Inventory 3157
Surat · 479 pages · 190 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
119: From Makassar under date the 23rd of October 1765 From Makassar under date the 23rd of October 1765: and the pantchiallangs might fall away entirely, he sent the schepprauw to them with orders to stop for the time being and then try to reach the place where I was, which was a safe anchorage, which they observed, with us arriving in the evening at Pekat. Tuesday the 6th of August we immediately sent to Bima as well as to all the other allies to purchase rice and provisions, with orders for each to strengthen their auxiliary troops as much as possible and to have them in readiness to be able to go with us at the first order that we received from our masters. Wednesday the 7th of the same month, Daeng Desila came to us, who without our knowledge had gone to Tambora where the regent of the realm had died and that office had been offered to him, which he had taken under consideration and communicated to us, as well as that he had sailed from there to the village of Ampang on Sumbawa to purchase provisions, which was hindered and forbidden to him by Nene Njampoe, being a new chief appointed by the Prince of Taliwang, stating that he had orders to attack all peoples who belonged to the Honorable Company as well as the Europeans, but that he would let him go for this once because of their acquaintance and because he was a Tamborese. Furthermore, he related that many Sumbawarese were still daily going to and from Tambora, upon which he requested permission to set out. We permitted him to intercept them and bring them to us in order to ascertain whose people they were and what the reason for their journey was. We also sent a prahu to the old Fene Ranga with the request whether he would please come to us with it, as we wished to speak with him. Thursday the 8th of the same month, all the grandees of Papekat came to inform us that 30 men of their country with 10 slaves had gone as usual after the expedition to Sumbawa to buy rice, but were all seized and detained there by the new Nene Njampo on the grounds that they sided with the Honorable Company, and that all who did so were enemies of Prince Taliwang. We requested that they, whenever required, should declare this in writing, and took those present, being Corporal Louie and Surgeon Samas, together with the present grandees of Tambora and Sangar, as witnesses. Saturday the 10th of August we received report that some Buginese vessels were cruising in the fairway. A birewang with rice from the Coeris arrived here, which brought news that the Balinese had besieged Reo and that Datoea Boesing was very closely hemmed in there, the Balinese being aided by the Sumbawarese subjects of Allas, Boeroe, and Oetangen. In Great Sumbawa preparations were being made to relieve Datoea Boeding, for which purpose, however, only a few were willing to be employed, as they sought to protect their own village. The aforementioned people also related having heard at the Coeris that the old Wene Ranga had summoned all the people from the village of Colong, but had received the answer that they did not dare to act before and until the Honorable Company ordered them to do so, but that they would then immediately come to him, or rather whenever the Datoes Boeding and Badja Kwanie, as well as if they attacked that old prince of the realm, who was very heavily fortified and had most of the subjects on his side. The princes, sons of Datoea Jerewe, also came to complain that their provisions, which we had provided them for food, were entirely consumed, and that they presently had nothing more for themselves and their wives and children other than what the King of Papekat and we sent them daily, for which reason they requested another one hundred rixdollars to send everywhere so that food could be obtained in stock. We answered them that to that end we had already sent money to the allies, and when we were supplied we would also provide for them. But they pleaded with us so urgently, being destitute of all necessities, that we finally gave them another fifty rixdollars.
Dutch transcription
119: Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765: en pantjallings ten eenemaal mogte vervalle zond hij aan hun de schepprauw met last om voor eerst te stoppe en dan zien de plaats te krijge daar ik zag 't welk een veilige anker rie was 't geenze hebbe geobserveert komende wij savonts te Pekat Dinsdag den 6: Aug:s hebben w' ten eersten na bima gezonde als mede alle d'an„ „dere bondgenooten om rijst en mondkost in te kope met last ider zijn hulpbende nog zoo veel mogelijk te versterke en in gereedheijd te hebbe om op de eerste ordre die w' van onse gebieders krege met ons te kunne gaan Woensdag den 7: d:o quam Daang desila bij ons welke niet voor weeten na Tambora was gegaan alwaar de Rijks bestierde over„ „lede was en hem die plaats op gedrage 't geen hij in beden„ „king had genomen en ons Communiceerde mitsgaders dat van daar na de negorij ampang op sumbawa was gezeild ter inkoping van mondkost 't geen hem was be„ „let en aangezegt door nene nJampoe /:zijnde een nieuw door de Prins van Taliwang aangesteld hooft:/ dat hij order had om alle volkeren die onder dE: Comp: ge„ „hoorde zzo wel als de Europeese attaqueere maar hem voor dit maal terwijl kennis en hij een tamborees was zoude laate gaan voorts verbaalde hij dat er nog dagelijks veel sumbawareese van en na tambora ginge waar op verzoght te moge los gaan wij hebbe hem geaccordeert om ze aan te haale en bij ons op te bren„ „ge ten einde te verneme wiens volkeren her ware en wat de rede van er reijse was ook hebben w' een prauw na de oude Fene ranga ge„ „zonde met verzoek of hij daar mede bij ons beliefde te kome terwijl gecrue met hem wenste te spreke Donderdag den 8 d:o quame alle de Rijkgroten van Papekat bij ons be„ „kent make dat er 30: manschappen van er land met 10 slave volgens gewoonte na de togt in sumbawa waa„ „re gegaan om rijst te kope dog door de nieuwe nene njampo alle vast en daar gehoude om rede zij het met D'E: Comp:e hielde en dat al wie zulks deed vijanden van de prins Taliwang ware wij hebbe verzogt dat de zulks wanneer gerequireert wierd schriftelijk moeste verklaare en name de prae„ „fente wesende Corporaal Louie en chirurgijn Samas nevens de aanwesende Rijksgroten van Tambora en sangar tot getuijge krege w' berigt dat er eenige boegineese vaarthuijge Saturdag den 10: aug:s in 't vaarwater kruijste kwam er een birewang met rijst van de Coeris alhier die tijding bragt dat de baliers Reo hadde bele„ „gert en Datoea Boesing daar binne zeer naauw ingeslote werdende de baliers geholpe door de sumba„ „wareese onderdane van Allas boeroe en oetangen in groot sumbana preparatie gemaakt om Datoea Boeding te ontzette waar toe zig egter maar wei„ „nige wilde late gebruijke terwijl er eige negorij tragte te beware ook verhaalde gem: volkeren op de Coeris gehoort te hebbe dat de oude wene ranga alle van de negorije te Colong had opgeeijscht dagten andwoord gekrege z' niet dorste regte voor en al eer DE Comp: het hun ordonneerde maar dan te gelyk bij hem zoude kome of wel wanneer de Datoeas boeding en Badja kwanie mitsgaders alse dien oude Rijksvorst attacqueerde welke zeer versterkt en de meeste onderdane op zijn had hadde ook kwame de Prinsen zoons van Datoea Jerewe klage dat er mondkosten dien w' hun tot de spijs hadde verstrekt ten eenemaal verconsumeerd was en zij thans voor hun en vrouwe en kindere niets meer had„ „de als 't geen de koning van Papekat en wij er dagelijks zende waarom nog Een hondert rd:s ver„ „zogt om over al te zende dat kost in voorraat gereet kreeg w' hebbe hun geantwoord dat ten dien eijnde al nade bondgenooten gelt gestuurt hebbe en wanneer wij wierde verzien hun mede zoude verzorge dog z' smeekt ons zodaanig wesende van alle noodwendighedens ortbloot dat w' er eindelijk nog vijftig rd:s afgave Des O
English
121: From Maccasser under date 23 October 1765: From Maccasser under date 23 8ber 1765: In the evening, received the following letter from the mates Dirk Hinse and Jan Godlieb Draijer - To the Honorable Gentlemen Commissioners Iacob Bikkes Bakker and Joan Hendrik Voll Iunior Right Worthy Gentlemen On the 8th ditto of this month, pursuant to your esteemed verbal orders and with a favorable opportunity, we weighed our grapnels in the afternoon at 3 o'clock and set sail, whereupon at 2 o'clock at night the tow-rope of the second undersigned's boat broke, spending a good hour and a half on it, but he finally recovered the same; and together on the 9th ditto in the afternoon we arrived at a great distance near the roadstead of Pekat, but toward evening it began to blow so hard that we had to tack back and forth under short sails. The first undersigned also suffered damage to his gaff, and the second undersigned's mast came loose in the step, and fearing that the same would go overboard, every effort was therefore made to secure it again, and we held on tacking back and forth through the night until the 10th ditto in the afternoon at 3 o'clock, when the second undersigned had his jib blown out of its bolt-ropes. He repaired the same as quickly as was feasible, which occurred just as the sun was setting. The jib was scarcely ready when the foresail also tore; he immediately repaired it again as quickly as possible, and held tacking back and forth that night until the 11th ditto. Seeing that bad weather and heavy wind were to be expected, we therefore ran before the wind to the second of Cassie to see whether we could hold out there until a better opportunity presented itself to us; but scarcely had the second undersigned dropped his grapnel before he was dragging continuously astern. Thus we humbly request the speediest decision as to how we are to behave in these circumstances, since we are sending back herewith the pilots sent to us; and if we cannot hold at the aforementioned place, that we are then resolved to make for Angiemiero, and if that cannot be reached, then to proceed according to the direction of the winds to a place where the Company's vessels lie in a safe harbor. Nothing further for this time than to remain with all respect, Your Honors' obedient servants, was signed: Dirk Hinse and Jan Godlieb Dreijer. In the margin: In the sloop De Verlooren Zoon, the 11th of August, anno 1765. Honorable, pious sirs, We have received Your Honors' letter of yesterday evening, and seen from it that due to heavy adverse winds you cannot reach the roadstead of Papekat. We immediately called together the commanders of the Company's pantjallangs De Vigilantie and Bedrieger and asked whether they could spare a grapnel rope and some canvas, but received the answer that they had nothing other than what they were using themselves; further had black ropes searched for, but could not get those either. Monday, the 12th of August, we wrote a short letter in reply to the aforementioned mates of the following content: To the mates Dirk Hinse and Ian Godlieb Draijer, commanding the Company's sloop De Verlooren Zoon and pantjallang De Oppas
Dutch transcription
121: Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765: Van Maccasser onderdato den 23: 8ber 1765: Des avonts krege in de volgende brief van de stuurlie„ „den Dirk Hinse en Jan Godlieb Draijer - Aan de E: Heeren Gecommitteer„ „dens Iacob Bikkes Bakker en Joan Hendrik voll Iuior Leerwaarde Heeren wij zijn op den 8:e d:o deses op u g'eerde mondelijke ordres met een goede gelegendheid sagtermiddags om 3: uuren onse dregen ligten, en gingen onder„ „zeil wanneer 's nagts om 2 uuren den tweeden tekenaar sijn sleeper van de schuijt kwam te bre„ „ken en daar mee wel ander halfuur mee deur bragte dog kreeg deselfde eijndelijk weerom en „kwamen gezamentlijk den 9: d:o sagtermiddags op een groote wijl na bij de rheede van pekat dog tegens den avond begon het zo hart te waijen dat wij het met kleijn zeijlen over en weer moesten laten lopen ook kreeg den eerst teekenaar man„ „kement aan zijn giek en den tweeden teekenaar raakte seijn mast los in de voessing en waar bevreest dat deselve overboor zoude gaan werden derhalven alle mogelijk het aan om de selfde weer vast te krijgen en hielden het den nagt over en weer tot den 10: d:o sag„ „termiddags om 3: uuren sloeg den tweede teeke„ „naar zijn Cluijver uijt zijn lijken herstelde deselfs „de so spoedig als het doenlijk waar 't welk net sons onderging geschiede nog was de Cluijver nauwelijks klaar of de slagsok brak ook sijn staandelijk herstelde deselfde meer zo spoedig als mogelijk waar hielde die magt weer over en weer tot den 11: d:o siende dat men weer Eersame vrome w' hebbe uE brief van gistere des avonts ontfange en daar uijtgezien dat door swaare te gewinde„ de rhee van Papekat niet kunt krijge mitsg=s „weer en swaar wind te verwagte hadde hielden derhalven voor de wind naar de 2: van Cassie en sien of wij het daar so lang konde houden tot zig en beeter gelegendheijd voor ons op deese dog naauwelijks waar den tweeden teekenaar voor zijn dreg of hij avan seer„ „de algaande weg agter uijt dus versoeken wij ook„ „moedig ten spoedigsten uijtsluijtsel hoe wij ons in dese gelegendheijd sullen hebben te gedragen alsoo wij de loosen aan ons gesonden uwe met desen weerom zenden en soo wij het opgem: plaats met kunne hou„ „den dat wij dan geresolveert zijn om angiemiero aan te doen en soo men dat niet kan krijgen om dan ons naar de gelegentheijd van winden naar een plaats te vervolgen alwaar sComp: vaartuijgen in een behoude haven leggen verders voor ditmaal niet meer als verlijven met alle eerbiedigheijt uE: dienstwillige dienaars /:was getekend:/ Dirk xinse en I:n J:s Dreijer /:in margine:/ In de Chaijloop de verlooren zoon den 11:e aug:s Ao 1765: W hebbe ten eerste hier op de gezaghebbers van sComp: Pantjallings De vigilantie en Bedrieger ge„ „roepe en gevraagt of ze een Dreg touw en eenig zeildoek konde misse maar ten antwoord bekome dat niet anders hadde als 't geen zelfs gebruijk te voorts swarte veijgers late zoeke maar konde die ook niet kijge . hebbe w' een briefje in atwoord aan de voorm: Stuur Maandag den 12: aug:s „liede van dese inhoud geschreve Aan de stuurlieden Dirk xinse en Ian godlieb Draijer voerende 'sComp: Chialoup De verlooren zoon en Pautjal„ „ling. De oppas aan -
English
123 From Makassar under date the 23rd of October 1765. From Makassar under date the 23rd of October 1765: damaged in the running rigging and through lack of a grapnel and ropes cannot stop it, which I indeed attempted to redress by lifting from the pantjallings lying here, the Vigilantie and Bedrieger, but those chiefs also declare to have nothing else than what they are anchored with, so that it is impossible for us to support Your Honour with anything other than two pieces of sailcloth, which I had intended to use for my pantjalling, but send to somewhat repair the sails of the second surveyor; Your Honour being recommended to make every effort to remain lying where you presently are, since according to the statement of the natives here this wind will change toward the spring tide, when you can easily come here, where, being nearby, as soon as Your Honour might have need you can be employed, which would be in no way fruitless at Nangemiro or further out of hand; we maintain it better that you sail around the island of Moejoe and thus near and about Sumbawa, and further try to come to Your Honour's first place, where the lying is good and we must continually join with Your Honour; furthermore having to be somewhat on guard, as we learn that some Wadjorese are cruising about, and landing has been forbidden to the Company's servants and subjects by the prince of Paliwang; we shall, if you cannot come here, try to provide provisions, but then the soldiers with their weapons, live cartridges, and the balloons must be transferred onto the two prahus that are coming toward you. The title of Honourable Gentlemen Commissioners you may henceforth omit, and do us a greater service by strictly observing the orders which we give subject to the case, remaining we Your Honour's good friends, Jacob Bikkes Bakker and Jan Hendrik Voll Junior. Papekat, the 12th of August 1765. Further, we received report that a Birese merchant was carried off by the Wadjorese Palima Labaso, having been sent by Gallarang Bira through his representative to search for him as well as rice. We received from the mates a letter reading: Tuesday the 13th of August. To the Commissioners Jacob Bikkes Bakker and Jan Hendrik Voll Junior. We received your letter of yesterday toward evening at 5 o'clock, as well as the two pieces of sailcloth. We also have good hope that with the coming spring tide the winds will change, as already yesterday afternoon the wind appeared slightly from the north to north-west, with which the second surveyor came to lie by the first surveyor; would then run a kedge toward him to haul somewhat closer inshore, as he lay further from the point, but the wind came through so strongly at sunset that the kedge came to break, and the second surveyor got off the ground again, made his sail ready, came again before anchor at the depth of 40 fathoms, stony ground; and the first surveyor is currently still busy fishing up his kedge grapnel again. The first surveyor also sends a soldier named Son with a severe injury, as I have no remedy here to help, and the second surveyor sends the discharged soldier Jan Baptist to you. As regards the berth here, it is much better than where you had previously ordered us, as we lie sheltered here from the south-east winds and no high sea runs here; we hope that with the beginning of the new moon we shall indeed get a north or north-west wind, to then easily be able to reach Pekat, and when you get us in sight we request, should it happen that we can make the roadstead by night, to then show a fire from the shore to sail toward it accordingly; we shall beforehand fire a shot. Further remaining with esteem Your Honour's dutiful servants, was signed, Dirk Hinse and J. G. Draijer. In the margin: In the sloop De Verlooren Zoon, the 13th of August 1765. Further
Dutch transcription
123 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765. Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: aan 't lopend tuijg ontramponeert en door gebrek van dregge en touwe het niet stoppe 't geen i wel getragt hebbe te redresseere net het te ligte van de bier leggende pantjallings de vigilantie en Bedrieger dog die hoofden betuijge mede niet anders te hebbe dan waar voor ze legge zo dat w' uE: onmogelijk niet iets anders kunne on„ „der stenne als twee lappe zeijldoek dien voor mijn Pantjalling had gedagt te gebruijke dog toe zende om de twede tekenaar zijn zijlen eenigsints te reparere werdende uE gerecommandeert om alles aante wende dat daar tegenswoor„ „dig fijt te blijve legge also volgens 't zegge den Inlanderen alhier dese wind tegens 't spering zal veranderen wanneer gemakkelijk hier kunt ko„ „ne daar als na bij wesende zo dra uE mogt nodig hebbe kunt g'emploijeert werde 't geen in geenen dele te nangemiro of verder van d' hant wesende vrugteloos zijn sustinere wij het beter dat 't Eijland moejoe om en zoo bij en omtrent sumbawa zijld en voorts tragt op uE: eerste plaats te kome daar het goed legge is en wij gedurig„ „lijk met uE: Conjungeere moetende voorts wat op hoede zijn terwijl verneme en eenige wadjo„ „reese om her kruijse mitsgaders de landing door de prins van Paliwang aan sComp:s Dienaaren en onderdaanen verboden is zullende wij zoo met hier kunne kome tragte mondkost te be„ „zorge dog als dan moete de zoldaaten met hun„ „ne wapens scherpe patronen en de lugt balle op de twee praeuten die 't uwaarts kome overgescheept werde De Titul van E: Heeren gecommitteerdens kunt vervolg agter late en ons meerder dienst doen met 't stiptelijk observeere dee or„ „dres dien wus in Cas subject geve blijvende wij uE goede vriende I:s B:s Bakker en I: W: voll Ju„ „nior Papekat den 12:e aug:s 1765 Wijders kregen w' berigt dat er een biranese hande„ „laar door de wadjoe reese Palima Labaso is wegge„ „nome wesende gallarang Bira door zijn Ctallng gezonde om die zo wel als rijst te gaan zoeke ontfinge w' van de stuurlieden een brief luijtende Dingsdag den 13: aug:s Aan de gecommitteerdens Iacob Bikkes Bakker en Ian hendrik vol Iunior wij hebben u brief van gisteren tegens den avond om 5uuren ontfangen de twe lappen zeildoek ook hebben wij goede hoop om met het aanstaande spring de winde verander sullen alsoo reets gisteren 's agter„ „middags de winden weijnig uijt het N: tot N: w: zig vertoont heeft waarmede den twede tekenaar bij den eerste tekenaar is kome leggen soud doen in werp naar hem toe om wat digter onder de wal te hale hij wat der van de hoek lag dog de wind kwam met sons ondergang zo sterk deur dat het werp kwam te breken en den twede tekenaar raakte weere van grond aff maakte zijn zeijl bij kwam weer op de diepte van 40 vaam steengrond voor deeg en den eersten tekenaar is tegenswoordig nog bezig om zijn werp dreg weer te vissen ook send den eerst teekenaar een militair opgenaamt son met een swaare accident alsoo geen remidie hier heb om te helpe en den twede tekenaar send den gelargeerde soldaat jan bapkist naar uwe wat aangaat de legeplaats alhier is vrij beter als daar uwe ons van te vooren g'ordonneert had alsoo wij hier voor de Z: O: winden bevrijd leggen en geen holle zee hier staat verhopen dat met het begin van de nieuwe maan wel en N: of N: W: ind sullen krijgen om dan gemakkelijk pekat kone kreijgen en als uwe ons in het gezigt krijgt verzoeken wij so het magte gebeuren dat wij bij nagt de rede kune krijgen als dan een vuur van de wal te tone om soo daar op aan te zeijlen sullen wij bevoo„ „vens, een schoot doen verders verblijven wij niet agting uE dienstwillige Dienaars /:was getekend:/ Dirk Hinse en I: G: Draijer /:in margine Inde chialoup de verlooren zoon den 13:' ag: 1765:— wijders
English
From Maccasser under date 23 October 1765 From Maccasser under date 23 October 1765: Wednesday 14 August our emissary, whom we had sent on the 7th to the old nene ranga, returned with his son Daeng macara and made known with greetings that the old prince of the realm could not come himself because the Wadjorese with troops of the prince of Taliwang were marching against him, for the reason that the said Prince wanted to subjugate him as quickly as possible if possible, while his, nene ranga's, following and power grew daily, the Makkelsommade having already joined him, which was also the intention of the party and yet others, along with most of the Sumbawarese, who were greatly oppressed and seized, requesting positive orders and Company assistance, as he and all well-intentioned persons were waiting for that. We had him told that for the present we could accomplish nothing and could only advise, when attacked, to act defensively and bravely, and to give us communication of what occurred each time, even if only with a birawang, further assuring him of assistance when necessary. Thursday 15 ditto in the evening the pantjalling De Oppas arrived here in the roads. Friday 16 ditto we resolved, while lying idle here in the meantime, to go once to Tambora, Zangar, and the nearest negorij of Dompo in order to purchase some provisions and to notify the princes in person to increase their auxiliary troops and provide them with what is necessary. Saturday 17 ditto we arrived in the afternoon at Tambora, where we Sunday 18 ditto went to visit the king and grandees, presented our request to them, and received promises of assistance in one thing and another, as also at Zangar, where we Tuesday 20 ditto arrived, and Wednesday 21 ditto at the Domponese negorij Kempo, where it was understood that their king had gone to Bima, so that we could accomplish nothing there except to purchase some buffaloes and chickens, which they promised to send to Pekat. Thursday 22 ditto we departed from there with native proas and arrived Saturday 24 ditto back at Tambora with the intention, since it was at hand, to rest for a few days and to ascertain how matters stood here. Shortly after our arrival two proas arrived that had been to Sumbawa to buy rice, reporting that they had been forbidden to come ashore in the name of the prince of Taliwang, who accepted none of the allies' people. To the Honorable Commissioners. I make known to your Honors that on the 16th ditto at 5 o'clock with my pantjalling De Oppas, carrying 2 one-pounders and 3-pounders, I was driven ashore, but had the good fortune that at sunset the wind began to blow from the shore and the water began to rise, and I got off again. Therefore sent a man ashore to let Likenbeek know, so that he would at once let your Honors know. Let it drift outward again with the land wind, but on the 17th ditto in the morning it began to blow so hard again that in the evening I drifted toward shore again, yet struck no ground, and now at present lie close under the mountain for the above-mentioned pieces. As regards mate Dirk, he will in my opinion lie again at the point of Cassie, as he is unable to come up against these winds. Was signed: I. G. Dreijer. In the margin: In the pantjalling, 18 August 1765. Furthermore, the following letter was handed to us from mate Dirk. To the Honorable Commissioners Jacob Bikkes Bakker and Jan Hendrik Voll. I received Linkenbeek's note today and understood from it that the Honorable Commissioners inquire where I lie at grapnel, wanting to know what is the matter that I cannot get there. It is due to the south-east and south-south-east wind blowing so hard and with such heavy squalls that it was utterly impossible for me to carry sail, so that I was forced on 16 August to bear away again toward Point Kassie and arrived there at sunset at grapnel at a depth of 36 fathoms, but the weather and wind increasing so that at 10 o'clock in the evening I drifted through and veered out the cable to its end, remained Also news came from Bima that the enemy at the Mangevai had won the latest battle from the Bimarese and had closely surrounded them, so that no person could get in or out, and it was feared that all the Bimarese would perish, there being many people of Aroe Tha together with the Wadjorese under Daeng Mamaro. Furthermore, the following note was received from mate Dreijer: as 123
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber: 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: woensdag den 14: Aug:s quam onse zendelinge dien w' den 7:e na de oude nene ranga hebbe gezonde met zijn zoon Daeng macara te rug en maakte onder groete bekent dat die oude rijxvorst zelfs niet konde kome vermits de madjorese met volke „ren van de prins taliwang tegens hem in optogt ware om rede gem: Prins hem was het mogelijk schie„ „lijk wilde onderbrenge terwijl zijn nene rangas aan„ „bang en magt dagelijks aangeroeijde hebbende zig de makkelsommade reets bij hem vervoegt 't geen de Partij en nog andere mede intentie ware met de meeste sumbawarese die zeer onderdrickt en opgevat wierde verzoekende een positive ordres en Comp: onderstant alsoo hij en alle geintentioneerde daar op leijde te wagte w' hebbe hem late zegge dat voor als nog niets konde uijtvoere en enelijk rade om wanneer gettaqueert wierd verwerende wijze en dapper te handelen mitsgaders ons telkens al was 't maar met een birawang Communi„ „catie te geve van't voorgevallene verzekerende hem voorts wanneer 't nodig is te zielle adsistere Donderdag den 15: d:o quam des avonts de pantjalling de oppas alhier ter rhede vrijdag den 16: d:o resolveerde w' om in tusse hier stil loge eens na tambora zangar ende naaste negorij van dompo te gaan ten eijn„ „de eenige mondkosten in te kopen en de vorsten perso„ „nelijk aan te zeggen hunne hulp troepe te vermeerde„ „ven en van't nodige te verzien zaturdag den 17: d:o quame des nademiddags op tambora daar w' zondag den 18: d:o ten visite bij de koning en groten genge hun ons verzoek voorstelde en belofte krege van in't een en ander te zulle werde geadsisteert gelijk ook te zangar daar w' Dingsdag den 20: d:o quaame en woensdag den 21: d:o op de Domponeese negorij kempo alwaar verstont dat hun koning na bima was des w' daar niets konde uijt „werke als eenige buffels en hoenders in te kope dien ze beloofde na Pekat te zulle zende sonderdag den 22: d:o vertrokken w' met Jnlandse Prauwen van daar en arri„ „veerde zaturdag den 24: d:o weder te Tambora met voorneme also bij den hand was eenige dage uijt ruste en te verneme hoe de vork hier in steel stak Eve na onse komst kwam daar twee prauwen die na zumbana ware geweest om rijst in te kope met berigt dat hun verbode was aan de wal te kome uijt naam van de prins Taliwang die gene der bondgenotes volke„ „ren accepteerde Aan d' E: gecommitteerdens ik maak uE bekent als dat ik op den 16: d:o om 5: uuren met mijn Pantjallang den op pas voor 2: een ponders en 3. ponden op strand geslage ben dog had het geluk dat met sons ondergang de wind uijt de wal en het water begon te wasse weer afraakte sond derhalven een man na de wal om Likenbeek te late wete dat hij ten eersten aan uE: zoude late weete liet het met de land wind weer na buijte drijven dog den 17:e d:o des 's morgens begost het nog eens zo hart waijen dat ik den avond weer na strant dreef dog raakte nog geen grond en nu weer tegenswoordig digt onder de berg leg voor boven gem: stukke wat aangaat stuurman Dirk die zal na gedagte weer op de 1 van cassie legge also niet in staat is met dese winde op te kome /:was gtekend:/ I: g: Dreijer /:in margine:/ Jnde pan„ „tjallang den 18:e aug:o 1765. Nog wierd ons inhandigt de volgende brief van stuur„ Aan DE: gecomanteerdes Jacob Bikkes Bakker en Jan Hendrik voll het briefje van Linkenbeek heb ik van daag ontfangen en daar uijt verstaan als dat dE: gecomanteerdens late vernemen waar ik voor dreg legen witten aanmankeert als dat ik daar niet kan kome 't komt door de Z: O: en Z:Z: O: wind die so swaar door„ „staan en niet zulke zware valwinde dat ik onmo„ „gelijk in staat was om zeil te voeren zooals dat ik genoodsaakt was om den 16: aug:s weder afte houden na oenjong kassie toe en aldaar met sons ondergang voordreg den gekome op de diepte van 36: v=m dog't weer en wind aannemende so dat ik 's avonds om 10: uuren door dreef en staken het touw op zijn Ent uijt bleven „man Dirk ook twamer tijding van bima dat de vijant op de mange„ „vaij de laatste slag van de bimanese gemonne en dezelve nauw ingesloten hadde, zo dat er geen mens uijt in kon kome en bevreest ware dat alle de bemanese zoude sueu„ „vele wesende veel volkeren van aroe tha te zame met de wadjoreese bij daeng mamaro wijders kreeg men 't vol„ „gende briefje van stuurman Dreijer als 123
English
From Macassar under date 23 8ber 1765: From Macassar under date 23 8ber 1765: Then had an anchor dropped again, until around one o'clock at night, we started drifting again with a heavy squall from the south-southeast. Let our anchor drop when it was calm again. Lay about two cable lengths from the island Moeijgo, or in 40 fathoms of sand with small shells and stone on a lee shore, under which nothing more could be done than to await God's grace until the weather and wind change, but of which I can still see little change. This morning at daybreak, I found that my anchor cable had broken and my anchor was lost, so that I am now lying on my last grapnel and cable. And should it happen that I lose this as well, and I can fetch off from the shore, I would then be forced to direct my course inward, or seek a good roadstead in order to preserve the Company's vessel and souls. For I would then have no grapnels or cables left, and am also beginning to suffer a shortage of water, as I have only 3 half-leaguers of water left. If the wind changes, I will do my utmost to reach your Honour, for I long for it greatly, as do the common crew, since they have nothing left to eat but dry rice. I remain with respect, Your humble servant, was signed: Dirk Rinse. Yet since it was already late in the evening, nothing could be done, but we went Sunday the 25th of August to the King to ask him whether he could assist us with coir and rattan cables, to which he declared no, but that good rattans were for sale at Kadinding, where the Bimarese twist such into ropes for use with wooden anchors. Wherefore we requested him to send someone there immediately to purchase these for us, which he also did, and in the meantime gave orders at Pekat to fell heavy wooden anchors, since we could assist the vessels with nothing else. Furthermore, it was learned that Daeng Sesila had been reconciled with the King through the mediation of his uncle, the present Djenelie Kadinding, which was also evident from all circumstances, as he received all kinds of costly native garments, etc., as presents. For which reason it was not thought fit to make any inquiry into the disputes at present, but to defer everything until a better and more convenient time. We also sent some water and the following note to Helmsman Dirk by native prahu: To the Helmsman Dirk Rinse: We have seen with regret from your Honour's note that you cannot make headway due to the heavy south-southeast winds, are struggling greatly, and are bereft of almost all your grapnels and cables. Against this, we know of nothing else than to provide you as soon as possible with heavy wooden anchors and rattan cables, which we shall dispatch to your Honour with the greatest speed, if Pekat does not obtain them in the meantime, which we hope, for otherwise we would also be stripped of our ammunition. However, it seems to be changing at present, but if the winds persist, it is best to send the ammunition, flintlocks, fireballs, etc., hither under the supervision of two soldiers, and then yourself seek a good roadstead as close by as possible, since you cannot sail to Biema anyway. Whereupon we shall attach some native vessels to assist your Honour, along with some necessary provisions as soon as we are supplied with them. Sending your Honour drinking water at present, and remaining meanwhile your Honour's good friends, was signed: J. B. Bakker and J. J. Voll. In the margin: Tambora, the 25th of August 1735. Monday the 26th of August, the King of Tambora came to us with all his dignitaries, who, while enjoying the customary native entertainment, made known that Daeng Sedile was reconciled with him and desirous to live here in his birthplace as a Prince of the blood, wherefore he requested that his wife and goods might be brought away from Bima, and in case the Radja of Bima should refuse this, that we would be pleased to assist him, and also if the wife were unwilling to separate. We replied that we had nothing against the choice of Daeng Sesila, but could not compel his wife, as native laws lay down that the husband must follow the wife. To this they replied that this law had been annulled at the contracting of their marriage, and she had agreed to follow him whenever he wished to live at Tambora. We said that we would investigate this after the conclusion of the Sumbanese expedition.
Dutch transcription
Van Maccas onder dato den 23:' 8ber 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: „als doen weder last legge tot omtrent 'snagts ten een uur raaken met een swaare val wind in 't Z: Z:O. weder aan 't drijven lieten ons anker vallen doent weder rieuw lagen omtrent twe Cabellente van't eijlant moeij„ go of op 40 v=m sand met schulpjes en steen. op een bosze laager /: onder niets meer aan doen als op gods genade afmagte tot dat het weer en wind verhandert maar als dat ik nog weinig verandering in sien kan van den morgen met den dag bevond ik als dat mijn an„ „ker touw gebroke was en mijn anker veelooze is zoo als ik nouw voor mijn laatste dreg en touw leg en so het quam te gebeuren als dat ik 't ook kwam te verliese en ik het uijt de wal kan halen als dat ik dan genoodsaakt souw zijn om mijn reijs na binnen toe te zetten of een goede ree om 'sComp: bo„ „dem en zielen te bewaren op te zoeken want als dat ik dan geen dreggen of touwen meer en heb en ook geboek van water begin te krijgen want als dat ik nog maar 3. halve leggers niet water heb soo de wind verandert soo sal ik mijn uijtterste best doen om bij uE te komen want ik verlangen zeer na als mede het gemene valk door dien sij niets meer te eete hebbe als droog rijst verblijve met agting uDW Dienaar /:was getekent:/ Dirk: &inse Dog vermits 't al laat in den avond was konde men in niets aandoen maar ginge zondag den 25: aug:s bij de koning om hem te vrage of ons met geen vijger en rotting touwen konde helpe 't geen hij betuijgde van neen maar wel dat er goede rottings te kope waare op kadinding daarze tot gebruijk voor houte ankers touwe door de bimanese van sulke draijen wes hal„ „ven w' hem verzogt En ten eerste na derwaarts te zenden om die voor ons in te kope 't geen ook dede en intusschen te pekat last gave om sware houte ankers te kappe alsoo w' de vaarthuijge met niets anders konde helpe Wijders vernam men dat Daeng sesila door be„ „middeling van zijn oom den presente Djenelie ka„ „dinding met den koning was verzoent 't geen ook uijt alle omstandigheeden bleek terwijl alder hande kostelijke inlandse klederogie etc: tot praesent kreeg waar om men niet goedvond thans eenige onderzoek te doen na de dispu„ „ten maar alles tot beter en gelegener tijd surchere ook hebben w' per Inlandse prauw enig water en't volgende briefje aan stuurman Dirk gezonde Aanden stuurman Dirk Rinse w' hebbe met leedwese uijt uE: briefje gezien dat door de sware Z:o: winden niet kunt op kome zeer zukkelt en van meest alle zijne dregge en touwe ontbloot waar tege w' niets anders wete als zo dra mogelijk met sware houte ankers en rotting touwen te verzien dien wij uE: ten spoedigsten en zulle late toekome zo intusse pekat niet krijgt 't geen w' hope want anders zoude wij ook van ons kruijt scherp ontbloot wese dog het schijnt thans te verandere maar zo de winden staande blijven is het best om't kruijt scherp snaphane brandkogels etc: onder opzigt van twee militaire na herwaarts te zende en dan zelfs een goede rheede te zoeken, zo na bij als kan /:kunnende dog biema niet bezeile:/ als wanneer wij uE eenige jnlandse vaarthuijge ter adsistentie zulke bij voege met eenige en oudbehoeftens zo dra door van versien werde latende uE: thans drinkwater toekome en blijve intusse uE goede vrienden /:was get:/ I:s B: Bakker en I: I: voll /:in marginne:/ Tambora den 25:e augustus 1735: quam de koning van Tambora met alle zijne Rijks, Maandag den 26: aug:s „grooten bij ons dewelke onder 't geniete van't gewonelijke inlandse tractement bekent maakte dat Daengsedile met hem versoent en begerig was zig hier op zijn geboorte plaats als een Prins van den bloede t' leve waarom verzogt dat desselfs vrouwen goederen van bima mogt late afbale en bij aldien radja bima zulks weigerde w' hem geliefde te adsisteere en zo de vrouw onwillig waar te scheide w' hebbe g'antwoord dat w' tege de verkiesing van Daeng sesila niet hadde maar zijn vrouw niet konde dininge alsoo de inlandse wette lage dat de man de vrouw moet volge hier op repliceerdense dat dese wet bij 't aangaan hunner Huwelijk was over„ „nietigt en zij aangenome hem wanneer't eeniger tijt te Tambora wilde wone te volge w' hebbe gezegt zulks te zulle onderzoeke na't aflope der sumbanase expe„ uijt ditie 125:
English
From Makassar under the date 23 October 1765 From Makassar under the date 23 October 1765 expedition, to which we urged them to contribute everything possible, as we did not doubt that the Company would now bring the Prince of Taliwang and his adherents severely to reason. They have agreed to deliver as many men as they can, who would help with all loyalty according to their ability. After they had departed, we learned that the said King intended to appoint Daeng Desila as Jeneli of Kadinding and successor of the realm, and that the latter was resolved to this because he was not in a position to give as much money to the King of Bima as he desired. Report was also received that the subjects of Bima on Manggarai were not capable of standing against their enemy and were everywhere so closely surrounded that neither cat nor wood could get outside the fortress, but that they would all have to die or surrender at discretion. Furthermore, some of Aroe Tha his people, out of a hatred against the King of Bima, to whom he had sworn revenge because he had murdered Datoea Boesing on Makassar, were with Crain Ballo, just as we likewise learned that some of the last vessels that stayed with the emissary Zaoedoe were in Sumbawa with the Prince of Taliwang, which we are very willing to believe as we have seen several who claimed to have come to buy slaves. Tuesday 27 August we rode back to Pekat. Wednesday 28 ditto we received the following letter from the old Nene Ranga: Translation of a Malay letter written by the old Nene Ranga to the Commissioners. After usual compliments: I let the gentlemen Commissioners know that the Prince of Taliwang, with the Wajoese, intends to make his utmost efforts toward my destruction, and I therefore request the gentlemen Commissioners that they may come to my aid and pray do not delay it, for those who wish to help me dare not before and until they see that the Company takes pity on us, while they fear that the Company will come to an agreement with the Prince of Taliwang and they will then all be unfortunate, as well as I, Datoea Boeding, and Datola Badjo. But if the Company wants to help me, many will come. Therefore, I pray ask the gentlemen Commissioners, for otherwise it is forever done with us and all the Sumbawanese, who then will all have to stand under the obedience of the Wajoese. We ordered the emissary to stay a few days to see whether, in the meantime, the sloop of the mate, which carries all the live cartridges etc., will appear, in order then to assist him according to our ability. Thursday 29 August we were informed that the mate Dirk was seen far at sea past the island of Satonda, for which reason we wrote him the following letter: To the mate Dirk Hinse: Since we learn that you are already past the island of Satonda and fear you will not easily be able to return here, we therefore order that, under the supervision of two soldiers, you offload the casks with live cartridges, hand grenades, aerial balls, lead balls, and small hand mortar; and in case you see no chance of winning the voyage hither, simply set course for Makassar, yet letting us know this at the earliest opportunity, and then also sending over the soldiers you have aboard with as much gunpowder as you can spare. Nevertheless, you must do your utmost best to reach here or hereabouts, and if you anchor under the Sumbawan shore, be well on your guard, while the Wajoese have forged a plot to overpower you and the second mate, intending to come on board pretending to be friends to sell slaves. We are having rattan ropes made, which we will send with wooden anchors as soon as we know where you are, as we have nothing else. For the rest, we remain your good friends. Was signed: J:b P:s Bakker and I: H: Voll Junior. In the margin: Pekat, 29 August 1765. Saturday 31 ditto the heads of the panchalangs, the Oppas and Vigilantie, came to complain that the baskets, which they still had from the captured vessel on the cruise, were so eaten away by the rats that most were not half full and all in pieces, so that constantly rice lay strewn in the hold, for which reason they requested to offload it. This was agreed to, and it was found that in total 5110 lb was delivered by some soldiers, yet neither to them nor to the soldiers were boarding costs or rations paid out, because they lived in hope of soon being supplied from Makassar. However, for the soldiers present here, a receipt roll shows: Sunday 1 September one month was supplied. Monday 2 ditto with the heads of the vessels of the allies present and the sergeant, such a resolution was taken as can be found according to the note under the enclosure of this. Tuesday 3 ditto we wrote the following letters, namely to us: Translation 129
Dutch transcription
van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: Van Maccasser onderdato den 23:' 8ber 1765 „ditie waar toe w' hun aanzette alles wat mogelijk was te contribueere alsoo w' niet twijffelde off DE Comp: zou„ „de de prins van Taliwang met zijne adherenten thans gevoelig tot rede brenge z' hebbe aangenome zo veel vol„ „keren te zulle levere als kunne welke met alle trouw na vermoge zoude helpe Nadat ze vertrokken ware vername w' dat gem: koning voornamens voor Daeng desila te Ienelie kadinding en successeur van't rijk te benoeme en dat de laatste daar toe waar geresolveert om dat niet en staat was zoo gelt aan de koning van Bima te geve als die begeerde ook kreeg men berigt dat de onderdanen van Bima op de mangareij niet tegens hunne vijand bestant en alomme zoo naauw ingeslote ware dat er geen kat nog houd buijte de benting kom maar zijl: alle zoude moete sterve of er op genade overgeve mitsgaders er eenige van Aroe tha zijn volkeren /:uijt een haat te„ „gens de koning van Bima die hij wraak heeft toege„ „sware om dat Datoea Boesing op maccasser heeft vermoort:/ bij Crain ballo was gelijk w' ingelijks vername 'er eenige te sumbawa bij de Prins van Taluwang van de laatste vaartuijge die met de zendeling zaoedoe zijn benne verbleve 't geen w' zeer wel wille gelove als verscheide er gezien hebbe die voor gave te wese gekome om slave te kope Dingsdag den 27: aug:s reden w' weder na Pekat woensdag „ 28: d:o kreeg men van de oude nene ranga 't volgende briefje Translaat maleidse brieff door de oude Nene ranga geschreve aan de gecommitteerdens Nagewoone Complimenten 'I klaat aande heeren gecommitt: wete dat de Prins van taliwang met de wadjoreese er uijtterste kragte ter mij„ „ner verderving wil aanlegge en verzoeke daar om aan de heeren gecommitt: dat deselve mij te hulp wille kome en het dog niet uijt stelle want de geene die geene mij wille helpe derve niet voor en al eer zij zien DE: Comp: zig over ons ontfermt terwijlze vrese dat DE: Comp met de prins van zaliwang zal accordeere en zij dan alle zulle ongelukkig wese zo wel als ik Datoea Boeding en Datola badjo maar als dE Comp: mij wil helpe zulle er vele kome daar om verzoeke ik dog de heeren gecommitt:s want anders is het voor altoos met ons en alle de sumbawareese gedaan die dan alle ander de gehoorsaamheijt van de madjoreese zulle moete staan, W' hebbe de sendeling g'ordonneert eenige dage te blijve om te sien of intussche de Chialoup van stuurman die alle scherpe patrone etc: op heeft zal kome opdage om als dan hem na vermoge te adsisteere wierden w' berigt dat stuurman Dirk wijd in zee verbij 't Eijland sa Donderdag den 29:' Aug:s „tonda was gezien waarom hem 't volgende briefje schrief Aan den stuurman Dirk Hinse vermits w verneme dat uE al verbij 't Eijland satondazijt en vrese hier niet ligt weder zult kunne kome zo gelasten w' om onder opzigt van Twee militairen afte schepen de vaatjes met scherpe patrone handgranade Lugt togels Lode kogels handmortiertje en bij aldien geen kans ziet de reise na herwaarts te gewinne de steven maar na mac„ „casser te stelle dog ons zulks ten eerste late wete en dan mede toeschikke de op hebbende militairen met zo veel kruijt als kunt misse egter er moet uE zijn uijtterste best doen om hier of hier omtrent tekome en so onder de sumbarese wal ankert wel op hoede wede terwijl de wad„ „jorese toeleg hebbe gesmeed uE: en stuujteman dan aftelope zullende als vrinden om slave te verkope quanswijs aan„ „boord kome W:'late rotting touwe make die w' zodra wete waar Segt met houte ankers zulle toezende also niets anders hebbe overigens blijven w' uE goede vrinden /:was getekent:/ J:b P=s Bakker en I: H: voll Junior /:in margine:/ Pekat den 29: aug:s 1765: quame de hoofden vande pantjallangs de oppas en vigilantie klage dat zaturdag den 31: d:o de blasjes niet uijt dienze van't veroverde vaarthuijg op de kruijs„ „togt nog in hadde zodanig door de rotte was afgevrete dat de meeste niet half voll in alle aanstukkent ware zo dat er prompe„ gedurig rijst en 't ruijm bestrooijt lag waarom die verzogte afte schepe 't geen accordeerde en bevondene dat in alles 5110: lb: was door eenige militaire van verstrekte Jedog hun zo wel als de militaire geen Costgelden off randsoene uijtkeerde om dat inhoop leefde schielijk van maccasser te zulle werde ver„ „zien dog hebider aanwesende militairen alhier alhier blij„ „kenh quitantie rolletje op Zondag den 1: September Een maand verstrekt met de hoofden der aanwesende bondgenoten vaarthuijgen vaandag den 2: d:o en zergiant zodaanig een besluijt genome als blijkens aanteekening onder de bijlage deses te vinde is Dingsdag den 3: d:o hebben w' de volgende brieve geschreve als ons Translaat 129
English
From Makassar, dated the 23rd of October 1765. From Makassar, dated the 23rd of October 1765. Translation of a Malay letter to the King of Bima. In the amount of 9½ rixdollars, but the giving of board money was postponed because they wanted double, and we did not know whether this could be granted. After the ordinary compliments, the commissioners inform their brother, the King of Bima, that according to a resolution taken yesterday, they stand ready to depart for Panasser in three days to support the old Nene Ranga, and since most of those whom our brother sent along on this expedition have run away due to starvation, which the remainder would also do unless we assist them with money on account of Your Highness's country, we therefore kindly request that our brother earnestly attend to this and send more people, by which you will do the Honorable Company an agreeable service. Written at Papekat, the 3rd day of the month of September in the year 1765. Signed: I. B. Bakker and I. H. Voll Junior. Furthermore, our vessel which we sent on the 1st of this month to cruise for the proas wandering about here returned with the report that due to heavy winds they could accomplish or learn nothing. Monday, the 9th of September, the weather began to abate somewhat, so in the evening we went on board and got under sail, but we again encountered the heavy southeast winds, which we struggled against until Saturday, the 14th of the same month, when we first arrived in the river of Colong, which was made known to the old Nene Ranga, who, Sunday, the 15th of the same month, together with Makkalsammadi, the Daeng Macroa, and Daeng Colong, along with several chiefs, came down and invited us into the large village of Colong, where we rode. At that same time an emissary of Raden Pattij Dalen brought the news that the Prince of Taliwang had again defeated his people before Boeroe under Nene Ampo on Great Sumbawa and the Balinese, and also that the old Nene Ranga had to be on his guard as Crain Beladjo was about to attack Pamassar. From Santpa Sandoorla Ienen to the kings. After the ordinary compliments, the commissioners make known that they will depart for Pamasser in three days to support the old Nene Ranga, wherefore we request that as many men with provisions as possible be sent immediately, and to forward these letters without delaying an hour. Written at Papekat, the 3rd day of the month of September in the year 1765. Signed: I. B. Bakker and I. H. Voll Junior. Furthermore, we received a report from Bima that the chaloup De Verloren Zoon had arrived there destitute of all anchors, grapnels, ropes, provisions, and drink, for which reason we immediately gave orders to provide them as much as possible with the necessary items. Wednesday, the 4th of September, we received news that the Prince of Taliwang with a great force was close to Pamassar, and had reportedly said concerning the bad rumors that had arrived about his people being defeated by the Balinese near Oetang: "I do not care, as long as I subdue these people." Friday, the 6th of the same month, we intended to cross over to the old Nene Ranga, but due to the heavy southeast winds could not put out to sea. Saturday, the 7th of the same month, we received an extract resolution and missive from the Governor and Council dated the 15th and 31st of July last. Also, because we could distribute no rations to the people, we supplied the pantchiallangs De Oppas, Vigilantie, Bedrieger, and the soldiers with fresh buffalo meat and chickens. Furthermore, upon investigation we found that the old Nene Ranga had enough men, but was not equipped with weapons like his enemies, which is why his fighting mostly consists of running amok; he and all the chiefs present assured us that a multitude will yet come forward as soon as they see that the Honorable Company supports him, from whom he requested a corporal of the common soldiers, four picols of gunpowder, lead bullets, flints, flintlocks, five hundred rixdollars, and Datoe a Boeding. We replied that for the present we did not yet dare to proceed with a further delivery of what was requested because the debt was already considerably high. As we were speaking about these matters, emissaries arrived from five villages belonging to Makkalsammadi to ask for orders, since the Prince of Taliwang had summoned them all and threatened to murder them in case of refusal, and they did not dare to oppose him unless the Honorable Company ordered it, which we then did, encouraging them to put up a brave resistance. They requested once again to be accommodated with what had been noted down yesterday, which we refused, but said that to demonstrate the Honorable Company's goodwill, we consented to the stay of Datoe a Boeding.
Dutch transcription
Van Maccasser onderdato den 23: 8ber 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765 Translaat maleidese brieff aan den koning van Bima ten bedrage van 9½ rd:s dogt geve van Costgeld uijtgestelt also Na de ordinaire Complimenten make de gecomm: aanhaaren broeder den koning van bima zoot dubbelt begeerde en w' niet wiste of zulks mogte ver„ bekent dat zij volgens een besluijt opgistere genome „strekke Wijders retourneerende ons vaarthuijge dien w' op den 1: deser opde gereet staan om over die dage na panasser te vertrek„ hier om herswervende prauwe ter kruijssing hadde gezonde „ke ter onderstemning van de oude neneranga en vermits 't meeste die broeder op dese togt heeft mede net berigt dat door de sware winde niets hebbe kunne uijt„ gegeve uijt hongers nood is weggelope 't geen de ove„ „voere of verneme „rige ook zoude doen bij aldien ze niet opreek: van uw begon het weer eenigsints te bedare des w'savonts aan boort en Maandag den 9: Septb:r hoogh:t Land met geld adsisteere zo verzoeken w' dog vrien„ onderzeil ginge dog krege wederom de sware Z: O: winden waardingsdag den 10: d:o „delijk dat broeder met ernst daar en verziet en meerder mede w' lukkelde tot volk verzogt waar door DE: Comp: een aangenaame toen wij eerst in de rivier van Colong kwame 't geen aan de oude Zaturdag „ 14: d:o dienst zult doen nene ranga bekent maakte welke geschreve te papekat den 3:e, dag van de maand septem nevens makkalsammadi de daeng macroa ende daengco„ zondag „ 15: do „long met verscheide hoofden afkwame en ons in de grote ne„ „ber in't Jaar 1765 /:getekent :/ I: B: Bakker en I: H: „gorij Colong nodigde daar w' voll Juinior na toe reede daar dien zelve tijt een zendeling van rading Pattij van slantpa sandoorla ienen aande koningen dalen de tijding bragt dat de prins van Taliwang weder op Na de ordinaire Complimente groot sumbawa ende baliers zijn volk voor boeroe onder nene make de gecomm:s bekent dat zij over drie dagen na ampo geslage mitsgaders dat de oude nene ranga op hoede moest pamasser zulle vertrekke om de oude nene ranga te wese also Crain beladjo pamassar stont te attaqueeren ondersteuie waarom verzoeke dat ten eersten zo veel Voorts hebben w' bij onderzoek bevonden dat de oude nene ranga volkeren met mondkosten zend als mogelijk is en dese brieven zonder een uur op te houde voortzende geschre wel van genoegsaam volk maar geen wapens zodanig als zijn „ven te Papekat den 3:e dag van de maand september vijanden verzien was waarom zijn meest vegten in't amok spe„ in't Jaar 1765: /:getekent:/ I: B: Bakker en I: H: „le bestaat verzekerende hij en alle de aanwesende hoofden voll Guinior ons dat er wel een meenigte nog zulle voorkome zoo dra voorts kregen wij van Bima berigt dat de Chialoup de z' maar zien dat dE Comp: er ondersteunde van wien hij een verlore zoon aldaar ontbloot van alle ankers dregge touwe Corp:l des gemeene militairen vier picols kruijt lode kogels kosten en drank was aangelant waarom ten eerste or„ vuursteene snaphaanen vijf hondert rd:s en datoe a Boeding „dre hebbe verleent om zoo veel mogelijk hun van 't nodige verzogt w' hebbe ten antwoord gegeve dat w' voor tegens„ „woordig nog niet dorste trede tot een meerder afgaaff van 't woens dog den 4: Septb:r kregen in tijding dat de prins van Taliwang met een groote verzogte om rede de schult al Considerabele hoog was zo magt digt pamassar was en gezegt zoude hebbe op de als w' hier over zake te spreken quam er zendelingen quade gerugte die er ware gekome dat zijn volk door de van 5: negorijen die onder makkalsamma die gehoorde om baliers bij oetang ware geslage kan mij niet schele order te vrage terwijl de prins van Taliwang er alle hadde als ik dese maar te onderbreng opgeeischt en gedreigt bij meigering te zulle vermoorde vrijdag „ 6: d:o waren w' van intentie na de oude nene ranga over te steken dervende zijl: zig niet tegens hun stelde ten zij dE Comp: het dog konde door de swaarez: 3: winde geen zee kiese ordonneerde 't geen w' dan ook dede en hun tot een dappere Zaturdag den 7:' do: krege w' een Extract resolutie en missive van gouverneur tegen weer aanmoedigde en Raad de dato 15:' en 31: Iulij J: l: verzogtense andermaal met 't op gister ter neder gestelde ook hebben w' vermits geen randsoene aan't volk konde te werde gerieft 't geen w' afsloege dog zeide dat w' om te uijt dele de pantjallangs de oppas vigilantie Bedriger en tone sComp: welmenentheijd toestant 't verblijf van militairen niet vers buffels vlees en hoenders verzien te verzien Datoe a 133
English
From Macassar under date the 23rd October 1765: From Macassar under date the 23rd October 1765: Datoea Boedie being himself as glad to be relieved of that burdensome post, with which the Bimanese corporal and two soldiers would be left. Wednesday the 18th September the old Nene Ranga again solicited very earnestly not to leave him in this predicament, which would also cause faint-heartedness among his people, assuring very seriously that after obtaining peace he would with all diligence and ability see to the satisfaction of the costs incurred by the Honorable Company, so that finally, in hope of a favorable interpretation, we proceeded to the issuance of two picols of gunpowder, fifty lbs of musket balls, twenty-four pieces of muskets, one hundred twenty-five rixdollars in cash, and some flints, going Thursday the 19th ditto back to our vessels, where the chiefs of the Malays and Buginese told us that some of their people had been to the village of Marongie with betel nut to barter for rice, but were not only prevented from doing so but also had everything taken from them, and in the name of the Prince of Taliwang were ordered to leave, while the Europeans in the Company's fold stood to be attacked. In order to know this with certainty, we sent two emissaries in our name thither, who brought us the same answer, and therefore we decided with the chiefs of the allies present to send some men from each of them tomorrow alongside Daeng Macroa to the village to demand seriously whether they openly desire to act against the Honorable Company, and if found to be so, to fall upon them immediately if possible and to give notice thereof. Friday the 20th ditto we received the news early in the morning that Daeng Macroa, who had gone during the night to Pamassar to fetch some men, was attacked on the road by the enemy and was now heavily engaged, wherefore we dispatched the scribe Helmkampff with the allies' men thither post-haste, the former reporting to us shortly thereafter that Daeng Macroa had indeed forced the enemy to yield, but was not a match for them because they had been reinforced by the men of the Prince of Taliwang and were all supplied with weapons, whereas Daeng Macroa had sent most of his force back to Pamassar while they attempted to overpower it from the other side, the men of the allies refusing, rightly saying they had no orders to do so. We thereupon took a resolution to go in person, distributed some gunpowder, lead balls and muskets, and marched steadily onward until the afternoon around 4 o'clock, when, very fatigued, we caught sight of the enemy and with that same fury went straight at them, which had the good effect that they not only abandoned the mountain, but also for the most part the village, fleeing with women and children up into the mountains, immediately raising a white flag, whereupon we at once ordered our men to keep quiet and occupy the place, and asked the chief what he desired. He begged for pardon. We answered that he must first deliver up to us all the firearms, the son of Nene Parantassa with his accomplice, and the emissary of the Prince of Taliwang, upon which we would speak with him further later. However, those fellows had not only taken to their heels, but had also dragged almost everything away with them, and since night was falling they could not be overtaken, wherefore we left the place in the custody of Daeng Macroa and Makkal Sammadie, with the chiefs and men to be brought to us tomorrow morning. But Daeng Macroa, receiving news that the fugitives with Karaeng Biladjo were fighting against those of Pamassar, immediately went thither and let us know that those of Pamassar had beaten off the enemy, who, on Saturday the 21st September, had retreated into a benteng. However, many of the fugitive people, under the pretext of protecting them and bringing them to Great Sumbawa, were carried off as slaves into two vessels lying close by near Nalie. Afterwards Makkal Sammadie came down with Daeng Marongie, several chiefs and subjects, all of whom, unarmed, in the humblest manner begged for forgiveness, but had joined to themselves the chiefs of the villages of Tonnolik, Samnikar, Samassing and Palempang, subordinates of the chief of Marongie, whom we asked how they had dared to undertake to take up arms against the Honorable Company and the well-intentioned, to which they resolutely answered that they had been threatened by the Prince of Taliwang to have their throats cut if they did not do so, the said Prince, because he did not trust them, having always kept some spies with men in the village, who were greatly reinforced yesterday, but who were the first to flee and had robbed everything they could get, the people of the village who are now in the mountains being so afraid of both their and the Company's punishment that as yet only a few have returned.
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765: — Datoea Boedie /:wesende zelfs als blijde dat van die last„ „post ontslage raakte:/ waar bij de bimase Corporaal en twee militairen zoude laten woensdag den 18: Septemb:r solliciteerde de oude nene ranga nogmaals zeer ern„ „stig om hem in dese niet verlegete late 't welk teffens een kleijn hartigheijd andere zijn volk zoude te wege brenge verzekerende zeer serieuslijk om na verkrege rust met alle ijver en vermoge de voldoening der gemaakte kosten van dE: Comp: te behartigen des w'eindelijk in hope van gunstige welduijding zijn getrede tot de afgave van twee Picols kruijt vijftig lb: snaphaankogels vier en twintig p:s snaphane Een hondert vijff en Twintig rd:s Contant en eenige vuurstene gaande Donderdag den 19:' d:o weder na onse vaarthuijge daar de hoofden der maleijers en boegineese ons verhaalde dat eenige hunner volkerlen met pinang na de negorij marongie ware geweest om rijst te trocqueren dog daar in niet alleen belet maar ook alles afgenomen en uijt de Prins van Taliwangs naam aange„ „zegt te vertrekke terwijl de Europeese in 's Comp: vol„ „deren stont te attacqueeren w' hebbe om zulks regt te wete twe zendelinge uijt onse naam na derwaarts gezonde wel„ „ke ons 't zelfde andwoort bragt en daar om met de aanwe„ „sende hoofden der bondgenooten beslote om van ieder mor„ „ge eenig volk nevens Daleng macroa na de negorij te „sture om serieudelijk afte vrage of z' opentlijke lost hebbe om tege DE: Comp: te ageere zo bevindende dan hun desmo„ „gelijk ten eersten op 't lijf te valle en zulks te advertere drijdag den 20: d:o kregen w' 's morgens vroege de tijding dat Daeengmacroa welke des nagts om eenig volk te bale na pamassar was gegaan op de weg door de vijant is aangetast en thans he „vig slaags was waarom w' de scriba Helmkampff niet Bondgenotes volkeren te post na derervaarts zoude welke eerste ons kort daar aan berigt dat Daleng macroa de vijant wel had doen wijken maar niet tegens er bestant was om rede die door 't volk van de prinsv: Talinang versterkt en alle met wapens verzien zijn daar daeeng macroa zijn meeste magt weder te rug na pamassar hadde gezonde terwijl z' van de andere kant dat tragte te overmeesteren willende de volkeren der bondgenooten met regte zeggende daar toe geen ordre te heb„ „ben w' name daar op een Resolutie zelfs in Persoon te gaan deelde eenig kruijl lode kogels en snaphan uijt en marcheerde stijf door tot 's agtermiddags circa om 4: uuren doen wij zeer ver„ „moeid de vijand in 't gezigt en met die zelfde furien regt op losginge 't geen van die goede uijtwerking was dat ze niet alleen de berg maar ook voor 't meeste gedeelte de negorij verliete vlugtende met vrouw en kinderen 't gebergte op laten aan„ „stonts een wit vaandel waar op w:t ten eersten ons volk ordonneerde om zig stil te houde en de plaats te bezette en aan 't hoofd vroege wat begeerde die ampon verzogt ws and„ „woorde dat ons eerst al 't geschiet geweer de zoon van nene parantassa met sijn Complice ende zendeling van de prins taliwang moest in handel stelle wanneer w' hem naderhand verder zoude te woord staan dog die knape hadde niet alleen 't hasepad gekose maar maar ook meest alles mede gesleept kun„ „nende terwijl de nagt aanbraker niet agterbale waarom w' de plaats en bewaarderhand liete van daeing macroa en makkal sammadie met de hoofden en manschappen mor„ „gen ogtent bij ons te brenge maar Daeng macroa tij„ „ding krijgende dat de gevlugte met Craeeng biladjo tege die van pamassar sloege begaf zig ten eersten daar na toe en liet ons wete dat die van pamassar de vijant had afgeslage welke Zaturdag den 21: Septemb:r in een binting zijn geweke dog vele van 't gevlugte volk onder praetext hun te bescherme en na groot sumbawa te breng als sla„ „ve in twe digt bij nalie leggende vaarthuijge hebbe afgeschept Vervolgens quam de mak kal sammadie met daang marongie eenige hoofden en onderdaanen af welke alle ongewapent op de oot„ „moedigste wijze om vergeffenis verzogte maar bij zig gevoegt hadde de hoofden der negorijen van Tonnolik Samnikar samas„ „sing en Palempang onderhorige van't hoofd marongie welke w' vroege hoe dat ze hadde derve onderneme de wapens tege d'E: Comp: en wel geintentioneerde op te vatte daar resoluut op antwoorde gedreigt te zijn door de prins van Taliwang de bals de hals te werde afgesnede bij aldien zulks niet de de hebbende gem: prins om dat hem niet vertrouwde altijt eenige spions met volk inde negorij gehoude die gistere zeer versterkt ware dog welke 't eerste gevlugt en alles grooft hadde dat krij„ „ge konde wesende 't volk der negorij die nu op de bergen zijn zo wel voor hun als sComp: straf zo bang dat er nog maar weinige zijn te rug gekome ver rs Ns 133
English
From Maccasser under date the 23rd of October 1765: From Maccasser under date the 23rd of October 1765:— We replied that the Honourable Company in this matter, according to its custom, would place clemency above the deserved punishment and pardon them along with all the inhabitants upon the following conditions: Firstly, that they must accept and solemnly swear upon the Quran never again to oppose the Honourable Company, but on the contrary to be friends of its friends and enemies of its enemies, and to act against the latter with all power and force. Secondly, no longer to recognize the Prince of Taliwang as king, but such a one as the Honourable Company might come to choose in time, since the said Prince by his hostile conduct has made himself unworthy of that highness. Lastly, to join their force with that of the nene ranga, to comply with further orders to be given by the Company, and to be obliged, when the land and their places are at peace again, to contribute without any grumbling to the payment of country debts and the Company's expenses. All this, and whatever more the Honourable Company desired, they declared to accept and comply with, which they swore upon the Quran on Sunday the 22nd of September, and the subjects likewise as a token, according to their custom, with their side-arms; thereupon giving them further some recommendations both to lure their people back into the negorijen and regarding their conduct in the future, having deemed it necessary at present to act so gently in the hope that this manner of acting will earn the approval of our lords and rulers, in order thereby to win affections and lure everyone to us; then taking leave of the old nene ranga etc., and set sail on Monday the 23rd ditto for Papekat, where we found that the pantjaeling de oppas had parted from its wooden anchors, but with the help of the natives had got free of them and had been forced to put to sea. In the evening we received overland from Bima letters from the Right Honourable Lord Governor and Council at Maccassar, of such contents as are to be found in the same among the annexes. We have, on Tuesday the 24th ditto, sent orders to Bima to let the Company's sloop lying there and the arrived pantjallang immediately undertake their voyage hither, and sent the following letters to the rulers: Translation of a Malay Letter to the King and Grandees of Bima. Compliments as usual. Iacob Bikkes Bakker and Ian Hendrik Voll, both commissioners in the service of the Honourable Company in the Sumbawa expedition, make known to their brothers the King and Grandees of Bima that the Honourable Company, having seen the resistance of the Prince of Taliwang and his adherents notwithstanding all gentle means and friendly admonition, can no longer tolerate such, but declare him and his accomplices to be an enemy of the Honourable Company and of all well-meaning allies, who therefore, according to the latest, enduring, and solemnly sworn contracts, are also obligated to act against them with all power and force; wherefore we request that Your Highness immediately, without waiting any longer, send us another three hundred men of troops, well-armed and provided with provisions, as we can no longer wait, but intend to depart for Sumbawa as soon as the considerable force sent to us arrives here, and to hold those who are not present accountable to the Right Honourable Lord Governor and Council at Maccassar, the more so because we have long and frequently urged Your Highness to send people and provisions for it. Written at Papekat, the 24th day of the month of September in the year 1765. Signed: J: B: Bakker and I: H:k Voll Junior. Furthermore, we wrote with the same contents to those of Dompo, Tambora, and Jangar, except that from the latter we demanded fewer people. Wednesday the 25th of September, report was received that the Bone Prince Aroe Timoedjoe with 4 vessels from the Mangeraij has arrived on Great Sumbawa. Thursday the 26th ditto, two of our proas returned, which we had sent some time ago to Allos to barter for rice as well as slaves, but principally to keep an eye on the doings of the Balinese, with the report that there was an astonishing force of that people, and they had not only conquered Great Boeroe with the negorijen belonging to it, but had burned it to the ground and sent the inhabitants away; currently lying encamped before Oetan, which they could have taken long ago, but against which they did not execute anything, giving as reason that they first wanted to know what the Honourable Company intends, having asked this of the nachodas, whom they also wanted to hand over Tjalle Bancoela, whom they had taken with his vessel, but who managed to loosen himself from his bonds and took to his heels. Furthermore Translation 135
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765:— w' hebbe gerepliceert dat DE: Comp: in dese volgens zijn gewoonte de goedertierentheijt bove de verdiende straffe zoude stelle en hun met alle de inwoonders pardonneere op de volgende voor waarde Eerstelijk dat ze moeste aanneme en op de alcoran heiliglijk beswere noit ofte dit zig meer tege dE: Comp: aante kante maar ter Contrarie te zijn vriende van dies vrienden en vijanden en tegens de laatste met alle kragt en gewelt te agere Twedens de Prins van Taliwang niet langer als koning te erkenne maar zulk een die dE Comp: in er tijd mogt kome te verkiese terwijl gem: Prins door zijn vijandlijk gedrag zig die hoogheijt onwaardig heeft gemaakt Laatstelijk zig met er magt bij die van de nene van ga stelle sComp: verder te gevene ordre nakome en gehoude wese wanneer het land en er plaatse weder in rust zijn mede te contribueeren zonder eenige murmaring in 't betale van Landschulden en sComp: kosten Dit alles en wat dE: Comp: nog meer begeerde be„ „tuijgdenze aanteneme en na te kome 't welk ze Zondag den 22: Septemb:r op de alcoran beswore ende onderdane mede tot een teken volgens hun gewoonte met er heup geweire gevende hun toen voorts nog eenige recommandatie 's zo om er volke weder in de negorijen te lokken als zig omtrent er gedrag in 't vervolg hebbende op hoop dese handel wijze de goedkeuringe onser heeren gebiederen zal wegdrage nodig geoordeelt thans zo zagt te handele ten einde daar door de genegendhedens te win„ „ne en een igelijk tot ons te lokke nemende toen vervolgens van de oude nene ranga etc: of schut en zeilde Maandag den 23: d:o na Papekat daar w' bevonde dat de pantjaeling de oppas van zijn houte ankers was geslage maar door hulp den Inlande„ „ren en afgeslage maar door hulp der Inlanderen er afgeraakt en zee had moete kiese Des 'savonds kregen w' overland van Bima brieven van den wel Ed: agtb: Heere gouverneur en raad te maccassar van zodaanige en hout als in deselve onder de bijlage te vinde is w' hebbe Dingsdag den 24: d:o last na bima gezonden om daar leggende Com p: Chialoup en aangekome pantjallang ten eerste hun reise na herwaarts te late aanneme en de volgende brieven aan de vorsten gezonden Translaat maleidse Brieff aan den koning en Rijksgroten van Bima Complimente na gewoonte Iacob Bikkes Bakker en Ian Hendrik voll beide gecomm: ten dienste der E: Comp: in de sumbawase ex„ „peditie make aan haare broeders den koning en rijxgro„ „ten van Bima bekent dat d'E: Comp: gezien hebbende de Prins van Taliwang en zijn aanhangs wederstreving onaangesien alle ragte middele en vrindelijke aanrading zulks onmo„ „gelijk langer kunne dulde maar denzelve met zijn Complice voor een vijand van d'E: Comp: en alle welmenende bondge„ „nooten verklaren die daarom ook volgens de Iongste duur en heiliglijk besworene Contracten verpligt zijn mede tege dezelve met alle kragt en gewelt te ageeren waarom w' verzoeke dat uw hoogh:d ten eersten zonder eenigsints Langer te wagten nog drie hondert man troepen wel gewa„ „pent en van kost voorzien ons toezend alzo wij anno„ „gelijk meer toeve kunne maar van voornemens zijn zo dra de aanmerkelijke toegezondene magt hier komt na sumbawa te vertrekke en de gene die niet present zijn zulks te late verandwoorde aan den welEd: agtb: heere gouverneur en raad te maccassar te meer w' uw hoogh:t al over lange en menigvuldig hebbe aangespoort om volk en kost er voor te zende geschreve te Papekat den 24:e dag van de maand september in 't jaar 1765 /:getekend:/ J: B: Bakker en I: H:k voll Iunior Voorts hebben w' van dezelve inhout aan die van Dompo Tambora en Jangar geschreve excepto dat van de laatste minder volk hebbe geeist kreeg men berigt dat de bonijse Prins Aroe Timoedjoe met 4 woensdag den 25:e Septemb:r vaartuijge van de mangeraij op groot sumbawa zijn gekome kwame twe onser prauwen die w: over eenige tijt zo om rijst Donderdag den 26: d:o als slave te tracqueere na allos hadde gezonde dog principaal om eens op de gedoentens der baliers te lette te rug met berigt dat er een verbosende magt van dat volk was en zij groot Boeroe met de daar onderhorende negorijen niet alleen hadde verovert maar tot de grond verbrand en de inwoonderen weg gezonde hadde leg„ „gende thans gelegert voor oetan 't geen z' allange hadde kunne inneme maar waar voor z' niet uijtvoere gevende voor rede dat eerst wilde mete wat DE: Comp: van voornemens is hebbende de anacheoda 's zulks gevraagt dienze ook wilde overgeve tjalle bancoela welken met zijn vaarthuijg hadde genomen dog die uijt de bande zig heeft wete los te krijge en het hasepad gekose voorts Translaat 135
English
From Maccasser under date 23 8ber 1765:— From Maccasser under date 23 8ber 1765:— Monday the 30. septb.r Furthermore they related that there lay four proas from sandrabonij which, as well as the Balinese, carried off many people, the Sumbawanese longing greatly for Datoea Badjo so as to be freed from the oppression of the one as well as the other, most Sumbawanese being disposed with greater affection, as it appears to us, toward Datoea Badjo than Datoea Boedie. Further we sent off the following note: To the steersman Jan Godlieb Dreijer commanding the Honorable Company's pantjallang the Oppas Honorable, Pious We have learned with much regret upon our return from the bay of Sumbawa that your last rope broke, thereby hit the beach, and after getting off again had to put to sea; yet seeing that it is impossible for your Honor to come here again under these circumstances and knowing that you are destitute of rice as well as reinforced with 12 Natives, we send provisionally 466 3/3 lb of that grain with orders that your Honor must merely try to anchor at or near the river of Poeloet, where your Honor yourself knows that the anchorage is good, until further orders. And in case the steersmen Dirk Linde and Andries Termens, who are on their way from Bima, pass your Honor, tell them in our name to simply remain with your Honor as well; however, we should like to see the last-mentioned come here himself, which would cause a speedier departure for Sumbawa, whilst we do not doubt that the relief sent from Maccasser will soon be here. Further your Honor is earnestly recommended to keep a good watch on your vessel, not allowing any Sumbawanese aboard, regardless of whether he claims to be a friend, and your Honor can make some space in the hold, as we ourselves intend to undertake our further voyage on your vessel, and in the meantime remain your Honor's good friends. signed: J:s B:s Bakker, and I: A: Voll Junior. In the margin: Papekat the 26th 7ber 1765. In the evening the Malay lieutenant Traleng Galissang and the glarrangs of Poelembankleng arrived in the roads. Friday the 27: Septemb: word was received that the Balinese were marching against Datoea Boesing, but everywhere devastated and plundered the country, carrying off many people. Sunday 29: ditto the following letter was delivered to us from the Nene Ranga: Translation of a Malay letter written by the old Nene Ranga and his son Ratoea Boedie to the Commissioners. We inform the Lord Resident and chief interpreter that we have been engaged in battle for two days and have conquered two villages, but presently find ourselves in great distress because the enemies from Sumbawa have been reinforced with 1300 men, among whom are 200 Wadjorese, against whom we shall exert ourselves with all our might; but we request the assistance of the Commissioners and some more lead bullets, trusting no one but the Honorable Company, which seeks our welfare and peace. Toward evening Datoea Boedie arrived with his wife, mother, a whole retinue, and the corporal and 2 soldiers from Colong, with the report that the enemy with their lombe had set fire to the two villages taken by Daeng Macroa and with all kinds of war equipment were advancing against them, wherefore the old Nene Ranga etc: with all his force would go to Pamassar, but because they did not trust them, sent thither with the request to come assist him. We served the Nene Ranga with an answer: Translation of a Malay letter to the old Nene Ranga. We make known to our father that we have duly received his letter and have seen the advantage gained over the enemy, who is greatly reinforced, for which reason our help was requested. However, since the Prince of Taliwang has been declared an open enemy and we are enabled to settle accounts with him, we intend to attack Great Sumbawa, hoping that your Honor will conduct yourself with all bravery and be supported by the blessing of God. NB: Yesterday evening your Honor's son, wife, and the soldiers arrived with the report that they could not hold out against the Wadjorese, wherefore we shall go with all our might to the Coeris. Keep yourself manly and brave. Furthermore we have sent two vessels to see whether they could find the Honorable Company's sloops, since through their absence, being destitute of almost everything, we can execute nothing and thus fear that it will drag on too long; and here comes the following order sent: The steersmen Dirk Linde, Andries Termens, and Jan Godlieb Dreijer are ordered to anchor with the vessels under their command at Tangemangangies dankar or the river Poeloet, whichever is best; however, at which last place two bentings have been erected, against which they must be on their guard, as well as keep a good watch, allowing none of the Natives, whether friend or foe, to come aboard, much less enter into any negotiations with the same. We cannot understand what moved steersman Termens to go to Bima, as he knew we were here, which he should have made known to our lords and rulers, we being now destitute of everything without being able to execute anything, which we leave to his responsibility, awaiting a prompt answer, and remain your Honors' friends I:s B: Bakker and I: A: Voll Junior, Pappekat the 1st October 1765:— Also the native proas that we had sent out to search for the Honorable Company's vessels returned with the report that they had [illegible] distress,
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765:— Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765:— Maandag den 30. septb.r Voorts verbaalden ke dat er vier prauwen van sandrabonij lage die zo wel als de baliers veel volk weg sleepte verlangende de sumbaia„ „neese grotelijks na Datoea Badjo om zoo wel van de een als andere zijn onderdrukking bevrijt te rake wesende de een als andere zijn onderdrukking bevrijt te rake wedende de meeste zumbawareese met groter genegentheijd zo 't ons toeschijnt omtrent datoea badjo als datoua Boedie aangedaan wijders hebben w't volgende briefje late afgaan Aan den stuurman van Godlieb Dreijer voerende s Comp: pantjallang de oppas Eersame Vrome W: hebbe met veel leetwese bij onse te rug komst uijt de bogt van sumbawa vernome dat zijn laatste touw gebroken, daar door op„ „strand geslage en naar weder afraakte zee heeft moete kiese dog verniets w' zien uE onmogelijk met dese gelegendheijd weder hier kan kome en wete dat van rijst ontbloot mitsg:s met 12: Jn„ „landers versterkt tijt zo zende w' bij Provisie 466 3/3 lb: van die Corl met ordre dat uE maar moet tragte bij of omtrent de rivier van poeloet doar uE: maar moet tragte bij of om„ „trent de rivier van poeloet daar uE zelfs weet dat goet te legge is te ankere tot nader last en bij aldien de stuurlieden Dirk Linde en Andries Termens welke van bima onder weg zijn uE: passeeren zo zegt hun uijt onse naam om maar mede bij uE: te blijven egter zoude wij geerne zien dat de laastgem: hier zelfs konde kome 't geen een spoediger vertrek na Sumba„ „wa zoude veroorzaaken terwijl w' niet twijvele of 't gezondene secours maccasser zal hier schielijk wese Wijders werd uE ernstig aanbevolen het houden van goede wagt op uE bodem door geen een sumbawarees onaangesien voorgeeft vriende te wese op maglate kome kunnende uE wat ruijm te make also wij zelfs met uE bodem onse verdere reise denke te anderneme en in tusse verblijve uE goede vrinden /:was getekend:/ J:s B:s Bakker, en I: A: voll Junior /:in mar„ „gine:/ Papekat den 26:e 7ber: 1765: des avonds quam de lieutenant maleijer traleng galissang en de glarrangs van poelembankleng op de rede vrijdag den 27: Septemb: kreeg men tijding dat de baliers tege Datoea Boesing optrokke Jedog over al het land verwoeste en uijt plundeerde met vervoering ve„ „len volkeren zondag „ 29: d:o wierd ons de volgende brief inhandigt van de nene ranga Translaat maleidse brief geschreven door de oude nene ranga en zijn zoon Ratoea Boedie aande gecomm: W' late de heer resident en oppertolk wete dat twee dage zijn slaags geweest en twe negorijen overwonne hebbe dog ons thans in groote noodbevinde door dien de vijanden van sumbawa versterkt zijn met 1300 man waar onder 200 wadjoreese daar tegen w' ons met alle vermoge zulle stelle maar verzoeke de hulp der gecomm: en om nog wat lode kogels vertrouwende niemand dan d'E: Comp: die 't wel zijn de rust zoekt tegens de avond kwam Datoea boedie met zijn vrouw moeder een geheele stoel ende Corp:l en 2: militairen van Colong met berigt dat de vijand met haar lombe de twee door Daeng macroa ingenome negorijen hadde in de brand geschote en met alderhande krijgs gereeds:) tegens hun oogte waar om de oude neneranga etc: met al zijn magt na Pamassar zoude gaan maar om dat hunl: niet ver„ „trouwde na derwaarts zond met verzoek hem te kome adsistere hebben w' aan de neneranga en antwoord gedient Translaat maleidse brief aan de oude nene rang W' make aan ons vader bekent dat zijn brief wel hebbe ont„ „fange en gesien 't behaalde voordeel op de vijand die zeer versterkt is waarom ons ter hulp verzogt dog vermits de Prins van Ta„ „liwang als een opentlijk verklaard is en wij in staat gestelt die te beregte zijn wij voornemens groot sumbawa aan te lasten hopende dat uE zig met alle dapperheijt zult gedragen en door de zegen gods ondersteunt werde NB: gister avond is uE: zoon vrouw en de militaire gekome net berigt dat het tegens de wadjorees met kon uijt houde waar om w' met alle onse mogt na de Coeris vulle gaan houd uE mannelijk en dapper Voorts hebben w' twee vaarthuijge gezonde om te zien of 'z's Comp:s chialoupen konde vinde terwijl door dies absentie also meest van alles ontbloot niets kunne uijtvoere en er alsoo vrese dat het te lang zal aanlope een hier komt de volgende ordre gezonde De stuurlieden Dirk Ainse Andries Termens en Jan Godlieb Dreijer werde geordonneert met er onder hebbende bodems ten anker bij Tangemangangies dankar of de rivier Poeloet daar 't best is dog bij welke laaste plaats twe bintings zijn op„ „gerigt waar voor op hoede moete mebe mitsg:s goede wagt houde geen 't zij vrind of vijand vande Inlanderen overlate kome veel minder zig met dezelve in eenige onderhandeling begeve w' kunne niet begrijpe wat stuurman termens heeft bewoge na bima te gaan daar wist dat wij hier waare 't geen aan onse heere gebiederen had behore te kenne te geve wesende ' wij nu van alles ontbloot zonder iets te kunne uijtvoere 't welk voor zijn verantwoording late verwagtende ten eerste bescheit en blijve uE: vrinde I:s B: Bakker en I: S: voll Juinior Pappekat den 1:e october 1765:— ook quame de Inlandse prauwe dien w' ter naspeuring van sComp: bodems hadde gezonde te rug net berigt dat dezelve nood bevinde hadde, -
English
139 From Maccasser under date the 23:' 8ber 1765: From Maccasser under date the 23:' october 1765:— Friday the 4: ditto Tuesday the 8: ditto had encountered and handed over the letter, but received no answer, they instead having immediately sailed out to sea; wherefore the following letter was again dispatched to them: To the mates Dirk Kinse, Andries Sermens, and Jan Godlieb Dreijer, commanding the Company's sloops de Verlooren Zoon, Oppas, and Goede Trouw. We have learned with astonishment from Intje Tina that the second-named, having received our writing, immediately turned the bows seaward again, not even deigning to give us an answer or reason why, which we nevertheless expect at the earliest opportunity, as well as, if at all possible, the Goede Trouw, because everything is exhausted and by his unnecessary lingering causes great embarrassment; referring further to our previous letter and remaining your friends, I:s B: Bakker and I: H: Voll Junior, Papekat the 2:nd October 1765. Wednesday the 2: October, allies, according to their custom, smeared their shields with blood and solemnly swore allegiance to the Honorable Company, being further handsomely entertained. Furthermore, we sent a birowang with 5: Papekatters to Nalie to inquire how matters stood with the old Nene Ranga, which returned with the report that a prodigious force of Wadjorese was arrayed against the old Nene Ranga, Makkel Sammade, and Daeng Macroa, which had burned all villages, and among them Colong, and besieged Pamassar, everyone being full of fear and so many having died before Colong that the fields lay covered; subsequently he related that the Wadjorese Paliema Zahila with a vessel and the Bimanese Bugis [illegible] lay at the Coeris, the latter having his vessel full of slaves and having requested them not to make known to the resident that he was there; wherefore we immediately decided to send the pantjallangs de Vigilantie and Bedrieger, alongside two native vessels, thither to bring in those and all vessels they encounter, whether friend or foe, ordering the former to do so and overpowering the latter with God's blessing, furthermore deeming it proper to depart together tomorrow and search for the Company's vessels de Verlore Zoon, Oppas, and Goede Trouw, as it is impossible to wait any longer and we suffer a shortage of everything. Saturday the 5:' ditto we set sail from Papekat, but found that many of the allies' people and all the Domponese etc. had remained absent. Sunday the 6: ditto we saw from afar all the Company's vessels from the fleet before the village Poeloe, where we came to anchor and received report from the chiefs of de Vigilantie and Bedrieger that the vessels against which they had been sent were already gone, and thus they had been able to accomplish nothing. Monday the 7: 8ber: they were busy the entire day distributing the rations in general, etc., the mate Andries Termens reporting that since his departure from Maccassar he has already lost three grapnels, and is therefore not in a position to assist the other vessels, which have only one grapnel each; the mates Dirk Kinse and Jan Godlieb Dreijer also reported that everything was unfit and they were not in a position to lie at the Sumbawa roadstead when the wind blows hard; we ordered them to provide a written statement of everything as soon as occasion and time permit, in order to have it sworn under oath in Maccasser. Toward evening, the sad news was received that the old Nene Ranga and his son Daeng Macroa had fallen, and everything was being destroyed with fire and sword by the Wadjorese, everyone being so frightened that all fled into the mountains. It was also reported to us that some Wadjorese intend to attack Pekat whenever they learn we have departed that place, wherefore we were forced to allow that prince's auxiliary troops to return for the defense of their own country, which again severely weakened us and stripped us of fidelity. Wages and board money paid out. The Makkel Sammadie, who had fled with his families to Pakat, also arrived in the fleet with confirmation of the unfortunate death of Nene Ranga and Daeng Macroa, saying it was mainly caused by the carelessness of the old man, who had placed too great trust in everyone who came to him, and was thus betrayed by one who was let into the besieged place with his people against him, Makkel Sammadia's, advice, and immediately caused fire and ran amok therein and killed both of them, he escaping by fighting his way through the enemy, whom he said would otherwise not easily have mastered them, but that now everything was scattered, murdered, and burned; furthermore, he made known that the Wadjorese have received considerable reinforcements of people, etc., though from where is not known, so that now no one dared speak a word, but were forced even to ruin their own friends and country. Wednesday the 9: ditto: after holding a meeting, we set sail and arrived in the afternoon close to Alles, where we met a large fleet at sea, which were all Balinese vessels going with chief Sjantoubon to Oetang, we receiving the following letter from the scribe Helmkampf at Sumbawa: 1
Dutch transcription
139 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765:— vrijdag den 4: d:o Dongsdag den 8: d:o hadde aangetroffe en 't briefje overgegeven dog geen antwoord be„ „kome maar zij ten eerste na zee ware gezeilt waarom 't volgende briefje weder aan er liete afgaan Aan de stuurlieden Dirk Kinse andries Sermens en Jan godlieb Dreijer voerende sComp: Chialoupen de verlooren zoon oppas en goede trouw W' hebbe met verwondering uijt Intje Tina vernome dat den twede gem: overgenome hebbende ons schrijvens aanstonts de stevens weder zeewaarts gewend en niet eens verwaardigt ons antwoord te geve of rede waarom 't welk w'als nog ten eerste verwagte, zo wel bij aldien immers mogelijk de goede trouwe om dat alles op heeft en door zijn onnodig vert oeve grote verlegendheijd brengt gedragende ons voorts aan onse vorige en blijve uE vrinden I:s B: Bakker en I: H: voll Junior Papekat den 2:e october 1765 woensdag den 2: october hebbe bondgenoten volgens er gebruijke hunne randels met bloet bedineert en plegtiglijk voor D'E: Comp: geswore we„ „sende voorts deftig getracteert Wijders hebben w' een birowang met 5: papekatters na nalie gezonde om te verneme hoe met 't oude nene ranga stont welke terug kwam met bescheit dat er een verbasende magt wad soree„ „se tegens de oude rene ranga makkel sammade en Daleng macroa was welke alle negorijen en daar onder Colong ver„ „brand en pamassar belegert hadde wesende een ider vol„ vrees en zoo veel doode voor Colong gekome dat de velde bedekt lage vervolgens verhaalde bij dat de wadjorecse paliema Zahila met een vaartuijg en den bimaneese boeginees . . . op de Coeris leijde hebbende de laaste zijn vaartuijg vol slave en aan hun verzogt om de resident niet bekent te make hij daar waarom w' ten eerste de pantjallangs de vigilantie en bedrieger nevens twee Inlandse vaar„ „tuijge na derwaarts zoude om die en alle vaartuijgen dienze ontmoete op te brenge 't zij vrind off vijand de eerste zulks te ordonneere en de laaste onder godes zegen te overmeestere vindende verders goed om op morge gezamentlijk te vertrekke ende sComp: vaar„ „thuijgen de verlore zoon oppas en goede trouw op te zoeke terwijl onmogelijk langer kan wagten en van alles gebrek hebben Zaturdag den 5:' d:o zijn w' van papekat onderzeijl gegaan dog bevonde dat er veele van bondgenotes volkeren en al de domponeese &tc:a „sebsent ware gebleve zondag „ 6: d:o zagen w' van verre alle sComp: vaartuijge uijt de vloot voor de negorij Poeloe waar bij wij ten anker ginge en van de hoofden den vigilantie en bedrieger berigt krege dat de vaartuijge waar tege zij gezonden zijn bereets weg ware en dus niets hadde kunne uijt voere hebbense de geheele dog besig geweest met de randsoene in't Maandag den 7: 8ber: generaal etc: uijt te dele raporterende den stuurman An„ „dries termens dat zedert zijn vertrek van maccassar al drie dregge heeft verlore en derhalve niet instaat de andere vaarthuijge welke ider maar een dreg hebbe te ad„ „sisteeren ook berigte de stuurlieden Dirk Xinse en Ian godlieb Dreijer alles onbequaam en zij niet instaat ware het op de sumbawareese ree wanneer de went een weijnig door staat te legge w' hebbe hun g'ordonneert om zo dra de gelegendheijd en tijt het toelaat van alles een schriftelijke verklaring te geven om die te maccasser te b'eedigen zegen den avond kreeg men de droevige tijding dat de oude nene ranga en zijn zoon Daleng macroa gesneuvelt ware en alles door de wadjoreese te vuuren swaart vermoest wierd wesende een ider zo bang dat alle op de gebergtens vlugte ook wierd ons berigt dat eenige wadjoreese van voornemens zijn wanneer wiste mij van pekat ware die plaats aan te valle des w' genoodsaakt om die vorst zijn hulptroepe tot de dek„ „king van dies eige land weder te late vertrekke 't geen ons we„ „derom veel verswarte en van trouw ontblot gagie en kostgeld uijtgekeert ook kname de makkalsammadie die de vlugt met zijn fami„ „lien na Pakat had genome in de vloot met Confirmatie van nene ranga Daeeng macroa en zijn ongelukkig tot zeggende wel principaal veroorsaakt te wese door de onvoor„ „sigtigheijt vande oude man die op alle welke maar bij hem quame te groot vertrouwe had gestelt en dus verrade ge„ „worde door een die binne de belegerde plaats tege hem mak„ „kelsammadia sraadaan met zijn volk wierd gelate en daar in ten eerste brand en amokstigte en 'er beide om te leve bragt vlugtende hij alslaande door de vijand dien hij zeide anders niet ligt meester geworde hebbe maar dat nu alles verstroit vermoort en verbrand wierd ver„ ders gaf hij te kenne dat de wadjoreese Considerable versterking van volk etc: heeft gekrege dog niet te wete waar van dan zo dat nu niemant een woord dorst spreke maar gedwonge wierde zelfs hun eige vrinden en Land te ruinere zijn w' na gehoude vergadering onderzeijl gegaan en kname Woensdag den 9: do: des nademiddags digt bij alles alwaar w' een groote vloot in zee ontmoete 't geen alle balierse vaartuijge ware die niet en hooft sjantoubon na oetang ginge krijgende wij de vol„ „gende brief van den sceriba Helmkampss: Jusbawa 1
English
From Maccasser under date the 23rd October 1765 From Maccasser under date the 23rd October 1765:— sumbawa To the Honorable gentlemen Iacob Bikkes Bakker Resident of Bima Ian Hendrik Voll chief interpreter at Maccasser currently both on a Commission at sumbawa Honorable Gentlemen Having been unable, due to strong westerly winds and currents, to arrive here in the roads any earlier than the 5th of this month, we would thereupon immediately send an emissary to the village and make our arrival known. Immediately there came Prince Lella boental, brother of datoea badjing, the Demong of allas, and all the great and small of the village, together with a chief with a troop of Balinese to congratulate us on our arrival and also at the same time to escort us, bringing us under several salutes to the village, where one could see that all the dead had become alive again, and it swarmed with people to receive the prince. In the afternoon we had all the chiefs assemble together and presented them with the letters we received from Your Honors, with which all the chiefs were very well pleased, except for the chief of the Balinese, Lang tombong, who seemed very discontented about it and said, I do not come here to ruin the land, but I come to help you, Datoea Baedjeng, and there was only waiting for us, and now you shall see what we Balinese do for you and the Company, and I do not know that I have done anything evil. It was also unanimously approved by us to send an emissary to oetang immediately to let them know of our arrival and the orders of the Company, who returned the following day with the answer that they were prepared to receive us with weapons and were not of a mind to submit; upon which news it was decided to depart thither today, since they were not earlier in a state to gather their people and provisions together. The 7th of this month, the chief of the Balinese had me called to him and asked me, now presently we shall go to oetang to wage war, but what shall we do there, since you have brought orders that we may ruin no one, and shall I let my people be murdered without defending themselves? That I cannot be responsible for. I told him that such was not the intention of the Commissioners, but rather not to carry off the common folk who surrendered and take them to the prows. To me he replied again, the Commissioners have let me know through my emissary that by the Honorable Company the Prince of Taliwang, datoea boesing, and the Madurese have been declared public enemies of the Company, and I have made this known to all my people to give them courage; if I myself were now to hinder it again, they would all lose their courage; also the law of war among us Balinese requires that whatever are enemies are to be utterly ruined. I requested him in all kindness, and again held before him his request regarding salemparing made to the Commissioners, not to do such a thing, since he would well know what the land of sumbawa was already indebted to the Honorable Company, and if the enemies were all carried off by their people, from what would the Company be paid? This made somewhat of a small impression upon him, and he gave the final answer: I will prevent everything as much as possible, but those who set themselves against me, those I must certainly try to overcome. The 8th, I had all the people of Datoea Boessing called together, and proposed to them whether they were inclined to submit to the Company and Prince Datoea badjo and to surrender their firearms and everything. They answered me that they were utterly inclined to submit and to follow us, but concerning firearms, that they had not a single one, as the same datoea boessing had already had them all fetched. Thereupon we had them take the oath of loyalty to us. The Malays and Buginese here are all willing to follow. Also most humbly begging that they may yet be provided with powder and lead at the earliest opportunity, as the chiefs here assured us that if they had not run short of powder, they would have already taken oetang, but for that reason had to retreat again, and it is already provided with several heavy fortifications as well as with many runaway Buginese and Maccassarese. Having nothing more to impart to Your Honors, I take the liberty to conclude this and with all respect sign myself, Honorable Gentlemen, Your Honors' humble and obedient servant P.st F. L. Helmkampff. In the margin: Allas the 9th October. On Friday the 11th October we arrived in the evening in the roads of oetang, where sjantambon welcomed us and let me know that tomorrow he wished to march to the village, as did also Datoea Badjo and Lello moenta.
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' October 1765 Van Maccasser onderdato den 23:' 8ber 1765:— zumbawa Aan dE heeren Iacob Bikkes Bakker Resident van Bima Ian Hendrik voll oppertolk te maccasser thans beide in Commissie te sumbawa E: Heeren Niet eerder wegens sterke weste winde en strommen als den 5:e huj:s alhier ter rheede konde kome zoude w' daar Op aanstonts een zondeling naar de negorij en liet en onse aan„ „komst bekent maken quam opstonst den prins Lella boental: datoea badjings broeder Demong alles en alle groten en klune van de negorij benevens een hoofd met een Complot balliers ons niet onse aankomst te ver„ „gelukke ook te gelijk afte halen en bragten ons onder verscheide schoten na de negorij alwaar men konde sien dat alle dooden weder waren levend geworden en het krielde van menschen om den prinste ontfange 'zagtermiddags lieten wij alle hoofden bij een versamelen en gaven haar de brieven die w: van uw Ed: ontfangen voor waar mede de hoofden allemaal heel wel te vrede ware buijten het hoofd der balliers Lang tombong welk scheen heel misnoegt daar over te zijn en zeijde, ik kom niet hier om het land te verderven maar ik kom u Datoea Baedjeng te helpe en naar in is maar ons wagte geweest en nu zult u zien wat wij baliers voor u en dE Comp: doen en ik weet niet dat ik alquaat gepleegd heb wierd ook al meede van ons gezamentlijk goedgevonden om op stonts een zendeling naar oetang te zende onse aankomst ende ordre van dE Comp: aan haar lieden te late weten welke sonde„ „rendaags wederom quam met antwoord dat sij getel waren om ons met de wapens te ontfangen en niet van sins waar en sigte onderwerpen op welke tijding den beslote wierd op heden te zulle naar toe vertrekke vermits niet eerder instaat waare haar volk en kost bij malkan„ „der te brengen den 7: huij: liet uij 't hoofd der baliers bij hem roepen en vroeg mij nu tegenwoordig sulle wij naar oetang gaan om te oorlogen maar wat zulle mij daar doen dan gij hebt ander gebrogt dat w' moge niemand ruineere en sal ik late mijn volk vermoorde sonder sig te weeren dat kan ik niet verandwoorden ik hem zeggende dat zo de mening van dE gecomm: niet was maar wel om het gemene volk dat zig overgaf niet weg te neme en naar de prauwen toe te brengen bij mij wederom antwoorde dE gecomm: hebben door mijn zendeling mij late wete dat door d'E: Comp: den prins van Taliwang „datoea boesing ende madjoreese tot openbare vijan„ „„den van dE Comp: verklaard zijn en ik zulks aan al wijn volk hebbe bekend gemaakt om haarl: moet te geve zo ik heb zelve nu woude wederom belette zoude zij alle maal haar Couragie verlies ook brengt 't regt van oorlog bij ons baliers zulks mede wat vijanden zijn ten eenemaal te ruineeren ik hem in aller minne verzogte en hem zijn verzoek wegens salemparing aan dE: gecomm: gedaan nogmaals voorhielt zulks niet te doen ver„ „mits hem wel zoude bewust wese wat het land van sumbama al reets schuldig aand' E Comp: was en sode vijanden door haar lieden allemaal wierd weggenomen waar van dE Comp: zoude betaalt werde het zelve bij hem eenigsints een klein indreik verwekte en gaf uijter andwoort ik zal zoo veel mogelijk alles belette maar die gene die zig tege mij stelle die moet ik dog zien te over„ „winne den 8 liet alle het volk van Datoea Boessing bij malkan„ „der roepen in stelde haarl: voor of genege waare, zig aan dE Comp: ende prins Datoea badjo te onder„ „pen en haar geweiren en alles over te geve sij mij ont„ woorden dat zij ten eenemaal genege ware zig te onderwer„ „pe en ons te volgen maar aanbelangende geweiren dat zij geen een hadde alsoo dezelve datoea boessing alleeaal waar reehadde late halen lieten dezelve daar op den eed van getrouwigheijd aan ons aflegge De maleijers en boegineese alhier zijn allemaal gewillig om te volgen smekende ook onderdanigst om dog ten eerste nog met kruijt en loot te moge versien wirde alsoo de hoofden alhier wij verzekerde dat zo 't haarl: met hadde aan kruijt gemanqueert zij al reets oetang hadde wegge„ „nome maar om die rede hadde wederom moete te rug trekke en ree met verscheide sware bentings ver„ „zien als mede met vele weggelope boegineese en mac„ „cassaaren Niets meer hebbende uw Ed: te bedeelen do gebruijken de vrijheid dese te fineeren en mij niet alle eerbied onderteijken en /:onderstond:/ E: heeren /:lager uw Ed: ootmoedige en onderdanige Dienaar P=st F: l: Helmkampff /:in margine/ Allas den 9 quame w' des avonds ter rheede oetang alwaar ons vrijdag den 11:e 8ber: sjantambon hiet verwellekomme en wete dat morge na de negorij wilde trekke gelijk ook Datoea Badjo Lello october mij moenta
English
143 From Makassar under date the 23rd of October 1765 From Makassar under date the 23rd of October 1765:— moenta the Demongs Allas mapping, Radeeng Cerang, and several other chiefs, but according to the clerk Helinkampff he was somewhat displeased about our arrival and imagined it stemmed from distrust, which we removed from his mind while paying him our compliments. Also arrived the peranakan Chinese Intje Fengarij, carrying the assistant's authorization to serve in the expedition, with a letter from the honorable governor dated the 27th of September last. Saturday the 12th of October: Sjantombon sent word to us that he wished to advance with his people before the village and asked what we would do. We immediately had the chiefs come to us, who unanimously agreed with us to follow him and, if possible, attack the place. For that reason we all marched there, but since it was learned that no heavy artillery was placed there and the bombardier with his men was not ready, four one-pounder pieces were taken from the pantjallang of the first undersigned, and we arrived very exhausted after a very heavy march before Oetang, leaving behind three soldiers who succumbed on the road. We immediately sought to learn the situation of the place, which was found to be very strong by nature as well as by art, lying on a mountain, surrounded by a heavy wall and a double battery, and full of rocks, thorns, and brushwood, being covered on the plains with caltrops, and inside with a considerably heavy garrison of Bugis as well as Makassarese, along with two soldiers, in all likelihood those who deserted at the time of his and were taken into the service of the Prince of Taliwang. We thereupon jointly agreed to surround him everywhere and to advance from all sides, posting ourselves in the most advantageous position. There we were immediately greeted with live ammunition and endured the heaviest fire, but advancing with our artillery and muskets right up to the walls, many people were killed inside. For this reason we continually had the allies requested to penetrate inside the village, which could easily be captured from that side, and run amok, but whatever one did, pleaded or requested, they were absolutely unwilling, remaining at a distance to fire and finally retreating under the shade of the trees through which they sat looking on, as a result of which those inside fired very heavily upon the Europeans, who were supported by none other than the few pampakats and our own people. For this reason they became so enraged that it was difficult enough to restrain them from attacking the allies, because if they had truly charged into it then, they would have been masters of that place. But they were not only completely unwilling to do so, but even to handle gunpowder, lead, field pieces, etc., having not even any pity for the wounded Europeans to help carry them away, so that we were forced to retreat. Ten Europeans were wounded, among whom the gunner had his leg shot off; three Galeisongers, three own slaves, and a multitude of the people of the Datu of the Bajau were wounded, which latter acquitted themselves bravely on the opposite side, but were likewise not supported by the Balinese, who accomplished nothing this day; also one pampakat was killed. We generally asked what the reason was that they had behaved so cowardly yesterday. We received the answer that they had seen no chance to force their way against the enemy over the battery, each being under the impression that he had acquitted himself well, adding that if one wished to try again and could shoot a large breach, they would charge into it, but they requested once again to be provided with gunpowder and lead, as they had shot away everything and were otherwise not capable of accomplishing anything further with their sidearms and krises against a firing enemy. We promised them that we would assist them once more, provided that they did not unnecessarily lie about at a distance, but to take into use and see what effect can be achieved, which they promised. 9 Furthermore, we had the field pieces etc. brought ashore, and diligently had the artillerymen work on getting everything ready; also wrote the following letters. Translation
Dutch transcription
143 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765:— moenta de Demongs Allas mapping. Radeeng Cerang, en verscheide andere hoofden dog was volgens 't zegge van den scriba helinkampff over onse komst eenigzingts mis„ „noegt en in denkbeelt het uijt een wantrouwe was 't geen w' hem onder 't late aflegge eener Compliment hebbe ontnome ook twam den parnackang Chinees Intje Fengarij op hebbende de adsistent voll om in de expiditie te diene met een missive van den welEd: agtb: heere gouverneur de dato 27:e 7ber: I:l: Saturdag den 12: 8ber: hiet ons sjantombon wete dat met sijn volk voor de negorij wilde trekke en afvrage wat wij zoude doen w' hebbe ten eersten de hoofden bij ons late kome die een paa„ „riglijk nevens ons goedgevonden hem te volge en des moge„ „lijk de plaats attaqueere waarom w' dan alle daar na toe trokke dog vermits men vernam er geen swaar„ geschut leijde en de bombardier met de zijne ongereet zo heeft men 4: Een ponders stukjes van des eerst teekenaar zijn pantjallang geligt en qua„ „nena een seer swaare marszeer vermoeit voor oetang met agterlating van 3: militairen die op de weg besweeke men zogt ten eerste plaats gelegenthijd te weten die men uijt de na„ „tuur zo wel als konst zeer sterkt bevond leggende op een berg rondsom met een swaare wal en dubbelde batterij en volklippe door ens en bosschagien wesende op de vlaktens met voet aangels belegt en van binne met een Considerabele sware bezetting zo van boegi„ „nese als maccassaaren nevens twee militairen na alle gedagte de gene die ten tijde van zinne gedroft en in dienst des Prins van Taliwang genome zijn /:w' hebbe daar op gesamentlijk goed „gevonden hem alomme te bezette en van alle kante te lope posterende zig op de voordeeligste plaats daar in ten eerste met scherp wierde begroet en't hevigste uijtstonde dog met ons geschut en handgeweeren tot voor de walle naderende sneuvelde veel volk binne waarom w' bij Conti„ „nuatie de bondgenoten liete verzoeke om dog binne in de negorij daar men toe van die kant ten eersten mees„ „ter konde werde te dringe en amok te lope maar wat men deed bad of verzogt z' wilde absoluit niet blijvende van verre staan schiete en retireerde op 't laast onder 't lommer der geboomte door z' 't ginge zitte aanke„ „lijke waar door ze van binne zeer hevig op de Euroope schote welke niemant als de weinige papekatters en onse eige volkeren wierde ondersteunt waarom zo verwoed wierde dat werk genoeg hadde er te bedwinge zij niet op de bondgenooten los ginge om rede men zo z' waarlijk er toen hadde op ingeloope meester die plaats zoude geweest zijn dog z' ware daar toe niet alleen ten eene„ „maal onwillig maar ook zelfs ontkruijt loot stuk„ „jes etc: te bewerke zelfs geen medelijde hebbende met de gequeste Europeese om die te helpe weg drage zo dat men genoodzaakt was afte trekke zijnde en thien Europese waar onder de basschieten zijn been afgeschoote Drie galissongers Drie eige slave en een menigte van datoea badjo 't vol„ „keren gequest welke laaste aan de overzijde zig dappen gequelte hebbe maar almede door de baliers niet onder„ „steurt welke deze dag niets hebbe uijtgeregt ook een pekatter gesneuvelt hebben w' generalijk gevraagt wat de rede waar dat ze hun gistere zo lafhartig hadde gedrage ten andwoord bekome dat geen kans hadde gezien tegens de vijande in over de batterij te dringe wesende ider in verbeelding zig wel gequlte te hebbe met bijvoeging dat bij aldien men de kans wilde hervatte en een groote opening konde schiete zij er op in zoude lope dog verzogte alwederom met kruijt en loot te werde verzien terwijl alles ver„ „schote hadde en niet instaat ware anders iets ver„ „ders met hun afslager en kritsen tegens en schietende vijand uijt te werke w' hebbe hun beloofd nogmaals te zul„ „le adsisteere mits datze niet onnodig van verre legge te kisse maar 't gebruijk en van neme t' zient van Effect kan twede 't geen z' beloofde 9 Voorts hebben w' de veltstukjes etc: aande wal late brenge en met ijver de arthilleristen tot gereet maken van alles late werke ook de volgende brieve geschreve Translaat
English
From Makassar under date the 23rd of October 1765: From Makassar under date the 23rd of October 1765: Translation of a Malay letter written to Gusti Noera Compliments as customary We inform our brother that the Honorable Company, having from of old placed great trust in the Balinese, who have at all times shown proof of loyalty and bravery, has now joined with them to drive out, with their help, the Prince of Taliwang, who is an enemy of the Company; but since one can achieve no more due to the rainy season, and the Honorable Company for the aforementioned reason has sent only a small force, we request that brother Sjantombon please be left with some people to support Datoea Badjo at Allas, so that when the monsoon has turned, operations may begin again with all force. Written at Oetang the 13th day of the month of October in the year 1765. Letter as above to Gusti Wantiga Compliments as customary We inform you that the Honorable Company, relying upon good trust in the Balinese, has joined with them before Oetang to overpower it under God's blessing, while the Prince of Taliwang, being an enemy of the Honorable Company, cannot possibly remain ruling on Sumbawa any longer, and must be replaced on the throne by a prince who holds the contracts of the Company sacred; but since the time is now so far advanced that we cannot achieve much more due to the rain, nor leave the Company's sloops lying here any longer, we request that Sjantomban may remain with some people with Datoea Badjo at Allas, because we fear the enemies will otherwise surprise them; also to be supplied with as much rice as possible, as we are in great need of it, and will pay the cost thereof. Written before Oetang the 13th day of the month of October 1765. Monday the 14th of October we had people working with all diligence the entire day on the bombs, light-balls, and fire-balls, etc.; as also Tuesday the 15th ditto. Wednesday the 16th ditto we asked the allies whether they were ready to attack the enemy with all force and might, or rather that they should declare themselves, preferring that to bringing shame upon the Company; they all unanimously agreed to do their utmost and to observe such orders. Whereupon we asked the opinions of the skippers of the vessels and the sergeant on Thursday the 17th of October, who all agreed with us that, since they sent word to the writer Helmkamp that they would await us with weapons in hand, it would be a shame to retreat without attempting anything further, all the more because, regardless of their force, one would well be able to overpower it under God's blessing with our auxiliary troops, if they were truly in earnest; whereupon it was decided to take another chance. But before doing so, the emissary Naoe was sent inside to ask whether they were enemies or rather friends of the Honorable Company, and in case of the latter, for two or three to come to us to hear what we have to say; received as an answer that we could address ourselves to the Prince of Taliwang, under whose jurisdiction they were, the aforementioned emissary saying that a considerable force of Madurese and Makassarese with all kinds of nations were inside. We thereupon marched the entire night before the settlement, where on Friday the 18th ditto we agreed with the chief of the Balinese to attack each from one side, he joining his people, and we positioning the artillery, the allies, and our further men, and engaged in battle; but whatever was done or not done with the small cannons that were planted at a musket shot's distance, one could not shoot the gates to pieces, much less make a breach in the batteries, for which a 12-pounder is certainly needed; the fire-balls gave very little and almost no fire at all, as they immediately extinguished them from the inside with wet cloths and splashes of water; but the bombs had much effect and, as could be clearly seen, destroyed a crowd of people; however, the Balinese, instead of fighting, stayed very far off in loose order, wherefore we had them approached and asked, and received as an answer [illegible]
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber: 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: Translaat maleijdse brief geschre„ „ve aan questi noera Complimente na gewoonte w' make aan onse broeder bekent dat dE: Comp: al van ouds of een groot vertrouwe op de baliers gestelt hebbende die ten alle tijde blijke van trouwe en dapper„ „heijd hebben getoont thans zig bij dezelve heeft gevoegt om met er hulp de Prins van Taliwang die een vijand der Comp=ts te verdrijve dog also men door de regen tijt niet meer kan uijtvoere endE Comp: om voorm: rede maar een kleijne magt heeft gezonde kunne legge verzoeken w' dat broeder sjantombon met eenig volk ter ondersteuning van datoea Badjo te allas gelieft te late om wanneer de mous„ „son gekent ert is weder met alle magt te begin„ „nen geschreve oetang den 13:e dag van de maand oc„ tober In't Jaar 1765 Brieff als vooren aan gusti Wantiga complementen, na gewoonte w' make bekent dat d'E: Comp: op 't goed vertrouwe den baliers zig bij hun heeft vervoegt voor oetang om 't onder godes zegen te overmeestere terwijl de prins van taliwang een vijand van d'E: Comp: zijnde onmogelijk langer op sumbawa kan blijve regere door een prins op de troon moet werde gestelt die de Contracten der Comp: heilig onderhout dog vermits de tijt thans in zo verre verlope is dat w' door de regen niet veel meer kunne uijtvoere en sComp: Chialoupen langer hier late legge verzoeken w' dat sjantomban met eenig volk bij datoea badjo te allas mag blijve om dat w' vrede de vijanden hun anders zal overvalle ook om met zoo veel rijst te werde gerieft als mogelijk is terwijl daar zeer om verlege zijn zullende 't kostende van dien betale geschreve voor oetang den 13:e dag van de maand october 1765 Maandag den 14: 8ber hebben w' d' geheele dog met alle vlijt late arbeide aan de bomme ligt en brandkogels etc: gelijk ook dinefgsdag „ 15: d:o woendag „ 16: d:o hebben w' de bondgenooten afgevragt of z' bereit ware met alle kragt en magt te vijand aan te valle dan wel dat ze hun moeste de Clarere lieven als de Comp: schande aante doen z' hebbe alle eenpaarig aan genoomen er uijterste te doen ordres te zulke observere waar om n de hoofden der vaarthuijgen en zerg:t hun gevele af donderdag den 17:' 8ber „vroege welke alle met ons daar in over een kwame dat terwijl z' aan de schriba helmkamp off hebbe late wete om ons met de wapens in de vuijst aftemagte het schaende zoude wese afte trekke zouden nog iets verders te onderstaan te meer onaangezien. hun magt men wel met onse hulptroepe zo 'z 't vaarlijk meende in staat zijn er onder godes zegen over te meestere waarom men dan besloot nog een kans te wage dog bevoorens zond men den zendeling Naoe na binne om te vrage of 2' vijanden en dan wel vrinde van d'E: Comp: ware en bij aldien 't laaste dan twee â drie bij ons te kome hdre wat w' te zegge hebbe ten andwoord gekrege dat w' ons bij de Prins van Talimang onder wienz gehoorde konde vervoege zeggende den gem: sendeling dat er een considerabele magt van madjo „reese en maccassaren met alderhande slag van natien binne ware w' zijn daar op de geheele nagt gemarcheert voor de negorij daar w' met 't hoofd der baliers goedgevon vrijdag den 18: d:o „den enz' ider van een kant aante taste begevende hij zig bij zijn volk en wij aan't posteere van 't geschut de bond„ „genoten en onse verdere manschappe en geraakte slaags dog wat men met de stukjes die op een snaphaan schoot geplant ware deed of niet deed men konde poorten niet steukkent schiete veel minde bres inde batterijen waar toe wel een 12: lb: van node is de brandkogels gaven maar zeer weinig en bij na in't geheel geen vuur dat ze van binne aanstondst met natte kleedjes en spatte met water bluste dog de bonne dede veele effect en hebbe zo als men duijdelijk konde merke een menigte van volk vernielt jedog de balier ginge in plaats van te vegte zeer verre af in 't los staan waarom w' hun naderede liete vrage en ten antwoord en kwame aan te ®e - 145
English
From Makassar, dated 23 October 1765:— From Makassar, dated 23 October 1765:— received that they were stationed there to watch in case they began to flee from within, being accustomed to nothing else when besieging a settlement than occupying everything all around to attack those who came outside, and to let those inside starve; they absolutely had to return to their country, could do nothing. They were then requested at least to create a false alarm from the other side and make a show of advancing, but they could not be persuaded to do that either, nor could the allies in any way be induced to attack the settlement, even though one offered to lead the way and take the lead in person, most of them lying dispersed far off asleep in the open and the others firing from a distance. Thus, in the end, no one was by the artillery pieces except our own people and the handful of soldiers, upon whom they fired vigorously, killing one of them and wounding others, and firing most fiercely upon our persons from all sides, which in the end was done mostly by the three Europeans inside, the other defense being very weak and scarcely any men left on the walls. From this it could clearly be seen that most of their force had fallen and we could have been masters of the place if the allies, etc., had only possessed the courage to follow us. But that was knocking on a deaf man's door, and to advance with our handful of men, with whom we had labored the whole day and night without consuming anything in the cold and heat, and of whom some were already wounded and thus fewer in number, was not advisable, the more so because the guns would then have had to be left completely exposed without a single man. Added to this was that each man had only 24 cartridges remaining and not a single one more in reserve. For all these reasons, and also because through the rain— Honorable Sirs, having arrived here this morning and having left the pantjallang the Bedrieger at anchor with the Balinese at the Tampo anchorage, I, together with Prince Datoea Boedjing, immediately went to the settlement— and under the open sky without provisions or drinking water could not camp, one was forced to withdraw. This was done with great difficulty; indeed, it would have been impossible had we not at the last been assisted by the men of Datoea Badja and Daleng Mang Allas, while our people, exhausted, contributed to the retreat. Saturday, 19 October: It was intended to ask the allies and Balinese to take another chance on the settlement and at least let them advance in sight of the enemy, at which point we, solely with the Company's subjects and our own men, would charge into it. But to our great astonishment, all the Balinese departed in the morning, Sjan Tombon sending word that it was impossible for him to detain them any longer and that they wished to leave. Daleng Mangallas also requested this of us, for the reason that he feared the Balinese might do too much harm in Allas during his absence, as they are accustomed to robbing and stealing, so that our plan was foiled. All the chiefs of Cerang and Mapping also came to say that they boded no good from the sudden departure of the Balinese and feared that they would frighten their subjects and pretend to have fled from here in order to lure them away or carry them off by force. For this reason they requested that the Honorable Company prevent this, wherefore we immediately sent the scribe Helmkampff with the pantjallang the Bedrieger and four native prahus, together with Datoea Badjo, to Allas, as also Sunday, 20 ditto: we sent the pantjallang the Goede Trouw thither as well. Monday, 21 ditto: we received the following letter from the scribe Helmkampff: To the Honorable Gentlemen Jacob Bikkes Bakker, Resident of Bima, and Jan Hendrik Voll, Chief Interpreter at Makassar, both presently on commission in Sumbawa. [...] but this presently, because the time had expired and the allies were unwilling, the few whom they had running off and departed.
Dutch transcription
Van Maccasser onder de dato den 23:' 8ber 1765:— Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765:— krege dat ze daar stonds om op te passe alsz: van binne aan 't vlugte ginge en niet anders ge„ „went ware wanneer z'een negorij belegerde dan z' alomme te bezette op die gene dewelke buijte kwa„ „me aan te valle ende binne zijnde te late uijthou„ zij absoluut na er land moeste niet konde doen men verzogt er dan om ten minsten van de an„ „dere kant en loos alarm te make en bewijs te tone of z: er wilde op in lope maar konder al mede niet toe bewege en ook geenzints de bond„ „genooten overhale om op de negorij los te gaan onaangezien men plaats presenteerde in persoon en voor te trekke leggende de meeste in de losse verre weg verstroit te slape en de andere van verre te schiete zo dat op 't laast niemand bij de stukke was als onse eige volk en 't handje volmilitaire waar op z' levig schote er een van dood en gequest maakte en al omme op onse persoone hevigst vuurde 't geen op 't laast meest door de drie binne wesende Europese geschiede zijnde de andere defensie zeer flauw en nauwelijks eenige manschappe meer op de walle waar uijt vastelijk konde zien dat hun meeste magt gesneuvelt en wij meester van de plaats konde wese als de bondgenoten etc: maar hart hadde gehad om ons te volge dog dat was aan„ een doof mans deur geklopt en om niet onse hadje vol volk daar w' de helle dag en nagt zon„ „der iets te nuttige in konde en hette mede hadde g'arbeijd en waar van er al W1: gequest en dus minder ware op in te lope was niet raad„ „saam te meer de stukken dan bloot zonder eenig mens hadde moete blijve staan waar bij quam dat een ider nog maar 24: patrone en geen een meer in reterwe hadde om alle welke redene mitsg:s men daar door de regen E: Heeren sijnde hede morge alhier gearriveert ende pantjal„ „lang de Bedrieger bij de Baliers op de anker plaats tampo late ten anker legge zijnde ik benevens den Prins Datoea Boedjing aanstonts naar de negorij en de onder de blote kemel zonder kost of en dronkwater niet konde campere men genoodsaakt was afte trekke 't geen zeer moeijlijk geschiede Ja ommogelijk was geweest als men op 't laast niet door de volkeren van Datoea badja en Daleng mang allas ware geholpe terwijl de onse afgematende contribueerde weg meerde men de bondgenooten en baliers te verzoeke om nog „ zaturdag den 19: 8ber: „maals een kans op de negorij te wage en hun ten minste voor't oog van de vijand maar te late optrekke als wanneer wij eenelijk met sComp:s onderdaane en onse volkeren er op in zoude lope dog tot onser groter verwondering vertrokke de baliers 's morgens alle weg latende sjan tombon wete dat hij ze onmoglijk langer konde aan houde maar zij vertrekke wilde 't geen ons Daleng iangallas mede verzogt om rede hij vreesde de beliers in zijn absentie te allas te veel quaat mogte doen terwijl 't rone en stele gewent zijn zoo dat ons voor„ „neme verijdelt wierd ook kwame alle de hoofden van cerang en mapping zegge dat ze uijt 't schielijk vertrek der baliers geen goed voor spelde en vreesde dat z' hun onderdane vervaert zoude make en voor„ „geve van hier gevlugt te wese om er dus te lokke dan wel met gewelt wegte voere waar om z' verzogte dat dE. Comp: zulks wilde belette des w' den schriba Helmkampff met de pantjallang de Bedrieger en vier Inlandse prau„ „wen ten eerste nevens Datoe a: badjo na allas zoude gelijk ook hebben w' d' pantjallang de goede Trauw mede na derwaarts zondag den 20: d:o gezonde kregen w' van de sipriba helmkampsf:r de volgende brieff Maandag „ 21: d:o Aan d' E. heeren Iacob Bikkes Bakker resident van Bima en Jan Hendrik voll oppertolk te maccasser thans beide en Commissie te sumbawa „gere dog zuks thans om dat de verlope was en bondgenotes onwillig ware lopende de weinige die zij en de vertrokke
English
149 From Maccasser under date the 23rd of October 1765 departed where I learned that Crain willagie and rading madang had departed for zaliwang but then an emissary from Cerang arrived who brought the news that already two settlements, namely Lok and Eijsoening, had been taken by them. Radeeng sen boelang having come to me and requested help, I answered him that I first had to give notice thereof to your Honour. He answered me thereupon that then all of Cerang would be gone, but that he would request auxiliary troops from the Balinese, which he also did and received 700 men from them. The same, along with rading sen baalang, immediately departed thither, further awaiting your Honour's highly esteemed orders, and I always declare myself to be, below stood, Honourable sirs, lower, your Honour's humble and obedient servant, signed, I: F: L: Helmkampff, in the margin: Allas the 20th of October 1765, in haste. Tuesday the 22nd of October: such a resolution was taken with the chiefs as is to be found after the appendix, together with letters etc. having been made ready for Maccasser, furthermore set sail with the entire fleet for Allas, below stood, Agreed, was signed: J:b B:s Bakker, and Ian Hendrik voll Junior, below stood, agreed, was signed I: Bleeke secretary. Copy of Resolution Monday the 7th of October: the commissioners convened together the commanders of the vessels, sergeants, the chiefs of the kings of Bima, Dompo, Jangar, Pekat, and of the Company's subjects, to whom was first made known the fall of the nene ranga and his son, whereby our power on that side was broken, the loyal subjects scattered, murdered, and dragged away as slaves by the Wadjorese, who did not cease to devastate the land everywhere, to plunder and burn the settlements, and to cause such fear among the inhabitants that no one dared to move, where they were forced even to lend a hand to the ruin of their kinsmen and friends. And therefore asked what was judged best to undertake at present, to go toward the Coeris, Allas, or according to our last resolution to go before Great Sumbawa, with the addition that the first would be very good for the distressed Sumbanese, but not easily executed because nothing but small vessels, in which our baggage could not be stored, could go there, and also then entirely far away from the Company's bottoms, or if one were to correspond there with our friends at Allas, where it would also be good to go to know how matters stood with Datoea badjo and the Balinese, from whom one cannot obtain a letter because of the numerous Wadjorese, but it ought to be well considered that if one begins from that side, one must first subjugate all the settlements there, permit the Balinese to plunder, make arduous marches, be under the open sky day and night, and everywhere find ruined places and a lack of provisions, wherefore it would be best to persist in our resolution of the 1st of this month to go before Great Sumbawa, yet now awaiting the old
Dutch transcription
149 Van Maccasser onderdato den 23:' 8ber 1765:— Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765 „vertrokke alwaar vernaam dat Crain willagie en rading „madang was naar zaliwang vertrokke maar zo komt een zendeling van Cerang die breng die tijding dat al twee negorijen in name Lok en Eijsoening waren door haarlieden weggenome zijnde den radeeng sen boelang bij mij gekome en om hulp verzogt ik hem ter and„ „woort gegeve dat ik eerst moest aan uwelEd: daar van kenn is geve hij mij daar op ter andwoord gegeve dat dan heel Cerang weg was maar dat hij zoude bij de baliers om hulp volkere verzoeke 't welk hij ook gedaan heeft en 700 man van haarl: gekrege zijnde dezelve benevens rading sen„ „baalang aanstonts naar derwaarts vertrokke verwagtende verders uw Ed:s hoog g'eerde ordres en noeme mij altoos te zijn /:onderstond:/ E: heeren /:lager:/ uw Ed: ootmoedige en onderdanige dienaar /:getekent:/ I: F: L: Helmkampff /. in margine:/ Allas den 20:' october 1765: in haast Dingsdag den 22:' 8ber: met de hoofden zodanig een besluijt genome als agter de bijlage te vinden mitsgaders brieve etc: na maccasser gereet gemaakt wesende voorts met de geheele vloot onder seil gegaen na allas /:onderstond:/ Accordeerd:/ was getekend:/ J:b B:s Bakker, en Ian Hendrik voll Iunior /:onderstont:/accordeert /:was getekent I: Bleeke„ secret:s Coppia Re Copia Resolutie hebbe de geconm: bij den andere geconvoceert de gezagheb„ Maandag den 7: 8ber: „bers der vaartuijge zergiants de hoofden der koningen van Bima Dompo Jangar Pekat en van s Comp: onder„ „danen aan dewelke eerstelijk te kenne gave de val der nene ranga en zijn soon waar door onse magt van die kant gebroke de trouwe onderdane verstroit ver„ „moort en voorslave door de wadjoreese weggesleept ware die niet afliete alomme 't land te verwoeste de negorijen te plundere te brande en so een vrees onder de inwoonders te verwekke dat niemant hem derft roere waar gedwonge werde zelfs de band te lene ter ondergang harer mage en vrinde en daarom vroege wat t' oordeelde tegenswoordig best te beginne na de Coeris allas of volgens ons laast besluijt voor groot sumbawa te gaan met bijvoeging dat het eerste zeer goet zoude wese voor de benauwde sumbanarese maar niet wel uijt te voere door dien er niet anders als niet klene vaarthuijge /:daar onse bagagie niet in konde berge :/ konde kome en ook dan ten eene„ „maal verre van 'sComp: bodems off daar dan so men als onse vrinden te allas mede te Cor„ „respondeere zoude wese waar 't mede wel goet was na toe te gaan om te wete hoe 't met Datoea badjo ende baliers geschape stont daar men door de menigvuldige madjorese geen brief van kan krijge maar wel bij dient geconsidereert te werde so men van die kont begint eerst alle de negorijen daar moete onder brenge de baliers 't plunderen toe staan sware marde doen dag en nagt onder de blote hemel wese en alomme geruineerde plaatse en gebrek aankost vinde waar om wel beestwas bij ons besluijt van den 1:e deser om voor groot sumba„ „wa te gaan te blijve persistere dog nn verwagting van de oude ƒ
English
From Maccasser, dated 23 October 1765: From Maccasser, dated 23 October 1765:— the old rene ranga being destitute, having no spies, and only a small force was at hand, which nevertheless had to be divided into many detachments, as it was necessary to throw up a benting in front of the Wajo campong to cover the vessels and provide a retreat, and to man it with artillery and men, while also having a couple of hundred men to drag, cover, and work the artillery; for the completion of all of which the bombardier says he will need at least eight days of work, provided there is a suitable place where they will not be disturbed by the enemy, so that on both accounts much time will be lost, and it is to be feared that by the time everything is complete, one will not be able to make use of it because of the rains that are imminent, as the monsoon has nearly passed; to which must be added that the helmsmen testify that, due to a lack of everything, they are not capable of enduring the monsoon, and furthermore that our enemies are not only well on their guard but even as strong as before because of the reinforcements they receive from time to time, having certainly been powerfully reinforced since our departure from Sumbawa, while it is found that there are currently not only a greater crowd of Wajo people, but also bombs and such ammunition among them as they did not have before, all of which time has served them well, so that it will fall very heavily upon us to drive them from the nest; for all of which reasons, and because one had to choose the best of two evils, it was deemed proper to go to Allas; but the deputies, deliberating further with one another, convened us once more and then made known the difficulty they found in executing the aforesaid resolution, because it was impossible to drag the field-pieces, wagons, and other necessary baggage about 40 miles over mountains and valleys (where the roads are slippery from the intermittent rain) right up before Great Sumbawa, remaining night and day under the open sky, cut off from our chaloups, and constantly engaged in combat; and therefore they deemed it necessary to land in front of Great Sumbawa, under the protection of the artillery of the chaloups, to make oneself master of the houses standing on the beach and the vessels lying in the river, further to prepare our field-pieces, provide the same with as many weapons as are in store, and then in good order, with all courage and bravery, without faltering, to attack the Wajo campong, not doubting that if everyone behaved manfully, one would throw them into confusion and by God's blessing subdue them, and thus put an end to a war that could otherwise cause us much sorrow and trouble; exhorting everyone to fulfill their oath and duty in order thereby to attain eternal honor and glory; whereon everyone promised to do their utmost, and it was determined to sail thither the day after tomorrow; but the next day, the escaped Makassarese reached the fleet, and coming to recount the Wajo force and their great fury, caused a general consternation, and brought it about that on the 9th, just as one intended to weigh anchor, Crain Galissong came on board, declaring the absolute willingness of himself and his people to risk their lives in the service of the Honorable Company, but at the same time the small chance he saw of offering resistance to the powerful enemies, because he perceived as well the unwillingness as the small force of the allies, who instead of increasing constantly decreased, the Bimarese having none other than forced men, of whom already more than half had deserted, and the Dompoese, besides their vessel crews, not a single man, the Pekat people being for the protection of the country, and the Tamborese...
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765:— de oude rene ranga ontbloot van geen spions versien en maar een kleine magt bij de hand was die egter in vele troepe diene verdeelt te werde also er nood„ „sakelijk een benting voor de madjorese Campong tot dekking der vaartuijge en een retracte moet werde opgeworpe en met geschit en volk beset ook een paar hondert man wese die 't geschut trekke dekke be„ „werke tot 't gereet make van al't welk den bombor„ dier segt wel agt dage werk te hebbe met een bequaame plaats daar door de vijande niet ontrust werd so dat door het een en ander veel tijt verlope sal en te dugte wanneer alles al Compleet is men door de regen die op hande is er geen gebruijk van sal kun„ „ne make also de mousson bij na verlope is waar bij komt dat de stuureliede getuijge door gebrek van alles niet Capabel te wese, de mousson te kunne verdure mitsgaders dat onse vijanden niet alleen wel op er hoede maar zelfs so sterk sijn als dit bevorens door 't secours 't geen z' van tijt tot tijt krijge moetende sekerlijk sedert ons ver„ „trek van sumbawa kragt ondersteunt sijn ge„ worde terwijl men bevind dat er thans niet alleen een grooter menigte van watjoreese maar ook bomme en sulke ammonitie sonder hun sijn als bevorens niet gehad hebbe tot welk een en ander hun de tijt veele gedient so dat het zeer bezwaar„ „lijk sal valle er uijt 't nest te Jage om alle wel„ „ke redenen en men van twe quaade 't best moest kiese goedgevonden wierd na allas te gaan maar de gecomm: nader met malkander overleggen de vergaderde ons andermaal en gave toen te kenne de swaarigheijt dien z' vonde in't uijt voere van 't evengem: besluijt om rede men de veldstuk„ jes wagens en verdere nodige bagagien ommoglijk een mijl of 40: over Bergen dal /: daar de wege door de tusse vallende regen glibberig is:/ tot voor groot sumbama konde slepe nagt en dagt onder de blote hemel van onse Chialoupen versteke geduriglijk slaags wese en derhalve nodig oordeelde voor groot sumbawa te lande on„ „der 't faveur van 't geschut der Chialoupen sig mees„ „ter te make van de aan 't strant staande huijsen en in de rivier leggende vaarthuijge voorts ouse velt stukjes gereet make een idem van so veel wapens als in voorraat hebbe te verzien en als dan in goede ordre met alle moed en dapperheit sonder besweijke de wadjoreese Cam „pong aan te valle niet twijffelende wanneer een ider mannelijk gedroeg of men souhaar in confusie en door gods zegen ten onderkrijge en dus een einde van een oorlog make die ons anders veel verdrict en moeijte kan bare ver„ „wanende een igelijk tot het naar kome hunner eed en pligt om daar door een euwige Eer en glorie te erlange maar op een igelijk beloofde sijn uijt„ „terste vermoge aante wende en vast g'stelt over„ „morge er na toe seele dog daags daar aan de ont„ „vlugte makkesammade de vloot en aan 't ver„ „baal der watjareese magt en er groote woede ko„ „mende maakte een algemeene verslagendheijt en werkt uijt dat op den 9:' so als men ineende anker te ligte crain galissong aanboort kwam te kenne gevende de volstrekte genegendheijt van hem en zijn volk om er leven ten dienste der Edele Comp: op te sette maar ook teffens de weini„ „ge kans die hij sag de magtige vijanden 't hooft te biede om dat vernam so wel de onwillig„ „heijt als geringe magt der bondgenooten die in plaats van te vermeerdere gedurig verminderde hebbende de bimanese niet anders als gedwor„ „gene volkeren waar van al meer als de helfte verlope ware ende dompanese buijte er vaartuijgs volkeren geen een man de Pekat „ters tot bewaring var land en de tamboreese Endags met
English
From Makassar, dated the 23rd of October 1765: From Makassar, dated the 23rd of October 1765. sent with Datoe Badjo, Sanggar being able to contribute only 50 men, wherefore he requested to earnestly confer with them all once more, which was done; but to our great astonishment the answer received was that they could not or dared not go before Great Sumbawa, but indeed would go to Alas to do their best there as well if the Balinese helped, from which intentions, whatever we said and however we reproached their disloyalty, they could not be dissuaded; which then obliged us to determine upon the voyage thither in order to inspect the situation there, and finding the loyalty of the Sumbawarese and Balinese, to endeavor to persuade them to fall upon Great Sumbawa alongside us, or, if it could not possibly be done otherwise, nevertheless to do all harm to the enemies by sea and land; as well as to report the state of affairs to our ruling masters as soon as possible, having upon strong insistence and through the pretext of being unable to execute anything otherwise, supplied to all according to the proportion of our means gunpowder, lead, flints, flintlocks, etc.; and upon the honored approval and obtained qualification from the Right Honorable, Venerable Lord Governor and Council at Makassar, appointed the sailor Jan Jacob Middeldaal as quartermaster at ƒ14 per month. Below stood: Thus resolved on the Verlore Zoon, day and year as aforesaid. Was signed: J. B. Bakker, J. H. Voll Junior, Dirk Kinse, Andries Termens, J. F. Dreijer, Pieter Hendriks, J. Schonberg, Jan Wouter, and Evert Ames. Lower: Agreed. Signed: J. B. Bakker. Below stood: Agreed. Was signed: J. Bleeke, secretary. Copy of Resolution Tuesday the 2nd of October, we, the undersigned commissioners, having convoked together the present chiefs of the vessels, sergeants, allies, and subjects, to whom we asked what they now judged to be necessary, having seen that we certainly would have been masters of Utang if they had had the heart to fall upon the exhausted remaining garrison, which, however, not only all the Europeans in command refused to do, but they have proven themselves unwilling towards Alas, and moreover it being found that no reliance is to be placed upon the Balinese for the capture of strongholds, who have now departed, and the rain does not allow the throwing up of bentings, so that one cannot yet depart from here—since a terrible slaughter has been made among the enemy, as one now has certain report—where the Company's vessels can impossibly lie any longer, but the question is whither; the Principality of Alas having to be well guarded and care necessarily also taken against an invasion into the lands of the allies, which lie exposed, as well as the kings personally urged to indeed also act with all might against the enemies themselves, or to arrange such a good settlement that we can rely on their assistance and also provide ourselves with provisions, of which everyone is destitute, and no longer in a position to make it good if every ally does not contribute according to his ability, nothing being to be had in the city of Alas, which moreover cannot be stripped of everything in order not to be forced to surrender by famine in case of siege; wherefore it likewise cannot bear too heavy a garrison beyond its inhabitants, the more so as the Balinese have made it very bare during their long stay with so large a force there; for all which reasons, and one being impossibly capable of executing anything this year, both by the course of the monsoon and our small force, it was unanimously approved provisionally to place half of the allies' people with a sergeant, two corporals, and twelve soldiers inside Alas, and to assist them according to the proportion of our means with powder, lead, round shot, flintlocks, etc., all under the supervision and authority of the scribe Helmkampff, who being knowledgeable there, can act with the Prince Datoe Badjo and further chiefs according to circumstances and the state of affairs; yet, however, first and beforehand the commissioners making such an arrangement and regulating on such a good footing as they shall judge proper; further, if weather and wind permit, to put Bekat also in a state of defense, as well as to proceed to Bima, in order to devise means for everything there at the earliest with the king and then well-accredited proxies, and also to provide the remaining people staying with us, in order then to employ them either by sea or land wherever it is serviceable, until such time as one is provided with such a force and opportunity that one can effectively attack Great Sumbawa, or indeed first Utang and Ree; and 36 pieces unserviceable flintlocks 33 ditto sidearms 32 ditto bayonets 31 ditto sword knots 33 ditto cartridge boxes 300 lbs. gunpowder 45 pieces bar shot of 2 lbs. 100 ditto round shot of 2 lbs. 60 ditto grapeshot of 2 lbs. 38 ditto bar shot of 1 lb. 60 ditto round shot of 1 lb. 60 ditto grapeshot of 1 lb. 25 lbs. lead flintlock bullets of To the Oppas: 425 lbs. gunpowder to account for the same in more detail and to use in case of extremity, against which to ship it back again in the said sloop; to that end entreating our ruling masters that we may be richly supplied with a formidable force, all kinds of heavy and light war material, ammunition of war, artillery, weapons, equipment, goods, consumables, and all necessities; and whereas the sloop the Verlore Zoon and the pantchiallang the Oppas, according to the testimony of the mates, are so leaky and lacking in almost everything, they necessarily need to be provisioned, and to dispatch the same at the earliest to Makassar, yet to take off from them, as to the former, a small [illegible] boat with accessories. Lastly, 15
Dutch transcription
van Maccasser onder dato den 23:' october 1765: Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765. met Datoe badjo verzonde kunnende zangare maar 50: man Contribuere waar om hij verzogt hun alle nog eens ernstig te onderhoude 't geen men deed maar tot onse groote verwondering ten and„ „woord krege dat de niet konde of dorste voor groot sumbawa maar wel na allas gaan om als de Baliers hulpe mede er best te doen van welke voornemens wat w' ook seide en hoe w' de ontrouw verwete niet afte krijge ware 't geen ons dan noodsaakte de reijse na derwaarts vast te stelle om er de gelegendheijt afte sien en de trouw der sumbawarese en baliers bevindende tragte te bewege om nevens ons groot sumbawa op't lijf te valle dan wel zo in 't geheel niet anders konde de vijanden egter ter zee en land alle afbreuk te doen, mitsg:s onse heeren gebiederen zo drae mo„ „gelijk verslag van zake te geve hebbende op de ster„ „ke instantie 's en door 't voorgeve anders niets te kunne uijt voere na rato van ons vermoge aan alle kruijt loot vuur stene snaphane etc:a verstrekt en op de g' Eerde approbatie en verkregene qualifi„ „catie van den welEd: agtb: heere gouverneur en raad te maccasser tot quartiermeester met ƒ14: ter maand aangesteld den mattroos Ian Iacob Middeldaal /:onderstond:/ Aldus besloten op de verlore zoon dag i aanden Jaare voorsz: /:was getekend:/ I: B. Bakker, I: H: voll Iunior, Dirk Kinse, Andries Termens, I: F: Dreijer, Pieter Hendriks, I:s Schonberg, J:n Wouter en Evert Ames /:lager/ Accordeert /:getekent:/ I: B: Bakker. /:onderstond:/ Ac„ „cordeert /:was getekent I: Bleeke, secret:s Copia Resolutie hebben wij ondergetekende gecommitteerdens Dingsdag den 2:' 8ber bij den andere geconvoceert de present wesende hoofde der vaartuijge zerge„ „ants Bandgenote en onderdane aan dewelke w' vroege wat z' nu oordeelde nodig te wese hebbende gezien dat w' zekerlijk meester van oetang ware geweest als z' hart gehad hadde op de afgematte overgeblevene besetting in te valle dog 't geen alle de in Commando we„ „dende Europeese weze dat niet alleen geweigert maar zig tot allas onwil„ „lig hebbe beloont mitsg. s bevonde en op de baliers tot het inneme van sterktens geen staat is te make welke thans vertrokke ende regen niet toelaat bintings op te werpe zo dat men nu nog niet eer /: alsoo een schrikkelijke slagting onder de vijoude is gedaan zoo als men nu zeker berigt heeft:/ van hier alwaar 'sComp: bodems onmogelijk langer kunne legge diene te vertrekke maar de vrage is waar heen dienende 't Prins dom Allas wel bewaart en noodzakelijk mede zorge gedrage te werde voor een in vasie in de lande der bondgenooten die bloot legge mitsgaders de koningen persoonelijk aange„ „spoort om wel zelfs mede med alle kragt tegens de vijanden te ageere of zodanig een goede schikking te bezorge dat w' ons op de hulp kunne verlate en ook ziegte verzien van mondkosten waar van een igelijk ont„ „bloot is en niet in staat het langer goet te make zo een ider bond genoot niet na pia - vermoge Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: — vermoge contribueert wesende in de stad allas niet te krijge 't geen buijte dien niet van alles ontbloote kan om in Cas van belegering door hongersnood niet tot overgaaf gedwonge te werde waarom dat almede geen te swaare bezetting buijte zijn Inwoonders kan lijde te meer de baliers 't zeer kaal hebbe gemaakt ge„ „duurende hun lang. verblijf met zo een groote magt aldaar om alle welke, rede„ „ne en men onmogelijk in staat is dit Jaar zo door 't verloop der mousson als onse kleijne magt iets te kunne uijtvoere een paariglijk wierd goedgevonde om de helft van de bondgenotes volkeren bij Provisie met een zergeant twee Corporaals en twaalff militairen binne Allas te legge en hun na rato van ons ver„ „moge te adsistere met kruijt loot scherp sua„ „phaane etc: alles onder 't opzigt en gezag van den schriba helmkampff welke aldaar kundig we„ „sende met de Prins Datoea Badjo en verdere hoofden nagelegentheijt en bevinding van zake kan handele dog egter eerst en bevorens door de gecomm: door zoodaanig een schikking te make en op een goede voet te regulere als zij zulle oor„ „deele te behoore voorts zoo weer en wint het toelaat bekat ook nog instaat van de fendie te stelle mitsg:s na Bima te gaan om daar ten eerste met de koning„ „en dan wel gecredentieerde gemagtigdens mid„ „dele op alles te berame ende overige bij ons blij„ „vende volkere mede te verzien om dan 't zij te zee ofte lande daar het dienstig is te em„ „ploijere tot er tijd men van zodanige magt en gelegendhijd is versien dat met effect groot su „bama of wel eerst oetang en Rhee kan aanstafte en 36: p:. onbeq: snaphane 33 „ _o zijdgeweiren 32 „ _. o bajonetten 31: „ _:o portepees 33 „ _:o patroontasse 300 lb: buskruijt 45 p:s Cnuppels van 2: lb: randscherp „ 2: „ 100 „ 60 „ druijve „ 2. „ 38 „ knuppels „ 1: „ 60 „ rondscherp „ 1: „ 60 „ druijve „ 1:„ 25 „ Lode snaphane kogels van Aan de appas 425: lb: kruijt om zulks nader te verandwoor„ „de en in verlegendheijd des noods te gebruijke daar en tege weder in gem: Chialoup afte schepe ten dien eijnde onse heere gebieders smeke om met een formidabele magt alderhand swaar en ligt krijgstuijg ammonitie van oorlog arthillerij wa„ „pen Equipagie goederen Comzumptie en alle nood„ „wendighedens rijkelijk werde verzien en ver„ „mits de Chialoup de verborezoon ende Pantjal„ „lang de oppas volgens getuijgenis der stuurlie„ „den zo lek zijn en meest aan alles gebrek hebbende noodwendig diene verzien te werde dezelve ten eerste na maccasser te depecheere dog daar van afte ligte als an de eerste een dors schoutje met toebehoore Laastelijk 15
English
From Makassar under date the 23:' 8ber 1765 From Makassar under date the 23:' 8ber 1765: Lastly, in order to keep the Makassarese Lammadi with us, while he says that many slaves etc. of the old Nene Ranga have fled to the mountains and to Marongie which has not yet been recaptured, as soon as opportunity permits also to send some vessels and men to see if those bondmen can be secured for the benefit of the Company and once again to gather the scattered Sumbawarese somewhat together, as well as to get some of his people inside Great Sumbawa, who should sound out the well-intentioned and inquire according to circumstances into the enemy's intentions, in order subsequently to govern oneself accordingly. Below stood: Thus done and resolved on the Honorable Company's sloop De Verlooren Zoon, day, month and year aforesaid. Was signed: I: B: Bakker, I: H:k Voll Junior, Dirk Hinse, I: G: Dreijer, P: Hendrik, I: Schoonberg and Evert Annes. Lower: Agrees. Signed: I: B: Bakker. Below stood: Agrees. Was signed: I: Bleeke secretary. Thursday After the opening of the meeting, the Lord Governor stated that he had to bring to the knowledge of the Council members the equally unexpected and exceptionally bad outcome of an expedition undertaken, pursuant to several secret resolutions confirmed at this table during the current year, for the restoration of tranquility in the Sumbanese Empire; an outcome, according to all outward appearances, caused by the incompetence of the commissioners employed for that purpose, principally the Bima Resident Jacob Bikkes Bakker. Who, instead of most earnestly pursuing the considerable successes obtained on the 19:e, 20:' and 28: September, and utilizing for that purpose the relief forces of Malays, Glissongers, and Palembangers sent from here, which arrived at his location not three days later, had already returned on the 23: of the same month from the place of his victories back to Papekat; thus leaving the old Nina Ranga, together with his son Daaeng Macroa and with them the entire remaining faction of the house of the deceased legitimate king Datoua Jarewee, in the lurch, without paying heed to the most earnest supplications made by them on the 29:' September Thursday the 8:' November A:o 1765. In the morning at nine o'clock. All Present. From Makassar under date the 23.:' 8ber 1765:— From Makassar under date the 23:' 8ber 1765 for highly necessary assistance with men and ammunition of war against the increasingly growing superior force of the hostile Sumbawarese and Wadjorese, who thereby became capable not only of recovering what had been lost shortly before, but also of destroying the Nina Ranga along with his people, followed by the most gruesome effects of fire and sword, against which the commissioners then dared not further oppose themselves, but turned the prows of the fleet under their command toward Allas, in order to combine with the Balinese warring there and, contrary to the intention of this Government, to inflict some damage upon the enemy that was entirely inconsequential to him, as was attempted at the negorij Oetang on the 12 and 18:e October with a most deplorable outcome. All of which is shown at large from a missive received the evening before yesterday by the sloop De Verloorene Zoon, as well as an attached continuation of an exceedingly extensive Daily Register, and short minutes hastily extracted therefrom, which upon further time and further opportunity ought to undergo a closer examination. Meanwhile, due to the turn of the monsoon and because of the great shortage appearing here as well of various necessary requirements, especially equipment and goods, thought must now merely be given to means of sufficient adequacy for the resistance of a declared enemy of the Company, the Taliwang prince, and for the clearance of a wasp's nest that, by its suspicious situation near the Straits of Allas, Lemboe, and Bali, has already for a long time caused reflection on moving the Bima Chief Residency thither, in order the better to keep an eye on things and to prevent as far as possible the infringements upon commerce, even in the products of these regions, and to curb the considerably increasing traffic of the Wadjorese to Bancahoeloe as well as in this sea. Regarding which the entire prospect would be ruined if the Sumbawa inhabitants were left unhindered to reap the fruits of their gained advantages, or if there were tolerated upon the throne of that country an old renowned pirate whose interests are inextricably linked to those of the Wadjorese.
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' 8ber 1765: Laastelijk om de makkel Lammadi bij ons te houde terwijl zegt er vele slave etc: van de ou„ „de nene ranga op de gebeigtens gevlugt zijn en na marongie 't geen nog niet heroveel is zo dra de gelegendheijd toelaat mede net eenige vaartuijge en volkeren te zende omme te zien of die lijfeigene ten behoeve der Comp: kan magtig werde en wederom de verstroide sumbawaree„ „se wat bij den andere verzamele mitsgs eenige van de zijne binne groot sumbanc zien te krijge die eens toetse de wel geintentiooneerde en vermene na de gelegendheijd van 's vij„ „ands voorneme omme zig vervolgens dan daar na te reguler /:onder stond:/ Aldus gedaan en besloten in sE Comp: Chialoup D' verlooren zoon dag maand in Jaare voorsz: /:was getekend:/ I: B: Bakker, I: H:k voll Iunior, Dirk Hinse, I: G: Dreijer, P: Hendrik„ I: Schoonberg en Evert annes /:lager/ Accordeert /:getekend:/ I: B: Bakker /:onderstond:/ Accordeert /:was getekent:/ I: Bleeke secret:s Donderdag Naa het openen der vergadering zegte de Heer gouverneur ter kennis van de Raads„ „leden te moeten brengen den Even on„ „verwagten als ongemeen slegten uijt slag eener Conform verscheidene secrete aan dese tafel in het loopend jaar g'arresteerde besluijten tot herstelling der Rust van het sumbasche Rijk ondernomenen Expeditie, volgens allen uijtterlijken schijn veroorsaakt door onkunde der daar toe geemploijeerde Commissianten prin„ „cipaalijk den Bimas Resident Iacob Bikkes Bakker, die in stede van de verkregene aan„ „merkelijke successen op den 19:e 20:' en 28: Sep„ „tember ernstigst te vervolgen en daar toe te gebruijken het nog geen drie dagen laten bij hem gearriveert ontzet der van hier overgezondene Maleijers Glissongers en Poelembankeengers reets op den 23: derzelven maand van de plaats zijner overwinningen te rug gekeert was naa Papekat laatende dus den ouden Nina Ranga nevens zijnen zoon Daaeng Macroa en met dezelve den nog overigen geheelen aanhang van 't huijs des overledenen wettigen kooning Datoua Jarewee als in de Pekel zetten sonder zigte kreunen aan derzelver den 29:' September Donderdag den 8:' November A:o 1765. 'S morgens te negen uuren Alle Praesent gedane Van Maccasser onder dato den 23.:' 8ber 1765:— Van Maccasser onderdato den 23:' 8ber 1765 gedane ernstigste smekingen om bodgenoo„ „digde adsistentie met manschappen en Ammunitie van oorlog tegens de hoe langer hoe meerder aangeroeijende over „magt der vijandige sumbawareesen en wadjareesen dewelke hier door in staat geraakt zijn niet alleen tot recuperatie van het kort bevoorens verloorene maar ook tot de vernieling van den Nina Ran„ „ga met de zijnen gevolgt door de gruwelijkste uijtwerkselen van vuur en swaart waar„ „tegen de Commissianten zig toen niet verder hadden duafen oversetten maar op de onderhebbende vloot de stevenen gewend naa Allas om met de aldaar oorlogende Baleijers te combineeren en Contrairie het oogmerk het oogmerk dezer Regee„ „ring aan die den vijand eenigen hem ge„ „heel onverschilligen afbreuk toe te dren„ „gen, gelijk zulks aan de negorij oetang op den 12 en 18:e october met eenen ten hoog„ „sten beklagens waardigen uijtslag geten„ „teert geworden was, alles het welke in het brede koomt te blijken uijt een eergisteren avond de Chialoup de ver„ „loorene zoon ontfangene missive als mede bij gevoegt vervolg van een buijten maatig geextendeert Dag Re„ „gisteren daar uijt met'er haast getrok„ „kene korte Notulen welke bij meer„ „dere tijd en nadere gelegendheijd eene nauwere Examinatie dienden te ander„ „gaan in tusschen dat nu door verloop mousson en wegens het zig ook hier op doend groot gebrek aan verscheidene noodzaa„ „kelijk vereijschtens bij zonders Equipagie goederen maar moest gedagt werden op middelen van genoegsaame suffican„ „ce tot resitentie van eenen gedeclareerden vijand der Compagnie den Taliwangsen prins en ter zuijvering van een morsuest dat door zijne nadenkelijke stituatie naa bij de straaten Allas Lemboe en Balij reets voor lange heeft doen over peijnsen de ver„ „plaatsing der Binasen hoofd Resi„ „dentie naa derwaarts ten eijnde het oog te beter in het zeijl te konnen houden dan wel de onderkruijpingen der Com„ „mercie zelfs in de Producten dezer gewesten naa vermoogen te beletten ende sedert korten tijd Considerabel vermeer„ voart „derende maarts der madjareesen naa Bancahoeloe mitsgaders in deze zee in te betuijgelen waar omtrent de geheele kans zoude verkrekgen zijn als men de sumbawasche In„ „gezetenen onverhindert liet pluk„ „ken de vrugten hunner verkre„ „gende advantagies ofte op den Rijks zetel van dat Land gedoogde eenen ouden vermaarden zee schuijmer wiens belangens aan die der wadjo „reesen onafscheidelijk verknogt zijn den omme 159
English
From Maccasser, under date 23 October 1765 From Maccasser, under date 23 October 1765: — in order then properly to provide against this, it was, upon the proposal of the Governor, deemed most advisable and resolved to dispatch with an express Prauw Paduackang to be hired for that purpose, via Java or directly as the opportunity shall present itself, to the Right Honourable the Supreme Government at Batavia with the utmost speed the aforementioned papers brought from Sumbawa, with a respectful request for the earliest possible provision of two ships not to be returned with sappanwood, manned by two hundred armed European as well as another two hundred Native soldiers under their officers; and, besides the necessary provisions, also supplied with all kinds of military stores, bombs excepted, of which there is still an ample supply on hand; whereupon from here, likewise, all vessels belonging to this government shall be made ready and manned with a good number of the Company's subjects, and thus it is trusted that what has been lost will not only be sufficiently restored, but also that all Sumbawa, through God's blessing and assistance, can be brought under the obedience of the Company; which, if now neglected, causes fear for the future, not so much of the ruin of the other allies across the water, as of an irremediable decline of the Eastern trade through underhanded schemes that it will then be difficult to discover, or else greater, more formidable measures than cruising expeditions will have to be undertaken, not without the heaviest expenses, in vain. And in order that, after obtaining the approval of Their Right Honours concerning the proposed design, one may not find oneself in any embarrassment regarding one thing or another, it was furthermore deemed necessary and understood to dispatch a supplementary requisition, to be charged to the expedition to be undertaken, of required equipage goods for a complete outfitting of the vessels then to be employed. Likewise, on account of the daily strengthening breaking through of the west monsoon, whereby the vessel to be dispatched might perhaps not be able to complete the voyage to the main settlement, it was approved and decided to order the commander of the same, in such a case, to touch at the eastern corner of Java and to deliver at Sourbaija a note to the Council there, so that they may take delivery of the packet of papers there, forward the same with the greatest possible haste to Batavia, and send the bearer thereof back hither. It was inscribed: Thus done and resolved at Maccasser in Castle Rotterdam, date as above. Signed: C. Sinkelaar, E. J. Beijnon, A. Peters, F. W. F. van Blijdenbergh, J. H. Voll, A. Ravensberg, and J. C. Cruijppenning. Below: In my presence. Signed: F. Bleeke, secretary. Below: Concurs. Signed: I. Bleeke, secretary. Having mentioned, among other things, in our last humble letter of the 1st instant, regarding whose safe delivery we have no doubt, that after we had been to the old Nene Ranga and mastered Marongie, we had received Your Right Honourable's missive of 27 August and the dispatched reinforcement of the natives, along with several other circumstances, with an enclosed resolution taken on the aforementioned date, from which it could be seen what we deemed necessary to undertake once the sloops had arrived, we now have the honour briefly to report, in continuation, that upon receiving news of where they lay... Right Honourable Sir, To the Right Honourable Sir, Cornelis Sinkelaar, Governor and Director of the Celebes, etc., etc., etc. Maccassar Maccasser, under date 23 October 1765
Dutch transcription
Van Maccasser onder dato den 23:' October 1765 Van Maccasser onder dato den 23:' october 1765: — omme waarinne dan na behooren te voor „bawa door gods zegen en bijstand gebragt „zien zoo wierd op de voorstelling te zullen konnen werden onder de gehoor„ van den Heer gouverneur raadsaamst „saamheijt der maatschappije het welk geoordeelt en geresolveert met een nu verzuijmt werdende voor den aan„ expres daar toe in te huurene Prauw „staande doet dugten niet zoo zeer de Paduackang over Java dan wel De„ ruisie der andere averwalsche Bondge„ „recte naa dat zig daar toe de gelegend„ „nooten als wel een onverstelbaar „beijd zal koomen op te doen de Edele verval des oosterschen handels door hooge Regeering tot Batavia spoedigst onder mijningen die men dan bezwaar„ te laten toekomen de voor geciteerde van „lijk zal konnen ontdekken of wel sumbawa aangebragte Papieren met meerdere formidabile middelen dan eerbiedig verzoek om eene zoo veel bekruijsingen niet sonder de swaarste mogelijk vroegtijdige bezorging van onkosten vrugteloos moeten doen in twee vervolgens niet sappanhout te retournerene schepen bemant „storten door gewapende twee Hondert En op dat men naa het erlangde Europeese benevens nog andere goedvinden hunner Hoog Edelheeden twee hondert Inlandsche Mili„ omtrent het voorgestelt desseijn zig over het een of andere en gene „tairen onder hunne officieren: en verlegendheijd bevinden mooge zoo behalven de nodige levens middelen nog voorzien met alderhande wierd nog noodig geoordeelt en ver„ krijgs=behoeftens /: uijtgezondert „staan de afzending van eenen Bomben die men nog rijkelijk ten lasten der te ondernemeren aan handen heeft:/ wanneer van hier Expeditie te brengenen Naa= Eijsch. mede in gereedheijd staan gebragt van benoodigde Equipagie goe„ ook met een goedgetal sComp:s „deren tot eene Compleete uijt„ onderdaanen bezet te werden alle in „rusting der als dan te em ploij„ dit gouvernement te huijshoorende „eerene vaarthuijgen vaarthuijgen en dus danig vertrouwt werd het verloorene niet alleenig genoeg Desgelijks is wegens tot dagelijks „saam herstelt maar ook geheel sum„ bawa sterken 161 Van Maccasser onder dato den 28:' october 1765. sterken doorbreken der wesmous„ „sen waar door misschien het te verzen „dene vaartuijg de reijse naa de hoofd „plaatze niet zoude konnen volbrengen goedgevonden en beslooten den gezag „voerder van het zelve te gelasten om in zulk een geval den oosthoek van Iava aan te doen en tot sourbaija te bestellen briefje aan den Raad aldaar om het Pacquet papieren aldaar te ligten het zelve ten alder„ „spoedigsten naa Batavia te bezorgen en den Brenger daar van herwaarts te rug te zenden /: onsterstond:/ Al„ „dus gedaan en geresolveert op maccasser in 't Casteel Rotter„ „dam dato voors: /:was getekent:/ C:s Sinkelaar, E:s I:s Beijnon, A:s Peters, F: W: F: van Blijdenbergh, J:n H:k Voll, A:s Ravensberg, en J:n C:n Cruijppenning /:lager:/ mij prae„ „sent /:getekent. / F:s Bleeke, secretaris, /onderstond:/ Accordeert /:was getekent:/ I: Bleeke, secret:s In onse laast onderdanige de dato 1: deser aan wel„ „kers goede bestelling niet twijvele onder andere gemelt hebbende dat W' na de oude nene ranga ware geweest marongie overmeestert uw Ed: Groot Agtb: missive van den 27:' aug: en 't gesondene secours der inlanders ontfange hadde nevens meer andere omstandighede met een bij gevoegt besluit op gem: datum genome waar uit te sien Wat w' nodig hebbe geoordeelt bij der band te vatte als de chialoepen waren gekomen zo hebben w' thans de eere ten vervolge kortelijk te melde dat w' tijding krijgende waar die lage Wel Edele Groot Agtbare Heere Aan den Wel Edele Groot Agtb: Heere Cornelis Sinkelaar gouverneur en Directeur desercelebes &:a &:a &:a Maccassar Maccasser onder dato den 23: 8ber 1765 Maccasser niet E Van 163