lay all this open before you, in order to decide, after mature deliberation, whether to avert war, as Boni absolutely believes, with the loss of Soping and to the ruin of the principal allies, or rather to approve the King of Boni's draft and proposal regarding Mario. It is known to you all that war is detrimental to the Company's interests, even if the weapons do not hit them directly, since agriculture is certainly impeded thereby, because the plowmen and planters are then employed in the war. It is for this reason that Their High Mightinesses always so earnestly recommend this point, namely the prevention of war, and even from ancient times preferred that one yield something in this or that matter. But nonetheless, the same authorities in their last separate letter of 31 December 1758 were also pleased to teach us that tranquility, paired or together with security, is the principal sheet anchor upon which the ship of state must rely. Lastly, it should also be brought to your knowledge that it appeared to us, as said before, upon reviewing the letters, thus we give you to consider whether the security of the Company's possessions here would not diminish considerably if, through an all too great passion and zeal for peace, we lost Soping together with the trust of Boni, and thereby also simultaneously gave nourishment to the lust for domination of all ill-disposed princes and rulers.
Dutch transcription
29 Van Macassar onder dato den 3 Maij 1760 staet maken moesten dat soping van Boii af- en tot wadjo over soude overgaan waer door dan het wverwigt tusschen boni ende Comp: met Iaere vijanden ten eenemale na de laetste soude overhellen want dog, so ons voorstel, voor ordres afging, seijde zijn hoogheijt, versekert te wezen, dat Lamana en Mappa daer tegen /:op de instantie der sopingers :/ Mario evenswel attacqueeren soude en dan /:ge„ lijk hij al mede vast stelde /nade over„ winning, so soude de sopingse grooten aan Pamanna Soping opdragen waer door dit Land, schoon Lamana een vriend vande Comp: en boin waer, Egter indispensabel tot wadjo soude behooren, om dat Pamana tot wadjo behoord, en dus was met dit Jmportante rijk de vijand van bomi gesterkt, en wij verswakt, voegende daer bij dat Mario al te seer gesondigt hadden ongestraft te blijven, en dat wanneer de Comp: aen boni en soping verbied, of selve niet ondersteunde, om haere onderhoorige na verdienste te straffen, dat alles in in de waa soude loopen, en het dan Terwijl zijn hoogheijt aen een goede uijtkomst gantsch niet twijffel de, wij hebben hier op Gerepliceert, dat het ons onmogelijk voorquam dat Pamana of Rappa tegen sijne en onse ordres soude aangaan. dog zijn hoogheijt versekerde ons dat sulx op aenzoek der sopingers waeragtig geschieden zoude, so wij hun onse ordres so als even voorwaerds Gemeld is, liet en toekomen. In daerom dagt zijn hoogheijt dat het nodig waer om Mappa en Pamana aen te schrijven, dat sij met de wel meenende sopin„ gers moesten raedplegen, en zo sij Gesa„ mentlijk /: na alvoorens op de gevolgen wel gelet te hebben :/ goed vonden Mario door de wapenen tot haer pligt te moeten dwingen, dat zij als dan daer toe konden overgaan, te weeten wanneer Aroe Pandjilie van daer verder na binnen ging, dog al voorens ons van haer besluijt kennis te moeten geven. best is, dat een ijder na een Goed heen komen sogt. Van Macasser onderdato den 3:' Maij 1760. be So F 6 31 Van Maccassar Den 3: Maij 1760 Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760. So de Comp:, gelijk hij versogt hem maer met kruijt en lood wilde adsisteren: want zeijde hij verder, Pamana heeft mij laaten zeggen dat hij alleen in staet was om sonder hulpe van boii en soping Aroe Paulke tegen te gaen, en verwagte maer ordre en ammunitie Off schoon nu, na rijpe over den bringe zijn hoogheijts redene gefandeert, & zijn advijs ons gantsch niet verwerpe„ lijk voorquam, so hebben wij dien vorst egter voorgehouden, de nadelige Gevol„ gen die de Geringste troubelen te deser Ce„ „lebes ordinair verooirsalkten off na lieten, en dat het voor ons hart waer in deze als nog te stemmen, nademael er tot op heden niets werkelijk na„ deligh, nog door wadjs. nog Landjilie, nog door de Marioers ondernomen was: Gelijk ook dat het meermalen gebeurt waer, dat er er eenige Bondgenootjes van den een of ander Grooten vorst zig onder de protextie van een ander heer, sonder eenige gevolgen begeven, hadde, en dat vog wij dus Gaerne Dit alles hebben wij onse nadere overweginge wel dubbel waerdig G' oordeelt, en zijn hoogheijt tot be„ sluijt beleefdelijk Gecommuniceert, wenschten dat zijn hoogheijt een ander middel voor de herstellinge der ruste konde uijt denken, dan de wapenen Betreffende het overgaen der min„ „dere bondgenootjes, dit stemde zijn hoog„ heijt wel toe, dog de monstreerde teffens„ dat Mario's bondgenoodschap met soping van die natuur niet, maer meer ondanig of slaafagtig was, sodanig dat zij dit regt niet hadden, of pretendeeren konden: En gaf vervolgens te ken„ nen, dat hij het allerbeste middel tot herstellinge van de ruste reeds hadde voorgeslagen: wilde men daer aan voldoen, sulx stelde hij aen ons; dog so niet, dan versogte hij, dat de aenstaende onheijlen hem niet Geweeten mogten werden, volgende, daer bij, b mij legt aen 't rijk van soping dan ook niets Gelegen, want ik heb„ be het hier wel. wenschten 33 Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760 — Maccassar onder dato den 3. Maij 1768 / Aan dat wij dese Conferentie, en dat geene 't welk reeds voorgegaan waer den raed van Politie na waerheijt souden bedeelen, dieswegen besluijten, en als dan zijn hoogheijt het resultaet ten eersten bedeelen. Dus leggen wij dit alles voor uE oopen, om na rijpe deliberatie te besluij„ ten of om de wapenen /: So bom absolut vermeent:/ met verlies van soping, en tot de Chin der voornaemste bond„ genoten te weeren, dan wel om den koning van bomi zijn Concept en voorstel, omtrend mario te advoueeren. 'T is uE: allen bekent dat den oorlog nadelig is voor sComp:s belangen, schoon selfs de wapenen haer niet direct komen te breffen, nademaal den Landbouw esekerlijk door verhindeert werd, also de vloegers en planters als dan in't oorlog gebezigt werden Hier van is het dat haer hoog Edelens dit Poinct, te weeten de weeringe der wapenen, steets so duur aenbeveelen, Laastelijk diend nog ter uwer kennisse, dat het ons /:gelijk voor„ waeres Gesegt, bij het resumeeren den brieven heeft toegescheenen Dus Geven wij UE: in Consideratie, off niet de veijligheijt van sComp: besit„ tingen alhier al vrij wat wijken soude, wanneer wij door een al te groo„ ten zugt en ijver voor de reest so„ ping tezamen met het vertrouwen van bom verlooren: en daer door dan ook teffens voedsel gaven, aen de heerftzugt van alle quaedgezinde vor„ sten en Princen. en selve al van ouse tijden af, lieven ge„ wild hebben dat men indese of geene zaken iets toegave. Dog des niet te min so hebben hooffst dezelve ons bij de laetste aparte brieff van 31 December 1758. ook Gelie„ ven te leeren dat de ruste gepaert of te zaemen met de veijligheijt het voornaemste plegt ankeer is, waerop het schip van slaet zig moet vertrouwen. en F dat E H
English
55 From Macassar under date the 3rd of May 1780. From Macassar under date the 3rd of May 1760 that everything written could precisely not be accepted as entirely valid; and that even some doubts have arisen in us, as to whether Mappa and his brother Pamana are indeed as faithful to the King of Boni as they ought to be; at least we have learned yesterday evening from the mouth of the young Aroe Mario the former husband of Tatteltes' Queen that an emissary had come to him from Mario, who was only six days from there, whom he had asked whether Aroe Landjilie had been from Mario to Aade Zaulke and whether the peoples of that land had been taken under the protection of the aforementioned Zaulke or Wadjo! Whereupon the emissary had attested that of all this he had heard or perceived nothing there. Furthermore we have also understood from the Company's resident here, Carree Manjelikie, that a few days ago he had been with Caraleng Barombong, and had learned Considering this and that, and furthermore all together maturely, it was unanimously that an emissary of Aroe Landjilie had come to him, Barombong, and the wife of Landjilie, to inquire after their health, and that the same had orders to deliver the same message to the King of Boni, and which envoy had related that Aroe Landjilie was still busy making a baronge, and that nothing of consequence had occurred in Mario. To this report one can also add that very great difficulties have repeatedly been reported to us by Rappa, by letters, emissaries, as well as in person, which in the outcome have proved either to be untruths or to have arisen out of a great fear. Yet assuming that matters are as they are, in our view regard ought to be taken of the letters received and the saying of the King of Boni, the more so because if the latest arrived news is valid, it also certainly makes the matters appear in a more favorable light. had decided E From Macassar under date the 3rd of May 1760 this the people of Boni deny nevertheless it appears out of Boni's fables written history decided to agree with the King of Boni that Mappa the Viceroy and Datoua Pamana shall be ordered in writing that they must take counsel with the well-intentioned Soping notables /:as they view the circumstances of the matters better from close by than we do from afar:/ and if they together /:after first having paid good attention to the consequences:/ should see fit for the best of the land of Soping to have to compel Mario to its duty by force of arms, that they may then proceed to that; yet not earlier before Aroe Pandjilie shall have departed from Mario to Awang Zoui or further inland, and must notify us of their decision before proceeding to the extreme, as well as then sending sufficient men hither to collect the necessary gunpowder and lead. Furthermore to let the King of Boni be properly notified of this by the Honorable Voll. /:beneath stood: Macassar in the Castle Rotterdam, date as above. /:was signed:/ R. Cr. Reisweker, Blok, C.s Sickelaar, J.n 6 R. v. Oosterhout, J. A. Voll, W.m Deefhout, Hendrik Wolff, /:lower stood: in my presence, /:was signed:/ J.n C.n Helmkamp, Secretary, /and underneath/ Agrees /was signed/ J. C. Helmkamp, Secretary. The great island of Celebes is said to be one of the three islands that Ptolemy counts among the Sunda, or man-eater islands. The inhabitants in general have, according to their histories, also lived for a long time as savage people; this nature still shines out even among the least civilized: yea, one still finds among them such as are lovers of their ancient fare. While also murder and manslaughter among them is all but a small crime to be redeemed with little money; before Macassar and Boni were known by name, Loeboe was the mightiest and largest kingdom on the whole of Celebes: for besides Loeboe proper, the greater part of Boni, Boele Boele, and further around the corner of Lassen, up to Boelecomba, together with the whole of Toadjo or Wadjo, and probably the Toraja country were already subject to it, but since Macassar became known by name and gradually increased, Loeboe has decreased: especially when Boni in the beginning of the 16th century joined its power with that of Macassar. Brief History of the Macassarese Celebes and its dependencies From Macassar under date the 3rd of May 1760 where 7
Dutch transcription
55 Van Macassar onder dato den 3. Maij 1780. Van Macassar onder dato Den 3: Maij 1760 dat al het Geschrevene Juijst niet voor volkomen valabel konde werden aengenomen; En dat 'er selve eenige be„ denkingen in ons zijn opgekomen, als off Mappa en zijn broeder Pamana den koning van boni wel so trouw zijn als het behoorde; ten minsten so heb„ ben wij gesteren avond uijt de mond van den monden Aroe Mario de Gewesen man van Tatteltes koningin vernomen dat er een zen„ deling uijt Mario tot hem gekomen waer, die maer ses dagen van daer geweest is, den welken hij hadde gevraegd of stroe Landjilie uijt Maria naer Aade zaulke geweest was ende volkeren van dat Land onder protectie van voor„ melde zaucke of wadjo genomen waren! waer op den sendeling hadde betuijgd dat van allen dezen aldaer niets Gehoord of vernomen heeft. Voorts hebben wij ook verstaen van sComp: Jnwoonder alhier Carree Manjelikie, dat dezelve voor weijnig dagen bij Caraleng Baronbong Geweest, en vernomen Dit een en ander, en voorts alles te salmen rijpelijk overwagende wesende, so is een parig hadde dat een zendeling van Aroe Landjilie tot hem barombong en de vrouw van Landjilie gekomen waer om na haerlieden Gesondheijt te vernemen, en dat dezelve ordre hadde een selve boodschap bij den koning van boni af te leggen, en welke Gesant hadde Gere„ lateert dat Aroe Landjilie nog beesig was om eene bardnge te maken, en dat er op Mario niets van Consideratie was voorgevallen. Bij dit Gerelateerde kan men almede voegen, dat ons te meermalen door Rappa groote swaarigheden, so door brieven, sendelingen, als in perzoon zijn opgegeven, die bij uijtkomst Gebleken hebben, of onwaerheden te zijn of uijt een groote vreese hervoort gekomen te wezen. Dog veronderstellende dat de zaken zijn zo als sij zijn, ons bedunkens dient in agt genomen te worden de bekomene brieven en 't gezegde van den koning van Bomi, te meer„ om zo de laest gekomen tijdinge valibelen is dat die dan ook sekeerlijk dezaeken van een voordeliger aenschouw doed vertoonen hadde besloten E Van Macasser onderdato den 3: Maij 1760 dit logenen die van boni niet temin blijkt t ter uyt bonis fabee„ beschrevene Histo„ besloten om den koning van bom te accordeeren dat Mappa den vice Roij en Datoua Pamana voor order werde aengeschreven dat zij met de wel„ meenende sopingse Grooten /:als die de omstan„ digheden der saken beter van nabij, als wij van verre beschouwen :/ moeten raed plegen, en so sij gesamentlijk /:nadat alvorens op de gevolgen wel gelet zullen hebben :/ tot het befte van het Land van soping mogten komen goed te vinden ma„ rio door de wapenen tot haere pligt te moe„ ten dwingen, dat zij als dan daer te mogen overgaen; Dog niet eerder voor dat Aroe Pandjilie uijt Sario naer Awang zoui of verder naerde binnen Landen sal vertrocken wezen en ons alvorens tot het uijt terste over te gaen van haer besluijt kennis te moeten geven, mitsgaders als dan genoegsame manschappen herwaerds zenden om het nodige buskruijden Lood afte haalen. Voorts om hier van den koning van bom door dE voll. behoorlijk kennis te laten geven. /:onderstond Maccassar in't Casteel rotten„ dai dato voorsz: /:was Getekent:/ R: Cr Reisweker Blok C:s Sickelaar, I.:n 6 R: v: Oosterhout, I: A: voll, w:m Deef, hout, Hendrik Wolff, /:lager /stond/ mij present : /: was getekent:/ I:n C:n Helm„ Kamp secretaris /en daer onder/ Ac„ cordeert (was Getekent/ I: C: Helmkamp secretaris. Het groot Eijland Celebes werd gesteld te zijn eene van de drie Eijlanden, die Ptolomeus onder de sunda, of menschen Eters Eijlanden reekent De bewoonders in't gemeen, hebben volgens hunne ende Historien ook lange als woeste menschen geleeft; selve blinkt desen aerd onder de minst beschalfde als nog uijt: Ja, men vind onder deselve nog sulsch die Liefhebbers van haer oude kost zijn. Terwijl ook het moorden en doodslaen, onder hun alle maer eene beleij„ ne Chinnen is met weijnig geld aftekopen; voor dat Ma„ cassar en bomi van Naem afbekent waren, was toeboe het gemeldadigste en (1) grootste koningrijk op geheel (:) grootste koningrijk selebes: want behalven het eijgentlijke Loeboe; was het en macassar beijde des„ mezaendeel van boni boele boele en voorts de hoek van zelve niet onduijs„ Lassen om, tot boelecomba mitsgad:s Geheel Toadjo ofleuse heijdensche wadjo, en waerscheijnelijk het Toradjese hem al onderzien. danig, Maer 't zeedert Maccassar van naem wierd en allengkens heeft toegenoomen, is toeboe afgenomen: inzonderheijt toen Bom in den beginne vanden 16 Eeuw, zijne magt bij die van maccassar voegde Beknopte Historie van het Macassaerse Celebes en dies onderhoorigheeden Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760 waer 7
English
From Maccassar, dated 3 May 1760. From Maccassar, dated 3 May 1760. Whereby Loeboe was entirely conquered, yet this victory did not result in a diminution of the King of Loeboe's honor, dignity, or freedom, because merely a mutual brotherhood was established by those three princes. This alliance endured between the Maccassar and Loeboe peoples until the year 1666, when the Maccassars were defeated by the Netherlanders on Bouton. Nevertheless, in the meantime the Maccassars had extorted many lands from Loeboe and extended their authority so far that the Loeboe people fully acknowledged Maccassar sovereignty. Having stated this beforehand, I now proceed to a brief description of the principal kingdoms belonging to the alliance of the Company, together with the succession of their princes, as far as they are known, and further concerning the most remarkable matters regarding the lands conquered by the Company and their subjects. Beginning with Macassar: which kingdom, together with Tello and Sandrabonij, extended before the conquest by the Netherlanders from Boele Boele in the bay of Boni to the corner of Lassem, from there to the corner of Sourattea or Tanekeke, further from there along the west coast up to Tanette or Aganonje, and inland up to present-day Boni and Soping, which were then conquered, in which region the original Maccassar language is spoken. Yet since when this land received that name, and what its meaning is, no one knows. It is only known that the various villages situated between Samboupa and the river of Garassi, from which various notables derived their title, were called the city of Maccassar, apparently named so by the Portuguese and other trading nations who had settled here. The kings of Goach and Tello were both called kings of Maccassar, although their particular kingdom names were otherwise kings of Tello and Goach, after their places of residence. The Maccassar manuscript of the succession of their kings mentions four rulers before the arrival of Tamanoerang, that is said to have descended from Heaven: namely Battaera Goenroe; after him his brother, who is not known by name, but only as the one who was murdered by Talalij; the third is named Ratoe Sapoe Marantaija, and the fourth Caraleng Catanka. After the death of the latter, according to the aforementioned manuscript, a beautiful woman hung with a golden chain descended from Heaven at a certain time, whom the Maccassars accepted as their ruler and called Tomanoerang. From Maccassar, dated 3 May 1760. This woman married the King of Bonthain, who, upon the rumor that such a beautiful woman had descended from Heaven at Goach, traveled thither to marry her, notwithstanding that he was already married before in Bonthain. Because of this double marriage, the Maccassars say, that King was called Caraeng Baijoe. According to the note of Mr. Speelman, Baijoe was the proper name, and Karaeng was the title given to princes as well as princesses. He brought his brother, named Laki Padada, with him to Goach, who is mentioned here only because he bequeathed the state weapon, called the sword or hip-weapon Sudang, to the Maccassars. Now from this marriage was born a son, with whom the mother had been pregnant for three years, which was also the reason that immediately after his birth he could walk and talk. However, he was very deformed in stature and was called Toema Salanga-baraleng. When he grew up, the golden chain that the mother had brought with her broke in two, after which she disappeared together with her husband and his brother, leaving the kingdom together with the other half of the chain to her son. This half of the golden chain, of which the Maccassars foolishly tell that it is sometimes heavy, then light again, sometimes bright, and then again dull of color, is the principal of the state regalia. Among these also belong the previously mentioned hip-weapon of Laki Padada, and also a plate or table-dish called Patacca Jamaang, which Toemanoerang also brought from Heaven. This first king also did not die after a long reign, but disappeared, leaving a son who succeeded him in the government and was called Ampoeng Loevalambang. He likewise left a son as his successor, named Toenija Tabanrie, who was succeeded by his son Caraleng Poeanga-ri-Goach. He also left a son, and, like all his ancestors, did not die, but disappeared. This son of his was the first mortal king, and was called Toenija Tancalopie, who left two sons: namely Battarra Goach, who succeeded in Goach, while his brother Caraleng Lowere seero became the first king of Tello, from the division of the land between these two.
Dutch transcription
39 Van Maccassar onder dato den 3. Maij 1760 Van Maccassar onder dato den 3: Maij 1760 waer door Loeboe geheel over wonnen wierd, dog die overwinning heeft dekoning van Loeboe niet gedijd tot vermindering van zijne Eere waerdigheijt of vrijdom also er alleen een ondersponi Broederschap, door die drie vorsten gemaekt wierd, het welke tusschen den maccassar en soeboenees heeft stand Gehouden tot ao 1666. toen de macassaren door de Nederlanders op boutote geslagen wierden, egter niet so, of de mac„ Cassaren hadden ondertussen veele Landen van Loeboe af gekneveld, en hunne authoriteijt so verre uijt gestrekt, dat de Loeboe Neese de maccassaerse heerschappije genoegsaem erkent hebben. Dit voor afgemeld hebbende, so stappe over tot eene smalle beschrijvinge van de voornaemste ko„ ningrijken, tot het bondgenoodschap van dE Comp: behoorende, mitsgaders van de opvolginge haren vorsten, so verre bekent zijn en voorts van 't merk„ waerdigste betrefdende S. Comp: geconquesteerde landen en haere onderdanen; beginnende met Macassar: welk rijk te samen met Tellosandre„ bonij voorde verovering door de Neverlanders, sig uijt strekte van boele boele in debogt van bomi tot de hoek van Lassem, van daer tot de hoek van Sourattea of Tanekeke, voorts vandaer langs de west over, tot aen tanette of Aganonje en te Landwaers, tot aen het tegenswoordig bom en soping dat toen geconquesteerd was, in welke Landstreeke Het Maccassaerse manuschript der opvolginge haerer koningen van vier regeerders voor de komst van Tamanoerang (a /:gesegt :/ die van den Hemel is nedergedaeld in Naeme Battaera goenroe na hem zijn broeder, dewelke niet bij naem, maer alleen bekent is, voor die door Talalij is vermoord, de derde is Ratoe sapoe Marantaija ende vierde Caraleng Catanka genaemt, na 't overlijden van dese, Daalde /:volgens ervengemelde handschrift: op sekere tijd een schoone vrouw met een gouden voormeld dan ook de arigineele spraake dermacassaarse is —. Dog tsedert wanneer dit Land dies naem gekregen, en van wat hetekenis die is sulx veet niemand: alleen is 't bekent dat de verschijden dojes daer dese en gene groten haeren Titul van volk den, gelegen tusschen sam, boupa ende revier van grissie, de stad maccassar genoemt wierd voorscheijnelijk door de Portugee ser en andere handen drijvende Natien, die sig hier ter nedergeset hadden, gegeven. De koningen van Goach en Tello werden, beijde koningen van maccassar genaemt, zeijnde ander„ sins hunne bijsondere rijk naemen koningen van Tollo en Goach na haere residentie stelden voormeld heeten M 41 Laccassar onder dato den 3: Maij 1760. E6 Van Van Macassar onder dato den 3 Maij 1760 () Caraeeng Baijoe volgens de notitie van de was baijde en klangangje eijgen naem, daer in gesteld le princin so ook dese ca„ katen omhangen uijt de hemel; den welke de kacas„ saren voor haeren koningen aennamen, en Tomanoerang: a noemden Deese Trouwden met den Konings van Bouthain, dewelke op het gerugte dat te Goach so een schoone vrouw uijt den Hemel gedaeld was, sig derwaerts begaf, om met haer te heuwelijken niet tegenstaende, hij reets bevoorens te bonthain getrouwt was, om die dubbelde Egt:/ seggen de maccassaren:/ wierd die Koning (:) Carallng heere speelman H. L. M. Baijde genaemt: hij bragt zijnen broeder laki als dertigelt onder haer genaemt met hem mede naer Goach: en welke wierden, en waer van bae hier alleen, gemeld word, om dat hij het rijks raleng zijn tital naemheup geweer soldang genaemt, aen de mac„ Cassaren heeft nagelaten. uijt dit huuwelijke nu is voortgekomen eene zoon waer van de moeder drie Jaeren swanger gegaen heeft, en daer door dan ook veroorzaekt is, dat hij terstond na zijne Geboorte konde gaen en spreken: dog was seer mismaekt van gestalten en wierd genaemt. Toema Salanga=baraleng, toen hij Groot wierd, brak de gouden keeten, die de moeder hadde mede gebragt in twee, waer na zijn met d' eene helfte, nevens haer man en zijnen broeder verdweenen: latende het rijk tezamen met de weder helfte vandekeeten aen haer zoon over Dese heelfte van de gouden breeten /:waer van de macassaren beuselen, dat die som tijds swaer, dan wederom ligt somtyds hoog en daer na weder srag van Couleur is is de voornaemste der rijks ornamenten onder welke ook behooren, het hier voor„ waerds Gemelde heup gemeen van Laki padada en ook een piering of Tafel bord Patacca Jamaang genoemt die Toemanoerang=a almede uijt den heemel gebragt heeft, die eerste koning, is na eene Lange regeeringe almede niet gestorven maer verdweenen, nalatende eene zoon dewelke hem inde regeeringe opvolgende en genaemt wierd Ampoeng Lotva Lambang dewelke sol zijn successeur, mede eenen zoon nalied, met naeme. Toenija Tabanrie die opgevolgd is van zijn zoon Caraleng Poeanga=ri=Goach dese Liet ook een zoon na, en is gelijk alle zijne voorva„ ders niet gestorven, maer verdweenen, dezen zijnen zoon is d' Eerste sterfelijke koning geweest! en wierd genoemt. Toenija Tancalopie dewelke twee zonen naliek in naame battarra goach, die in Goach opvolgd werdende zijnen broeder Caraleng Lowerie seero, eerste koning van Tello. uijt de verdeeling van het Land tusschen Deele dese B veerde.
English
73 Maccassar under date the 3 Maij 1760. From Macassar under date the 3 Meij 1760 From these two leaders it is fully evident that the Makassar empire then was not at all extensive and consisted of only ten Negorien. After the death of the last-mentioned king, there succeeded Battavia Goach, after his death called Tonija wanga ri Parang Lakenna, being the first whose wives are known by name. He left from two wives two sons and one daughter, of whom the eldest son succeeded him in the government, named Tolnij ello de Pasoukie, called by others Toenija 'tJoka ri lankaje; this one was succeeded in the government by his brother Toema Pari Sika Kalloma, in whose time the Makassars began to keep some records of the most notable events. This king made the laws and military orders, levied the tolls, appointed the secret councillors or Tomarilalangs, and appointed Galarangs or chiefs over the negorien; perhaps by instigation of the Portuguese, who during his reign, just after the conquest of Malacca, arrived here and immediately obtained reception and residence. Furthermore, he expanded his realm through conquests over his northern neighbors, also put Salijer and Boelecomba under tribute, and concluded a close alliance with various princes, among whom those of Bomi and Maros, whereby they recognized each other as free princes of power, and bound themselves to live as brothers, without the one harming the other, but in all cases to help and assist one another. Shortly thereafter, those of Maros, Poelembankleng and Tello became dissatisfied, without it being known about what, but indeed that they waged war against this king, who conquered them all and put them to flight. Seven days thereafter, Tello made gifts to Goach, and concluded a firm alliance with that realm, which was sworn with oaths, and whereby they declared that whosoever should seek any dissension between those of Goach and Tello should be damned forever. Lastly, the Makassar registers state that this king began to build the walls of Goach. He was succeeded in the government by his son Toenij Palanga, who ordered the measures and weights for use, also set the prices on trade, and made gunpowder. 45 Macassar under date the 3 Maij 1760 From Macassar under date the 3 Meij 1760. gunpowder made; he also brought the first heavy ordnance onto the walls of Goach, increased his conquests by conquering the whole of Mandhar, Cajeli, and furthermore the North-Eastern Celebes up to Tontolij. The Mandharese peoples of Billa, Bouco, Mapullij, Poda poda, and Chiampalagie he made into slaves, but entered into an alliance with the rest. Furthermore, this king, with the help of Bomi, conquered the whole of Loeboe, but left the peoples in their freedom and made an alliance with them; then, for their benefit, also conquered the Wadjorese, for which the Loeboenese likewise paid twenty catties, or twenty-five pounds, of gold. During his reign, the Malays of Patavia, Pahan, Tjampa, Djohor, and Manicabo arrived, and obtained not only residence but also, among other privileges, the building of a temple and the celebration of the Mohammedan religion. Lastly, Palanga also felt a desire to overpower Boni, marched into the country with a great force, yet achieved nothing against the Boniers and had to retreat three years in succession with great loss, finally returning home sick and died, leaving in his place as king of Goach his brother Toenij Batta; this one followed his brother's designs, marched into Boni, but was defeated and lost his head, after he had been king for only forty days. Thus he was succeeded in the government by his son Toenij Djalla, being present in the army camp, which was under the regent, the then King of Tello, Mappa tackang kanta. After which they made peace with Boni, according to the old alliance, notwithstanding it was in the power of the Bugis to exterminate the Makassars entirely; yet on the contrary, they were well treated on all sides and escorted safely to Goach. Eleven years thereafter, this King broke again with Boni, and waged war against the same throughout his reign, but always with loss. During this reign, the Ternate king Baab Ullach was at Makassar, and concluded an eternal friendship with these peoples, giving them as a token.
Dutch transcription
73 Maccassar onderdato den 3 Maij 1760. Van Macassar onderdato den 3 Meij 1760 Van dese twee voeders is t ten vollen kennelijk; dat de maccassaerse rijk toen gansch niet uijtgebreijd waer en alleen in maar thien Negorien bestond: Na het overlijden van Laast gemelten koning succedeere„ Battavia Goach, na zijn dood Tonija wanga= ri= Parang Lakenna genoemt, zijnde de eerste wiens vrouwen met naemen bekent staen heij liet uijt twee vrouwen twee zoons en eene dogter na, van welke de oudste zoon hem inde regee„ ring volgde, genaemt. Tolnij ello de Pasoukie, bij andere Toenija= 'tJoka=ri- lankaje genoemt, dese wierd inde regee„ ring opgevolgde, door zijn boeder. Toema Pari=Sika=Kalloma; bij welkers tijd de maccassaren beginnen hebben eenige aenteekeninge te houden vande voornaemste voorvallen desen koning heeft de wetten en krijgs ordres gemaekt gaan de thollen, geheeven, de geheime raden af Tomarilalangs benoemt en Galarangs of hoofden over negorien aengesteld; misschien door instigatie van de Portugeesen; dewelke staende deses regeering, even na de veroveringe) van malaca alhier zijn aengekomen en hebben ter stond recueen Residentie verkregen, Voorts heeft hij zijn rijk daar overwinningen op zijnen Noorder Gebeuren uijt gebreijd: ook sa„ lijer en boelecomba onder brandschatting Ge„ steld en met verscheijden vorsten waer onder die van bomi en maros een nauw verbond gesloten, waer bij zij elkander voor vrije vorsten van vermogen erkenden, en sig verbonden als broeders te leeren, sonder den een den ander te beschadigen, maer in alle gevallen malkander te helpen en bij te staen weijnige daer na, wierden die van maras, Poelem„ bankleng en Tello misnoegt, sonder dat men weet waer over maer wel dat zij tegen desen koning, oorloogden, dewelke haer alle overwon en op de vlugt deelf seven dagen, daer na doet Telle gescheenken aen goach, en maekt een vast ver„ bond met dat rijk het welke met eede beswo„ ren wierd en waer bij zij vermeldede, dat alle degeen die eenige tweespalt tusschen die van Goach en Tello soude soeken, een wig sou de verdoemd werden. Laestelijk seggen de maccassaerse registers, dat die koning de muuren van goach heeft begonnen te bouwen. Hij is ende regeering opgevolgd door zijnen zoon Toenij Palanga! die de maten en gewig„ ten ten Gebruijke verordent heeft, ook de prijzen op de negotie Gesteld en het op buskruijt 45 Macassar onder dato den 3 Maij E 1760 Dan Van Macassar onder dato den 3 Maij 1760. buskruijt gemaakt (hij heeft ook het eerste grof geschut op de wallen van goach gebragt, zijne Conquesten vermeerdert door Geheel mandhar, Cajeli en voorts 't Noord ooster belebes tot aen Tontolij te veroveren: de mandhareese vol„ keren van Billa Bouco Mapullij poda poda en Chiampalagie, heeft hij tot slaven gemaekt, dog is met de overige in verbond getreden, Wijders heeft dien koning, met hulpe van Bomi geheel soeboe over wannen: maer Liet de volkeren bij haere vrijheijt en maakte een verbond met hun veroverde toen ten haeren gevallen ook de wadjorcesen waer voor de Loeboeneesen Item twintig Cat„ Jes, of vijf en twintig Pond en goud veraan„ staende deses regeering zijn die maleijers van patavia, Pahan, Tjampa, djohor, en manica„ bo aengekomen, obtineerde niet alleen ver„ blijf maer ook, onder meer andere voorreg„ ten het opbouwen van een Tempel, en het Celebereeren vanden Mohamedacuschen gods dienst Laastelijk sweeg Palanga ook lust om bom te overmeesteren, Trek met groote magt het Land in dog voor niets op de Baniers en moest drie Jaren agter den anderen met groot verlies aftrekken komende Eijndelijk zoekt thuijs en sterff latende in desselfs plaetse tot koning van Goach zijnen broeder. Toenij batta, dese, volijd zijn broeders des sij„ nen: Trek bom in, dog wierd geslagen en verloor zijn hoofd, na dat hij maer veertig dagen was koning Geweest, dus volgde heem inde regeering zijnen zoon Toenij djalla wezende present in't legger, 't geen onder den rijk best ierder den doenmaligen Koning van Tello Mappa tackang kanta stond waer na zij de vreede met boi maekten, volgens het oude verbond niet tegenstaende het in de magt der boegis stond om de maccassaren geheel uijt te roeijen! dog zij wierden daer en tegen allenthalven welge„ tracteert, en veijlig naer Goach begeleijd Elf Jaeren daer na brak desen Koning wederom met boni, en oorloogde Geduurende zijne regeering tegens dezelve, maer al„ thoos met verlies. — staende dese regeering heeft den Ternaetsen koning baal vllach op maccassar Geweest, en met dese volkeren eene Eeuwigen vriend„ schap gemaekt, gevende haer tot een aftrekken teken den. —
English
From Maccassar under date the 3rd of May 1760. this king courtiers who themselves as there were no desire token of submission, the Island of Salijer conquered by him on this voyage. It may well be, as Valentijn maintains, that Baab Ullach made the Mahometan false faith palatable to the Maccassarese, for around this time they sent out, with the help of the Malays, for the very first time to fetch a Hadji or Priest from Mecca, and also sent an embassy to Johor, Pahang, Malacca, Pattani, Palembang, Banjarmasin, and the Moluccos. Furthermore, it is recorded that around this time a beginning was made with the building of Somba Opu, Tallo, Barombong, and Ujung Tanah, and that during this reign there was a great famine over the whole country for three consecutive years. This king was said to have been of bad behavior, as well as very harsh over his people; Valentijn writes that he is named among those claiming much tribute. He was murdered on his prahu by his page named Manprang around Berau, according to Speelman, in 1588. He was succeeded in the realm by his son Toenij Lasoeloe, but being extravagant in godlessness and evil deeds, he was deposed after a reign of three years by the King of Tallo, who was the regent, and other grandees of the court. He departed for Buton and died there. His brother, then seven years old, succeeded to the realm under the name of Sultan Alauddin, called after his death Tumenanga-ri-gaukanna. Twelve years after his accession to the throne, or in the year 1603, the Mahometan faith was accepted throughout the whole realm of Maccassar through the agency of the then Gowa regent, the King of Tallo, Karaeng Matoaya, called after his death Tumamenanga ri Agamana, who was the father of the famous Pattingalloang, alias Taupa, also called Karaeng Bonto Biraeng. In the year 1606, the Maccassarese forced, among others, Bone to accept the Mahometan faith; after which they again made peace according to the old alliance with Tuma-parisi-kallona, but stipulated beforehand that Bone had to be the enemy of their enemies, but that they did not need to be the enemy of Bone's enemies, and this was the first diminution of the Bone people from their former equal greatness. In the year 1619, this king, through his generals Karaeng Jampar and Lumu Mandelli, made Bima, Tambora, Dompu, and Sanggar tributary. About five years thereafter, he in person, together with his regent, led his arms across the sea, and therewith conquered Buton, Banggai, and Gapi, furthermore the Sulas, and subsequently also Sumbawa. Further, he made a contract with the Balinese, and brought those of Berau and Kutai under subjugation. He also, after his return, placed Caras and the majority of the Northern Provinces under his obedience, and had the first coins minted, it being more than probable that these were the gold maas known in the writings, which were current for one and a quarter rijksdaalder or sixty Dutch stuivers, of which none are to be found anymore. During his rule, the said fortifications were completed, and they added to them the Castle Panakkukang, and also enlarged Ujung Pandang, just as the small fort was made at the same time as Gowa. This King of Gowa and his regent, the King of Tallo ri Agamana, are both held to be the most reputable, far above all others who were before or after them. Under them was renewed or firmly established the ancient and close alliance between Gowa and Tallo, of which it was said: Two Lords, but one people. Whereby it was also decided that all tributes and contributions from the conquered lands etc. should be divided into five parts, and that two of them should be for Gowa, and two for Tallo, with the fifth part being for the eldest of the two. Furthermore, they agreed that the elder of the two should exercise the office of regent during the minority of the younger, and that they should both be equal in dignity, as well as that both had to be named Sombako, or Emperor, which title was given to these princes thereafter. At this time the Danes also came to trade at Maccassar. In the year 1636, the Governor-General Anthonio van Diemen of Batavia made a firm peace and concluded a contract with the Maccassarese, whereby this
Dutch transcription
47. ee Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760 G dan Lacassar onder dato den 3 Maij 1760 dezen koning hovelingen die zig ver also er geene voordgenaan begeren geren gelijken tot heeft onder„ teken, het hem op dese voijagie veroverde Eijland Salijer Het kan wel zijn /gelijk vallenteijn wil, dat baab ullach het mahomedaensche dwael gelooff den maccassaer heeft smackelijk gemaekt, want sij hebben omtrend dees tijd /met hulpe vande maleijers:/ aller eerst uijt„ gezonden om een hadja of Priester van Mecca te haal en een ook Besendinge ge„ daen naer Johor, Pahan, Malacca, Pathain, Palemboang Ranjas. ende Moluccos voorts vind men aengetekent dat omtrend dees tijd een begin gemaekt is met het bouwen van Samboupa, Tello, Barombong en oed„ Jong Tanne en dat staende deses regeeringe drie Jaeren agter een, een groote hongers nood over 't Gantsche Land geweest is. Dezen koning werd gesegt, van quade van vallentijn schrijff dat Comportementen te zijn geweest, mitsgaders noemt onder de roepens seer hand over zijn volk werdende door zijn Lijfknaap Manprancbe genaamt, om„ ning schuld seer veel. trend Berouw /:volgens speel man:/ en 1588. op sijn schepprauw vermoord, hij wierd in het rijk opgevolgd door zijnen zoon. Toeneij Lasoe=loe! maer wezende in godt loosheijts en boose daaden overdaadig so wierd hij na eene Regeering van drie Jaeren door den koning van Tello als rijksbestierder zijnde ende verdere hofsgroten afgeset, vertrok naer bouton en is aldaer gestorven, zijn broe„ der toen oud seeren Jaeren succedeerde in het rijk, onder den naem van Sulthan Alla oedien, na zijn overlijden Toem= menan= ga-ri=gaoe kania genoemt, 12: Jaeren na zijne komste tot den troon of in ao 1603. is het Kahomedaensche geloof in 't Geheel eE= rijk van maccassar aengenomen: door be„ werkinge vanden doenmaligen Goalh Srijks bestierder de koning van Tello Caraleng Mattonaija, na zijn dood Toema= me„ nanga ri agalmana genoemt, zijnde de vader van den befaemden Patengaloang (alias) Taupa ^ ook Caraleng Bonto Biraleng genoemt. Ao 1606. dwongen de maccassaren, onder meer andere ook bom om het niaCome„ daensche geloof aen te nemen; waer na zij weder„ om vreede maekten na het oude verbond met Tolma= Parisika-halloma, dog bedwongen voor uijt dat 3om vijand moeste wezen van haere vijanden, maer dat zij niet be„ hoefde vijand te zijn van bonis vijanden, en lij dit 49 Van Maccassar onder dato den 3: Maij 1760. Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760 men vind ook specien van maren genaemt te werden dit was de eerste vermindering der boniers, in de voorige evengelijke grootheijt. Ao 1619. heeft dezen koning door zijne veldheeren Caraleng Jampa en Lomo mandellij, Bima, Tambora, Dampo en Sangar, schatting schuldig gemaekt, omtrend vijf Jaeren daer na heeft hij in perzoon, nevens zijn rijksbe„ stierder zijne wapenen over zee gevoerd, en daer mede bouton bongaij en gapi, voorts de xullas en naderhand ook Sumbauwa vero„ vert, wijders heeft hij met de baliers, een contract gemaakt, en die van bario en Coeti tonder Gebragt, ook heeft hij, na zijn rethour Caras en't meerendeel der Noorder Provincien onder zijne Gehoorzaemheijt Gesteld ende eerste geld specien doen munten! zijnde meer als waerschijnelijk de inde schriften bekende () gouden mazen zagen 5) gouden maazen, voor een en aen quart 24 stver:, de onder de onse rd:s of sestig ster: hollands Gangbaer ge„ weest, waer van geene meer te vinden zijn staende dezes Gebied, zijnde Gemelde fortifi„ catien volbond, en hebben zij daer bij gevoegt t Casteel Pamrekoka, ook oedjong Pandang vergroot alzo 't kleene fort teffens net Goach Gemaekt is. Deesen koning van Goach, en zijnen rijkbestier„ der den koning van Tellori agalmana; werden beijde voor de gereputeerste gehouden verre boven alle andere die voor of nahaer geweest hebben, onder hun is vernieuwt of vast gelegt het oude en nauwe verbond tusschen Goach en Tello, waer van daer en gesegt werd, Twee Heeren maer een volk: waer bij ook beslooten wierd dat alle schattingen en Contributien uijt de Geconquesteerde Landen &=a gesepareert souden werden in vijf deelen endat daer van twee van Goach; en twee voor Tello, mitsgaders het vijfde deel voor de oudste van beijde sijn soude voorts zijn sijn over een gekomen dat de oudste van haer twee bijde minderjarige of Jongste het rijkbestierder ampt soude gen waernemen en dat zij beijde in waerdigheijt even groot souden sijn, mitsgaders beijde genaamt moesten werden () Sambanco of Keijser e ambanco daes naervoert ders ok dedeenen op malcassar te handel eere seledese vorsen gege„ gekomen. Ao 1636. heeft den heeren Generaal Anthonij V: Diemen (H L M. ) miet de macassaren eene vaste vreede gemaekt, en een Contract gesloten, waer bij Desen
English
51 From Maccassar, dated the 3rd of May 1760. From Maccassar, dated the 3rd of May 1760. whereby trade was made free and opened, but no permanent residence allowed. In the year 1638 this king rigaoekanna passed away, leaving as his successor his son, sulthan Malikie Said, after his death called Tolmamenangari papang batoena, who took the famous Patingaloang, son of riagamaena, as his regent. At that time, the bonies king Lamadaramma, also called oepoena Pakocoija, stirred up considerable trouble in religion, not only to the displeasure of his nobles, but also of other princes, whom he wanted to force to his system by arms, and who all took their refuge to Goach, requesting help and assistance there. Hereupon, the king of goach sent envoys to boni and had that prince asked whether his actions proceeded by order of the prophet, or through an old custom, or for his own pleasure and amusement. If for the first, that they requested instruction thereon; likewise if it was on account of the second, because then they would also help advance the matter with them; but if for the third, that such should not happen, because all the people whom he burdened and waged war against were their friends. This question the king of boni left unanswered, and proceeded with his violent actions, wherefore the Maccassarese, joined in alliance, waged war on boni in the year 1640. Permanent residence according to speelman, but this will not contradict what is described by valentijn regarding our residencies here both before and after this. attacked them and defeated them several times, whereby the king of boni fled to Sarompo in Loeboe, and the whole country willingly placed itself under the dominion of the Maccassarese, subject to the granting of their old privileges. After which the king of Goach, on his part, placed a regent over boni, named Taballa or Arou Pitou Tanette after his estate; and furthermore summoned the king Lamadarama to him, who also appeared; however, his nephews Daleng Papila and Aroe Coen raised troops and opposed the Maccassarese, but they were defeated once again, and Daleng Labila alongside Aroe Coen were captured. Thereafter, all privileges and dignities were stripped from boni and the entire country was in the year 1643 reduced to servitude and placed into slavery. Furthermore, the king samadaramma alongside his brothers was exiled, and other princes were placed in the stocks with the common prisoners. Through this victory, the Maccassarese greatness increased greatly, since this king now ruled almost over the entire island of Celebes according to his pleasure, also causing the Honorable Company much trouble in the eastern provinces, which at the end of this king's reign and life broke out into an open war, he having passed away in 1653, leaving a son named Malombasa, begotten with a Bonian mother of low descent. On this account the galarangs rose up and wished to hold another election, yet Caraleng Patingaloang nor any of the most legitimate princes showed any desire for the government, wherefore he remained king under the name Sulthan Assan oldien, after his death called Toemamenam-ga Balla Pangkana. In the year 1654 the regent Caraleng Patingaloang, father of macassar, died, and his son, the malicious and evil-born Ctourong, succeeded in his place. Meanwhile, the king Hassau oldien continued his father's wicked practices in the east and conquered himself in the year 1655 with a large number of vessels the whole of Bouton, forcing the Dutch and Ternatan possessions there, while the king of Bantam bought back his freedom for 870 thail in gold. This young prince, returning home, became very arrogant on account of this achievement of his, and fed by his advantageous peace made with Mr. vander Beeke in the year 1656, he began to govern his subjects, and among these the Bonians, with a hard hand, and with regard to the Company, to use the concluded peace as a cloak to plague and harm the Dutch more than before. For this reason, the High Government in the year 1660 sent a considerable force or fleet to Maccassar under the command of the gentlemen Johan van Dam and Johan Fruijtman, who, after the destruction of six Portuguese ships, conquered the Castle Panekoka and held it in possession. Thereupon peace followed, regarding which a contract was concluded at batavia by Caraleng Poppo on behalf of the king of maccassar with the High Government of India, whereby the Castle Panekoka was once again ceded to the Maccassarese. After the conquest of Panekoka, while the Maccassarese envoys were at batavia, the castle or fortress marisso was built, as well as the long wall that extended from Benanga berou or the moat of the Castle sambaupa to oedjong Tanna, a distance of about 2½ miles. Also at that time the Maccassarese, upon the proposal of Cronrong, planned to have the Castle Panekoka by the Bonians
Dutch transcription
51 Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760. Van Maccassar onder dato den 3 Maij 1760 bij den handel wierd vrij en opengesteld: dog geen (2) Permanente residentie toegelaten Ao 1638. is desen koning rigaoekanna overle„ den, latende tot zijne successeur deszelfs zoon. sulthan Malikie Said, na zijn overlijden Tolmamenangari papang batoena genoemt, de welke, den befaemden Patingaloang, zoon van ri= agamaena tot zijnen rijkbestierder nam. Te dier tijd, woelde den bonies koning Lamadaram„ ma, ook oepoena Pakocoija genoemt vrij wat in de religie, niet alleen tot ongenoegen van sijn groote, maer ook van andere vorsten, die hij tot sijn Sijstema door de wapenen dwingen wilde en welke alle hunne toevlugt naer Goach naemen, versoekende daer hulpe en bijstand, hier op, liet den koning van goach gesanten aen bomi afgaen en die vorst afvragen of zijne gedoentens voortvloeijden uijt last van den propheet of door een oude gewoonte, of tot eijgen vergenoegen en plaijsier indien om het eerste dat dlij daer van onderrigtinge versog„ ten, Jtem ook so het was uijt hoofden van het tweede om dat dan ook de zaeke met hun soude helpen bevorderen maer indien om het eerde dat sulx niet moeste Geschieden om dat alle lieden die hij beswaerden en beoorloogden, haere vrienden waeren, deese vraage liet den koning van boni ontbe„ antwoord, en ging met zijne Geweldige Proceduuren voort waer over den maccassaar Geselgt, bomi in ao 1640. den oorlog aen deed. (2) Permanente residentie volgens speelman dog wil hier mede het beschrevene bij valenteijn betreffende onse residentien alhier so aendeed en hun verscheijden maalen sloeg, waer door den koning van bomi naer Sarompo in Loeboe vlugte en het Geheele Land sig goedwillig onder de Heerschappije der maccassaeren stelde, onder ver„ gunning van haere oude previlegien Waer na den koning van Goach zijnogt wegen een regent, over bom stelde, in naeme Taballa of Arou Pitou Tanette na zijn Eijgendom: en riep voorts den koning Lamadarama tot sig die ook opquam dog, zijne neven Daleng Papila en Aroe Coen wiernen volk, en oposeerd en sig tegen de maccassaren, maer sij wierden andermael Geslagen, en Daleng Labila nevens Aroe Coen gevangen, daer na wierden alle previlegien en waerdigheden van boni afgenomen en het gantsche Land in ao 1643. dienstbaer gemaekt, en in slavennij gesteld voorts den koning samadaramma nevens zijne broeders geban„ nen en andere Princen in het blok bijde Ge„ meene gevangene geplaast. Door dese overwinning, nam de macassaerse grootheijt seer toenademaal desen koning nu schier over het geheele Eijland Celebes naer wel gevallen Heerschten. veroorsakende al mede d' EComp: in de oostensche Provincien veel moeijte, 't geen op het laaste van dees koning voorals na desen niet tegenspreken. — . Van Macassar Onder dato den 3 Maij 1760. Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760. Koning Regeering en Leeven tot eene openbaere oorlog quam uijt te breeken, zijnde hij in 1653. overleeden, nalatende eene zoon Malom„ basa genaemt, bij een bonische moeder van geringe afkomste geprocureert. Dieswegen stonden de galarangs op, en wilde eene andere verkiesinge doen, dog Caraleng Patingaloang nog niemand der gewettigste Princen toonden eenige lust tot de regeeringe, waerom van desen koning bleef onder den naem Sulthan Assan oldien, na zijn overlijden Toemamenam-ga Balla Pangkana genoemt Ao 1654. overleed den rijkbestierder Caraleng Patingaloang vader van macassar, en quam sijnen zoon, den quaadaantigen en boosge„ booren Ceourong in zijne plaetse te succedeeren, ondertusschen vervolgde de koning Hassau„ oldien sijne vaders quaade bedrijvende om de oost en veroverde hij selve in ao 1655. met een groot getal vaertuijgen geheel Bouton: forceerende de Nederlandsche en Terna„ taensche besittinge aldaer, terwijl de ko„ ning van bantam zijne vrijheijd wederkogt, voor 870. thail en goud. Desen Jongen vorst 't huijskomende, ver„ hovaerdigde sig seer wegens dit zijn bedrijf en gevoed door zijne voordeelige vreede met de heer vander Beeke in Ao 1656. gemaekt so begon hij zijne dienstbaere, en onder dese de bomers met eene harden hand te bestieren en met betrecking tot de Comp: de gemaek„ te vreede tot een dekmantel te gebruijken om de Nederlanders, meer dan bevoorens te plagen en te benadeelen. Hierom souden H: H: Edelens in ao 1660. een aenzienelijk magt of vloot naer mac„ Cassar onder 't kevel vande heeren Johan van Dam en Johan Fruijtman dewelke na tr„ vermielen van ses portugeese schepen, t Casteel Pauckoka veroverde, en in besit hielden, daer op de vreede volgde, waer over tot batavia door Caraleng Poppo van wegens den koning van maccassar, met de hooge regeering van Jndia een Contract gesloten wierd, waer bij 't Casteel Panekoka, aen de maccassaeren wederom wierd ingeruijmt Nade verovering van Pandkoka, Terwijl de maccassaerse gesanten naer batavia waeren, wierd het Casteel of fortres marisso Geboud, als mede de lange muur die sig uytstrekte van Benanga berou of gragt van 't Casteel sambau„ pa, tot oedjong Tanna, eene distantie van cir„ ca 2½ wijlen ook namen te dier tijd de maccassaren /:op het voorstel van Cron„ rong:/ voor om het Casteel Pauekoka bomers door
English
From Maccassar, dated 3 Maij 1760. From Macassar, dated 3 Maij 1760. by cutting it off from the mainland with a canal, and employing for that purpose 10'000 Boneans who were available here; however, they ran off together, and upon arriving in their country, they prepared for war and chose as their supreme leaders radja Palacca, Daleng Pabila, and Toballa, alongside several other Princes. Thereupon, the Macassars gathered a rather considerable force, marched into Boni, and several times defeated the Bugis and Soppengers who had allied with Boni, so that this war ended rather swiftly with the flight of radja Palacca and his people to Boutou, as well as with the subjugation of the whole of Soppeng. In Ao 1665, this king sent a force of 200 vessels to the Xullas, raiding the fortress of the King of Ternaten and carrying off well over 200 of those people into slavery. Enticed by this plunder, he sent the following year, with 700 vessels, well over 20000 men to Boutou, among whom was the flower of the Bugis and Soppeng Princes, with the intention of placing them in the vanguard and, after the conquest of Bouton, turning their forces toward the Xullas and Moluccos. Thus the Macassar power became very formidable and a terror to the eastern Provinces, as well as no small concern for the General Company, whose goods from the wrecked ships the Walvisch and Leeuwinne they had, during the peace, not only plundered, but had even put the crew to death in an execrable manner. For this reason, as well as for the maintenance of the Company's allies in the Moluccas, their Excellencies sent in Ao 1666 the Honorable Cornelis Speelman, of blessed memory, with a considerable force to Maccassar, in order to bring its king to reason through the offer of a new peace or to humble him by force of arms, also sending along Radja Palacca as the head over all the banished Boneans. This force now appeared before Macassar in December of the same year, and the Macassars were then twice served formal notice to give satisfaction to the Company and its allies for the purpose of preserving the peace, both regarding what occurred at the Xullas, and the looting of the wreck the Leeuwinne, and the murder committed against the Netherlanders. From Maccassar, dated 3: Maij 1760. From Macassar, dated 3: Maij 1760. However, nothing came of this except merely their offer of 1057 mazen for the spilled blood, and 1425 rijxd: recovered from the Leeuwinne. For which reason war was immediately declared, and likewise quickly put into execution, plundering and laying waste the lands of Touratten and Bonthain as much as could be done while fetching water, and sailing onward to Bouton, our people achieved that fortunate and great victory over the Macassar forces there, which contributed very greatly to the conquest of Maccasser. After which praiseworthy accomplishment His Excellency Speelman steered with the majority of the fleet to the eastern Provinces, and assembled again before Bouton in Junij Ao 1667, reinforced by the King of Ternaten Mandharscha in his own person with a good party of his people and some forces from Tidor and Batchian; to which the King of Bouton added another 1000 men under competent commanders, which combined forces left Bouton in the latter part of Junij; but having been separated from each other by bad weather, the Company's force arrived with the Moluccan peoples alone before Bonthain, where the enemy lay encamped with more than 7000 men in several strongholds, without listening to admonitions or showing the least inclination toward a settlement. Indeed, not even when all of these had been destroyed and the fleet had arrived before Sambaupa, we having merely been paid 2906 Spanish reales as a remainder from the Leeuwinne and 528 maasen for the spilled blood; and thus our people had to obtain further satisfaction by force of arms, of which use was immediately made. Meanwhile, Radja Palacca arrived overland with the Bugis, Boutonese, some Ternatans, and the Europeans under Captain Poolman, whereupon with united forces the Macassars were forced to make an agreement on the land conquered by the Company at Bonaija on Barombong on 10 9ber 1667. Which Contract was accepted by the King of Tello and his Regent Caraleng Linkies by a separate binding instrument of 9 and 31 Maert 1668. However, both were faithlessly broken in the month of April thereafter through the artful machinations of the false Cronron.
Dutch transcription
Van Maccassar onderdato den 3 Maij 1760. Van Macassar onder dato den 3 Maij 1760 door een gragt van't vaste Land afte snijden, en daer toe 10'000 boniers die hier aen handen waeren, te emploijeeren, dog sij gingen gesamentlijk door, en in haer land komende, rnstede sij sig ten oorlog toe en verkooren tot haere opperste leijdlieden radja Palacca Daleng Pabila en Toballa nevens eenige andere Princen. de maccassaren verzamelde daer op een vrij aenzienelijke magt, trocken bom in enslagen verscheijden malen, de bougineesen en sopingers dewelke boni waren toegevallen:/ sodanig dat desen oorlog vrij schielijk met de vlugt van radja Palacca en de zijne naer boutou mitsgaders met het dienstbaer maaken van geheel soping Eijndigde, Ao 1665. Goud desen koning een magt met 200 vaer„ thuijgen naer de pullas, stoopende de fortresse des Konings van Ternaten en bragt en ruijm 2oo van die volkeren tot slaven aan. door dese buijt aengelokt sand bij des Jaers daer na met 700 vaer„ thuijgen ruijm 20000 Coppen naer boutou waer onder den roem der bougineesen en so„ pingse Princen met intentie, om dese, in despitse te stellen en om nade verore„ ring van bouton, hun magt naer de xullas en moluccos te werenen. Dus wierd den maccassaerse mogentheijt seer gedugt en een schrik voor de oostensche Provincien, mitsgaders tot geene kleijne bekommering voor de Generale Comp: wiens goederen uijt de verongelukte scheepen de wal visch en Leeuwinne sij staende de vreede, niet alleen hebben weg rooft maer selfs de scheepelin„ gen, op eene execrable wijse om 't leven ge„ bragt. Hier om so wel als tot mainctenue van s: Comp: bondgenoten inde moluccas souden H: H: Edelens in Ao 1666. den Heere Cornelis Speelman /H: L:M:( met eene aenzienelijke magt naer maccassar, om dies koning door aen bod nieuwe vreede vee tot rede te brengen of door de wapenen te verootmoedigen, mede send ende Radja Palacca als hoofd over alle uijtgeweezen boners Deese magt nu verscheen in vler desselvigen Jaers voor macassar, en wierden toen, de macassaren tot 2 malen geinsinueerd, ten zijnde tot be„ houd van de vreede satisfactie te doen, aen dE Comp: en haere bondgenoten, so wegens het Gepasseerde op dxullas, als het stroopen van 't waak de Leeuwinne en de moord aende nederlanders Gepleegt. en Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760. Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760. — Dog hier viel niets van als alleen hen aenbod van 1057. mazen voor 't vergrooten bloed, en 1425. rijxd: uijt de Leeuwinne geborgen. waerom terstond den oorlog Gedeclareert wierd, en ook alzo haast ter Executie gesteld, Plunderen en verwoestende delanden van Touratten en bonthain, so veel onder het waterhaalen konde Geschieden en voort„ zeijlende naer bonton hebben daer de onse, die geluckige en groote over winninge op de maccassaerse Magt en behaald, 't geen seer veel tot de overwinning van maccasser Gecontribueert heeft Na welke Roemwaerdige verrigtinge zijn Edelh: speelman met het meerendeel der vloote naer de oostersche Provincien steevende, en in Junij Ao 1667. weder voor bouton bij een versamelde vermeerdert met den koning van ternaten Mandharscha in eijgen persoon met een goede Parthije van sijn volk en eenige magten van Tidor en Batchian: waerbij den Koning van bouton nog 1000 koppen onder bequame hoofden voegden, welke Ge„ Combineerde magten in't laast van Junij bouton verlieten, dog door onweder van elkander Geracht quam sComp: magt met de molucse volkeren alleen voor bonthain daer de vijanden meer dan 7000 koppen in verscheijden vas„ tigheeden gecampeert lagen, sonder na vermaningen te luijsteren of de minste Jnclinatie tot een acco„ modement te toonen. Jaselve niet, toen dese alle verdelgt waeren, en de vloot voor Sambaupa ge„ komen was, hebbende wij alleenlijk nog 2906. spaense realen tot een restant uijt de Leeuwen en 528. maasen voor 't vergrooten bloed op„ gebragt en dus moesten de onse de verdere voldoeninge door de wapenen verkrijgen waer van terstond gebruijk=t gemaakt wierd onder wijlen arriveerde Radja Palacca met de bougis, Boutonders, eenige Ternatanen ende Europeesen onder Capitain Poolman over Land, wanneer met gemeene magt de mac„ cassaren gedwongen zijn accoord te maken de sComp gewonnen grond, te bonaija op Boromboug den 10 9ber 1667. welk Contract door den koning van Tello en sijne Rijkbestierder Caraleng Linkies, bij apart verband schrift van 9 en 33. maert 1668. is aengenomen. — Dog het een en ander in de maend April daer aen door de orglistige bewerking van den valscheen Crourong troulooszeijk afge met boken
English
From Macassar under date the 3rd of May 1760. From Macassar under date the 3rd of May 1760. having been broken and fallen to pieces, the Netherlanders and their allies took up arms again and, with the conquest of the Macassars' last castle Samboupo on the 24th of June anno 1669, put an end to the war and at the same time to the Macassar greatness, the particulars of this entire war having been recorded quite accurately and truthfully by Valentijn. Shortly after the conquest of Samboupa, King Hassan Oedin abdicated the government, under the pretext that he was too unfortunate, transferring the realm to his son Mappa Somba, being the youngest and indeed born of a second marriage with the daughter of Patingaloang; after his death he was named Tolmananga ri-alloe, by others ri-oewoe Labboena. Notwithstanding this surrender, the old king nevertheless continued to govern in name, but the administration of the realm remained in the hands of Caraëng Cronrong, both of whom, as well as all the other prominent Macassar princes, accepted and swore to the closer contract made with Tello dated 15th of July 1669. This aforementioned Cronrong is described as one abandoned to all kinds of wicked deeds, but at the same time as having been the greatest politician in all of Celebes, well experienced in war and in various fine exercises, very skilled in languages, and in effect master of his masters. For the former, on account of his wickedness, he was banished from the country up to two times by Sultan Hassan Oedieng; but for his statesmanship, when the aforementioned King of Goach declared himself unable during the war of 1667 to attend to the state of affairs, the administration of the realm was entrusted to him for the third time, in which office he thereafter knew how to maintain himself through his cunning, although by breaking the Bongaais Contract he was the essential operative cause of the downfall of Macassar, and thereafter, through an uncommon hatred toward the Netherlanders, of many difficulties that the Company had after the conquest of Samboupo with the disaffected Macassar allies and even with Radja Palacca; for which reason Their Excellencies in 1673, by letter of the 27th of December, upon the proposal From Macassar under date the 3rd of May 1760 From Macassar under date the 3rd of May 1760 of President Harthouwer, ordered that this administrator of the realm, together with his adherents, be seized or put to death; but this order was not executed, to which perhaps the death of King Mappa Somba, occurring on the 6th of May 1674, may have contributed somewhat, the Macassars having chosen in the deceased's place as King of Goach the deceased's brother Mappa ossong or Caraëng Bessi, also called Dalang mangeweij, and after his death named Tolmamenanga ri djacatra, by others ri tjeribon. This man, shortly after his accession to the throne, confirmed the contracts, which had not been done by his predecessor. He is described as restless and indiscreet, whereby Cronrong continued in his evil machinations, both regarding all discontented, or rather, still unstable allies, and among the Company's and Boni's subjects; and for this reason, as well as for the detention of various Bugis, Sopingers, and Touratters within Goach, it was resolved in April anno 1677 by the Council, upon the earnest instances of the Kings of Boni and Soping, to make war upon those of Goach with joint forces, as happened shortly thereafter, for which purpose Captain Pleun was commanded on behalf of the Company with 100 Europeans, who acquitted themselves so bravely alongside the various allies that on the 27th of July peace was again concluded with the Macassars, whereby this king was finally deposed by the Company's ministers and the allies, and consequently in his place was appointed his older brother Caraëng Sandrabonij, named Mappa Doelang or Abdul Djalil, after death named Toemamenanga-ri-Lakiong, who then immediately received within Goach the compliments of all present allies, and at the same time the regalia. Meanwhile his brother, the deposed King Caraëng Bessi, was taken into custody within the castle the following year, and subsequently sent to Batavia by order of Their Excellencies; but he died off the latitude of Cheribon, and was buried at Batavia. In anno 1684 the king, who did not consider himself safe within Goach from the multitude of arsonists, moved with his entire court, with the consent of the Company's ministers, to Mangelicana.
Dutch transcription
9 9 Van Maccasser onder dato den 3:' Maij 1760. Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760. , brooken en in duijgen gevallen wesende so heb„ bende nederlanders en haere bondgenoten de wape„ nen wederom opgevat en met de verovering van der maccassaeren Laeste Casteel Samboupo, op den 24 Junij ao 1669. een eijnde van den oorlog, en tegelijk van de maccassaerse grootheijt gemaekt zijnde de biz onderheden van dezen Geheelen oorlog vrij naukeurig en na waerheijt bij valenteijn g'llockt kort nade verovering van samboupa heeft den koning Matssan oldien afstand van de regeering gedaan, onder voorwending dat hij te ongeluckig waerdragende het rijk op aen zij„ nen zoon. Mappa Somba, zijnde de Jongste en wel uijt een tweede huwelijk met de dogter van Patingaloang voortgesproken, na zijn overlijden is hij genoemt Tolmananga ri= alloe /:bij andere :/ ri=oewoe Labboena Niet tegenstaende dese overgave, so bleef egter den ouden koning wel in naem Regeeren, dog het rijk bestierder bleef en handen van Carallng Crourong welke beij„ den dan ook so wel als alle de verdere voorname maccassaarse Princen, het nader Contract met Tello de dato 15: Julij 1669. gemaekt, hebben aengenomen en blswooren Dese Erengem: Cronrong word beschreven als eene overgegevene aen allerlij boose daaden, dog teffens dat hij de grootste Politicq van geheel Celebes is geweest wel ervaeren in 't oorloge, en in verscheijden braije Excerci„ tien, seer taalkundig, en in effect meester van zijn meesters, om het eerste, ofde wille zij„ ner boosheeden is bij door sulthan Aassan oedieng tot twee malen buijten 'slands ge„ bannen: dog om zijne staat kunde is hem /: toen evengem: Goach skonings staende den oorlog van 1667. bij onvermogens verklaerde, om het blaand van zaaken za waertenemen :/ het rijks Restier„ der ten derden maale opgedraagen en in welk bewind hij sig daer na door zijne arglistigheijt heeft weeten te mainctineeren, schoon hij door 't verbreeken van't bonaaijs Contract de wesentlijke werkende oorsaek is geweest, vanden ondergang van macassar en daer na door eene ongemeene haat tot de Veder„ landers / van veel moeijelijkheeden die de Maatschappije nn het veroveren van samboupo met de afgestaende maccassalase bondge„ noten en zelve met radja Palacca ge„ had heeft waeromme H H: Edelens in 1673. bij brief van den 27: xber op 't voorstel 61 Van Macassar onder dato den 3:' Maij 1760 Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760 voorstel van den President Hartheuwen ordonneerde om desen rijksbestierder nevens zijn aenhang op te lig„ ten, ofte laten ombrengen: dog dese ordre is niet uijt gevoerd waer toe misschien de dood van den koning Mappa Somba op den 6 maij 1674. voorgevallen wel iets gecontribueerd heeft zijnde door de mac„ Caseeren in des overl: plaetsen weder tot koning van goach vertoren, des overleden broeders Mappa ossong of Carallng Bessie ook wel Dalang mangeweij en na zijn dood Tolmamenan=gari djacatra bij andere ri tjeribon genoemt. Deese heeft al korte na zijne komste tot bezwrre den Troon de Contracten, 't geen door zijne aentesesseur niet gedaan ^ geworden Hij word beschr: als onrustig en onverstandig waer door Chourong in zijne quaaden machina„ tien voortging, so omtrend alle misnoegde, of liever, nog onbestendige bondgenoten, als bij S: Comp: en bonis onderdaenen en hierom mitsgaders om het aenhouden van verscheijden Boegis, Sopingers en Touratters binnen Goach, so wierd op de Ernstige Jnstantien van de koningen bom en soping in april Ao 1677. bij den raad Geresolveert, die van Goach. met gemeene magten te beoorlogen, gelijk dan al kort daer na Geschieden waer toe 'sComp: weegen den Capitain Pleur met 100 Europeesen wierden Gecommandeert en welke sig nevens de verscheijden Bond„ genoten so dappen queeten, dat op den 27: Julij de vreede, wederom met de mac„ cassaeren getroffen wierd. waer bij desen ko„ ning door 'sComp: ministers en de bondgeno„ ten, finaal is afgeset, en in zelven volge in dies plaetse aengesteld sijnen ouder broeder Caraleng sandrabonij, met naeme Mappa Doelang of Abdul djalil, nade dood Toema menanga-ri-Lakiong genoemt die dan ook terstond binnen Goach. de Compli„ menten van alle aenweesende bondgenoten, en teffens de rijks ornamenten ontfing. Ter„ wijl sijn broeder dan afgesetten koning Caraleng Bessei des Jaers daer aan binnen het Casteel in verzekering genomen, en vervol„ gens op ordre H: H: Edelens naer batavia verzonden wierd; dog hij is op de hoogte van Cheribon overleden, en te batavia beqranen Jn Ao 1684. welk den koning, die sig bin„ nen Goach voorde menigte der brandstigters niet veijlig oordeelde met zijn Geheele hof, onder toestemming van sComp: ministers naer „waer Mangelicana .
English
From Macassar under date the 3rd of May 1760. From Macassar under date the 3rd of May 1760 Mangelicana around or just north of Samboupa, where in former times the Dutch lodge had stood. In the year 1687, this king's daughter Patoe Kangang married Lapatao, a designated successor to the Bonian empire. Around that time, the old and evil Crourong chose to live in retirement without office, and in his place was appointed as regent of the realm his brother, the not so godless, yet no less cunning Caraleng Boutesongo. At the end of 1694, the Macassars moved away from Mangelicana and resided again within Goach, whose dilapidated walls they then repaired, to the displeasure of the King of Boni, who therefore requested of the administration that he also be permitted to encircle Boutcalecq with a wall, though nothing came of this. During the long-lasting reign of this king, the Macassars caused the Company and Boni many difficulties, both secretly and openly, especially after the death of Radja Palaca, when they incited the people of Bonthain against their half-deposed Queen Daleng Tacilie and the Mandarese to the breach of their treaties, and furthermore detained many Bonian and Sopeng princes within Goach. However, in 1698 a reconciliation was brought about in that regard between the courts of Boni and Goach by the Company's ministers. Around that time, encouraged by that defective Bongaais contract, the Macassars were so importunate that they dared to insist through an embassy to Their Excellencies to be allowed to collect their tolls and dues as before; but this was so disputed by this administration that, although not convinced, they thereafter made no further requests in that regard. It appears that the administration of that time did not know the true origin from which the Company collects the tolls, as they grounded the same on a custom of 30 years, and upon which others in later days, for lack of sufficient knowledge of the state of affairs, have likewise relied. Yet these grounds still cannot possibly stand against the Macassars' undermining, for who does not observe that this custom, which conflicts with the tenor of the Bongaais contract, could not be regarded as anything other than a usurpation, all the more because the Macassars very well knew that the levying of the tolls had been granted to the Honorable Company, meaning at the first peace, on account of their war debts. The groundlessness of these arguments was also noticed by Governor Van Plienen, who thought for this reason that more had been agreed upon than written down. Meanwhile, it is very certain that the Macassars would not have let this right slip away so easily if they had found no other reasons within themselves, of which the statement of the King of Tello can serve as proof, who, according to an outgoing missive of the last of August 1699, after he had said that his envoys had had no orders to speak to Their Excellencies about any tolls or pretended rights, appears speaking thus: "For it is true that my ancestors were formerly master of the land and the castle that the Company now possesses at Oedjong Pandang, but the Company has conquered us and our land, etc.; why then should we demand back what the Company occupies as lord of the land?" Now, it was upon this right of conquest, which applies particularly here in Celebes, that Their High Excellencies also built about thirty years before, when the aforementioned expressed themselves as follows in the instructions for the first Macassar President Maximiliaan de Jong: "All merchants arriving from abroad must be brought to anchor and pay toll before Castle Rotterdam, to which we consider the Company is now entitled, since the principal castle Sambaupa was taken from the Macassars by assault and demolished, just as the other castles situated along the sea must also be leveled according to the contract; which toll otherwise according to the Bongaais contract had remained with the Macassars, except that the Company remained exempt for its imported textiles and other merchandise." In the year 1709, Lapadang Sadjati or Aroe Palacca, the second son of the King of Boni, fled his father's wrath into Goach. Shortly thereafter, or on the 18th of November, King Mappadoelong died, and on the same day, according to custom, before his burial, the deceased's grandson, or the King of Boni's eldest son Sappuali, otherwise known as Toaparappoe, was elected King of Goach under the name of Paducca Sirij Sulthan Mahabadin Jsmael, after death called Toemamenanga ai Sampoupa. He was married to a daughter of the King of Tello, Toema menanga n.o Pasarin-nganna, and with her had, among other children, a daughter named Hamira, being the present Aroe Palacca. Meanwhile, the King of Boni had Hamira, this woman is currently still alive and the closest legitimate heir to the crown of Boni; she is the mother of the present King of Goach, separated wife of the King of Boni, and moreover is an intelligent lady and very much loved by the Macassars.
Dutch transcription
63 Van Laccassar onder dato den 3.:' Maij 1760. Van Macassar onderdato. den 3: Maij 1760 Mangelicana omtrend of even benoorden sam„ boupa daar in voorige tijden de hollandse Logie gestaen hadde, Ao 1687. trouwde dees konings dogter Patoe Kangang met Lapatao een gede„ signeerden opvolger van 't boniers rijk omtrend des tijd, heeft den ouden en bosem Crourong verkooren, om onbeampt afgesondert te heeren en wierd in zijne plaetse als rijks„ bestierder aangesteld zijnen broeder den niet so goddeloosen, dog niet min doorslee„ pen Caraleng boute songo. Jnt laaste van 1694: delogeeren de maccassaeren van mangelicana en woonden weder binnen Goach welkers vervallene muuren zij toen repareerden, tot ongenoegen van bonies koning dewelke daerom aen 't ministerie versog„ ten ook boutcalecq met een muur te omain„ gen dog hier is egter niets van geworden staende deses konings langduurige regeering hebben de maccassaeren de maetschappij en boni so bedekt als opentlijk veele moeij„ lijkleeden toegebragt Jnsonderheijt na de dood van Radja Palaca! wan„ neer sij die van bonthain tegen halve niet„ tige koningin Daleng Tacilie en de man„ diareesen tot verbreekinge haeren verbon„ den opstookten: mitsgad: veele bomische en sopingse Prinsen binnen Goach op hielden dog dienwegen is door 's Comp: ministers en 1698. tus„ schen de hoven Boii en goach eene reconciliatie te wage gebragt omtrend die tijd zijn de maccassaeren / door dat Gebreckelijke bonaaijs Contract Gestrekt so Jnportui geweest dat zij door een gesandschap bij H H: Edelens hebben derven Jnsteeren om even als voor desen haere Tollen en geregtigheden te mogen invorderen, dog dit wierd hun door dit ministerie sodanig betwist, dat zij /. schoon niet overtuijght/ agter dierwegen geene ver„ zoeken meer gedaen hebben. Het schijnd, dat het doenmalige ministerie de Eijgentelijken oorsprong, waer uijt de maetschappij de Tollen invorderd niet geweten hebben: also sij 't zelve gronden op eene usantie van 30. Jaeren en waer op andere in latere daagen /: bij Gebrek van genoegzame kennis in den staat der zaken :/ al mede gebond hebben, dog dese Gron„ der kunnen als nog onmogelijk; voor den maccassaeren ondermijningen bestaan want wie merkt niet, dat dese usantie, die tegen den teneur van het bonaaijs Contract aendruijst niet als een usurpatie soude kun„ nen werden aangezien te meer om dat de en ma Classaren Van Maccassar onder dato den 3 Maij 1760 LaCassar onderdato den 3 Maij 1760 maccassaren sebeerlijk wel wisten dat het heffen vande tollen, aend'E Comp: verstaende de Eerste vreede:/ ^ haever geaccordeert was op ofreekening ^ oorlogs schulden, de ongefondeerdheijt deser gronden merkte ook den goura„ neur van Plije /: L: M:/ die hier om dagte dat er man bedongen dan beschreven was ondertusschen is het seer seker dat de maccassaeren dit regt so gemackelijk niet souden hebben laten slip„ pen wanneer Sij in haere binnenste geene andere redenen gevonden hadden! waar van tot een bewijs kan dienen de uijtinge van den koning van Tello, dewel„ die bij afgaende missive van ult:o aug:s 1699 daer /:na dat hij gesegt hadde dat zijn gesanten geen last hadden gehad om bij H H: Edelens van Eenige Tollen af gepretendeerde geregtigheden te spreeken:/ dus spreekende voorkomt. Wank 't is waer, dat mijne voor ouders voor heen wel mees„ ter van 't land en't Casteel geweest zijn, dat de Comp: nu tot oedjong Pandang besit, maer d' Comp: heeft ons en ons land overwonnen enz: waer om souden wij den nu weder eijsschen, t geen de Comp: als Land heer bezet. op dit regt nu van verwinning /dat te dezer Celekes Jnsonderheijt Plaats heeft:/ Bouden ook Haer hoog Edelens Circa dertig Jaeren bevoorens wanneer hoog gemelten bij instructie voor den Eersten maccas„ saersen President Maxmiliaan de Jong, sig dus uijten Alle de van buijten aenkomende Handelaers moeten gebragt worden voor het Casteel rottendam te komen ankieren end' vertollen, waer toe wij meenen de Comp: nu is geregtigt vermits het hoofd Casteel Sambaupa de maccassaeren stormender hand is afgeno„ men en gedemolieert, gelijk ook nog de verdere Cas„ talen aan zee gelegen volgens Contract moeten werden geslegt, welken thol anders naer luijt van bongaaijse Contract aen de maccassaeren was verbleven, ex Cepto dat de Comp: voor haer aengebragte kleeden en verdere Coopmanschappen exempt bleef. A:o 1709. ontweek Lapa dang sadjati of aroe Palacca den 2 zoon van bonis koning, zijn vaders toorn kunnen Goach. kort daer na of op den 18 Jber: overleed den koning mappa doelong en wierd ten zelven daage /:volgens gewoonte :/ voor zijn begravenis, tot koning van Gpach. verkooren des overledens kleijn, of des koning van bonis oudste zoon Sappuali- dJalias/ Toaparappoe, onder den naam van paducca sirij sulthan Mahabadin Jsmael: na de dood Toema-menang. aai sampoupa genoemt Hij is getrouwt geweest, aan een dogter vanden Tellos koning. Tolma menanga n=o Pasarin=nganna, en heeft daer bij onder meer andere kinderen, ook verwel't eene dogter (t Hamira genaemt zijnde de Jegens„ woordige aroe palacca. ondertusschen hadde den Coning van bonii so O) Hamira dees is thans nog in Leeven ende naast gewettigste tot de kroon van boai sij is de „vels moeder van den tegen woordigen koning van packen gesepareerde vrouw van den koning van een ende somene goac, op het is een verstandige daame en seer gelieft van de maccassa„ moeten
English
From Maccassar under date the 3rd of May 1760 From Maccassar under date the 3 May 1760 as well as the Company's ministers had repeatedly requested of the court of Goach that Aroe Palacca, under the promise of a full pardon, might be handed over either to the father or to the Governor, but those of Goach continued stubbornly to refuse this. Wherefore the King of Boni was permitted in July 1710 to seek his claim by force of arms, in which regard he was supported by the Company's forces, whereby this short though sharp war ended in August with the surrender of Aroe Palacca to the Governor, at which time also some advantageous articles were drawn up and sworn to by the Macassars, whereupon peace was concluded on the 19th of August 1716. In the year 1712 on the 30th of August, King Sappulalie was finally deposed by the nine states of Goach, called Bate Salapangas, and in his place the then reigning King of Tello was chosen again as king: Mappa Orangie, under the name Paduca Siri Sulthan Projo, who after death was called Soema menanga-ri Lasie, but on Tello, Toemaliang ri-gaoekanna. In the year 1708, the Macassar Prince, later the notorious rebel Caraleng Bontolancas, fled from Goach because he had shot dead a daughter of the former King Sappulalie. However, because of his high birth, he was permitted by the Macassar ministry to live in Campong Baroe under this Castle and the Company's protection; nevertheless, very shortly thereafter he departed most clandestinely for Sumbauwa, from where he returned to Goach in the year 1721 and moved the Macassars to request a pardon for him, which was granted on the Company's behalf. In the year 1723 he departed for the second time to Sumbauwa and attended the war between those peoples and the Balinese, in which the Sumbauwa King Amas Madina fell, with whose daughter the present Queen of Sumbauwa he entered into marriage, while her mother wed the King of Goach, Sira Joedin, who kept her daughter and, as is said, forced a divorce against the will of Bontolancas, as well as marrying her off to the recently deceased King of Sumbauwa. In the year 1724 King Sira Joedin abdicated the Kingdom of Tello in favor of his son Nadja Moedin, and after the regent Caraleng Bonto Songo died in the year 1726, he took the regency of Goach upon himself, to the great displeasure of the principal princes, among whom was Bontolancas. The latter, having become more discontented and defiant because of this and because of the forced divorce from his wife, resolved to take revenge on the King, to which end he not only won over, openly and covertly, several discontented Macassar princes, but even the Boni regent Aroe Caijoe, who had rebelled and fled to Tello in the year 1728, and the regent of that court with whose own sister he entered into marriage; just as he also subsequently bound himself by oath to the renowned robbers Aroe Seenkang and his Captain Touassa, in order not only to dethrone the kings of Boni and Goach, but also to dislodge the Dutch from the whole of Celebes. And thus, in the year 1734, the fire of war began on Banthain, which soon became general, and in the beginning of which the rebel Bontolancas gained much advantage, whereby, and through his secret correspondence at the court of Goach, he made things so distressing for Sirajoedin that the latter fled to Tello on the 5th of November 1735; whereupon the Macassars immediately chose his grandson Malawangaoe, alias Abdul Hairmansjoer, called Ioema menanga-ri Goach after death, as their king, of which they gave proper notice to the ministry that very same afternoon, as also on the 9th thereafter of the election of Caraleng Madjennang, son of Bonto Songo, as regent. In the year 1736 Bontolancas, joined by Aroe Caijoe, made himself master of Maros and the entire Northern Provinces, while Aroe Seenkang, having meanwhile become Matoua of Wadjo, made war against the Boniers in the interior. But the following year in year Maros and the entire North were retaken by Governor Smout, and Bontolancas was chased into the interior. From where, supported by nearly 9 parts of the Goach realm, joined by the power of Wadjo under Aroe Seenkang and with a good portion of coerced Boniers, he came down again to the Company's Northern Provinces in 1739, where Caraleng Bontolancas was hailed as King of Goach, who then subsequently marched on Goach, leaving our post at Maros unmolested, saying during a military discourse, let us just go to Oedjong Pandang, if we have that the rest will surely follow, as they then also swiftly made themselves masters of Goach, from where the King and the regent, with Malacca
Dutch transcription
Van Maccassar onder dato den 3:e Maij 1760 Van Maccassar onder dato den 3 Maij 1760 so wel als sComp: ministers verscheijden maalen bij het hof van Goach laten versoeken, dat Aroe palacca, onder toesegginge van volkomen Pardon, t zij aende va„ der, dan wel aen den Gouverneur mogte werden overge„ geven doch die van Goach bleven sulks harduekkiig weijgeren. waerom den koning van boni in Julij 1710. wierd toegelaten, zijne pretensie door de wapenen te soeken, en waeromtrend hij door 's Comp: magten ondersteund wierd) daer door dan ook desen korten, dog scherpen oorlog in aug:s met de overgave van aroe palacca aenden gouverneur eijndigde, op wel„ ke tijd ook eenige voordeelige articulen wierden opgesteld en door de maccassaeren beswooren be„ swooren, waer op de vreede den 19: augs 1716. gesloten wierd Ao 1712. op den 30: augs: is den Koning Sappulali„ E door de negen stattden van Goach, Bati Silapan„ gas genaemt, finaal afgeset, en in zijne Plaat„ ze wederom tot koning verkoren, den toen regee„ rende koning van Tello. Mappa orangie, onder den naem Paduca siri sulthan projo dien nade dood Soema menanga-ri Lasie, dog op Tello, Toemaliang ri=gaoekanna genoemt. Ao 1708. vlugte den maccassaers Priens, naderhand verwaerden Rebel Carallng Boutolancas uyt Goach om dat hij eene dochter van den voorigen koning sappulalil hadde dood geschooten. dog hem wierd om sijne hooge geboorte, door het maccassaerse ministerie Gepermitteerd in Campong Baroe onder dit Casteel en 'sComp: bescherming te woonen, t' egter vertrok bij al kort daer na seer Claudestin naer sumbauwa, van waer hij in Ao 1721. weder binnen goach quam en de maccassaeren bewoog; om Pardon voor hem te verzoeken, 't geen sComp: weegen geaccordeerd wierd. Ao 1723. vertrok hij ten tweeden maale naer sumbauwa en woonde het oor„ log tusschen die volkeren en de baliers bij daer in den sumbauwas Koning amas ma„ dina sueuvelde, met wiens dogter /de Presonte Koningen van sumbauwa (hij sig in huwelijk begaf, Terwijl haer moeder sig met Goach 'skoning Sira Joedin inden Egt verbond, die haer dogter aenhield, en: so men segt :/ tegen wil en dank van Bonto lancas de de scheijden; mitsgaders haer aen den nu Jongst overl:n koning van Sumbauwa uijt huwelijk te Ao 1724. deed den koning sira Joe din afstand van 't Rijk van Tello aan zijn zoon Nadja moedin en nadat ao 1726. den rijk„ om best ierder 6 E ƒ E 69 Van Maccassar onder dato den 3: Maij 1760 Van Maccassar onder dato den 3 Maij 1760 bestierder Caraleng Borto Sengo overleden waer, so nam bij het rijk bestierdean van Goach op sig, tot groot ongenoegen der voornaemste Princen, waer onder Bontolancas. die daerom, en om het ge„ drougen scheijden van zijn huijsvrouw, meer mis„ noegd en baloorig geworden sijnde, voornam, om sig aan den koning te wreeken tot welken eijnde„ hij niet alleen verscheijden misnoegde maccas„ saerse Princen, maer zelve den in A:o 1728. verstoute en naer Tello gevlugte bonis regent Aroe Caijoe, en den rijksbest ierder van dat hof /:met wiens eijgen suster hij een huwelijk aenging:/ openbaer en bedek=t tot zijne belangen overhaalden! gelijk hij sig ook naderhand Pligtiglijk verbond, met de befalmde Rovers Aroe seenkang en zijnen Capit: Touassa, om niet alleen de koningen van bomien Goach te detroneeren maer ook de nederlanders van geheel Celebes te doen delogeeren, en dus, begon in A:o 1734. het vuur des oorlogs op banthain t geen wel laast algemeen wierd, en in wel„ kers beginne den rebel bontolancas veel voordeel behaalde waer door, en door zijne geheijme Correspondentie aan het hof van goach, hij het sirajoedin so benauwt maekte, dat deselve op den 5 9ber 1735. naer Tello vlugtede; waer op de Maccassaa„ ren terstond zijnen kleijn zoon Malawangaoe /alias :/ Abdul Hairmansjoer, na de Dood Ioema menanga=ri goach genaemt, tot haeren ko„ „ning verkoren: waer van zij nog dien selven namiddag aen 't enni ministerie behoorlijk geeven: gelijk ook op den 9 daar aen van de verkiesing van Caraleng Madjennang, soon van bonto Songo, tot rijks bestierder. A:o 1736. maekte bontolaucas gestrekt met Aroe Crijoe, sig meester van Maros en de geheele Noorder Provincien, Terwijl Aroe seenkang, inmiddels Matoua van wadjo geworden, de boniers in de binnen Landen beoorloogde dog des Jaers daer aan in Iaer wierd Maros ende ge„ heele Noord, door den gouverneur spout herwonnen, en Bontolancas naer de binnen landen gejaegt. van waer, hij ondersteunt van wel /9. deelen van 't Goach srijks, gestrakt met de magt van wadjo onder aroe seerlang en met een goed deel gedwongen boniers in 1739. weder na 's Comp: noor„ der Provincien quam afsaken daer Caraleng Boutolancas tot Koning van Goach. geschuldigt wierd den welke dan vervolgens naer Goach op trok, latende onse post op maros ongemolesteerd Laast ons seggen onder een krijgs discours serton maer naer oedjong Pandang gaan als wij dat hebben sal de rest wel volgen gelijk zij sig dan ook scheielijk van Goach meester malkten, waer uijt, den koning en rijk bestierder, met Malacaaie
English
71 From Maccassar under date the 3rd of May 1760 From Maccassar under date the 3 May 1760. a good portion of so-called well-intentioned Maccassars took flight to under the Castle, and placed themselves under the protection of the Honorable Company. Shortly thereafter, Castle Rotterdam was demanded in the name of the three united kingdoms, namely Boni, Goach, and Wadjo, and since the ministry could not so quickly resolve to surrender, the entire force of Goach and Wadjo appeared immediately on the plain of Castle Rotterdam, whose garrison, on the same day, being the 16th of May 1739, marched out against the enemy, and reinforced with the Boniers as well as subjects, attacked the enemy, and put them to flight, after which a battery of 16 pieces of cannon was thrown up by our men, and having been placed under good command, they returned to the Castle. Meanwhile, the enemy entrenched themselves against our forces, and some skirmishes occurred daily until on the 14th of July the dryness of the land permitted the cannon to be drawn, whereupon, after dutiful prayers for God's blessing and assistance, our garrison marched out again, and having joined with Boni, other arriving allies, and subjects, alongside the fled Maccassars, they marched toward the enemy early in the morning of the aforesaid 17th with a quiet advance, and met with a fierce resistance, so much so that they did not achieve complete victory until four o'clock in the afternoon. This victory was all the greater because it foiled the hopes of the so-called well-intentioned Maccassars, for these were mostly all devoted to the rebel and had agreed with him that if the balance should tip in his favor in the slightest, they would turn their weapons against ours and join the rebel. The day after this action, our forces advanced closer to Goach, and positioned themselves on a plain where they awaited the enemy, who wanted to chance their fortune once more with all their might, to which end they broke camp early in the morning on the 20th of July. Being met by our forces advancing in three columns, our men put the enemy to flight, leaving behind many dead and wounded, with Caraleng Bontolancas being severely wounded, who retired with his force within Goach, and pursued by our troops, the army arrived before this city at three o'clock in the afternoon, against which some batteries were immediately thrown up, which were ready that very evening, and from which our cannon and mortars played in such a manner, From Maccassar under date the 3rd of May 1760 From From Maccassar under date the 3rd of May 1760 played in such a manner that at four o'clock in the morning it was reported to Admiral and Commander Smout that the enemy had fled from the city toward the mountains. And with this, the war on this side of Celebes came to an end, the royal regalia being sought out immediately, and everything, together with the new Kingdom of Maccassar as it had been possessed before this war, was handed over to King Abdul Hairmansjoer and the regent. Furthermore, all or most of the followers of Bontolancas came to humble themselves and beg for mercy; among whom was a man over one hundred years of age named Caraleng Mamampang, a younger brother of Caraleng Somelican, who fled in the previous century. Surrendering his kris, he said to the Admiral: I have seen this city of Goach in its greatest luster, when it held sway over the entire island of Celebes, and also in its first humiliation, when we were defeated by the Honorable Company. Yet, besides the loss of its greatest luster, it remained habitable and esteemed, but now it seems transformed into a heap of ruins. The first time, I also gave up my Caraeng Mamampang, that is more than likely the son of Monte Maranoe, Maccassar commander during the conquest of Boutong, who, being demanded by Mr. Speelman, fled with the King of Loeboe to Bantam; he appears later as King Sandrebonij and as Maccassar commander. dagger at Sombaopu, the second time at Sourabaija, and now for the third time to the victorious arms of the Honorable Company. Now it remains only that, after obtaining my pardon, I die in peace. Which requested pardon the Admiral and Commander also generously granted him, and therewith, under a suitable blessing, returned his kris. While still appearing here, it was learned that Caraleng Bontolancas had succumbed to his wounds. Thus our force, having accomplished its business, broke camp from before Goach on the 3rd of September and returned laden with glory inside Castle Rotterdam. In the year 1742 on the 27th of July, King Abdul Hairmansjoer died at the age of 17 years, and as his successor was chosen his brother, Mappa Mabassa, named after his death Tuammenanga ri Kalabiranna, being only 8 years old when he was chosen, and under the guardianship of the regent Caraleng Madjennang, who in the year 1743 was forced to resign his office and place himself under the protection of the Honorable Company, being replaced in his stead
Dutch transcription
71 Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760 Van Maccassar onder dato den 3 Maij 1760. een goed deel /:so genoemde :/ wel geintentioneerde maccassaaren de vlugt naemen, tot onder 't Casteel; en begaven sig in protextie van d' E Comp: Alkort daer na wierd t Casteel rotterdam uijt naem der drie verEenigde rijken, als bomi, goach en wadjo op g'eijscht en nademaal het ministerie niet so schielijk tot de overgave konde resolveeren, so verscheen al ten Eersten, de geheele magt van goach en wadjo, op de vlaakte van 't Casteel Rotterdam welkers besettinge op den selven dag zijnde den 16: maij 1739. den vijand te gemoeijd uijt„ trok, en gesterkt met de beniers mitsgaders onder„ danen, den vijand attaqueerden, en op de vlugt slaa„ gen waer na door de onse eene batterij wierd op geworpen van 16 p:s Canons, en dezelve onder goede Commando gesteld zijnde, heerden zij ne„ derom naer 't Casteel. ondertusschen verschante sig de vijand tegende onse, en vielen en dagelijks eenige schermutse„ lingen voor tot dat op den 14: Julij de droogte des Lands= permitteerde om't Canon te trekken wanneer /:na pligtige afbeede om goeds zeegen en bijstand :/ onze besetting weder uijttrok, en zig met bomi verdere opgekomene bondge„ noten, ende onderdaenen, nevens de gevlugte maccassaeren, geconjungeert hebbende trocken sij dev„o 17 des morgens vroeg met een stillan vetrom op den vijand aen, en ont moet ere eene harde tegen„ stand, sodanig, dat niet voor namiddag ten vier uure de volkomen overwinninge behaalden. Deese overwinning was des te grooten, om dat dezelve de hoop van de sogenaemde wel geinten„ tioneerde maccassalaen verijdelde want, dese waren meest alle den rebel toegedaan en met hem afgespro„ ken om so maer eenigsins de balangs ten zijnen voordeele oversloeg dan hunne wapens tegens de onse te sullen keeren, en hem rebel toe te vallen Daags na dese actie, trokken de onse nader naer Goach, en leggende hen in eene vlakte, daer sij de rij„ and (die met al sijn magt nog eens de kans wilde waagen :/ afwagtede, tot welken eijnde zij dan op den 20 Julij des morgens vroeg op braaken: en door de onse in drie Colommen tegen Getrok„ ken werdende sloegen sij de vijanden, met agterlating van veele dooden en gequesten op de vlugt werdende Caraleng Bouto„ laucas swaer gequest, die met zijne magt binnen Goach retireerde, en door de onse vervolg geraekten het leger des namid„ dags ten drie uure voor dese staat waer tegen terstond eenige batterijen opge worpen wierden die nog des avonds gereet waeren en waer van ons Canon en mortieren P sodanig Maccassar onder dato den 3: Maij 1760 Van Van Patcassar onder dato den 3:' Maij 1760 Sodanig speelden; dat des morgens ten vier uuren den admiraal en veldoverste Smout gerapporteerd wierd, dat den vijanduijt bestat en na het Geborgte gevlugt waer en hier mede hadde den oor„ log aan dies zijde van Celebes een Eijnde, werdende terstond de rijks ornamenten opgesogt, en alles, te saamen met het N. Koningrijk Maccassar so als het voor desen oorlog is bezeeten geworden, aen den Koning Abdul Hairmansjoer en den rijk bestierder overgegeven. voorts quaamen alle of de meeste aenhang van bantolancas slig verootmoedigen en omgenaade bidden; onder welke een man van over de hondert Jaeren oud in naeme (:) Caraleng mamampang een Jonger Roeder, van den inde voorige Leuw gevlugte Caraleng Lomelican, dese zijn krist overgevende seijde tegen den admiraal Jk hebbe dese stad Goach en zijn alder grootste Luijster gezien, toen zij over het Geheele Eijland selekes Heerschappije voer de, ook in haere eerste verneedering, toen wij door dE: Comp: overwonnen wierden, egter bleefse be„ halven 't verlies haerer grootste luijster nog bewoonbaer en in agting, dog nu schijnt deselve in een zuijnhoop ver aneert, de Eerste maal, hebbe ook mijn (:) Canaaeang mamanpang /:dat is meer als vavrschijnelijk / de zoon van Monte mara„ noe maccassaers veEdheer bij de verovering op boutong dewelke door den heere speelman„ g' eijscht werdende met den koning van Loeboe naer bantam vlugtede, zij komt naderhand voor als Koning sandrebonij en als mac„ cassars vlEd overste. — Dolk op Samsoupa, de twedemaal op soura„ baija en nu voor de derde maal aen de over„ winnende wapenen van d'E Comp: overge„ geven, nu rest maer dat jk na erlangst van mijn Pandon in vreedesterve. welk ver„ sogte Pardon, hem den admiraal en wel doverste ook Gulhartig schonk en daer be„ nevens onder een Gepaste zeegen wensch, zijn Crist wederom. Hier nog Compareerende verstond men, dat Caraleng Bontolancas, aen zijne worde, daer„ leden was: dus brak onse magt, na verrigting van zaken op den 3: 7ber: van voor Goach op en reverteerde met glorij overladen binnen 't Casteel Rotterdam. A:o 1742. den 27: Julij is den koning abdul Hairmansjoer in den ouderdom van 17. Jaeren overleden en tot zijne opvolger verhoren, desselfs broeder. Mappa Mabassa na zijn dood Tolmna menan„ ga=ri Kalabiranna genoemt, sijnde toen hij ver„ koren wierd maer 8: Jaeren. oud en onder voogdij van den rijkbest ierder Caraleng madjennang die in Ao 1743. genoodsaekt wierd zijn ampt neder te leggen, en sig onder de Protextie van dE Comp: te begeeven. werdende in dies Plaetse
English
From Maccassar under date the 3 Maij 1760 From Maccassar under date the 3:' Maij 1760 appointed in his place, the present King of Tello Limpangan: who married off his son, this King of Goach, to a Bimanese princess; from which union a son was born, who on the 21:' xbeer 1753 succeeded his then deceased father in the kingdom of Goach, under the name of Amas Madina, also Patti matharie, but in Junij 1758 was renamed Battara Goach by the council of state, at which time the batte salapangas or nine electors of Maccassar were also named Cassil e Jaaij sila panga or nine servants. This king is currently only ten years old and the administration of the realm is still attended to by his grandfather Caroleng Limpangan. The kingdom of Tello consisted at its establishment, or division from that of Goa, of only four villages with their dependencies, namely Saomata, Pannampoe, Moontjang Lowe and Parang Lowe, the city of Tello having been founded by the first king as a place of residence, and from which this small kingdom has derived its name. The same was expanded over time, but its jurisdiction south of the capital is nowhere defined. From the time of the reign of the third king onwards, this realm has mostly made common cause with that of Goach, and has also suffered the same fate. The first King of Tello was a son of the King of Goach Toenija Tancallopi, by the name of Loeri seero, thus of the same lineage. After the death of his father, he had a disagreement with his brother and departed to his village Seero, where he took the name of Caraeng of Seero, and very soon thereafter to Java, where he stayed for some time; and upon returning, he built the city of Tello, where he resided. After his death, he was succeeded by his son Tolnija Laboeri soeriwa. He married a Javanese princess of Sourabaija named Njelij Lapati. However, before the war of 1667, it extended further than Castle Rotterdam and Bontualacq, which both belonged to Tello. On the north side, it was bounded by the Coereijs, two islands just south of the river of Maros, and thus Sodiang also belonged to it. From Macassar under date the 3: Maij 1760 From Macassar under date the 3: Maij 1760 named Lapati, and thereafter departed for Malacca; returning, he made a voyage to Banda, from where having returned, he departed after a brief stay for Mangarij with the intention of conquering that land, but near a certain island Soeriwa, situated not far from Saleijer, he was murdered by a prince of Poelembankieng and his body thrown into the sea: on account of which he bears the name Laboeri-soeriwa. And he was succeeded by his son Toenija Passoeri Lello, also called Mane Joang Borang. According to the Maccassar registers, he was the first chancellor of Goach. He married the daughter of the King of Goach Toemaparisi-kallonna, whom this ruler had certainly begotten in an earlier marriage, since this Sika-kalonna appears as having been married to the sister of Tello. This king is probably the same who, together with Caraeng Maros and those of Poelembankieng, waged war against Goach, and after suffering defeat humbled himself, and under the subject of Goach made the aforementioned close alliance with his father-in-law. From his first marriage he left a daughter, Caraeng Bissoea, and from his second marriage to the daughter of Caraeng Loweri Maroes a son, who succeeded him in the government, and was named Mappa Tackang Kantana, after his death Tolmamenanga-ri makoadjang. He was chancellor of Goach for many years, in which office he was succeeded by his son Mattanaija, and in the realm by his daughter Isambo, also called Caraeng Pattingaloang. She married the King of Goach Tjoeng Djallo, and left the realm of Tello to her brother Mattonaija, also called Daeng Manhorie and after his death Tomenanga-ri-agamana. He was the father of Caraeng Pattingaloang, renowned in Maccassar history, also named Tampa Tsjina, whose deeds and actions appear under the subject of Goach during the time of King Rigoecana. He ruled over Tello for twenty-eight years, after which he laid down his authority, and handed the realm over to his son Moelaphan.
Dutch transcription
15 Van Maccassar onder dato den 3 Maij 1760 Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760/ Plaetse wederom aengesteld, den tegenswoor„ digen Koning van Tello Limpangan: Dewelke sijn soon, dezen Goach 's koning aen een bima„ neese Princes uijt huuwlijkte; waer uijt een zoon is voorgesprooten, de welke op den 21:' xbeer 1753. zijne toen overleeden vader, in 't rijk van Goach opvolgde: onder den naem van Amas Madina, ook Patti matharie dog in Junij 1758. door den rijks raad hernoemt Battara Goach wanneer ook de batte sala„ pangas of negen rijks stemmen van maccas„ sar Cassil e Jaaij sila panga of negen of dic„ naers, genoemt zijn geworden, desen koning is thans maer thien Jaeren oud en werd het Rijkbest ier als nog, door zijnen Groot vader Caroleng Limpangan ae waergenomen Het koningrijk Tello bestond bij de op„ rigtinge, ofdeelinge met die van g0a cE slegts en vier Negorijen met haer onderhoorigheeden als saomata, Pannampoe, Moontjang Lowe en Parang Lowe, zijnde destad Tello door den Eersten koning gestigt tot eene residentie Plaats, en waer van dit rijkje haer naem ontleend heeft 't selve is successive uijt„ gereijd, dog haere Jurisdictie bezuijden de hoff stad werd nergens bepaalt Dit rijk heeft al van de tijd der regee„ ringe, des derden konings, af, meest eenen zijn Getrocken met die van Goach, en Jleyn ook een 't zelve lot ondergaan D' Eerste Koning van Tello is geweest een zoon van den Goach SKonings Toenija Tancal opie, in naeme. Loeri seero dus uijt dezelve herkomst na de dood van zijn vader, wierd hij met zijnen broedeer oneenig, en vertrok na zijn Negorij seero /: daer hij de naem als Caraleng van ze:/ en al kort daer na, naer Java, al waer hij eenige tijd verbleef; en weder keerende de stad Tello boude daer en hij resideerde na zijn overlijden wierd hij opgevolgt door zijnen zoon Tolnij: a. Laboe=ri: solriwa dese trouwade met een Javase Princes van sourabaija Njelij egter heeft het voor 't oorlog van 1667. verder gestrekt als 't Casteel Rotterdam en Bontua„ lacq; dat beijde tot Tello behoorden. staen de Noord zijde, was het bepaelt tot de Coereijs /: twee Eijlanden even be„ zuijden de rerica van maros:/ en dus behoorde sodiang ook onder het selve egter Lapati en 17. Van Maccassar onder dato den 3: Van Macassar onder dato den 3: Maij 1760/ Maij 1760 Lapati genaemt en vertrok daer na naer (: malacca, wed erkeerende deed hij eene voijagie naer banda, van waer Geretourneerde wee„ sende, so is dezelve na een kort verblijf naer de mangarij vertrokken met voor„ neemen om dat land te Conquesteeren, dog hij wierd omtrend seker Eijland soeriwa /:niet verre van saleijer geleegen door een Prins van Poelem bankleng vermoord en het lijk in zee Geworpen: waer van hij de naem Laboeri=soerina draagt „n hem succedeerde zijnen zoon. Toenija Passoeri Lello, ook man e Joang Borang genoemt dese is volgens de mac„ cassaerse Register, den Eersten rijk bestier„ da van Goach Geweest hij trouwde met de dogter van den Goack. 'S Konings Tolma, Pari sika - kalanna die desen vorst, sekerlijk, in een eerder heuwelijk verwekt hadde, also dese sika-kalonna als Getrouwt geweest aen de suster van rilello voorkomt Desen Koning is waerschijnelijk den zelve die te zaemen met Caralleg maros en die van Poelembank ging den oorlog tegen Goach gevoerd en na ontfangen nederlaege sig verootmoedigt, mitsgaders het onder n ilintin en aaem maranstis ea man Clmmati s de de materie van Goach Genelde nauwe verbond„ Schoon met zijn ^ vader gemaekt heeft. uijt zijne eerste huwelijk liet hij eene dogter Caraleng Bissoea, en uijt zijn tweede huwelijk met de dogter van Caraleng Loweri maroes eenen zoon na die hem inde regeeringe of volgde, en genoemt wierd. Mappa Tackang Kantana na zijn overlijden Tolmamenanga-ri makoadjang; Deese heeft Lange Jaeren Rijkleest ierden van Goach geweest, en wel„ ke bedieninge hem zijnen zoon Mattanaija en in 't rijk desselfs Dogter J= Sambo ook Ca„ raang Patm=ngaloang genoemt opgevolgde, sij trouwde met den Koning van Goach Tjoeng Djallo, en liet het rijk van Tello na aen haeren broeder. Mattonaija ook Daleng manhorie en na zijn Dood Tomenanga=ri=agamana genoemt dese is de vader geweest, van den in de maccassaerse Historien begaande Caraleng Pattingaloang, ook Tampa Tsjina genaemt, zijne daeden en hande„ lingen komen onder de materie van Goach voor ten tijde van den koning rigoecana, hij heeft agtentwintig Jaeren over Tello geheerscht, waer na bij het gesag nederleijde, en het rijk overgaf aen zijnen zoon. Moelaphan
English
From Maccassar under date the 3rd of May 1760. From Maccassar under date the 3rd of May 1760. Moelaphan ob mangerangie, after his death called Toemaliang-ari-Tiamor. This ruler died in anno 1639 after returning from an expedition from Timor, and his son Mapaija was chosen as his successor, under the name of Harol Narra thijt, called after his death soemenang ari Lampanna. At his election he was only seven months old, being supported during his minority by his father's brother Pattingaloang, and after his demise, by Caraleng Bonto songo. This King was in anno 1655 present in person on the expedition of the Maccassars to boutou, and was the same who, having been conquered together with the Maccassars by the Honorable Company, concluded the confirmation contract of 13 March 1668, as well as the separate treaty of 15 July 1669, with the Company, and who departed with Mr. Speelman to Batavia, having passed away in anno 1673 on sumbauwa, being succeeded by his son Abdul Carie, called after death Toemenanga-ri-Pasirin nganna. Nothing remarkable is found recorded of him except that he died in January 1709 and in his place was elected his son Maurabia or Nadja Jradia Moedin, and after his demise called Toemamenanga-ri-djawaij ja. The end of this reign is nowhere found reliably recorded. The Maccassar registers say that after his death his brother succeeded him, but it appears from the Honorable Company's daily register that his brother Mapai-nga or sapie oedin, also called Limpangan, was only elected after his father's death, which occurred in anno 1739 after he had fled from Goach to Tello in anno 1735. This is the present Caraleng Tello, grandfather and regent of the King of Goach, an hereditary enemy of the Honorable Company, who, although he is the only King that was elected precisely according to the terms of Tello's contract and who swore to this treaty both by and for himself as well as for the realm of Goach, nevertheless declared outright that he wished to have nothing to do with the Honorable Company, and thus withdraws himself entirely from this. Mappa orangie or Caraleng Candjilo, after death Tamaliang-a-ri gaoekanna, was elected King of Goach in anno 1732, and thus ruled over both realms until 1724, when he ceded the realm of Tello to his son Mappa. From Maccassar under date the 3rd of May 1760. From Maccassar under date the 3rd of May 1760. The kingdom of sandrebonij, situated within the realm of Maccassar on the west coast of Celebes between the Honorable Company's lands of Galissong and Poelembankeeng, is small, yet it is considered in itself to be quite independent of Goach, its kings having fraternized with the Maccassars in the time of the Maccassar king Toema Paai sika-kalonna without prejudice to their freedom and privileges. The town or negorij does not lie very close to the sea, but on the bank of its river. It is walled all around, and was built at the same time as Samboupa and Tello, and has shared the same fate with the realm of Goach or Maccassar, the kings having also mostly descended from the royal house of Goach. Mappa Doelong, later King of Goach, ruled over this little realm at the time of the war waged by Mr. Speelman, and accepted and swore to the contracts in 1667 and 1669, as did his then regent Caraleng Banjo, anjer, and other grandees of the realm. The kingdom of Boni extended during the peace of bonija along the west coast of the bay of boni from the river Tsjinrana to the river salemek, a distance of approximately 20 miles. Landward it borders on soping and Lamoeroe, Maccassar, and Boele Bolle. This realm has also from of old been free and bound to no one, their first King according to their histories having descended from heaven. This ruler had no name, but was commonly called Matta selompo, which, being translated, means the All-Seeing. He married a princess from the negorij Toro situated near boni, who had likewise descended from heaven. Together they produced a son by the name of Laoemassa, and five daughters named Pattanawanoea, Bolonglela, Tanrisalogan, Tanairoonrong, and wearatiga, from whom all the subsequent Kings originate, and of whose descendants born of royal princesses, and thus in every respect entitled to the crown, there is now only alive aroe Palacca, the grandmother of the present King of Goach, and her children. This first King has the laws of the peace of
Dutch transcription
Van Maccassar onder dato den 3: Maij 1760: Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760 Moelaphan ob mangerangie, na zijn dood Toe„ maliang=ari-Tiamor genoemt Deese is in a:o 1639. na retour van eene Expeditie van Timor, gestor„ ven en wierd tot zijnen successeur verkonen zijnen zoon Mapaija, onder den naem van Harol Narra thijt na zijn dood soemenang ari Lampanna genoemt bij zijne verkiesing was hij maer seven maenden oud, werdende in sijne minder jaarigheijt, door zijn vaders broeder Pat„ tingaloang en na dies overlijden, door Caraleng Bonto songo onderschaagt Desen Koning is in Ao 1655. in perzoon mede geweest op d' Expeditie der maccassaren naer boutou en dezelve die nevens de maccassaren door dE: Comp: overwonnen het Confirmatie Con„ tract van 13: maert 1668. mitsgaders het separaad verdrag van 15: Julij 1669. met de Comp Gesloten heeft, en welke met den Heere speelman, naer batavia vertrokken is: zijnde in ao 1673. op sumbauwa overleeden gesuccedeerd door zijn zoon Abdul Carie na de dood Toemenanga=ri= Pasirin nganna genaemt men vind niets bizonders van hem aengetekent als dat den zelve en Januarij 1709 overleden is en in zijne Plaatse verkooren desselfs zoon Maurabia of Nadja Jradia Moedin en na zijn overlijden Toemamenanga=ri= djawaij ja genoemt het uijt Eijnde van deses regeeringe vind men nergens valibel aengetekent de maccassaerse registers seggen, dat na sijn dood zijn broeder hem is opgevolgt, dog 't blijkt bij sComp dag register dat zijn broeder Mapai=nga ofsapie oedin, ook Limpan„ gan genaemt, eerst na dies vaders dood /:welke na dat dezelve in a:o 1735. uijt Goach naer Tello gevlugt was in ao 1739. voorviel :/ ver„ kooren wierd. Deese is den tegenswoordigen Caraleng Tello groot vader en rijkbestierder van den koning van Goach een Erfveijand van dEComp: die schoon hij de Eenigste koning G is, dewelke Juijst na luijd van Tellos Contract verkooren is en welke dit verbandschrift so wel door en voor hun selve, als voor het rijk van Goach beswooren heeft egter volmondig betuijgd van met dE Comp: niet te doen te willen hebben: en dus zig allen desen onttrekt. Mappa orangie of Caraleng Candjilo, na de dood Tamaliang=a=ri gaoekanna deese wierd A:o 1732. tot Koning van Goach verkoren, en regeerde dus over beijde Rijken tot 1724. dat het rijk van Tello afstond aen zijn zoon Mappa 6 6 81 Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760. Van Maccassar onder dato den 3: Maij 1760. Het koningrijk sandrebonij geleegen kin„ nen het rijk van Maccassar, aen den wes„ ter oever van Celebes, tusschen sComp: Landen Galissong en Poelembankeeng is kleijn, eg„ ter rekent men het op sig selven vrij on„ afhankelijk van Goach hebbende dies koningen sig ten tijde van den macassars koning Toema Paai sika= kalonna onvermindert haere vrijheijt en voorregten met de mac„ cassaren verbroedert. De stad of Negorij, Legt niet seer digt aen zee, dog aen den over zijner rivier, deselve is van rondsom bemuurt, en tegelijk met Samboupa en Tello geboud en heeft met het rijk van Goach of maccassar een zelve tot ondergaen, zijnde de koningen ook mee„ „rendeels uijt het koninglijk huijs van Goach voortgekomen. Mappa Doelong, naderhand koning van Goach, regeerde over dit rijkje ten tijde van d het oorlog door den heere speelman gevoerd, en heeft in 1667. en 2669. de Contracten aenge„ nomen en beswooren, gelijk ook zijnen toen„ maligen Rijkbestierder Caraleng Banjo, anjer en verdere rijksgrooten. Het koningrijk Bom sterkte sig staende de „vreede van bonija Langs de wester oeker vande de bogt van bom van de revier Tsjinrana, tot de revier salemek, eene distantie van onge„ vaer 20 meijlen te Landwaerds grenst het aen soping en Lamoeroe, Maccassar en Boele Bolle. Dit rijks is van ouds her mede vrijen aen nie„ mand verbonden geweest, zijnde hunnen eersten ko„ ning /:volgens haere historien / uit den hemel gedaald, dese hadde geenen Naem dog werd Ge„ meenlijk genoemt Matta selompo= Bt geen overgeset zijnde, de alsiende, betekent: Hij trouwde met een Princes vande Negorij Toro geleegen bij bomi, dewelke mede uijt den hemel ge„ daalt was, sij Procureerden tesaemen Eene zoon in naeme Laoemassa, en vijf dogters met naeme Pattanawanoea, Bolonglela, Tanrisal ogan„ Tanairoonrong en wearatiga uijt welke alle de volgende koningen Herkomstig sijn, en van weckers nakomelingen uijt Koninglijke Princessen gebooren, en dus allent halven tot de kroon gewettigt thans alleen nog in leeven is aroe Palacca, de groot moeder van den tegenswoordigen ko„ ning van Goach en haere kinderen Deese Eerste koning heeft de wetten vreede van't -
English
From Maccassar under date 3 May 1760. of the land, as they are maintained to this day, were established, and made a standard which was called worong porong-E; he also appointed the councilors, under the name of Matoua Pitoes. After having reigned for forty years, he appointed his son Laoemassa in his place, and returned to Heaven with his wife, or disappeared. This Laoemassa left no children, but his sister Patarawanola married Aroe Palacca and produced a son named Lasaliwoe, or also Karrang Palola; he being three days old was appointed king by Laoemassa, the latter abdicating the government. Lasaliwoe married one of his nieces descending from mattaselompo-b and produced a daughter who succeeded him in the realm, named Barrigaoe, who married aroe Kaijoe, named Tauribali, and begot a son whom she appointed king of Boni four years before her death, who was named Patanri soeki; this was the first who carried the royal quitasol, which he had won from the Luwuese and driven them out of Boni; he married one of his nieces, and [had] a son who succeeded him in the realm, named Laoelia otherwise Bote-E; this one made brotherhood and a treaty with the king of Goach, Toema Parisika kalonna, not to harm each other but to assist on all sides. This treaty was sworn upon the Boni royal sword latendonning, joined with the soedang or realm side-weapon of Goach. Councilors or matoua Pitoes, afterwards called aroe Pietoes, consist of seven lineages or houses, but it has indeed happened that two or even three Pietoes have been in one house. This high office devolves upon women as well as men, and by them all weighty affairs concerning the realm must be decided; in particular, the election and the deposition of a king, as well as the making of war or peace, pertains to them. He helped the Maccassarees in conquering Loewoe, and was shortly thereafter murdered by his own brother's son, leaving two sons and just as many daughters, of whom his eldest son Tanrirawa alias Boukang-E succeeded him; he was, after his death, named matuiroa-ri-Goetjina. murdered according to the note of Speelman; but the Boni manuscripts state nothing in this regard. It was also customary here that the corpses were afterwards burned; one gathered the ashes in a pot and hung it on one tree or another. He was a brave and noble prince; during his reign he had to wage war against the Maccassarees and always triumphed; indeed, he had almost the entire realm of Maccassar in his hands when its king, Tonija Batta, lost his head in an action; but Bankang-E, at their prayer, granted them safe passage to Goach. This king established the dispute-bearing contract Lamoen Patola ri Timoerong with Soping and Wadje, up to the present day; he left no children, so his brother succeeded him, Laittja, after his death [called] matinroa-ri adde nena, that is, he who was beaten to death with sticks upon his stairs. This one was evil-tempered and hated by the Boniers; he continued the war against the Maccassarees, but not much was accomplished on either side; they reconciled and made peace, but it did not last, and very shortly thereafter they clashed again. The Boni realm dignitaries had this king beaten to death with sticks by his closest blood relatives, so that he should shed no blood, choosing as his successor aroe Kaijoe, named Lapatawa, after his death called matinroa-ri battoe, this being a grandson of Queen Barrigaoe, and married to Daleng Palipoena, daughter of King Bote-E begotten with a princess of Manipoe. This king waged war on those of Maccassar without known reasons, but it came to no general engagement; rather, they made peace again according to the old alliance. Around Ao 1590 this king passed away, leaving in the government his only daughter Tanritoeppoe, after her death called matuiroa-ri sideenring; she married Lataurinoea Aroe palacca, and her children are not known. During this reign, the Boniers were forced by the Maccassarees in Ao 1606 to accept Mohammedanism, after which they again received peace according to the old alliance, but with some reduction in their former dignity; after the death of this queen, her husband succeeded her, Latanniroa.
Dutch transcription
83 Van Maccassar onder dato den 3. Maij 1760 Van Maccassar onder dato den 3: Maij 1760 van 't land so als deselve tot heeden toe onderhouden werden ingesteld, en een standhaar gemaakt, die worong porong:E. genoemt werd; ook heeft hij de sleeven e Liesheeren, onder den Naem van Matoua Pitoes aengesteld. Na veertig Jaeren geregeerd te hebben so stelde Hij zijnen zoon. Laoemassa in zijne plaetse en is met zijn vrouw weder ten Hemel gevaeren of verdweenen. Deese Laoemassa liet geene kinderen na, dog sijn suster Patarawanola trouwde met Aroe Pa„ lacca en Procureerde een zoon Lasaliwoe of ook Karrang Palola genaemt! deese drie dagen oud zijnde wierd door Laoemassa tot koning aengesteld doende dezelve afstand van de regeering. Lasaliwoe trouwe met eene zijner nigten uyt mattaselompo= b afkomstig en Procu„ „reerde eene dogter, die hem in't rijk succedeerde, genaemt. Barrigaoe die met aroe Kaijoe, Tauribali ge„ naemt trouwden, en overwon een zoon dewelke sij vier Jaeren voor haer overleijden tot Koning van boni aenstelde, werdende, genaemt Patanri soeki, deese is de eerste geweest die den ( Zies heeren of matoua Pitoes naderhand aroe Pietoes genoemt bestaan uijt seven geslagen of huijzen, dog het is wel gebeurt dat en twee en seere drie Pietoes in een huijs geweest hebben Deese hooge chargie de volveert so wel opvrouwen als mans en moeten door deselve alle gewigtige zaaken betreffende het rijk gedecideert werden in sonder„ leijt gaat hin de verkiesing en het weder afsetten van een koning als ook het maken Hij was een dapper en Edelmoedig vorst heeft geduurende zijne regeeringe tegen de maccassaeren de. vermoord volgens de Notitie van speelman: dog de bonische manuschripten melden dieswegen niets. ook thier gebruijkelijk, dat de lijken naabrand wierden, men vergaderde bij aschijden in een Pot en ging den selve aan den een of andere Boom. Hij heeft de maccassaeren geholpen bij het over winnen van Loewoe, en is kort daer na door zijn Eijgen broeders zoon 9 vermoord, latende twee zoonen na pen even so veel dogters, uyt welke sijn outste zoon Tanrirawa /alias/ Boukang=E hem succedeerde; deese is na desselfs overlijden (2.) matiuroa=ri=Goe„ tjma genaemt. Laoelia anders bote=s, deese maekte met den koning van Goach Toema Pari sika kalonna broederschap en een verdrag om malkander niet te beschadigen maer allenthalven bij te staan. dit verdrag is beswooren bij het bonis koninglijk swaerd latendonning, gevoegt bij den soedanig of rijk heup Gemeer van Gpacb. die den koninglijken quitasol heeft gevoerd, de welke hij van de Lauoeneese hadde over„ wonnen en hun uijt boin geslaagen hij trouwde met eene zijner nigten, en van eene zoon die hem in het rijk opvolgde genaemt 668 van oorlog of vreede aan. 85 Van Maccassar onder dato den 3:' Maij 1760. Caccassar onder dato den 3. Maij 1760. Van S 6 moeten oorlogen, en althoos Getrumpheert, Ja heeft zelve het Geheele rijk van mac„ Cassar als in handen Gehad, toen dies koning Tonija Batta in eene actie zijn hoofd ver loor, dog Bankang=E schonk hun op halre beede vrij Geleijde naer Goach. Desen Koning, heeft het tot op den huijdigen dagt 't wist baerende Contract Lamoen Patola ri Timoerong met soping en wadje opgerigt, hij liet geene kinderen na dus succedeerde hem zijnen broeder Laittja na zijn dood matinroa=ri adde nena, dat is die op sijn trap met stokken is dood Geslagen. deese was quaadhodsdig en bij de boniers gehaat, hij settende den oorlog tegen de mac„ cassaeren voort, dog daer wierd van weder zijde niet veel uijtgevoerd zij versoenden sig en maakten vreede, dog deselve hield geen stand en zij Geraekt en alkort daar na wederaan Elkander Die Bomische rijks grooten lieten desen koning door zijne naeste bloed verwanten met stokken doodslaan, om dat hij geen bloed soude laten verkiesende tot sijn op volger aroe Kaijoe, genaamt Lapatawa na zijn overlijden matinroa „ri battoe genoemt zijnde deese een Kleijn zoon van de Koningen Barnigaoe, en getrouwt geweest met Daleng Palipoena dogter van den ko„ „ning Bate=s bij een Princes van manipoe geprocureert Deesen Koning deed die van maccas„ sar den oorlog, aan zonder bekende rede„ nen, dog het kwam tot geen Hoofdtreffen, maer maekten weder reeede na het oude verbond, omtrend Ao 1590. is desen ko„ ning overleeden, latende in de regeeringe zijne Eenige Dogter Tanritoeppoe na haar overlijden matuiroa=ri sideenring genoemt zij trouwde met Lataurinoea Aroe palacca, en zijn haere kinderen niet bekent. staende deses regeeringe zijn de boniers in ao 1606. door de maccassaeren gedwongen tot het aenneemen van het mahammet„ lusdom, waer na zij wederom vreede kreegen na het oude verbond, dog niet eenige vermindering in hunne voorige waerdigheijt nade dood van dese koningin succedeerde haer man volger Latanniroa 6