Inventory 3337
Japan · 1,766 pages · 332 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
386 From Maccasser the 29th of June 1771 Translation of a Malay Letter Written by the Allies across the shore, the Kings of Bima, Dompo, Sangar and Pekat, to the Right Honourable Rigorous Venerable Lord David Boelen, Extraordinary Councillor of the Dutch Indies, as well as Governor and Director of this Coast of Celebes. After the ordinary compliments, we collectively request of His Right Honourable Rigorous that the matter regarding the hostile conduct of Haman and Jenelie Kankeloe named Lakatoeroeng, who are currently in the hands of the Honourable Company, and what we on the land of Tambora together with our Resident have already settled, may not be broken, but indeed remain valid, according to the contents of our contracts, for in case the matter settled by us and the Resident is broken, we shall then no longer be credible. We request that they may not be able to return to the land of Tambora, but be sent wherever it shall please the Honourable Company; from Maccasser the 29th of June 1771 and we further collectively and very humbly request the favour of the Honourable Lord as well as the Council to let the King of Tambora depart again for his land, and that he may be restored to his authority and governance over his land and peoples as before, so that he might thus be enabled to show his oath and duty to the Honourable Company. Below was written: written in the land of Bima, the 22nd of the month Roemallang in the year 1184. Translation 388 From Maccasser the 29th of June 1771 Translation of a Malay Letter written by the King of Bima to the Honourable Lord as well as the Council. After the ordinary compliments, I expressly make known by this regarding the contents of the letter from the Honourable Lord addressed to my brother the Resident, in which it is stated that we, the Allies across the shore, must collectively look after the best interests of the King of Tambora and his subjects, about which I am very glad since the Honourable Lord still causes the laws and customs among us to remain fully in effect. Furthermore, to also bring to the knowledge of the Honourable Lord that I am very astonished and can get no conception of the connection of the matters regarding the statements of Toerelie Baroeboen and Toerelie Kankelo, both of whom have come from Maccasser, since the same are very contradictory; wherefore I once again very humbly request the favour of the Honourable Lord to promptly give proof of approbation to us through a rightful from Maccasser the 29th of June 1771 verdict, so that the discord among the Tamborese might swiftly disappear. Below was written: written in the year 1184 in the land of Bima on the 22nd of the month Roemallang. This 390 From Maccasser the 29th of June 1771 This letter is written by all the grandees and subjects of Tambora, namely Kalie Toerelie Woewoe, Jeneli Kankielo, Jeneli Asie, Jenelie Waroe, Jenelie Larada and their glarrangs, for reasons that the Lord Resident, together with all Allies, desired that we should again accept our King and obey him, upon which we collectively, thousands of times under the soles of the feet of the Honourable Company as well as the Lord Resident and all Allies, request to be excused therefrom, since we have collectively resolved never to want to see our King again or hear him named, and we together would gladly want to see Toerelies Kankilo as our King, as we think that he can restore us again to our former state. However, should such not happen, we shall remain content with that person whom the Honourable Company, the Resident and all Allies together shall see fit to elect as our King. From Maccasser the 29th of June 1771 Collective reply. Was signed: Kalie Toerelie Woewoe, Jenelie Kankilo, Jenelie Asie, Jenelie Waroe and Jenelie Larada. Translation 392 Maccasser the 29th of June 1771 Translation of a Buginese Letter Written by the King of Bonij, to the Lords Governors at Maccasser, Reading as follows: After the ordinary compliments, I hereby make known to the Honourable Lord that I have duly received His Most Honour's previous letter regarding the hijacked bark; I had in that regard also understood by rumour that the hijacked bark had been brought to and sold at Mampawa, and that half of its laden goods had been carried off by the Wadjoese who hijacked the bark to Sumbauwa, and the other half by the Mandarese murderers to Passier. However, being unable to rely on these rumours, I immediately sent out emissaries to inquire further into this; but in the meantime I received Your Right Honourable Rigorous's further letter via the emissary Glarrang Patselang, so that, as I still expect the sent emissaries to return, I can for the present do nothing in this matter, while I now prepare myself to depart thither, and if it please God to grant me health, I hope to confer further on this with Your Right Honourable Rigorous and his deputy as to what is best, from Maccasser the 29th of June 1771 as we are obliged to take part therein. Below was written: Written within Bonij at the royal house on the 2nd of April, on Sunday, Anno 1771. Translation of a note folded and enclosed in the letter of His aforementioned Highness, containing the answer of the collective Boniers, Reading thus: From the letter of the Honourable Lord brought by Glarrang Patselang, we have understood very well the intention of His Right Honourable Rigorous, which has clearly been set down article by article, and from which it is sufficiently evident that the Mandharese are complicit therein, wherefore we might also demand from them restitution of the plundered goods; but since His Highness is about to depart for Maccasser, we Boniers shall conduct ourselves according to the decision of His Highness and the Lords Governors as faithful subjects. Below was written: For the translation was signed: I: Bruyman Translation 71:
Dutch transcription
386 van Maccasser den 29: JIunij 1771: Translaat Malijdse Brief Geschreeven door de overwalsche Bondgenooten de koning en van Bima dompo Sangar en Petiat Aan den wel Edele Gestrengen Agtbaaren Heer David Boelen Raad Extra or„ dinair van nederlands Indie, mitsgaders Gouverneur en directeur deser Custe Cele, bes. Na de ordinaire Complimenten versoeken wij gesamentlyk aan zijn wel Edele gestr: dat de saake weegens de vijandelijke gedoentenis van haman en Ienelie kankeloe genaamt Lakatoeroeng die thans in handen van d'E Comp: zijn, en 't geen wij op het land van Tambora benevens onsen Resident reeds afgedaen niet mag verbrooken worden maar wel stand grijpen, gelijk den inhoud von onse Con„ tracten want ingevalle de afgemaakte saake door ons en den resident verbroken word so sij wij dan niet meer ge„ loofwaardig wij versoeken dat deselve niet op het land van Tambora mogen kunnen maar te versenden waar heen het d'E Comp: sal komen van Maccasser den 29:' Iunij 1771: te behagen en versoeken wij verders gesamenlijk aan den Edele Heer benevens den raad zeer nedrig degunst om den koning van Tambora weder na sijn land te latten vertrekken en dat hij in sijn gesag en regeering over desselfs land en volkeren mag gesteld worden gelijk bevorens op dat hij dus in staat mogt gebragt worden om zijn Eed en opligt aan d'E Comp: te betoonen /onderstond:/ geschreeven op het land van Bima den 22:e van de maand Roemallang in 't Iaar 1184: Translaat 388 Van Maccasser den 29: Iunij 1771: Translaat Malijase Brief geschree„ ven door den koning van Bina Aan den Edele heer Benevens den Raad, Na de ordinaire Complimenten Maaken bij desen Expresselijk bekent wegens den inhoud van de Brief van den Edele heer gerigt aan mijn broeder den Resident waar in vermeld staat, dat wij overwalsche Bond„ genooten gesamentlijk het best wille van den koning van Tambora en desselfs onderdaanen moeten behartigen waar over ik seer verblijd ben vermits den Edele heer de wetten ende gebruijkelijkheeden bij ons nog alle doedstand grijpen wijders om de Edele heer ook ter kennis te brengen dat ik seer verwonderd ben en geen concept van de Samenhang der saaken kan krijgen weegens de geseg„ dens van Toerelie Baroeboen en Toerelie Kankelo, welke beijde van maccasser gekomen zijn vermits deselve seer zijn Contrarieerende weshalven versoeken ik nogmaals zeer ne„ „drig de gunst van den Edeleheer om ons door een regtma„ tige van Manasser den 29 Iunij 1771: tige uijtspraak spoedig te willen blijken geven van approbatie op dat de onEenigheijd van de Tamboereese schielijk mogt verdwijnen /onderstond:/ geschreeven in't Jaar 1184 op 't land Bima den 22: van de maand Roemallang Deese 390. van Maccasser den 29 Iunij 1771: Dese brief is geschreeven door alle Rijks„ „grooten en onderdaanen van Tambora, namentlijk Kalie Toevelie woewoe, Ieneli Kankielo Geneli Asie Ienelie Waroe, Ienelie Larada en desselfs glarrangs om reedenen de heer resident ne„ vens alle Bondgenooten begeerden, dat wij wederom onsen koning moesten aanneemen en deselve te gehoor„ saame, waar op wij gesamentlijk duijsenden maa„ len onder de voet soole van d E Comp: nevens den heer resident en alle bondgenooten versoeken om daar van g'Excuseert te mogen werden dewijl gesament„ „lijk ons voorgenoomen hebben om onsen koning nooijt meer te willen sien of hem te hooren noemen en wij te saamen Toerelies Kankilo voor onse kooning gaarne soude wille sien also wij denken dat deselve ons weederom inde voorigen staat kan brengen Tedog so sulx niet geschieden mogt sullen wij ons te vreeden houden met die geenige die d' E Comp den resident ende gesa„ „mentlijke Bondgenooten sullen konnen goed te vinden tot onsen koning teverkie sen van Maccasser den 29 Iunij. 1771: sen andwoord gesamentlijk /was Geteekend:/ Kalie Toerelie Woewoe, Ienelie Kankilo, Tenelie. Asie Jenelie Waroe en Jenelie Larada Translaat 392 Maccasser den 29. Iunij 1771: van Translaat Boegineese Brief Geschreeven door den Koning van Bonij, Aan de heeren Gouverneurs te Maccasser Luijdende als volgt. Na de ordinaire Complimenten zoo maake bij deesen aan den Edelen heer bekend dat hoogst desselfs voorige brief wegens de afgeloopene Barcq wel ont„ fangen hebbe ik had dien aangaande almeede bij gerugt ver„ staan dat die afgeloopene Barcq zoude sijn gebragt in verkogt op mampawa, en dat dies ingeladene goederen voor de helfte door de wadsoreesen diebarcq hebben afgeloopen na sumbauwa ende weder helfte door den mandareese moordenaars na passier zoude vervoerd geworden sijn Egter op deese gerugten geen staat kunnende maaken heb ik ten Eersten sendelingen uijt gesonden om zig hier op nader te Informeeren dog middelerwijl ontfing ik uwel Ed gestr: nader schrijven per den sendeling glarrang Patselang zodat ik den uijtgesondenen als nog terug verwagtende voor teegenwoordig in deese saake niets doen kan terwijl mij thans naaste om naderwaarts te vertrekken en so te god behaagd mij gesondheijd te verleenen hoop ik met uwel Ed: gestr: en desselfs vervanger hier over nader te sullen raadpleegen, wat 't beste van Maccasser den 29 Iunij 1771: beste is also wij verpligt zijn daar in deel te neemen /:onderstond:/ Geschreeven Binnen Bonij op 't koninglijk huijs den 2: april op sondag Ao 171: Translaat van Een briefse toegevouwen en geslooten in de Brief van sijn hoogh:d voorn: behelsende het antwoord van de gesamentlijke Boniers, Luijdende aldus uit de brief van den Edel heer door glarrang Patselang aangebragt hebben wij seer wel verstaan de intentie van zijn wel Ed: gestr: die duijdelijk bij articuls wijse is ter weer gesteld en waar uit genoegsaam Consteert dat de man„ dhareesen daar aan handdadig zijn waarom wij dan ook van deselve restitutie der geroofde goederen zouden kunnen af Eijsschen dog dewijl zijn hoogheijd namac„ casser staat te vertrecken zullen wij Boniers ons aan 't besluit van sijn hoogheijd ende heeren gouverneurs als getrouwe onderdaanen gedraagen /onderstond voor de Translatie was geteekend:/ I: Bruyman Translaat 71:
English
394. From Maccasser the 29 June 1771: Translation of a Malay letter written by the joint dignitaries of the realm of Tambora, Foreli hankelo, Foreli waoe, the kalie Boemi Loewa, Djeneli Kankilo, Djeneli Asi, Djineli waroe, together with all glarrangs and the collective subjects, to the Right Honorable, Valiant, and Esteemed Lord Governor David Boelen. After the customary compliments, In the hope that our previous emissary will already have appeared before your Right Honorable, Valiant, and Esteemed Lordship, we take herewith once again the liberty of dispatching this emissary of ours, alongside that of the King of Bima, to convey this letter of ours, as it has come to our ears that Sergeant Asat is said to have taken letters along in the name of all Allies. We must therefore declare that those letters were drafted by the Resident on Tambora and sent to Bima by Anthonij to have them stamped with the seal and signed by the King of Bima, but not that the Allies drafted that letter out of their own volition; and our emissary named Boemie sango heard all the Allies here say as much, namely that they did not draw up the letter, but rather the Resident did, and since he represented the Honorable Company here, From Maccasser the 29 June 1771 they did not dare refuse to sign it. For which reasons we once more humbly prostrate ourselves under the soles of the feet of your Right Honorable, Valiant, and Esteemed Lordship, requesting that our King may not be sent back here, as it will be impossible for him to desist from his evil practices, and we will then be forced to scatter far and wide. For his ill-treatment has already been sufficiently evident since the time of the Residents Deefhout and Bakker and up to the present day; and that the Regent of the realm has fallen into misfortune is for no other reason than solely on account of this matter. Wherefore we once more, a thousand times, under the soles of the feet of your Right Honorable, Valiant, and Esteemed Lordship, humbly request, both great and small, old and young, that it may no longer be required of us to remain under that yoke. We also make known to the Right Honorable, Valiant, and Esteemed Lord that Ioveli Tambora and Foreli Barambong, who departed with us in a vessel from Macasser and have arrived here, both presented themselves to their subjects, but were not accepted by the subjects because they are well-disposed toward the King. Written in the land of Tambora on the 7th of the month Dhu al-Hijjah on a Saturday in the year 1184. For the translation, signed: J. Brugman. To the 396 From Maccasser the 29 June 1771: To the King of Tanette After friendly greetings, Having been informed by Sergeant Routse that your Highness refuses to pay him the 300 bundles of paddy for which the village of Kekeang was recently tithed; it is indeed true that as long as your Highness had those fields cultivated yourself, moderation was exercised in that regard toward you, but now that your Highness has already long since relinquished them in favor of another, it is far from the case that one would be obliged to continue that indulgence for the benefit of such a person. I therefore request that your Highness see to it that this due, along with another 35 gantas of rice which the anrong goeroe Laijma likewise refuses to pay, is promptly settled with the aforementioned sergeant and handed over to him in full, From Maccasser the 29 June 1771. and handed over to him in full, for which his departure from there seems solely to be waiting. Maccasser, in the Castle Rotterdam, the 26 October 1770. Was signed: Boelen To the 398 From Maccasser the 29 June 1771: To the King of Bonij After the customary greetings, I find myself compelled to inform your Highness how, in the past month of August, the Bone recruitment officers, assisted by Aroe Theko and Dam manackoe, have dared to plunder a certain Lamaije, a lawful subject of the Honorable Company belonging under Gantavang in Boelecomba, and violently rob him of his property, under the pretext that, being a Bone person, he had refused to perform court services. This matter having been subjected to an investigation, it was manifestly and completely proven through the testimony of the Regent of Gantavang and his glarrang, alongside all the elders of that district: That this Lamaije's grandfather and grandmother were subjects of the Honorable Company, therefore also his mother; but the latter, having married a Bone man from Caijon, had four children by him who were divided between the Honorable Company and Bone, of which this Lamaije is one of those who remained with the Honorable Company. Concerning this bold and arbitrary conduct of the aforementioned Aroe Theko and Dam manacka, I have had your Highness's deputy here questioned, and requested that he send a Bone emissary, provided with sufficient orders, to the Pennang of
Dutch transcription
394. Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Translaat Maleijdse Brief Geschreeven door de geda¬ mentlijke Rijksgrooten van Tambora Foreli hankelo Foreli waoe, den kalie Boemi Loewa Djeneli Kanki„ lo, Djeneli Asi Djineli waroe neffens alle glar„ vangs en de gesamentlijke onderdaenen aan den wel Ed: gestr Agtb: Heer Gouverneur David Boe„ len. Na de Gewoonlijke Complimenten In hoope dat onsen voorigen zendeling reets voor uwel Ed: Gestr: agtb: zal zijn verscheenen zo neemen wij bij desen alweeder„ „om de vrijheijd deesen onsen zendeling neffens die van den koning van Bima te depecheeren ter overbreng van deesen onsen brief dewijl ons ter ooren gekomen is dat den zergiant Asat brieve uijt naem van alle Bondgenooten zoude mede genomen hebben wij moeten dan bekennen dat die brieve door den resident op Tambora zijn opgemaakt en door Anthonij naar Bima gesonden om deselve door den Koning van Bima telaten Chiappen en teekenen maer niet dat de bond„ genooten die brief uit Eijge motive opgemaakt zoude hebben en zulx heeft onsen zendeling gen„t Boemie sango van alle de Bond„ genooten alhier hooren zeggen dat zijl de brief niet hebben opge„ steld-maar wel den Resident endewijl hij alhier d E Comp: repre„ senteerde Van Maccasser den 29 Iunij 1771 senteerde hebben zijl: deselve te onderteekenen niet durven wijgeren, om welke reedenen wij andermaalen onder de voetsoole van uwel Ed: gestr: Agtb: otmoedig zijn versoekende dat onsen koning niet mag herwaerds gesonden werden also hi onmogelijk zijne quade gedoen„ =tens sal kunnen nalaten en wij dan genoodsaakt zullen zijn ons wij den zijd te verstrooijen want desselfs quade behandeling is bereets al ten tijde van den resident Deefhout, Bakker en tot heeden toe genoeg„ saam gebleeken en dat den Rijksbestierder ongeluckig is geworden is door geen anderen redenen als enelijk om dit Historiaal, waar bij nogmaals duijsendmaalen onder de voetsole van uwel Ed: gestr: Agtb: nedrig versoeken, zo groot als kleijn oudt en Iong da 't niet meer van ons geverg mag werden om onder dat Ioek te staan. ook maake wij aan den wel Ed: gestr: Agtb: Heer bekent dat Io„ „veli Tambora en Foreli Barambong die met ons in een vaartuig van Macasser vertrocken en alhier g'arriveerd zijn sig beijde hebbe ver„ voegt bij hun onderdaanen, maar sijn niet door de onderdaanen g'accepteerd, om reedene dat sij den koning genegen sijn /:onderstond:/ Geschreeven op 't land van Tambora den 7: van de maand doel Hadsie op Saturdag in 't Iaar 1184: /:lager:/ voor de translatie /getekend:/ J„t Brugman, Aanden 396 van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den koningen van Tanette Na vriendelijke begroetingen onderrigt van den sergeant Routse dat u hoogh:t aan hem komt te weijgeren de voldoening van zodanige 300 bossen padij als waar voor de negorij kekeang onlangs is vertient geworden wel is het de waarheijd dat zo lange u hoogh zelve die velden heeft laten bewerken men in schickelijkheijd daar omtrent ten uwen reguarde „gebruijkt heeft gehad maar nu dat u hoogh:t reeds lange daar van ten faveure van een ander heeft afstand gedaan is, het verre daar van af dat men ge„ „noodsaakt zoude zijn bij die in dulgentie ten behoeve van den sodanigen temoeten blijven Continueeren, Ik versoeke u Hoogh: dierhalven te willen besorgen dat dese geregtigheijd ne„ vens nog 35 gants rijst /die den anrong goeroe Laijma mede wijgert te voldoen:/ spoedig met den voorm: sergeant verevent en onverkort Van Maccasser den 29 Iunij 1771. onverkort aan den zelven werden afgegeven waar na sijn vertrek van daar alleen schijnt te wag„ „ten /:onderstond:/ Maccasser in 't Casteel Rot„ terdam den 26: 8ber: 1770 /:was geteekent „r Boelen Aan den 398 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den koning van Bonij Na de gewonlijke begoetingen Ik vmde mij genoodsaakit aan u hoogh: tekennen te geeven hoe in de gepasseerde maand augustus de Bonische volk wervers geadsisteerd van aroe Theko en Dam manackoe hebben durven onderstaande sekere Lamaije s E Comp: wettig onderdaan en gehooren„ de onder gantavang op Boelecomba te plundeeren en van het zijne gewel„ dadiglijk te beroven onder voorwendsel dat hij een Bonijer sijnde gewij„ „gert zoude hebben hofdiensten te doen. Desesaak tot ondersoek gebrakt sijnde is het door de getuigenis van den regent van gantavang en zijn glarrang nevens alle de oudsten van dat district manifest en volkomen gebleken, Dat desen Lamaijes groot vader en groot moeder sE Comp: onderdaanen zijn geweest ergo zijne moeder dog dese laatste gehuwe„ lijkt geweest met Een bonijer van Caijon teelden zij bij denselven vier kinderen die tusschen d Ed Comp: en Bonij verdeelt zijn waar van desen lamaije eene der geenen is die aand E Comp: zijn verbleven Ik heb over dit stoutmoedig en willekeurig bestaan vanden voorsz: Aroe Theko, endamn manacka u Hoogh steedehouder alhier laten onderhouden en versogt hij wilde Een Bonijse sen„ „deling, voorsien van genoegsaam ordre naden Pennang van
English
From Maccasser, the 29th of June 1771 to dispatch from Boelecombo with absolute orders for a full restitution of all the stolen goods of this unfortunate Lamaijoe, and proper satisfaction for that violence committed against this man thereby: who thereupon sent the soeroe Iamalallang accompanied by the Honorable Company's emissary Dain mand Iarekie thither on the 13th of October for that purpose. Yet in all the elapsed time until today, not a third part of the stolen goods has been received back by her, as under these and other flimsy pretexts they seek to delay the matter and dare to make sport of my aforementioned emissary almost openly. And lest anything should be lacking to grieve my vexation and indignation over this unjust and insolent conduct in the most sensitive manner, they even dare presume to urge this emissary of mine to desist from the mandate that was expressly given to him by me to carry out. The enclosed letter, which is couched in a threatening tone and has the signature of your Highness's Regent at the top, can convince your Highness of whether the Regent acts directly herein which I do not wish to believe of the old man or whether his seal has been used clandestinely by another for that purpose, I do not know for certain, but this I know positively, that I recognize no one here authorized to urge my emissary, in a threatening manner, to desist from executing the mandate that was given to him by me, as he is obliged to obey only me and no one else herein; and whoever has anything to say or bring against it ought to address not my servant, but me about it in a discreet manner, when I am prepared to give such reasons for my actions, and even, in case I can be convinced of being in the wrong on my side, to give satisfaction. I know your Highness to be too reasonable, and to have too much regard for the respect of the Honorable Company, for your Highness not to agree with me completely in this. I also know your Highness to be too generous not to provide me with full satisfaction and reparation for this extravagant conduct of the aforementioned Aroe Theko and dain manacko. I therefore request, and most urgently insist upon, the full restitution of all the plundered goods of the aforementioned Lamaije, who is truly known as a genuine subject of the Honorable Company, and is recognized as such even on Caijoe, under which the aforementioned perpetrators wish him to sort. The bearers of this letter, the assistant interpreters Bartels and Mulder, especially the latter, who is knowledgeable of the entire course of this matter, will be able to further assure your Highness thereof. Your Highness's prolonged absence causes me these and various other unpleasantnesses, which I am certain some of your Highness's subjects would not dare to undertake if your Highness were present here. I therefore long all the more for your speedy arrival here in good health, inviting and admonishing your Highness thereto repeatedly in the most friendly manner. I From Maccasser the 29th of June 1771 As a token of my affectionate remembrance, I accompany this with a small cask of butter, which I wish your Highness may consume in good health and with pleasure. Was written below: Maccasser in Castle Rotterdam the 30th of October 1770. Was signed: D: Boelen To From Maccasser the 29th of June 1771: To the King of Dompo After the usual greetings. Regarding the dispute between yourself and Sangar concerning the boundary line, I must confess that from what was accomplished in this regard previously, much less from your letter, I have not been able to shed any light to be able, for the present, to judge and decide upon it other than was done during your presence here in the presence of the other Allies. But in order to measure out the full measure to you, I have decided to commission someone thither in the coming spring for a closer investigation of this question, when I shall expect that you will conduct yourself with more discretion and less passion and precipitancy in that inquiry than has appeared to my dismay that you displayed during the earlier convocation of the allies there, where no passion or hot-headedness should indeed have had a place. And as for Samparadja and his subordinates along with the 65 slaves of Sangar, I desire and expect that you shall fully restore the same to Sangar without resorting to a number of flimsy pretexts and excuses such as have appeared to me on this subject in your letter; indeed, you are obliged to do so pursuant to the judgment delivered here by the other Allies, and you have also promised to fulfill it. I therefore advise you not to make yourself guilty of any disobedience, for your own good. Was written below: Maccasser in Castle Rotterdam the 8th of November 1770: was signed D: Boelen. To
Dutch transcription
Van Maccasser, den 29 Iunij 1771 van Boelecombo afvaardigen met volstrekten last tot een volkomen restitutie van alle de geroofde goederen van deesen ongeluckigen Lamaijoe, en behoorlijke satisfactie over die gepleegd geweld desen man hier door aangedaan: die daar op den soeroe Iamala„ „lang /:vergeseld van sE Comp:s zendeling Dain mand Iarekie na derwaarts op den 13: Iber ten dien Eijnde heeft afgesonden gehad edog in al den verloopen tijt tot op heeden is, door haar nog geen deerden deel van het geroofde te rug ontfangen wijl zij onder dese en geene metige voorwendzelen de saak zoeken te dilaijeeren en met mijner voorn: zendeling genoegsaem duijdelijk als den spot durven drijven en op er nog iets aan mogte kome te manquee„ „ren om mijne ergernis en verontwaardiging over desen onregtvaar„ „dige en brutalen handel op het aller gevoeligste te gerieven durft men zelfs onderstaan dese mijnen zendeling afte manen van den last die door mij aan hem uitdrukkelijk is gegeven ter uit voer te brengen de nevens leggende brief die in een drijgende toon is ingeligt en het signatuur van u hoogh: Rijksbestierder aan het hoofd heeft, kan u hoogh: daar van overtuigen of den Rijksbestierder hier inn: direct ageert /: 't geen ik vao den ouden man niet wil vertrouwen dan wel of sijn zegul door een ander daar toe Clandestin is ge„ bezigt, weete ik niet zeeker maar dit weet ik gewis dat ik niemand hier bevoegd kenne, om mijnen zendeling op eendrijgende trant af te manen, den last die aan hem door mij is gegeven, ter Executie te leggen daar hij verpligt is alleen mij in anders nie„ mant 400 Van Maccasser den 29. Iunij 1771: niemand hier in te moeten gehoorsaamen en den geene die iets daar tegen te zeggen of in te brengen heeft niet mijn dienaar maar mij daar over op een discreete wijse behoort aan te spreeken wanneer ik bereijd ben den sodanigen reedenen van mijn doen, en zelfs ingevall ik overtuigd kan werde aan mijne zijde ongelijk te hebben satisfactie te geven. Ik kenne u Hoogh: te billijk en dat deselve te veel regard voor het ontsag van d'E Comp: heeft dan dat u hoogh: mij dit niet volkomen zoude toestemmen, ook kenne ik u Hoogh: te Edelmoedig dan dat deselve mij niet een volledige voldoening en reparatie over dit buitensepoorig bestaan van den voorschree„ ven Aroe Theko en dain manacko soude besorgen, Ik versoeke dan dierhalven daarom op en om de volleedige vestitutie van alle de geplundeerde goederen van den voorsz Lamaije ten aller in stantigste, die werkelijk een egt onderdaan vand EComp: gekent en zelfs op Caijoe waar onder de voorsz geweldenaars willen dat hij soude sorteeren daar voor erkent werd de brengers van desen Brief de onder Tolken Bartels en Mulder in sonderheijd den laatsten die het geheele beloop deser saak kundig is zal u Hoogh: daar van nader kunnen vergewissen. u hoogh:t langwijlig afweesen baart mij deese en geene meer andere ongenoeglijkheeden die ik mij verseekere dat sommige van u hoogh: onder„ daanen niet soude durven ondernemen ingevall u hoogh:t hier opresent was ik verlange daarom des te meer na desselfs spoedige herwaarts komst inge„ sondheijd u hoogh: daar toe bij herhaaling nodigende en vermanende op het vriendelijkste Ik van Maccasser den 29 Junij 1771 Ik laat deese tot een bewijs van mijn genegen aandenken verzellen van Eeen vaatse met Boter, die ik u hoogh: wensch ingesondheijd en met genoegen temogen Consumeeren /:onderstond:/ Maccasser in het Casteel Rotterdam den 30 8ber: 1770 /:was ge„ teekend:/ D: Boelen Aan 402 van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den koning van Dompo Na gewoonlijke Begroetingen wat het geschil tusschen uwe en Sangar wegens de Lisniet schijding betreft moet ik bekennen uijt het geen daar omtrent „nu I„o is bewerk stelligt veel min uijt inwen brief geen ligt te hebben kunnen schepen om daar op anders dan uE aan weesen alhier in de tegenwoordigheijd van de overige Bondge„ „nooten is geschied voor als nog te kunnen oordeelen- en besluijten, dan om uE den maat boorde vol toe te meeten heb ik beslooten in het aanstaande voor Iaar ijmand naderwaarts ter nader ondersoek van deese questie te Committeeren wanneer ik verwagten zal dat uE meer discrete en minder drift en voorbarigheijd zig bij die en queste gedraa„ gen sal, als mij tot ontstigting is gebleeken, dat uE bij de I„o Convocatie der bondgenooten aldaar heeft betraagt waar bij geen Passie of heet hofdigheijd immers plaats behoorde te hebben gehad En wat Samparadja en sijne onderhoorige nevens de 65 slaven van Sangar betreft Ik begeere en verwagte dat uE deselve aansangar volleedig sal restitueeren sonder sig te van Macasser den 29 Iunij 17 te behelpen met een deel metige voorwendzelen en Excusen zo als mij op dit stuk bij uwen brief sijn voorgekomen immers is uwe daar toe ingevolge het gewijsde alhier door de overige Bondgenooten verpligten hebt ook aanquoo„ „men daar aan te sullen voldoen ik raade uwe dier„ halven zig aan geene ongehoorzaamheijd schuld te maaken te uuren beste onderstond/ Maccasser in het Casteel Rot„ Boelen terdam den 8: 9ber: 1770: was geteekend D: Aan 771
English
404 From Makassar the 29th of June 1771. To the King of Bone After the customary greetings. I have duly received Your Highness's letter through my envoys. It has pleased me that Your Highness has judged the matter of the mistreated Lamaije according to equity, as that man was truly wronged, and thus the affair required no further investigation, which is why I did not wish to trouble Your Highness with doing so. The packet of cloves and the 4 pieces of linen have been handed over to me, for which I thank Your Highness. It serves me in some measure as proof of the loyalty of the people of Bonerate, that they confiscated those illicit trade goods brought there for sale by the treacherous people of Calesoesoe. I further request Your Highness to be pleased to establish strict orders there to avert all forbidden trade, and also that Your Highness will be pleased to appoint a faithful and alert person closer to this area in place of the deceased, upon whom the Honourable Company can fully rely. According to the instructions from the Supreme Government of the Indies at Batavia in their Honours' most recent letter, five Mandarese vessels that were not provided with proper passes were detained there in the past year by the Resident of Palembang, and of the people on board, 90 men and 39 women were sent with from Makassar the 29th of June 1771: sent from there to Batavia with a two-masted bark named De Vrijheijd. However, as this vessel, laden with 1313 picols of tin and 8 picols of white pepper, was surely overrun and captured on the way due to lack of the necessary supervision and vigilance, it is my very urgent request that Your Highness please have the goodness to order the most thorough inquiry to be made along the entire Mandarese coast as to whether that thieving rabble with the aforementioned bark might have arrived there. And if so, to reclaim that vessel with its cargo, ammunition, standing and running rigging, and the European crew in the name of the Honourable Company and Your Highness. Upon success thereof, Your Highness will gain exceptional honour with the Supreme Government of the Indies at Batavia, which has expressly instructed me to request Your Highness's assistance for this purpose. Lastly, I inform Your Highness that due to the death of three gentlemen members at the High Board in the past year, and the resulting weakening of that eminent body, the Supreme Government of the Indies has relieved me from the government here in order to assist at the High Board, and in my place has appointed the former First Secretary of their Honours' assembly, Mr. Paulus Godofredus van der Voort, whom I am expecting here at the end of this month, and Your Highness subsequently in the coming month of April. Was written below: Makassar in Castle Rotterdam the 9th of January 1771. Was signed: D. Boelen To 406 From Makassar the 29th of June 1771: In my previous letter of the 9th of January last, I requested Your Highness's assistance in tracking down the captured bark De Vrijheijd and its cargo along the Mandar coast. Since then, I have received a report concerning this regrettable incident, a copy of which I enclose herewith to Your Highness, mainly containing: Firstly, that certain Poeanna Iappae and Poeannasinda, both residing in the settlement of Bangaij, were the principal leaders of the rabble who surprised that vessel. Secondly, that after fulfilling their murderous desire upon the crew, they subsequently sailed with it directly to Pasir. Thirdly, that there they unloaded the cargo and divided it among themselves and their other accomplices, and sold the bark to the Sultan of Pasir for a sum of 4000 Spanish reals. Fourthly, that according to well-founded presumption, if not the whole, then at least the greater part of the cargo, which consisted of 1312 picols of tin and 8 ditto of white pepper, was brought to the aforementioned settlement of Bangaij with two pantchiallangs, notwithstanding that the Maradia or King of Bangay, having obtained early knowledge of the aforementioned misdeed, had dispatched an emissary to Pasir to one of the aforementioned murderers, namely Poeanna Sinda, in order to warn him not to come to his settlement, as he feared that the Honourable Company, becoming aware of this, would demand from him, the Maradia, To the King of Bone
Dutch transcription
404 Van Maccasser den 29 Junij 1771. Aan den Koning van Bonij Na de Sewoone Begroetingen. u hoogheijds brief, heb ik met mijnen zendelingen wel ontfangen 't is mij aangenaam geweest dat u hoog de saak van den mishandel den lamaije na de billijkhijd hebt uitgewesen daar die man waar„ lijk ongelijk is aangedaan en dus der affaire geen nader ondersoek quam verEijsschen waarom ik u Hoogh: met sulks te doen ook niet heb willen vermoeijlijken Het pakee met nagulen ende 4: stuk lijwaat zijn mij in handigt waar voor ik u hoogh: bedanke het verstrekt mij eenig zints een blijk van der Boneratters trouwe dat ze die ongepermitteerde handel wharen welke door de trouwloose volkeren van van Calesoesoe aldaar ter verkoop zijn aangebraagt hebben geconfisqueert gehad versoekende u hoogh: verder stricte ordre aldaar te willen stellen tot weiring van alleen verboden handel teffens ook dat uhoogh: weder een getrouwt een wacker persoon, in steede vanden overleedene naderwaarts zal gelieve te Committeere waar op de E Comp: zig volkomen verlaten kan„ volgens aanschrijvens der hoog Edele Indiasche regering tot Batavia bij welgem: haar Ed: Jongste brief is in den gepasseerden Iaare door den Resident van Palembang vijf mandhareese vaar„ tuigen die van geen behoorlijke passen voorsien waaren aldaar aangehouden en van het op varende volk 90 mands en 39 vrouwen met van Manasser den 29 Iunij 1771: met een twee maaste Bark genaamt de vrijheijd van daar ona Bata„ „via gesonden dog daar dese sekerlijk door gebrek van de nodige toe„ zigten waakzaamheijd onderweegen dat vaartuig beladen met 1313 picols Thin, en 8 opicols witte peper afgeloopen en vermeestert zijnde is mijn zeer instantig versoek dat u hoogh: van de goedheid gelieve te sijn de naaukeurigste Enqueste te willen laten doen langs de geheele mandhareese Cust of dat Roof gespuis met de gem: Bartielders aldaar mogten zijn aangekomen en so Ia dat vaartuijg met dies lading ammunitie, staand en Lopend touwert, en de Europeese opvaarende uit naam van de Ed: Comp: en u hoogh: te willen reclameeren zullende u hoogh: bij reussement van dien daar door een bisondere eere inleggen bij de hoog Edele Indiasche Regeering tot Batavia welke mij gelast heeft u hoogh: adjude hier toe wel Ex„ presselijk te versoeken Laatstelijk brenge ik u Hoogh: ter kennis dat vermits het overlijden van drie heeren leeden aan de hooge Tafel in het I„o gepasseerde Iaar ende daar uit ontstane verswacking van dat Cmmente Corpus de hoog Edele Indiasche Regeering mij oversulks ten eijnde aande hooge Tafel te adsisteeren bestier ontslagen en in mijne oplaats weeder aangesteld heeft den oud Eerste secretaris van gem hunne hoog Edelheeden vergadering den heer Paulus Godofredus van der voort die ik in het laast van dese maand en u Hoogh: vervolgens indemand April J' aanstaande alhier, been verwagtende /onderstond/ Maccasser in het Casteel Rotterdam den 9 Jann: 171 /:was geteekend:/ D: Boelen Aan 406 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Bij mijne laastvoorige van den 9: Tan: D' versogt ik uw hoogh: hulpe tot op speurig van de afgeloope Bark de vrijheijd en desselfs ladings langs de mandha„ ve Cust zedert is mij geworden sedaanig en velas nopens dit facheus geval, als k u hoogh hier nevens in Copia aan beide hoofdzakielijk vervattende, Dat sehere Ioeanna Iappae poeannasinda, beijde op de negorij Pangaij woonagtig ten 1„ de voornaamste hoofden sijn geweest van het gespuijs welke dat vaartuig heb„ ben overrompelt Dat se na het volvoeren van haar moord lust aan de scheepelingen, ver„ volgens met het zelve direct na Passier zijn geseijlt, Dat ze aldaar de lading ontscheept en onder henl: en hunne verdere Com„ „ 3: plicen verdeelt mitsgaders de barck aan den sulthan van Passier verkogt hebben voor een som van 4000: - spaanse realen Dat volgens gegvonde presumptie / zoo al niet geheel ten minsten het groot„ Aen deel der lading /: die bestaan heeft in 1312: picols Thin en 8 d„o witte peper met twee pant Cchiallangs op de voorsz: negorij Bangaij is aange„ bragt geworden onaangesien, Den Maradia of Koning van Bangay als voegtijdig bewustheid van de voorsz ondaad gekreegen, een sendeling na Passier aan eene de voorn: moordenaars namentlijk Poeanna Sinda afgevaardigt had ten Eijnde hem te waarschouwen van niet op syn negorij te komen also hij in vreese was dat de EComp hier van bewustheijd krijgende van hem Mara Aan den koning van Benij dia „ 2:
English
from Makassar the 29 June 1771 who would demand accountability and satisfaction on account of duty And while all this serves for sufficient clarification to Your Highness to know to whom one may address oneself in this case, in order that the Honourable Company obtain the required satisfaction for this godless and treacherous deed, as well as restitution of the entire robbery or the value thereof, and for which I, in the name and by order of the High Noble Indies Government at Batavia, once again most emphatically request Your Highness's assistance, I flatter myself with a favourable outcome of this my repeated solicitation, and that Your Highness will with zeal and fidelity employ everything that may serve to advance this matter so that it achieves its aim, as much as may be possible for you, upon which I quietly rely, and therefore make no direct claim upon the King of Banggai regarding this enormous case. The second undersigned, who along with his family has already arrived here in health, assures Your Highness together with me of our respect. In the meantime Your Highness is expected here shortly, to the end that the first undersigned, before his departure for the capital, may also orally testify to Your Highness that which we just now assured in writing, namely of our constant esteem and adherence to the rightful interests of Your Highness and the kingdom of Boni. As a slight token of affectionate remembrance, this is accompanied by a bottle of snuff tobacco. Beneath was written: Makassar, in the Castle the 14 March 1771. Was signed: D: Boelen and P: P: van der Voort. To 408 From Makassar the 29 June 1771: To the King of Buton and his high dignitaries of the realm. By letters from the High Noble Indies Government at Batavia, upon the arrival of the second undersigned, who has appeared here in order to continue directing and watching over the interests of the Honourable Company on this coast and its dependencies in the place of the first undersigned, who has been relieved of this administration (which is hereby casually notified to Your Highness and his Councillors in advance), we have been informed, among other things: How, besides the 1027 pounds of cloves from the cargo of the stranded sloop De Notenboom brought up here by Your Highness's envoys, another 10 piculs and 25 catties were sent under the escort of an embassy with 32 slaves to Batavia to the High Noble Indies Government, in deduction of the owed number of 200 heads; That of these slaves only 14 pieces were found satisfactory and accepted, with the return of the remaining 18 heads, to serve in reduction of Your Highness's lawful arrears, which thereby still remain at 186 pieces, and for the complete settlement of which a deferral of another four years has graciously been granted to Your Highness by the High Noble Indies Government, with which we congratulate Your Highness. Furthermore also, that Your Highness and his Councillors have known how to excuse themselves before their said High Noble Excellencies, exactly as in both your latest letters received by us, both concerning what happened with the commissioner Lecerts and regarding the robbery by the people of Kumbawa, in their customary manner, portraying the former as an obstructionist and his testimony in many respects as mendacious, and depicting the others as a band of wild, disobedient people beyond the reach of Your Highness's rule. However, we shall not express ourselves any further here, and especially regarding the presented excuses of Your Highness and his Council appearing in their two latest letters to us, but regarding this we refer to the personal findings of their said High Noble Excellencies, which sufficiently appear to Your Highness from their latest letter of 31 December past, not to differ much from our opinion regarding the sincerity of the Buton Court, at least as long as it continues in the conduct it has maintained for some time, and their High Excellencies will be confirmed in that opinion as soon as they come to learn how it truly stands with the authenticity of Your Highness's statement, as 410 From Makassar the 29 June 1771: as if no more cloves could be recovered from the aforementioned sloop De Notenboom, and those who dared to lay their predatory hands upon that vessel were independent of Your Highness; there are nevertheless undeniable proofs at hand that, besides the cloves sent to Batavia and hither, yet more are to be found among them, and also that other subjects of Your Highness, besides those of Kumbawa alone, took part in that robbery. Hereby we mean the people of Kalisusu, from some of whom a parcel of cloves to the amount of 12 pounds, undoubtedly belonging to the aforementioned cargo, was seized by the people of Bonerate, where they had gone with them for trade, being forbidden commerce, and by them sent to the King of Boni, along which way they finally came into our hands; and these people of Kalisusu are indeed Your Highness's subjects, as we deem. The High Noble Indies Government at Batavia cannot remain ignorant of this incident, nor could we bring ourselves not to bring this to Your Highness's attention, in order to convince the same of what fundamental reasons we
Dutch transcription
van Maccasser den 29 Iunij 1771 dia dienst wegen verantwoording en voldoening vorderen zoude Enterwijl dit een en andere uw hoogh tot genoegsame op heldering dienst om te weeten aanwien sig in dit geval te kunnen addresseeren ten eijnde de EComp: over dit godloos en vervaderlijk bestaan de ver eijschte satisfactie teffens restitutie van den geheelen Roof, of de waar= „den den selve kome te erlangen, en waar toe ik uw hoogh: hulpe nog maals opt nadruckelijkste uit naam en last van de hoog Edele Indiasche regeering tot Batavia ben versoekende ss flatteere ik mij met een voordeelige uitkomst van dese mijne herhaalde sol„ licitatie en dat uw Hoogh: alles wat tot bevordering van deese zaak ten eijnde deselve het oogmerk kome te treffen zoo veel hem im„ mers mogelijk zij met ijver en getrouwheijd zult aanwenden op het welke ik mij gerustelijk ben verlatende en dieshalven geene aanspraak direct bij den koning van Bangaij over dit en orme geval kome te doen Den tweden getekende die nevens familie reets alhier in gesendheijd is g'arri„ veerd versekert nevens mij uw hoogh: van ons respect middelerwijl is men uw hoogh eerlange alhier verwagtende ten fine den Eersten te kenaer voor sijne vertrek na de hoofdplaats uw hoogh: ook nog bij monde te kunnen betuijgen dat geen waar van wij zo even in geschrift versekering dede namentlijk van onse bestendige agting en aankleeving aan deregt matige belangens van u hoogh: en het Bonijse Rijck tot een gering blijk van genegen aan denken verselt deese een bouteilde met Snuijt Toback /:onderstond:/ Maccasser in het Casteel den 14. maart 177: /was geteekend:/ D: Boelen en P: P: van der voort, Aan 408 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den koning van Bouthon en zijne Rijks groot en we zijn bij schrijvens van de hooge Edele Indiasche Regeering tot Bata„ via met de komst van den tweeden geteekenden die alhier verschee„ „nen is ten Eijnde de belangen der Ed: maatschappij op dese cust en dies ressorte te blijven dirigeeren en gave slaan, in de plaats van den Eerstgeteekende, als van dit oerjester Bestier ontslagen zijnde (:'t geen aan u hoogh: en zijne Raaden bij desen voor af ter loops verwittigt werd:) g'Informeert onder anderen, Hoe buijten de alhier door uw hoogh:s gesanten opgebragt 1027: ponden nagulen uit de lading van de gestrande Chialoup de Nooten Boom nog 10 picols en 25: Catses onder geleijde van een ambassade met 32: slaven in afkorting van 't ver„ schuldigde getal van 200 koppen na Batavia aan de hoog Edele Indiasche Regeering waaren afgeson„ den Dat van dese slaaven maar 14: stuks voldoende bevonden, en onder te rug gave der overige 18 koppen zijn g'accepteerd om te strecken in mindering van uw hoogh. wettig agterstal dat daar meede nu nog is gebleven op 186 stuks en ter geheele afdoening der welken aan u hoogh: gunstiglijk bij de hoog Edele Indiasche Regeering is verleent een Van Maccasser den 289: Iunij 1771 een uijtstel van nog vier Iaaren waar meede we u hoogh:t vergeluike Wijders ook dat u hoogh: en zijne raaden hen bij hoog gem: hunne hoog Edelheeden even gelijk als in haare beijde aan ons geworde laatste letteren, zo over het gepasseerde met den Commissiant Lecerts, als over den Roop der volkeren van Combauwa op hare gewoone wijse hebben weeten te verschoo„ nen en den Eerst gen: voor een dwars drijver en getuigenis in veele opsigten voor leugenagtig mitsgaders de anderen als een hoop, woeste ongehoorsaame menschen buiten berijck van u hoogt: beheeringe afte maalen, Dan wesullen ons hier over en insonderheijd over de ingebende ver„ schoning van uwe hoogh: en zijnen Raad in hunne twee Jongste brieven aan ons voorkomende bij deese niet verder uitlaaten omaar ons des wegen gedragen aan de Eijgene bevinding van wel gem: Haar hoog Edelheeden, die genoegsaem aan hoogh: C: s: bij hoog der„ zelver Iongste brief van den 31: xber: opassato van ons gevoelen ten aansien der welmeenendheid van het Bouthons Hoff immers zoo lange het selve gelijk nu zedert Eenigen tijd bij hare gehoude handelwijse Continueert, niet veel komt te verschillen en hoogst dewelke in die opinie zullen werden bevestigt so dra te sullen komen te vernemen dat hoedanig het ook geleegen zij met de Egtheijd van u hoogh: op gave als 410 van Maccasser den 29 Iunij 1771: /: als waren er geene nagulen meer uit de voorn: Chialoup de nooten Boom te agterhaalen geweest, en de geene wel„ „ke hunne roof zugtige handen aan dat vaartuijg hebben durven slaan, onafhankelijk van u hoogh: waaren, er niet te min onloochen bare blijken voorhanden zijn, dat er buijten de na Batavia en herwaarts opgesondene nagu„ len nog meer onderhenl: te vinden moeten sijn als meede dat nog anderen uwer Hoogh onderdaanen, als die van Combouwa alleen in dien Roof deel genooten zijn geweest Hier omeede bedoelen wede Calesoesers van eenige derwelke een opaarthijtse nagulen ten emporte van 12: ponden, ongetwijffel gehoord hebben tot de lading voorn: door de volkeren van Boneratte alwaar zij daar meede ter negotie zijn geweest als verboden handel zijnde aangehouden en door henl: aan den koning van bonij toegesonden is langs welken weg z' ons Eijndelijk in handen zijn geraakt en dese volkeren van Cale„ soesoe zij immers u hoogh: onderdaanen zo wee agten, De hoog Edele Indiasche regeering tot Batavia zullen van dit haaltse niet onkundig kunnen blijven, zo omin als wehet ook op ons hebbe kunnen verkrijgen u hoogh: zulks niet onder het oog te brengen ten Eijnde deselve te overtuigen wat findamenteele reeden we
English
From Makassar, the 29th of June 1771: must nurture our suspicion regarding the sincerity of the sentiments of the Bouton court towards us, however much the reports made to us by Ensign Secerp were denounced by Your Highness as deceitful and malicious rumors. Yet this time Your Highness shall be relieved of this commissioner, who is so deeply hated by you but on the contrary esteemed by us, but shall nevertheless, without any exceptions borrowed from former abuses, be pleased to tolerate and, in accordance with your indispensable duty, lend a helping hand to a most meticulous inspection in all places without exception falling under Your Highness's territory for the extirpation of spice plants or trees, which we most emphatically recommend to our friends herewith, just as we now dispatch for this purpose Sergeant Johan Christoffel Heijnbach, accompanied by a corporal and three privates, also to hand over to Your Highness the annual recognition fee along with this our letter, with further explicit instructions not to let themselves be diverted—no less than happened during the last two journeys, though as we expect with greater result and without any hindrance—by any impassable paths or pretexts, in order to execute the extirpation of the same across the entire Bouton land with all diligence and faithfulness. Principally, we also remind Your Highness and his councilors herewith, faithfully, 412 From Makassar, the 29th of June 1771: First, to faithfully fulfill their given word to pay off their debt annually in reduction of the remaining 186 slaves with the delivery of young, healthy people, and no elderly or disabled and the like who can be of no use to the Company, so that the same may be satisfied within the next four years, the present one included; and if such a promise is in genuine earnest to Your Highness, as we wish to trust, then at least 46 slaves ought to be delivered this year, wherein we leave Your Highness the choice of sending the same hither or directly to Batavia to the Right Honorable Indies Government. Second, Your Highness and his councilors will please be mindful to satisfy as promptly as possible the demand of their aforementioned Right Honors regarding the missing cloves from the cargo of the stranded chaloup Den Nootenboom, as well as the artillery and further ammunition and equipment that belonged to that vessel, to demand this and that from the hands of his predatory subjects, and without retaining the slightest bit thereof, to send it over at the first opportunity, either hither or to Batavia. Nothing shall better be able to protect the reputation of Your Highness and his councilors against all further reproach, and better convince us at once of their goodwill than all excuses could ever do, than the fulfillment of what we come to recommend in this letter pursuant to the absolute desires of Their Right Honors at Batavia and your promises made to the same; in expectation whereof we offer to Your Highness, as a token of affection, alongside this, 2 pieces of double Bengal armozeen. Below stood: Makassar in the Castle Rotterdam, the 26th of March 1771. Furthermore was signed: D:d Boelen and P: J: van der To From Makassar, the 29th of June 1771: 414 From Makassar, the 29th of June 1771: To the King and his dignitaries of Sumbawa. The letter that reached our hands upon the return of the commissioners of Your Highness and his councilors made us see with pleasure that the urging and the effort applied last year on our friends' behalf had finally produced a reasonably good result, so that 40 slaves were delivered in reduction and so much sappanwood was cut and brought forward at your order that, had the ships projected for collecting it not been unfortunately delayed, the entire debt of the Sumbawan kingdom would have been satisfied by you at that time. This proof that Your Highness and his councilors are finally inclined to return to their duty has served as a source of satisfaction, and we are therefore willing to believe from your declarations that you were previously inspired against your will and wish by a bad influence and were thereby thwarted in your good intentions; but since the principal cause thereof, in the person of the Hene Ranga, has now been removed and the Wajorese have at the same time thereby been deprived of their greatest support, we also trust that you will henceforth strive with all diligence to conduct yourselves as befits faithful allies, in order thereby to make the memory of all that has passed entirely disappear; and it is under this assumption that the Right Honorable Indies Government at Batavia has this year dispatched two ships to the Sumbawan Kingdom, in order that our friends
Dutch transcription
van Maccasser den 29: Iunij 1771: voor onse verdenking, nopens de opregtheijd der gevoelens van het Bou„ tonse Hoff bij ons moeten voeden hoe zeer ook de relaasen vanden vaan„ drig zecerp aan ons gedaan voor leugenagtige en quaadardige uit„ „strooijselen door u hoogh: zijn uijt gekreeten geworden, Dog u hoogh: zal ditmaal van desen so zeer bij deselve gehaalten dog bij ons ter Contrarie gewaardeerden Commissiant ontslagen weesen maar niet te min zonder Eenige Exceptien uit vroegere misbruik en ont„ leend gelieven te gedogen en ingevolge derselver indispensabele pligt de behulpsaame hand bieden tot eene aller naauwkeurigste visitatie op alle plaatsen geene uitgesondert onaer u hoogh. ts gebeed sorteerende ter uitroeij„ „ing van specerij planten of Boomen het geen wee onse vrienden bij deesen wel op het kragtigste aanbeveelen gelijk we tot dit Eijnde thans af„ zenden den sergeant Iohan Christoffel Heijnbach verseld van een Corporaal en drie gemenen teffens ook om u hoogh: te overhandigen de Iaarlijkse Recognitie, nevens desen onsen brief, met verdere na dructie„ lijken last, van sig niet minder als de twee laatste rijse is geschied dog zo we verwagten met meerder vrugt en sonder Eenigen hinder door geene onweegen ofte voorwendzelen te laten diverteeren om de uitroeijing derselve op het gantsche Boutonse land met allen ijver en getrouwheid ter intvoer te brengen Hoofd zakelijk herinneeren we u hoogheid en zijne Raaden ook nog bij desen om Betrouwlijk 412 Van Maccasser den 29. Iunij 1771: Getrouwelijk als nie te willen nakomen, haar gegeven woord van Iaar „ Primo lijks zo veel inmindering van de resteerende 186 slaven met deleverantie van Iongen gesond volk dog geene grijsaart of verminkte en diergelijktie de Comp: van geen nut kunnen weesen te sullen afdoen van haar schuld dat deselve binnen de vier naastvolgende Iaar het tegenswoordige daar onder begrepen, zal kunnen voldaan zijn en indien zulken toezegging u hoogh: gelijk we vertrouwen willen regten ernst is dan zo dienen en dit Iaar ten minsten 46: slaaven gelevert te werden waar in we uhoogh: de keuse behouden laten van deselve herwaarts dan wel direct na Batavia aan hoog Edele Indische regeering toe te zenden, zal u hoogh: en zijne raden gelieven in dagtig te sijn omten spoedig, Secondo sten soo veel mogelijk te voldoen aan het requisit van meer gem: hunne hoog Edelheeden ten aansien vande Mankeerende nagelen aande lading vande gestaande Chialoup denooten Boom zo wel als het tot dat kaltse ge„ hoord hebbende geschut en verdere ammunitie en equipagie goederen met dit een en andere uit de handen zijner roof sieke onderdaan op te Eijsschen en sonder het geringste daar van te agterhouden 't zij herwaarts 't zij na Batavia bij de Eerste geleegentheijd overtesenden, Niets zal de reputatie van u hoogh: en zijne raaden meerder kunnen decken voor alle verderen op spraak en ons alleen te gelijk van derselver welmeenendheijd beter als alle Excusen vermogen doen overtuigd zijn dan de nakoming van het geen wij bij desen brief hall: komen aan te beveelen ingevolge de volstrekte begeerten van haar hoog Edelheedens tot Batavia en uwe gedane beloften aan hoog deselve in verwagting waar waar van nna u hoogh ten bewijs van genegentheijt nevens dese aanbieden 2 p:s armosijwen Dubbelde Bengaalse /onderstond Maccasser in 't Casteel Rotterdam den 26 Maart 1771 voort was geteekent D:d Boelen en P: I: van der Aan van Maccasser den 29 Iunij 1771: 414 van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den koningen sij uspoten van Sumbauwa Den brief die ons met de te rug komst der Commissanten van uw hoogh: en zijne Raaden ter hand gekomen is deed ons met genoegen zien dat den aandrang en het voorleeden Iaar ontzent weegen bij onse vrienden en het werk gesteld Eijndelijk eens van een tamelijk goed gevolg was geweest zoo dat 40 slaaven in omindering gelevert en soveel Sappanhout op ul ordre gekapt en aan de hand gebragt geworden is dat waren de schee„ „pen tot dies afhaal geprofecteerd geweest niet ongeluckig agter gebleven de geheele schuld van het sumbawase rijck te dier tijd door uE voldaan zoude sijn geworden, Deese blijk dat uw hoogh: en zine raaden Eijndelijk nu ans gene„ gen worden tot hunnen opligt te keeren heeft tot genoegen verstrekt en we willen dierhalven van uwe betuijgingen wel gelooven dat uwe voor heen door Een verkeerden in vloed tegens wil en dank besielt daar door in uwe goede oogmerken gedwaars boomt zijt geworden dan ver„ mits de principaale oorsaak daar van in den Persoon van den Hene Ranga nu uit den weg geruijmt ende wadjoreesen te gelijk hier door hunnen grootsten steun ontnomen is vertrouwen we ook om dat gijl voortaan met allen ijver sult tragten haar als getrouwe Bondgenooten betaamt te gedraagen om daar door de gehuigenis van all het gepas„ seerde geheel te doen verdwijnen, en in deese onderstelling is het dat de hoog Edele Indiasche Regeering tot Batavia deesen Iaare twee schee„ pen na het Sumbauwase Rijck hebbe aangelegt ten eijnde onse vrienden
English
From Maccasser, 29 June 1771 to enable our friend to fulfill his promises made in the past year by delivering both all the wood that was already lying ready for collection in the past year and whatever may have been cut and collected beyond that since then, in order thereby to be able to settle your debts at last in one go. To this end, the amount of the unsettled quantity of that wood delivered over two years and still pending under old orders, amounting to 528:-:- rixdollars, can now also be credited in reduction of your account, as the resident will inform you further on our behalf. For the aforementioned purpose, we have also ordered him to give Sumbauwa priority over Bima and Dompo in receiving that dyestuff, since we do not doubt the sincerity of the promises you have made, and on which we have fully relied this time. But we have likewise relied on the arrival here of Raden Tommagjom and Tagarie Warong, whom we already expected last year according to the promises you made, but who have not yet appeared up to this point. You will please report to us the reason for this, and see to it without further delay that this is fulfilled this year. Lastly, your highness is hereby informed that it has pleased the High Noble Indian Government at Batavia to grant an honorable discharge to the first signatory of this administration and to elect in his place Mr. Paulus Godofredus van der Voort, who has already arrived here in good health together with his family. Was subscribed: Maccasser in Castle Rotterdam, 9 May 1771. Was signed: D: Boelen and J: van der Voort and B: V: Pleuren. To 416 From Maccasser, 29 June 1771: To Justij Wa An Jaga, King of Salemparang After the customary greetings. Concerning the complaints made by your highness to the High Noble Indian Government at Batavia regarding the vessel that was encountered and taken away by our cruisers in the Bay of Sangara in the past year, we have been informed by their supreme letters and ordered to demand an accounting from the commissioners, to punish them according to the findings, and to have that vessel restored to our friend. The latter was ordered from here to be carried out very early on, as soon as the incident was communicated to us by the commissioners themselves, and has thus already been attended to, insofar as we can rely on the King and Grandees of Sumbauwa having kept their promises. For the season being already too far advanced and the weather also having been unfavorable for the cruisers to deliver it to your highness through a delegate of theirs in accordance with our order, they were obliged, upon their departure from Sumbauwa toward here, to entrust its restitution, along with the delivery of their letter for your highness, to the king and council of state there, who accepted this and promised to carry it out, so that we do not doubt this has already been fulfilled by them. As From Maccasser, 29 June 1771: As for the first matter, upon careful investigation into the actual nature of this affair, of which a very mendacious report must have been given to our friend, it has thus appeared as the truth that not the slightest intention of violence took place on the part of our people. For the master and his crew were merely asked in a courteous manner to disclose themselves and make known who they were, where their voyage was headed, and what cargo they carried. Had they only deigned simply to answer this and indicate that they were subjects of your highness, just as we assure our friend that our orders were by no means aimed at causing any the least inconvenience to good merchants and especially to those dependent on your highness, then no harm would have befallen them. But their unwillingness to do this, followed by their insolent conduct in seeking to attack with drawn krisses merely two Europeans who had been sent to them by the commissioner in a small lipa-lipa solely to learn this from them, as soon as they approached the vessel, was the reason that, to prevent and stop this, the cruisers, upon their cries for help as they thus found themselves in mortal danger, approached them. Whereupon they ran it aground on the nearby shore and, having abandoned their vessel by fleeing into the forest, the same was seized by our men. And in this manner it was declared to us, under offer of oath, that the circumstances of that incident were, but by no means in such manner as
Dutch transcription
Van Maccasser den 29 Iunij 1771 vienden in staat te sellen deselver gedane beloften in a:o passato als nu te kunnen volbrengen met de leverantie so van alle het hout dat in ao pas„ sato ter afhaal reets gereed heeft geleegen als het geen boven dat nog sedert mogt sijn gekapt en in gesamelt om daar meede uwe schulden im Eijnde„ lyk in Eens te kunnen vereffenen waar toe, het bedragen der overtwee Iaaren geleverde en als nog op onde ordre met uwe onafgerekende quantiteijt van dat hout ten bedrage van rijsd 528: —: - als nu op uw ereekening inmindering mede kan werden gevalideert soo als den resident higt ul: ons entweegen na„ der sal tekennen geeven wehebben hem ten Eijnde voorsz: ook gelast sum„ bauwa in den ontfangst van die verwstop den voorvang te geeven boven „Bima en domp also wij nie twijffelen aan de opregtheijd uwer gedaane toe seggingen, en waar op we ditmaal volkomen staat gemaakt hebben; maar wij hebben sulks ook gedaan op de herwaerts komst van den radeen Tommagjom en Tagarie warong die we al in het voorleeden Iaar volgens uwe gedaane beloften hebben verwagt dog tot dus verre nog niet verscheenen zijn wat dereeden daar van zij sullen uie ons dienen te melden en sonder verder manque„ ment te besorgen dat dit Iaar daar aan voldaan werde, Laastelijk werd uw hoogh: bij desen gecommuniceert dat het de hoog Edele Indiasche Regeering tot Batavia heeft behaagd den Eerst getee„ kende van dit bestier honorabel te onslaan en in desselfs plaats te Eli„ geerende den heer Paulus Godofredus van der voort die reeds nevens familie in goeden welstand alhier is g'arriveert /:onderstond:/ Maicas, ser in het Casteel Rotterdam den 9 Meij 177: /:was geteekend:/ D: Boelen &: I: van der voort en B: V: Pleuren Aan 416 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan Justij wa an Iaga koning van Salemparang Na de gewoomn begroetingen van de klagten door uw hoogh: bij de hoog Edele Indiasche regeering Batavia gedaan, wegens het vaartuijg, dat a:o passato door onse kruijssens in de bogt van Sangara besegent en weg genoomen is zijn wij uit hoogst derselver letteren g'informeert geworden en gelast de Commissianten verantwoor„ ding daar over afte vorderen haar na bevinding te bestraffen en dat vaartuig aan onsen vriend weder te doen restitueeren, Dit Laatste is al vroegtijdwnig so dra ons't geval door de Commissi„ anten selve, is gecomminiceert geworden van hier geordonneert te vol„ brengen en dus al reeds besorgt voor zo verre wij staat kunnen maken dat den koning en Rijksgrooten van Sumbauwa hunne beloften zullen zijn nagekomen want het Iaar getij toen reeds te verre verloopen en 't weer meede ongunstig geweest sijnde voor de kruijssers om het zelve na volgens onsen last aan uw hoogh:t door een afgevaardigde van hen te doen toekomen zijn sij genoodsaakt geweest op sumbauwa, dies restitutie met bestelling van hunnen brief voor uw hoogh. den koning en rijks raad aldaar, bij hun vertrek van daar na her„ waarts op te dragen die sulks hebben geaccepteerd en beloofd te volvoeren zo dat weniet twijffelen of hier aan sal door hun reedes voldaan sijn wat van Maccasser den 29 Iunij 1771: Wat mu het Eerste betreft bij nauwkeurig ondersoek nadewesentlijke geschapenheijd deser zaak waar van aan onsen vriend een seer leugenagtig Rapport moet sijn gedaan is dus voor de waarheid gebleken dat geen het minste voorneemen tot geweld aan de zeijde der onsen daar bij heeft plaats gehad want den machoda in sijne meede opvaarende alleenlijk op een beschijde wijsers gebergt geworden dat se hen souden ontdecken en te kunnen geeven, wiesij waren waer heen hunne reijse genumt en wat lading ze in hadden, had „onse „den ze maar simpelijk de verwaardigen willen hier op te antwoorden en tekennen willen geven datse onderdaanen van uw hoogh waren ge„ lijk wij onsen vriend versekeren dat geensints onse ordre daar heenen is gerigt geweest om goede handelaards en in sonderheijd wel die van uw hoogh: de pendeeren eenige de minste ongeleegentheijd aan te doen dan so sou„ dehen geen teed sijn weedervaaren dog hunn: onwilligheijd hier toe agter„ volgt van haar brutaal bestaan om slegts twee Europeesen, die alleen ten Eijnde om sulks van hun te verstaan door den Commissiant met een klijne liplip aan har waren afgesonden, met ontbloote kritsen te willen attacquee„ „en so spoedig sij het vaartuijg waren genadert is de oorsaak geweest dat om sulks voor te koomen en te beletten de kruijssers op haar geroep om hulp vermits zij dus hun in levens gevaar bevonden, op haar sijn af„ gekomen waar op sij het op 't na bij gelegene staan geset en hun vaartuijg met de vlugt in het bosch vellaten hebbende t selve door de onse is in beslag genomen en dusdanig is ons onder preesentatie van Eede verklaard dat de omstandigheeden bij dat geval zijn geweest maar geensints indeien voegen gelijk
English
418 From Maccasser, the 29th of June 1771: as was falsely reported to Your Highness by those fugitives. We trust that this explanation of ours will be sufficient for our friend to be able to discern that not the blame of this case is on our side, but rather that it is to be attributed to the crew of that vessel through their improper behavior and murderous rampage against our men; and that Your Highness, from this as well as from the favorable disposition of the Supreme Noble Indies Government at Batavia, according to their supreme letters and the gift added thereto which we have ordered the bearer of this, the ensign Lecerff as our express envoy dispatched for this purpose, to present to Your Highness in person along with this letter of ours, will be sufficiently convinced of the sincerity of the feelings and the affectionate heart that the illustrious supreme government at Batavia and we bear toward Your Highness. And it will now only be up to the choice of our friend to experience an even more complete proof thereof in embracing the proposal which is offered to Your Highness in the letter of the aforesaid Honorable Gentlemen, namely to enter into an everlasting alliance of friendship and confederacy, with the exclusion of other European nations, with the High Mightiness the Company, following the example of the other rulers in those parts, under such conditions or terms as may be agreed mutually between plenipotentiaries to be expressly dispatched for this purpose by Your Highness and the Supreme Noble Indies Government, whether here or at Batavia, for the cooperation in which our friend may freely dispose of our influence and assistance. Through such an unbreakable alliance, the prosperity and From Maccasser, the 29th of June 1771: and safety of Salemparang will be secured just as much as the prosperity of its particular interest, the ruses and attacks of its enemies will be foiled, and Your Highness's subjects will be able to find themselves in the peaceful possession of a desired abundance in the same measure as all the other rulers who are in alliance with the High Mightiness the Dutch Company enjoy these advantages under its protection. We cannot expect otherwise than that Your Highness, encouraged by these motives and the inclination hereto on the part of the Supreme Noble Indies Government at Batavia, will already very soon proceed to the decision to embrace an opportunity as favorable and useful for your interest as this one, readily offering yourself to become a partaker in all these advantages; for which we sincerely wish our friend all success. In conclusion, it serves to communicate to Your Highness that the first signatory of this administration has been honorably discharged, the second has been chosen in his place, and already arrived here in the past month of March. 1771 Below was written: Maccasser in the Castle Rotterdam, the 9th of May of the year 1771. Was signed: D: Boelen and P: P: van der Voort. Honorable 420 From Maccasser, the 29th of June 1771: Right Honorable, Severe, Highly Esteemed Lord, A certain Paweling Daeeng Magassing, former Craung of Iong Lowe, whose improper conduct in the Company's service during his regency repeatedly gave cause for complaint, had withdrawn himself from their power more than two years ago by fleeing to the Bonians. Ever since my first arrival here, I had already heard of it and have since that time been on the lookout to get hold of that rogue, who stayed now here, then there, but I always missed him. At last, however, yesterday I outsmarted him, together with one of his wives, with her three daughters, six and nine female slaves with an equal number of small children, and had them brought well-bound to the post, where he will now sit in prison until I shall have received your Right Honorable, Severe, Highly Esteemed, Highly Honored orders on how I am to proceed further with that petitioner. With the matters to settle for which Daeeng Mand Tarekie and other envoys came here, things are still proceeding very slowly. Lamarie has, it is true, received his two daughters back, but it remains at this. Daily I urge him to conclude this work promptly, in which they have nothing to fear, yet I still see nothing come of it. Tennang Boele-Comba, the chief of the scoundrels, is far away; he also clears himself of the crime, and the way to negotiate through his envoy takes long. Aroe Theko and Daeng Manakkoe put them off for a long time and, now that they can no longer escape the dance, appease them with fair words. The goods are gone, they say, and cannot be found again. If one asks them for compensation for
Dutch transcription
418 van Maccasser den 29 Iunij 1771: gelijk als door die lugtelingen uw hoogh: valschelijk is op gegeeven Wij vertrouwen datonsen vriend dese onse verklaring genoegsaem zal sijn om te kunnen onderschijden dat niet de schuld van dit geval aan onse sijde maar wel aan de opvaarende van dat vaartuijg door haar onbehoorlijk gedragen moordaadig te keer gaan der onse te wijten is dat uw hoogh: hier uit so wel als uit de gunstige dispositie van de hoog Ed. Indiasche regeering tot Batavia, vol„ „gens hoogst derselver letteren en het daar bij gevoegt geschenk dat we baenger deeses den vaandrig Lecerff als onsen Expres hier toe afgevaardigden gesant gelast hebben uw hoogh: in persoon nevens desen onsen brief aan te beiden ge„ moegsaam overtuijgt sal sijn van de opregtheijd der gevoelens en het genegen sterte dat de ullustre hooge regeering te batavia, en wij uw hoogh: sijn toe draagender in het sal thans alleen aan de keuse van onse vriend staan daar van nog een meer volkomen bewijs te ondervinden in de omhelsing van den voorslag, die uw hooghin den brief van hoog gem: haar Edelheedens werd aangebooden namentlijk om in navolging van het voorbeeld der andere vorsten aldaar omstreeks, eene altoos duurend verbond van vriend en Bond genoodschap onder uijtsluijting van andere Europeese natien, aan te gaan met de grootmagtige Compagnie, onder sodaanige voor waardens of bepaalingen als weder zijds tusschen uw hoogh daar toe expres afte zendene gevolmagtigdens ende hoogEd: Indiasche regeering 't zij alhier dan wel op Batavia sullen kunnen getroffen werden, tot meede wer „king van 't welke onsen vriend over onsen in vloeden bijstand vrijelijk moge disponeeren Door dusdanig eene onverbreekbaar verbintenis, zal den welvaart en van Maccasser den 29 Iunij 1771: en vijligheijd van Salemparang even seer als den voorspoed van haar bij„ sonder belang bevestigd de listen en aanslaagen haar vij aanden verijdelst en uw hoogh onderdaanen in het vreedsaam besit van eene gewenschte overvloed zig kunnen gesteld vinden ingelijke maate als alle de overige vorsten die met de groot magtige nederlandsche Comp: in alliantie staan deese voordeelen onder hare bescherming deelagtig zijn wekunnen niet anders verwagten dan dat uw hoogh: door deese beweeg redenen en de geneegentheijd hier toe aan de zijde van de hoog Edele Indiasche Regeering tot Batavia aangespoort al rerds ras tot het besluit sal treeden een geleegentheijd voor sijn belang so gunstig en muttig als dese te omhelsen met sigtot een deel genoot aan alle deese voordeelen volvaardig aan te bieden waar toe we onsen vriend alle succes met welmeenentheijd toewenschen, Ten besluijt dient uw hoogh: tot Communicatie dat den Eerstgeteekende van dit bestier honorabel ontslagen den tweeden in desselfs plaats gelli„ „geert en in de maand maart Hleeden reeds alhier g'arriveert is 1771 /:onderstond:/ Maccasser in het Casteel Rotterdam den 9 Meij a:o 171: /was Geteekend:/ D: Boelen en P: P: van der voort Wel 420 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Wel Edele Sestrenge, Groot Agtb: Heer Zekere Paweling Daeeng Magassing geweest Craung oed Iong Lowewiens onheblijk gedrag in Compagnies dienst geduurende desselfs regentschap telkens reden tot klagen gaf had sig nu ruijm twee Iaaren geleden derselver macht, door vlucht naar de boniers te nemen onttrokken sedert mijne eerste aankomst alhier had ik daar van reeds gehoord en bener nadien tijd op uit geweest om dien knevel magtig te worden die sig dan hier dan ginds op hieldt maar miste altijd Tenlaaste even wel heb ik hem gister verkloekt /: nevens ene zijner wijven met hare drie dochtent ses en nogene slavin met een gelijk getal van klijne kinderen en wel gevleugeld in de post laten brengen daar hij nu so lange indetronk zal zitten, tot ik uwel Ed: gestr: groot Agtb: hoog g'eerde beveelen zal ontfangen hebben hoe ik verder met dien suppliant moet heven. Met de saken om welke afte maken daeeng Mand Tarekie ende andere zende„ „ling hier kwamen gat het nog zeer traaq voort Lamarie heeft is waar zijne beide dochters te rug ontfangen man hier blijft het bij Daaglijks zet ik hem aan, om dit werk waar in se niets te vresen hebben spoedig afte doen even wel zi ik er nog niets van worden Tennang Boele„ Comba thooft der schilmen is verre weg dees zuijvert sig ook van de mis„ daad de weg om door zijne sendeling te handelen calt lang aroe Theko en Daeng Manakkoe stelden en lang te leur en paijen hen, nu zij den dans niet langer ontspringen, kunnen met schoone woorden den goederen sijn weg seggen zij en niet weder te vinden vraagt met ze de voldoening van
English
From Maccasser the 29th of June 1771: of the value, or they seek to evade it under the pretext of having no money, or postpone it until one or another report of a mother's arrival and the like. In short, they live with the Company's envoys as they are accustomed to do, and the latter let themselves be led too easily by the garden people, yield too much, and are too compliant where respect and severity ought to be used. They themselves are also beginning to understand that by doing so their commission cannot make any progress, and therefore asked me for advice, which I also gave them in accordance with what I wrote just now, and for which they thanked me. Nevertheless, I impressed upon them that my mere saying did not in any way oblige them to deviate from their own measures, and that with my advice they retained full freedom to act according to their own pleasure. Knowing nothing more to add to this report, I have the honor, with all due high esteem and respect, to call myself, underneath was written: Right Honorable, Highly Esteemed Sir; lower: Your Right Honorable Highly Esteemed's most humble and obedient servant; was signed: N: D: Mol; in the margin: Boelecomba the 16th of September 1778; even lower: P.S. On my return journey hither, it looked pitiful everywhere on Panlengoe and wherever we traveled further on Taratsch soil with the paddy crop; everywhere one heard the laments of the inhabitants, hardly anyone had harvested anything, and entire fields were scorched by the severe drought. This was a sad omen for Bonthain and Boelecomba. At the first place we did indeed see all the fields green and flourishing, but learned there that unless heaven provided rain, things were bound to turn out as on Panlengoe, which fate had indeed already struck some fields, especially those situated in the mountains. At Boelecomba several fields are still being planted, and here one does not yet hear any significant complaints, except only that much seed paddy has dried out, as a result of which many fields are poorly provided. Meanwhile, rain is also longed for in many places there, for the rivers fall far too short there and at Bonthain to supply water to all the extensive fields. 422 From Maccasser the 29th of June 1771: Right Honorable, Highly Esteemed Sir, When I last had the honor of speaking with Your Right Honorable Highly Esteemed regarding the slow progress of the case of Lamaie, Your Right Honorable Highly Esteemed saw that this was caused solely by some frivolous pretexts and delays, which is why I only mentioned all this in passing. But now that those same rascals have begun to play a role that offers a more alarming prospect, I dare not take it upon myself to let this stand as it is, which is why I shall give Your Right Honorable Highly Esteemed an accurate report thereof. The enclosed original having been brought the day before yesterday to Your Right Honorable Highly Esteemed's envoys by an emissary of Arou Theko, this upset them so much that they immediately thought fit to take my advice. After I had understood its factual contents, I was no less astonished than they were at the insolent behavior of those treacherous scoundrels. But this was not all: besides this letter, the envoy of Arou Theko had also said to Daeng Mand Tareekie that this letter had been brought to his lord by an emissary of the Makadangtana, and on behalf of the latter the Pongauwa stroe Mampoen came to the Tomelalang. Furthermore, he threatened the soura Tomalalang in the name of his master that he had to return the goods, or that they would otherwise send him to the inland territories and well know what to do with him. The only advice I could give them on this was that they should not let themselves be moved by those tricks to surrender what had already been collected, and occasionally, though without any severity, From Maccasser the 29th of June 1771: severity, to send for that which still remains. Herewith I promised them to report the incident to Your Right Honorable Highly Esteemed, with which they were very pleased. Subsequently, having translated the letter into Dutch from Mulder's mouth, of which I have the honor to send Your Right Honorable Highly Esteemed a copy, compiled as well as the ineptitude of the native writing style permitted me, I decided first to investigate the case of that Gantaranger once more in the closest detail. Having then summoned him the following day with his Crain, he and other chiefs unanimously recounted to me: That Lamaie's grandfather and grandmother had been the Company's subjects, as was his mother, who, married to a Bonier from Casouw, had brought four children into the world, of whom three remained with the Boniers, but Lamaie alone with the Company. Concerning his presence at the war of Panekie, of which the letter makes mention: this he had done at the request of his brother, who was at that time busy building a house, in order to take his place. At that time he was already residing at Gantarang; nevertheless, about five years thereafter he could not escape an act of violence very similar to that recently committed. This consisted of the following: while everyone was busy cutting timber for a house for the King of Bonij, the same Daeng Manackoe came to press him too into this work, who refused it entirely and appealed to the Crain of Gantarang. The other, pretending that the Crain was at Theko, brought him thither, and subsequently wanted to take him into the forest under the same pretext. Being unable to prevail over Lamaie, who had been deceived once before
Dutch transcription
Van Maccasser den 29 Iunij 1771: van de waarde of die soeken ze te ontgane met voorgeeven van geen geld te hebben of verschuijven die tot de eene of andere tyding van een moeder komten diergelijke kort om sij leven met Compagnies zendelingen gelijk se gewoon zijn en die laten zig weder te ligt, om den tuijn luijden geven te veel toe en sijn te gedwee daar ont„ sag enstrengheijd moeten worden gebruijkt zij zelven beginnen ook te begrijpen dat so doende hunne Commissie geen voortgang kan hebben, envroegen mij daar om raad dien ik hen ook gaf in navolging van't geen ik daar even schreeft en waar voor zij mij bedankte met te min boesen de ik hen in dat mijn en„ kel seggen hen in geenen dele verpligt te van hunne eijgen matregels te wijken, en dat sij met mijn raad volle vrijheijd hielden naar hun wel gevallen te handelen, bij dit berigt niets meertevoegen wetende heb ik de ere mij met alle schuldige hoog agting en eerbied tenoemen /onderstond:/ wel Edele gestr: Groot Agtb: heer /lager:/ uwel Ed: gestr: groot agtb: onderdanigsten en gehoorsaamsten dienaar /:was Geteekend:/ N: D: Mol / in margine:/ Boelecomba den 16 Septemb 1778 /nog lager; P: s: bij mijne te rug reijse herwaards zagt op Panle-ngoe, en waar wij op Taratschen bodem verder doortrokken over al Iammerlijk met het padij gewas uit over al hoorde men 't klagen der op gesetenen niemant schier hadt iets gesneden en gantsche velden door de felle droogte verschroeijd Dit was een droevig voorspel voor Bonthain en boelecomba niet te ruin zagen wij op de eerste oplaats alle de velden groen en fleurig maar vernamen daar dat beschikte de heemel geen regen 't geschapen stondt uit te vallen als op Panlengoe welk tot ook inderdaad eenigevelden voor al van die op 't ge„ bergte staan reeds getroffen hadt op Boelecomba worden nog verscheiden velden bepland en hoort men hier nog geen aanmerkelijke klagten als alleen dat veel binee verdroogd is waar door veele velden armelijk voorsien sijn ondertusschen verlangt men er op veele oplaatsen ook naar regen want de revieren schieten daar en op Bonthain veel te kort om water aan alle de uitgestrekte velden te leveren wel 422 van Maccasser den 29 Iunij 1771: Wel Edele Gestrengen Groot Agtbaaren Heer Toen ik de laaste reijse de Eer had uwel Ed: gestr: groot Agtb: over den traagen voortgang der satie van Lamaie te onderhouden sag uwel Ed: gestr: groot agtb: dat die alleen veroorsaakt wierd door Eenige beusel agtige voorwendsels en verweijlingen waarom ik dit alles ook maar als in 't voor bij gaan melde maar nu die selfde fielten een rol hebben beginnen te spee„ „len die van sorglijker voor uitsigtis durf, ik op mij niet nemen dit te laten rondstaan waarom ik uwel Ed gestr: groot agtb: er een naauwkeurig berigt van geven sal Den inleggende origineelen Eergister aan uwel Ed gestr: groot agtb: zendelingen door een afgevaardigden van Arou Theko gebragt sijnde versette dit hen sulks dat de terstond goed vonden mijn raad in te nemen na dat ik desselfs zaaklijken inhoudt verstaan had stond ik niet min dan sij verwvonderd over 't stont bestaan van die trouwlose schelmen maar dit was 't niet alleen behalven dit schrijven hadt de sendeling van arou Theko te„ gens Daeng Mand Tareekie nog gesegt dat die brief aan sijn heer gebraagt was door een afgesondenen van den Makadangtana en van weegens den laasten den Pongauwa stroe Mampoen den Tomelalang kwam verders dreigde hij den soura Tomalalang uit naam sijns meesters dat hij het goed had weer te geeven of dat die hem anders naar de kinnen landen zenden en welweeten wat met hem te doen de eenige raad dien ik hen hier op konde geven was dat se sig door die strecken miet woesten laaten beweegen. tot afgave van 't reeds ingevorderde en somtyjds eens hoewel sonder eenige strengheid van Maccasser den 29 Iunij 1771: strengheijd senden om 't geen nog resteert hier bij beloofde ik hen van't voorge„ vallene aan uwel Ed: gestr: groot agtb: rapport te doen waar meede sij seer in hun schik waaren vervolgens den brief uit Mulders mond in 't hollandsch overgebragt hebbende waar van ik de eer heb uwel Ed: gestr: groot agtb: een af„ schrift toe tesenden so goed bij een gebragt als de ongeschiktheijd van de In„ landsche scherijftrant mij toeliet besloot ik eerst de saak van dien ganta„ ranger nog eens ten naauwste te ondersoeken, Item dan met sijn Crain des anderen daags ontboden hebbende verhaalde sig en andere hoofden mij een paarig Dat Lamais grootvader en grootmoeder Compagnies onderdaanen waal„ ren geweest ook sijne molder die met een Bonier van Casouw gehuwd vier kinders hadt ter waveld gebragt waar van drie bij de Boniers bleven maar Lamaie alleen bij de Compagnie Betreffende syn bij woonen van den oorlog van Panekie, waar van de brief meldt dit hadt hij gedaan op versoek van sijn Broeder toen ter tyt be„ met het maaken van een huijs om desselfs Plaats te vervullen Toon ter tijd was hij al op gantarang wonagtig evenwel kon hij omtrent vijf Iaaren daar naeen soort gelijk geweld aan 't nu laast gepleegde zeer gelijk niet ontgaan dit bestond hier in alles inde weer sijnde om houdt tot een huijs van den koning van BBonij te kappen kwam deselve daeng Manac„ koe om ook hem tot dit werk te pressen diehet geheel afsloeg en sig op Cram gantarang beriep de ander voorwendende dat de Crain op Theko was bragt hem daar heen en wilde hem vervolgens onder tselfde v oorwendsel naar t bosch brengen dit niet op den eens bedroogen Lamaie kunnende verwinnen
English
from Makassar the 29 June 1771: overcoming, Daeng Manackoe attacked him with threats which he also immediately put into effect by violently taking a slave from him, who was thereupon sent to work in the forest. The poorly treated Lamaie, seeing no other resort, returns to Gantarang and there submits his complaints to a certain Glaarang Malliang, who was even with me when I re-examined this matter. When someone was sent, he returned the boy from Tennang Boelecomba, who stood by him again, saying he had not known that he had a Company subject as a master. Thus was the testimony of these people. Lest, however, any doubt should remain, I will add here what Crain Gantarang related to me of the Atroe Matoua, or old king of Casou. He, having heard of the present troubles, summoned the same Glaarang Malliang of whom I wrote to Your Right Honorable, Right Respectable just now, and expressed to him his utmost astonishment at that dispute, since, he said, Lamaie is a Company subject. Here Your Right Honorable, Right Respectable has the testimony of a Bonian, and indeed of a man who was head of the place under which those rascals claim Lamaie belongs. Since, therefore, not a single pretext in the world remains for the Bonians, the matter having been investigated to the point of shame, and the poorly persecuted Lamaie, together with his entire household—for his wife is from Tiro and a Company subject—belongs to the Company, it is my earnest plea to Your Right Honorable, Right Respectable to maintain him therein and to protect and assist him against his wanton persecutors, who heed neither law nor justice. Hereby I hope their wild wickedness will be curbed, their lawless actions from Makassar the 29 June 1771: actions stopped, and their highly injurious oppressions quelled. Hereby the subjects of the Company will be confirmed in the peaceful possession of their property, and I shall be relieved of the burden of constantly having to protect them against the violent outrages of a band of unbridled rogues and rascals. Concerning the letter itself, it seems to me to be a fabricated document; at least it bears no marks of authenticity, no names of the writers, much less of such personages as the envoy of Arou Theko had orders to untruthfully present to us. The enclosed threats reinforce me in this opinion, and I am certain that if the envoys had been provided with more persevering zeal, they would have long since obtained all the goods and this letter would have stayed behind. I will add nothing more here, but leaving everything to Your Right Honorable, Right Respectable's insight and wise management, conclude the matter by saying that, according to the account of Daeng Mandiareckie, the value of all that was robbed amounts to well over 300 rds, of which, during the entire time of his stay here, he has received no more than about 100 rds. Not a single drop of rain has yet fallen on Bontham, because of which the fear of a poor harvest and the complaints increase. A harsh wind and severe drought scorch the crop while it is still standing in the fields, and whole tracts yield nothing but empty paddy. Boelecomba is about to undergo the same fate if heaven does not provide rain, for the rivers, even the largest, are completely dry downstream, and the crop enjoys no other refreshment than the dew at night. Herewith I have the honor to call myself, with all due high esteem and respect, was signed: Right Honorable, Right Respectable Lord, lower: Your Right Honorable, Right Respectable's most humble and obedient servant, was signed: P. D. Mol. in the margin: Boelecomba, the 20 October Anno 1770. Letter from Makassar the 29 June 1771: Letter from the Bonians concerning the matter of Lamaie, delivered on 11 October to the envoys Daeng Mandeariekie and Souro Tomalalang. The address reads: Letter from the collective Bonians to Daeng Mandjarckie. Greetings to Daing Mandsarekie. I tell you that Boni and the Company are one, and the subjects of both are like a slave of two masters; we never turn away envoys. Concerning Lamaie, we did not know that he was a Gantarang person, but indeed a subject of Theko and Casou. His brother always performs service under the first, and he under the last-mentioned place, and so he did also in the war of Panekie. But finally, being ordered to help cultivate the king's fields, he refuses this and deserts to Gantarang. For this reason, all the Bonians say that he is punishable, and have also gone there for that reason to plunder him; and if he were not allowed to be punished, the authority of the king of Boni would be compromised. Consider from Makassar the 29 June 1771: Consider well, Daeng Mandsarekie, it is good that you have been sent, being an old man in whom the Company places much trust, as does Boni. Here we say to you that it would be best if you returned the goods currently already in your hands to the Bonians, then the two brothers, namely Your Right Honorable, Right Respectable and the king of Boni, can negotiate with each other and decide the matter. Farewell.
Dutch transcription
424 van Maccasser den 29 Iunij 1771: verwinnen gaat Daing Manackoe hem aan met dreigementen diehij ook daad„ „lijk werkstellig maakte door, hem geweldadiglijk an slaaf 't ontneemen die daar op tot den arbeid in 't bosch gesonden wierd de arme mishandel den La„ maie geen a andere toevlugt siende keert terug naar gantarang en levert daar sijne klagten in sekere glaarang Malliang die selfs hij mij was toen ik deese saak weder onder sogt toen een gesonden echte den Iongen van Ten„ „nang Boelecomba te rugen die stondt hem weder seggende niet geweeten te hebben dat hij een Compagnies onderdaan tot meesterhadt, Duszuijdde het getuijgenis van deese menschen ofer egter nogeenige twijfeling mogtoverblijven sal ik hier bij voeg in 't geen Crain gantarang mij van den Atroe matoua of oudkoning van Casou verhaalde dees van den tegen„ woordige strubbelingen gehoort hebbende onboodt den selfden glarrang Malliang van wien ik uwel Ed: gestr: groot agtb: daar even schreep en betuijgde hem zijne hoogste verwondering over die twest also sijde hij Lamaie een Compagnies onderdaan is hier heeft uwel Ed: gestr: groot agtb: 't getuijgenis van een Boniers en wel van een - man die hoofd geweest is van de plaats waar onder die fielten willen hebben dat Lamaie sorteert also er derhalven geen voowendesel ter wareld meer voor de Boniers overblijft De saak tot Schamens toe ondersogt is en den armen vervolgde Lamaie nevens sijn gantschee huis gesin want sijne vrouw is van Tiro en Comp: onder„ „daan, der Compagnie toebehoord is mijne ernstige bede aan uw wel Ed: gestr: groot agtb: hem daar bij te hand haven en tegen zijne dartele vervolgens die op wet nog recht acht geven te beschermen en bij te staan Hier door hoop ik sullen hunne woeste quaadaardigheid beteugeld, hunne wettelose han„ delingen van Maccasser den 29 Iunij 1771: delingen gestuijt hunne hoogsnoodige onderdrukkingen gesnuijkt worden hier door sullen de onderdaanen van de Compagnie in de geruste besitting van hunne goederen bevestigd en ik van de last ontslagen worden om se gedu rig tegen de kaldaadige geweldenarijen van een deel ongebonden schelmen en deugnieten te beschermen Belangende den brief selven mij komt voor dat dit een opgemaakt stuk is hij draagt althans gene merken van echtheijd geen namen van de schrijvers veel min van sulke Personasien als desendeling van Arou Theko Last hadt ons voor te liegen De bij gevoegde drijgementen versterken mij in dit gevoelen en ik houde mij versekert dat so desendelingen meer voorsien waren geweest van doorsetten den ijver sijs al het goed reeds Langesouden sijn mag„ tig geweest en dees brief agter gebleven sijn Meer sal ik hier niet bijvoegen maar alles aan uwel Ed: gesw: groot agtb: door sigt en wijs beleid overlatende de saak besluijten met te zeggen dat vol„ gens de reekening van daeng MandIareekie de waarde van al 't geroofde ver over de 300 rd:s beloopt waar van hij in al den tijd van sijn verblijf alhier niets meer dan omtrent 100 rd:s heeft ingekreegen, Nog is op Bontham geen enkele regendrop gevallen waar door de vrees„ voor een slegte insameling en de klagten toenemen. Een schrale w ind en felle droogte versengen het gewas daar t nog op de velden staat en gantsche streeken Leveren mets op als dovepadij Boelecomba staat een selfde lot te ondergaan sodehemel geen regen beschikt want de rivieren selfs de grootste sijn beneeden geheel droog en't gewas geniet geen andere Lavinies als van den dauw by nacht Hier meede hebbe ik de Eere om mijn met alle schuldige hoog agting en Eer„ „bied te noemen /onderstond/ wel Edelen gestr: groot Agtb: heer /:lager / uwel Ed: gestr: groot Agtb: onderdaanigsten en gehoorsaamst en dienaar /was getee„ „kent:/ P: D: Mol /in margine:/ Boelecomba den 20 october A:o 1770: Brief 426 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: rief van de Boniers wegens de Saak van Lamaie den 11: october aan de sendelingen Daeng Mande arekie en souro Tomalalang overhandigd Het opschrift Luijd Brief van de gesamentlijke Boniers aan Daeng mand Jarckie Groetenis aan Daing Mandsarekie Ik zegge u dat Bonij ende Compagnie een sijn en beijder onder danen als een slaaf van twee heeren wij wijsen novit zendelingen af Belangende Lamaie wij wisten niet dat hij een gantavanger waar maar wel een onderdaan van Theko en Casou zijn booeder doet altijd dienst onder de eerst hij onder de laatst gemel„ de plaats en so deedt hij ook in den oorlog van Panekie maar ten laatste gelast om skonings velden te helpen be„ werken weijgert hij dit en loopt over naar gantarang hier om seggen alle de Boniers dat hij strafbaar is en sijn ook daarom heen gegaan om hem te plundeeren en so hij niet zoude mogen gestraft worden dan ligt er het gesag van den koning van bonij toe Besien van Maccasser den 29:' Iunij 1771: Desin u wel Daeng mandsarekie 'T is goed dat gij gesonden zijt als zijnde een oud man op wien de Comp: veel vertrouwen stelt gelijk ook Bonij Hier zeggen wij u dat het best waar dat gij het goed thans reeds in uwe handen aan de Boniers te rug gaaft dan kunnen de beijde Broeders /:zekerlijk u wel Ed: groot Agtb: en de koning van Bonij /en onderling overhandelen en saak beslissen. wel
English
428 From Maccasser the 29. Iunij 1771: Right Honorable Valiant Highly Esteemed Sir Under the supervision of the soldier Coenraad Mulder, I have the honor to send to your Honorable Valiant Highly Esteemed the arrested Daeng Magassing, with whose wife, children, and people I have acted in accordance with your Honorable Valiant Highly Esteemed order. It will be very pleasing to me if the new endeavor of your Honorable Valiant Highly Esteemed in the matter of Lamdie will have a good effect. My last letter will surely have already informed your Honorable Valiant Highly Esteemed how those eminent Bonese rascals treat your Honorable Valiant Esteemed emissaries. They treat them, so it appears to me, as fools, and I believe they will not be compelled unless it is ordered with somewhat more force. A few days ago we had rains here, which were wonderfully welcome for the unseasonal crop, but since then the drought has continued again. Within a few days the paddy here will sprout, which critical period I hope may turn out well. Had the Bonthain fields received that rain sooner, things would have looked better there, but now the crop in most places is already cut, and in others scorched. While being busy writing this, a certain Whijs, soldier at Salijer, comes to report to me that after a troubled voyage and having endured a heavy storm from Maccasser, and all provisions being exhausted, he was forced to put in at Boelecomba. His prow is loaded with stones and departed about three months ago from Maccasser. For the rest, all is well. I will provide him with what is necessary and let him continue the journey this evening, so that he can be at Saleijer tomorrow. Herewith I have the honor, with all due high regard and respect, to call myself /below was written:/ Right Honorable Valiant Highly Esteemed Sir /lower:/ Your Honorable Valiant Highly Esteemed most humble and obedient servant /was signed:/ A: D: Moll /in the margin:/ Boelecomba the 24: October 1770 To From Maccasser the 29. Iunij 1771: 430 From Maccasser the 29 Iunij 1771: To the Right Honorable Valiant Sir David Boelen Extraordinary Councilor of the Dutch Indies as well as Governor and Director of the Coast of Celebes Right Honorable Valiant Steadfast Esteemed Brave Wise Prudent Highly Generous and Discreet Sir Having received your Honorable Valiant Esteemed highly respected letter of the 30th of the preceding month with the assistant interpreter Bartels, inquiry was made as soon as possible concerning the great-great-grandfather and grandmother of Lamaije. Some time passed before someone could be found who could give any report of such an early time with certainty, but finally having taken the testimony of a very old man, which the accompanying paper contains, in favor of Lamai, from which it appeared most clearly that he is from ancestors to ancestors a Company subject, I sent both the assistant interpreters Mulder and Bartels yesterday the 7th of this month with the letter for His Majesty. The favorable opportunity of the west wind made them decide to go by sea, by which means all hindering trouble could also be avoided. I From Maccasser the 29 Iunij 1771: I have explained the entire matter to them both extensively from the beginning, and so as not to fail, gave along a list both of Lamai's goods and of his lineage. Your Honorable Valiant Esteemed emissaries Daeng Mandjarchie and Souro Iamalalang, having grown weary with long waiting, especially the former, and seeing nothing more for them to do, have earnestly requested me that I would give them their dismissal, but I dared not take this upon myself before I had received your Honorable Valiant Esteemed order concerning this. By day we have very great heat here, often mixed with thunder and lightning at night, which, being equally detrimental to the sprouting crop, gives little reason to hope for a good harvest. Herewith I have the honor to call myself, with all due high regard and respect, /below was written:/ Right Honorable Valiant Steadfast Esteemed Brave Wise Prudent, Highly Generous and Discreet Sir /lower:/ Your Honorable Valiant Esteemed most humble and obedient servant /was signed N: D: Mol /in the margin:/ Boelecomba the 8. 9ber 1770 Statement 432 From Maccasser the 29 Junij 1771 Jositie, half Bonese half Company subject of Sapi Sapirie at Gantarang, testifies to have heard from his parents, who were friends of Lamaije's ancestors, That Lamaije's great-great-great-grandfather, named Towalie, was a Company subject of Gantarang, and his wife, named Dalie, likewise. Their son, named Tolewa, married Dalattoe, a subject of the Company from Gantarang, and had by her a son To oekie. To oekie married Njamang, Company subject of Gantarang, and fathered by her a daughter named Dasabie. Dasabie took as husband Ianga, Company subject of Gantarang, and bore him a daughter named Damina. Damina finally married Tokassie, a Bonese from Caijou, and these had with each other Kaourou From Maccasser the 29 Iunij 1771 Kaourou Batihia Paloe and Lamaije. These were all four sons, and the three eldest, although not exactly according to law, went to the Bonese, Lamaije alone remaining to the Company. 434 From Maccasser the 29 Iunij 1771: Right Honorable Valiant Highly Esteemed Sir According to annual custom, I have the honor to send over to your Honorable Valiant Highly Esteemed Crain Bonthain and Anron Gouro Tompo Boulo, bringing their customary tribute of Asselolo. To this I currently have nothing to add other than a request to your Honorable Valiant Highly Esteemed to send those chiefs back within about fourteen days for the impending assessment of the tithes, which is otherwise gladly postponed for a while by the native, and for which it will then be time, as the paddy at Bonthain and Tompobooloe is already half cut. Herewith I have the honor, with due high regard and respect, to call myself /below was written:/ Right Honorable Valiant Highly Esteemed Sir /lower:/ your
Dutch transcription
428 Van Maccasser den 29. Iunij 1771: Wel Edele Gestrenge Groot Agtbare Heer onder opzigt van den soldaat Coenraad Mulder, heb ik de eer uwel Ed: gestr groot Agtb: den gearresteerden daeng magassing, toe te zenden met wiens wijf kinderen en volk ik over een komende uwel Ed: gestr: groot agtb: ordre gehandeld hebbe„ Mij zal zeer lief zijn, zo de nieuwe poging van uwel Ed: gestr: groot agtb: in de saak van Lamdie van goed effect zal zijn mijn laatste zal uwel Ed: gestr: groot agtb: zekerlijk reeds onderrigt hebben hoedanig die aansienlijk Bonische fielten met uwel Ed: gestr: agtb: zendelingen omspringen zij houden hen so als 't mij voorkomt voor den gek en zullen niet naar ik geloofd te dwingen zijn als wanneer't wat meer me door gelast wordt Over Eenige dagen hebben wij alhier vegen gehad die voor 't on„ rechtig gewas wonderlijk welkoom was maar sedert heeft de droogte wederom blijven voor 't duren. Binnen wijnige dagen sal de padij alhier schieten welke Cri„ sis tijd ik wensche, dat gelukkig uitvalle hadden de Bonthamier velden eerder dien regen gehad het soude daar geweest beter hebben uitgesien maar oi wast gewas op de meeste plaatse al gescneden op andere verschroeid Besig zijnde met dit te schrijven komt sekere whijs soldaat op salijer mij rapporteeren dat hij na een sukikelende reise en swaren storm van maccasser afgehad te hebben, en alle voorraad op sijnde genoodsaakt genoodsaakt is geweest op boelecomba in te lopen zijne praauw is met stenen geladen: en omtrent over drie maanden van maccasser vertrokken voor t overige is alles wel Ik sal hem het nodige versorgen en desen avond de reis laten vervolgen wanneer hij morgen op saleijer kan sijn. Hier meede heb ik de eer mij met alle schuldige hoog agting en eerbied te noemen / onderstond:/ wel Edele Gestrenge groot agtbare heer /Lager:/ uwel Edele Gestr: Groot agtb: onderdanigsten en gehoorsaamsten dienaar /was geteekent:/ A: D: Holl /in margine:/ Boelecomba den 24: october 1770 Aan van Maccasser den 29. Iunij 1771: 430 van Maccasser Den 29 Iunij 1771: Aan Den wel Edelen Gestreengen Heer David Boeten Raad Ectra ordinair van Nederlands India mitsg„s Gouverneur en directeur ter Custe Celebes Wel Edele Gestr: imtfeste Agtb: Manhafte wijse vorsienige zeer Genereuse en Discrecte Heer uwel Ed Gestr: Agtb: hoog geerden van den 30 der Iongstleden maand met den ondertolk Bartels ontfangen hebben de ondersogt is so dra mogelijk maar den overgrootvader en groot moeder van Lamaije. Eenigen tijd liep het aan er men iemant kon vinden die met zekerheijd einig berigt van sulk een vroegen tijd konde geeven maar ten laatste het ge„ tuijgenis van een stok oud man 't geen het nevens gaand papier behelsd:; ten voordeele van Lamai hebbende ingenoomen waar uijt ten aller klaarste bleek, dat hij van ouders tot ouders een Compagnies onderdaan is heb ik de beijde ondertolken Mulder en Bartels op gister den 7: deser met den brief voor sijne Majesteijt hen gesonden, De gunstige gelegentheijd van de weste windt deedt hen besluijten over zee te gaan door welk middel ook alle hinderende omslag gemeijd konde worden. Ik Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Ik heb Hen beijde breedvoerig de gantsche saak van den beginne af ontvouwd, en om niet te missen, een lijst so van Lamais goederen als van desselfs geslag mede gegeven. uwel Ed gestr: Agtb: zendelingen daeng Mandjarchie en souro Ia„ malalang maar voor al de Eerste verdriet in 't lang wagten gekreegen hebbende en siende voor hen niets meer te doen hebben mij ernstig versogt ik wilde ze hunne dimissie geven maar dit dorst ik op mij niet nemen voor ik uwel Ed gestr: Agtb: orde hier aangaande ontfangen hadde Dog aan dag hebben wij hier zeer groote hette dikwijls bij nacht met donder en weerlig gemengd die voor 't uijtschietend ge„ was alle even nadeelig, weijnig reden tot hoop op een goede insameling geven. Hier meede heb ik de eer omij met alle schuldige hoog agting en eerbied te noemen /onderstond:/ wel Ed: gestr: Erntfeste Agtb: Manhafte wijse voorsienige, zeer genereuse en discreete Heer /Lager:/ uwel Ed: gestr: Agtb: onderdanigsten en gehoorsaamsten dienaar /was geteekend N: D: Mol /in margine:/ Boelecomba den 8. geber 1770 Positie 432 Maccasser den 29 Junij 1731 van Jositie half Bonier half Compagnies onderdaan van Sapi Sapirie op gantarang getuijgt van zijne ou„ „ders die vrienden van Lamaijes voor ouders wa„ ren gehoord te hebben, Dat Lamaijes bet over overgrootvader genaamd Towalie geweest is Comp: onderdaan van ganta„ „rang, en desselfs vrouw genaamd Dalie insgelijks Deser soon genaamd Tolewa huwde met Da„ „lattoe onderdane van de Compagnie van gantarang en won bij haar een soon To oekie To oekie trouwde met Njamang Comp: on„ daan van gantarang en teelde bij haar ene dochter met name Dasabie Dasabie kreeg tot man Ianga Comp: onderdaan van gantarang, en baar de hem ene dochter genaamd Damina Damina ten Laatste huwde met Tokassie Bonier van Caijou en dese wonnen bij elk anderen Kaourou Van Maccasser den 29 Iunij 1771 kaourou Batihia Paloe en Lamaije dese waren alle vierzoons en de drie oudste hoe wel met Juijst volgens recht kwa„ men aan de Boniers verblijvende La„ maije alleen aan de Compagnie, wel 434 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Wel Edele Gestr: Groot Agtb: Heer volgens Iaarlijksch gebruijk hebbe de eer tot uwel Ed: Gestr: Groot Agtb: over te zenden Crain Bon„ thain en Anron gouro Tompo boulo meede bren„ „gende Hun gewoon tribut van Asselolo. Bij dit heb ik tegenswoordig anders niet te voegen als een versoek aan uwel Ed: Gestr: Groot Agtb: om die hoofden binnen een veertien da„ „gen te rug te senden om de op handen zijnde vertiening, die anders gaarne van den Inlander een wijl verschoven wordt en waar toe het dan tijd sal zijn also de padij op Bonthain en Tom„ poboeloe omi reeds voor de helf te ge„ sneden is Hier meede heb ik de Eere mij met schuldige Hoog agting en Eerbied te noemen /:onderstond:/ wel Edele Gestrenge Groot Agtbare Heer /:Lager:/ uwel
English
From Maccasser the 29 June 1771 Honorable, Valiant, Highly Esteemed, most humble and obedient servant was signed N:r D: Mol in the margin Boelecomba the 11 November 1770 Well 436 From Maccasser the 29 June 1771 Crain Bira, alongside the other chiefs of the upper district, under the escort of this letter, have the honor to come and perform their annual duty to Your Honorable, Valiant, and Highly Esteemed. Although the interpreters Mulder and Bartels departed from here more than two weeks ago, they have not yet returned, and Arou Theko along with Dam manacko have not been seen here since their departure, which leads me to suspect that they may have placed some new obstacles in the way and thereby caused the unusually long absence of both interpreters. Since rain was had here some time ago, hope for a good crop has begun to revive somewhat with regard to the lower fields, for those situated higher were already scorched before that refreshment came. Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir Here 17 From Maccasser the 29 June 1771 Herewith I have the honor to call myself with all due high regard and respect. Underneath stood Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir. Lower Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed most humble and obedient servant. Was signed N: D: Mol. In the margin Boelecomba the 22 November 1770. To 438 From Maccasser the 29 June 1771 To the Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir David Boelen, Councillor Extraordinary of the Dutch Indies as well as Governor and Director of this Coast of Celebes. Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir Not doubting the proper delivery of our humble letters dated the 24 and 25 of the preceding month, we have the honor with this our humble writing to inform Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed that we arrived back here on the 28 of the preceding month, and thereupon went to the settlement on the 1 instant to speak with the king and grandees of the realm about the Company's slaves, as no ship was to be expected this year; however, we had to return below without a proper conclusion, and requested a postponement until the 4, whereupon we went up again and, after long back-and-forth disputing, finally obtained so much from them that they promised to deliver fifty slaves to us, though no fixed time was determined when we shall receive them; but we give them no rest daily by having inquiries made, believing therefore it is doubtful that we shall be able to be back on the coast at our proper time. Lastly From Maccasser the 29 June 1771 Lastly, we take the liberty to inform Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed that on the 25 of the preceding month the soldier Johannes Bork passed away without leaving any estate. Knowing nothing more of any importance worthy of mentioning to Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed's attention, the most humble take the liberty to conclude this, after having first commended Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed to the protection of the Almighty, taking the boldness with deep due reverence. Underneath stood Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir. Lower Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed humble and obedient servants. P. K. Was signed J:s Dieterich, I:s F: L: Helmkampff and the Malay Captain Abdul Cadier. In the margin In the Roads of Sumbauwa the 10 October 1770. To 440 From Maccasser the 29 June 1771 To the Right Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir David Boelen, Councillor Extraordinary of the Dutch Indies as well as Governor and Director of this Coast of Celebes. Right Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir With the greatest respect I have the honor to write these humble letters to Your Honorable, Highly Esteemed, hoping that Your Honorable, Highly Esteemed will have received those dated the 27 August by the assistant Jansen; I must inform Your Honorable, Highly Esteemed with this that this evening 3 proas depart for Batavia, taking along the mate, 1 surgeon's mate, 1 quartermaster and 16 common sailors from the wrecked sloop de Nooteboom to convey them to Batavia. As for us, I cannot yet inform Your Honorable, Highly Esteemed with any certainty of the day of our departure, for From Maccasser the 29 June 1771 for the proa is still on the shore and little effort is being made to have it ready quickly, but I hope at least within 20 days to have the honor to speak with Your Honorable, Highly Esteemed in person, and remain with great veneration and respect. Underneath stood Right Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir. Lower Your Honorable, Highly Esteemed, Valiant very obedient and very humble servant. Was signed A: Lecerfs. In the margin Bouthon the 2 November 1770. To
Dutch transcription
van Maccasser den 29 Iunij 1771 Ed: Gestr: Groot Agtb: onderdanigsten en Gehoorsaamsten Dienaar was ge„ „teekent:/ N:r D: Mol (in margine:/ Boelecomba den 11: 9ber 1770 Wel 436 Van Maccasser den 29' Iunij 1771 Crain Bira, nevens de andere Hoofden van de boven streek hebben, onder geleijde deeses de eer uwel Ed: Gestr: Groot Agtb: hunnen Iaarlijkschen pligt te komen afleggen De tolken Mulder en Bartels zijn schoon over ruijm veertien dagen van hier vertrokken nog niet te rug gekomen en Arou Theko met Dam manacko sedert derselver vertrek hier niet meer te sien geweest 't geen mij doet vermoeden dat se mooglijk eenige nieuwe hinderpalen hebben in den weg gesteld en daar door het ongemeen lang weg blijven die beijde Tolken veroorsaakt. Sedert men hier over Eenigen tijd regen ge„ had heeft hoop op goed gewas een weijnig be„ „ginnen te herleven net betrekking tot de lager velden want die hoger liggen waren reeds voor dat die verquikking kwam versengd Wel Edele Gestr: Groot Agtbare Heer Hier 17 van Maccasser den 29 Iunij 1771 Hier mede heb ik de Eer mij met alle schuldige hoog agting en eerbied te noemen /onderstond:/ wel Ed Gestr: Groot Agtb: Heer /:Lager:/ uwel Ed: gestr: groot Agtb: onder„ danigsten en gehoorsaamsten Dienaar /:was geteekend:/ N: D: Mol /:in margine:/ Boelecomba den 22: November 1770— Aan 4:38 van Maccasser den 29: Junij 1771 an Den wel Edelen Getrengen Groot Agtb: Heere David Boelen Raad Exetra ordinair van Nederlands India Mitsg.„s Gouverneur en directeur deser Custe Cclebes. Wel Edele Gestrenge, Groot Agtbaare Heer Niet twijffelende aan devrigtige bestelling onser onderdanige letteren de dato 24: en 25: der voorl: maand so hebben wij d'Eer bij deese onse gerui„ „ge uw wel Ed„e gestr: groot agtb: te bedeelen als dat w' den 28 der voort: maand alhier weederom g'arriveert zijn en daar op den 1: huesus naar de negorij gegaan, omme met den koning en rijksgrooten over sE Comp: slaaven te spreeken, also geen schip van dit Iaar soude te verwagten zijn egter moesten sonder regt besluijt weederom beneeden keeren en versogten uitstel tot den 4: daar wij dan weder om boven gingen en naar lang over en weder disputeeren dog laastelijk so veel van haar kreege dat ons beloofden vijftig slaaven te sullen leveren Gedog geen vaste tijt daar bij be„ stemd wanneer die zulle krijge maar wij laate haar daage„ „lijks geen orust omme te late vrage gelovende dier halven swaarlijk dat w sullen op onse behoorlijke tyt wederom acostij konnen weesen, Laastelyjk van Maccasser den 29 Junij 1771 Laatstelijk gebruijken wonog de vrijheijd uw wel Ed. getr: groot Agtb: te bedeelen als dat den 25: der voorl: maand den soldaat Iohannes Bork sonder Eenige nalaten„ schap is kome te overlijden. Niets meer weetende van eenig belang uw wel Ed:s gestr: groot agtb:s attentie waardig te melden so gebruijken onderdanigsten de vrijheijd deese te bekorten, nna alvoo„ „rens uw wel Ed: gestr: gr: agtb: in de protextie des aller hoogsten aanbevolen hebbende ons met een diep schuldig ontsag de nardiesse gebruijken /onderstond:/ wel Ed: gestr: groot Agtbaare Heer /:Lager:/ uw wel Ed: gestr: groot agtb onderdanige en gehoorsame dienaren P. K /:was geteekend:/ J:s Dieterich, I:s F: L: Helmkampff en den Capitain malijer Abdul Cadier /inmargine /op de Rheede van Sumbauwa den 10: 8ber 1778: Aan 440 van Maccasser den 29 Junij 1771 Aan Den wel Edelen Groot Agtb: Gestr: Heer Boelen. Dani Raad Extra ordinair van Nederlands India mitsg:s Gouverneur en directeur deser Custe Celebes, Wel Edelen Groot Agtbaaren Gestrengen Heer Met de grootste Eerbiedigheijd geve ik mij de eer uwel Ed: groot Agtb: dese geringe Letteren te schrijven met hoop dat uwel Ed: groot agtb: met den adsistend Iansen van den 27 aug„s gedateert sal hebben ontfangen moet uwel Ed: groot agtb: met desen bekent maaken dat op heeden avond deser 3: prauwen ver„ trekken naar Batavia meede nemende den stuurman 1 on„ dermeester 1 quartiermeester en 16 gemeene mattroosen van de verongeluckte Chialoup de Nooteboom om deselven naar Batavia tebrengen wij aangaande zo en weet ik uwel Ed: groot agtb: nog met geen seekerheijd te melden voor een dag te sullen vertrekken want van Maccasser den: 29 Junij 1771 want de prauw staat nog op de wal en word weijnig moeijte aangedaan om schielijk klaar te hebben omaar hoope ten =minsten in 20 dagen de Eer te mogen hebben om uwel Ed: groot agtb: zelfs mondelijk te spreeken en verblijve met groote veneratie en Eerbied /onderstond/ wel Edelen groot Agtbaeren gestrengen Heer /lager/ uwel Ed. groot Agtb: gestr: zeer gehoorsamen en seer onderdanigen dienaer /:was getee„ kent / A: Lecerfs /in margine/ Bouthon den 2: November 1770 Aan
English
From Maccasser, the 29th of June 1771. To the Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir, The Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir David Boelen, Extraordinary Councilor of the Dutch Indies, as well as Governor and Director of this Celebes, etc., etc. After my recent arrival from Macassen, I found the Bimanais quite cool, having not even sent to welcome me. Subsequently, when the King arrived here, I went to him at first, and His Highness received me at the foot of the stairs of his dwelling; however, he did not come from his house, but rather from beside the garden. The reception was thereafter as customary, whereupon His Highness escorted me to the upper porch before the stairs and then had me escorted down by his grandees of the realm. Subsequently, receiving your Honorable, Valiant, Highly Esteemed, venerated orders concerning the boundary division between Dompo and Sangar, I sent the clerk Voll and the arquebusier Anthonij Labie to His Highness, requesting two commissioners for the further investigation of the same. To this, His Highness answered that he would grant them to me since I requested them, but that he could not see what purpose this served, since nothing that was settled was held as settled, but broken again upon a further occasion; that if it went this way, he deemed it unnecessary henceforth to go to Macasser to settle their matters there. Also, the newly appointed Regent of Bima, Torelie Bolo, put to me in a private visit how our meeting concerning the Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir, from Maccasser, the 29th of June 1771, the two sent Tamborese prisoners would end. To which I answered him that I did not know this, whereupon he answered again that he then could not see what made a Resident here if he could conclude no meeting, for previously the Residents could conclude everything. I judged it my duty to record what was said above thus in few words according to the truth. Caraeeng Balla Sarie, mother of the captured King of Goa, departed for Sumbauwa a few days ago, which journey she arranged so discreetly that no one noticed it before she was completely ready to sail. Understanding this, I sent the clerk Voll to the King and pointed out to him that such could not happen without permission from the Company, but he answered that she was no longer to be dissuaded from her purpose, but absolutely wished to depart. I nevertheless sent to her for the same purpose, but she was not to be dissuaded from her purpose, though with the promise that she will return as soon as possible as soon as she had fulfilled her vow on Sumbauwa. For this reason, I wrote a letter to the heads of the cruisers to request them to keep an eye out regarding this. I have duly received your Honorable, Valiant, Highly Esteemed, venerated letter of the 28th of October, and will favorably await further highest venerated orders on it. Furthermore, this serves in most honored reply to that of the 10th of October with respect to the Ternate ship, that the same was already seen in the latter part of August near the island of Satonda very far out at sea by the Bimanais inhabitants. Furthermore, I shall not fail to exert all possible diligence to continually urge the Sumbauwanese to their duty, and intend in person to depart thither one of these days for that purpose, in order to investigate simultaneously to the utmost of my ability all points contained in the aforementioned, your Honorable, Valiant, Highly Esteemed, venerated writing, and upon discerning one thing or another, to render a proper report thereof. Furthermore, having nothing more to report, I have the honor to call myself with the greatest esteem, (below stood:) Honorable, Valiant, Highly Esteemed Sir, (lower:) Your Honorable, Valiant, Highly Esteemed's very humble servant, (was signed:) Th.s Higt. In the margin: Bima in the Company's fortress, the 10th of November 1773. To From Maccasser, the 29th of June 1771. To the Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir, The Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir David Boelen, Extraordinary Councilor of the Dutch Indies, as well as Governor and Director of this Coast of Celebes. Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir: I have received your Honorable, Valiant, Highly Esteemed, respected letter of the 12th of September with all respect on the 6th of November by a Saleyer proa, and sent immediately to His Highness with the request that I myself might come to His Highness to deliver a letter of the Company from Maccasser, and that I had to speak with His Highness himself. The next day, four interpreters sent by the King came to collect the Company's letter, because His Highness had become sick and therefore could not speak with me. Whereupon I said to the interpreters that I could not surrender the letter, because I had to speak with His Highness himself; but they said that I should just hand over the letter to them, from Maccasser, the 29th of June 1757, and when His Highness was somewhat recovered, he would have the letter read. Whereupon I handed over the Company's letter to them, and told the interpreters orally the contents of the Company's letter, and what the Honorable, Esteemed Sir Governor at Maccasser's demand and request to His Highness was. But up to this day, I have received no answer yet from His Highness, and underhand I know well that His Highness is not sick. However, I have learned that Radsa Boeroe was sent on the 8th of November with two mantris and eight pangalassangs to Callisoesoeng, in order that they shall bring back everything they can find among the natives and deliver it to the Company. I doubt, therefore, whether I will be able to come to Maccasser this year, for the proa is still on the shore, and so weak that I fear the second deception may be even worse than the first. My most humble request to your Honorable
Dutch transcription
442 Van Maccasser den 29: Iunij 1771: Aan den Wel Edelen Gestr: Groot Agtb: Heer Den WeleEd: Gestr: Groot Agtb Heere David Boelen Raad Extra ordinair van Nederlands India mittg=s Gouverneur en directeur deeser Celebes &E: &:a Na mijn Jongstarivement van macassen heb ik de Bimaneese vrij vercoel gevonde hebbende mij niet eens laate verwelkome vervolgens de ko„ ning hier g'arriveerende ben ik int eerste bij ham gegaanen heeft sijn hoogheid mij aan de voet van de trap van sijn woning ontfangen dog quam hij niet van sijn huijs omaar beseijde uijt de thuijn 't onthaald was vervolgens als na gewoonte, waar op sijn hoogheijd mijn uijtgeleijd deede tot de boven pordisse voor de trap en liet mij vervolgens door sijn sijks grooten om laag gelijden. vervolgens uwel Ed: gestr: groot agtb: gevenereerde ordre ontfangende over de Limiet schijding tusschen dompo en Sangar heb ik den schriba voll en den bosschieter Anthonij Labie na sijn hoogheijd gesonden versoekende twee gecommitteerdens tot nadere ondersoek van 't selve waar op sijn hoogheijd antwoord dat hij mij die soude geven vermits ik die versogt maar dat hij niet sien konde waar toe sulx dienstig was „dat vermits log nits af gedaan wierd voor afgedaan wierd gehouden maar bij nader gelegentheid wederom verbroken als't sodanig ging dat uijt dan voor„ taan onnodig oordeelde namacasser te gaan om hare saeke aldaert vereffen ook heeft de nieuw aangestelde Rijxbestierder van hima Torelie Bolo in een particuliere visite mijn gebragt, hoe of onse vergadering wegens Wel Edelen Gestr: Groot Agtb:r Heer van Maccasser den 29. Iunij 1771. de twee gesondene Tamboreese arrestanten soude afloopen waar op ik hem antwoorde dat ik suls niet en wist, daar op hij wederom antwoorde dat hij dan niet sien kon wat hier dan een resident omaakteindien by geen verga„ dering kon afdoen want dat bevoorens de residenten alles hunne afdoen. Ik oordeelt 't van omijn pligt dit voor gesegde dus in weijnige woorde na waarheid ter neder gesteld Caraeeng Balla Sarie moeder vanden opgevatte koning van goa is voor wijnige dag na Sumbauwa vertrokk en welkereijse Lijso sierelijk in 't werk heeft gesteld dat men her niet van is gewaard geworden voor dat zij veets zeijld klaar was dit verstaande hebbe ik den schriba vol gesonden bij den koning en hem voor oogen gehouden dat zulx niet buijten permissie van de Comp: kon geschiede dog heeft geantwoord dat sij met langer van haar op zet was af te houden maar absolut wilde vertrekken edog heb ik ten zelven Eijnde bij haar gesonden dog was van haar opzet niet aftehouden egter met die beloften dat sij ten spoedigsten sal wederom komen so dra haar beloofte op Sumbauwa voldaan had hier om heb ik aande hoofden der krussers Een brief geschreeven om hemte versoeken dees aangande een oyj in zeijltehouden uwel Ed: gestr: groot agtb: gevenereerde letteren van den 28 8ber hebbe wel ontfangen en sal daar op gunstiglijk verder hoogst gevenereerde ordre afwagten, voorts dient dient in hoogst g'Eerde antwoord op die vanden 10 octob:r in op sigt van de Ternaats schip dat 't selve reets in't laaste van augustus omtrent bij 't Eijland Satonda seer diep in zee door de Bimaneese in woonders gesien is, voorts sal 't aan mijn niet manqueeren alle mogelijk deligentie aan te wenden de sumbauwareese Continueel tot hun pligt aan te maanen en meene in per„ soon selfs eerst dags ten dien Eijnde derwaarts te vertrekken om teffens na uijtterste vermogen ondersoek te doen na alle poincten vervolgens bij gem: uwel Edele gestr: groot agtb: gevenereert schrijvens verat en het een of 't andere ontwaarende, daar van behoorlijk verslag te doen, Voorts niets meer wetende te melden hebbe, de eer mij met de grootste hoogagting tenoemen /:onderstond:/ wel Edelen Gestr: Groot Agtb: heere /:lager:/ uwel Ed: gestr: groot Achtbare seer nedrigen dienaar /:was geteekent:/ v„t Th„s Higt /inmargine:/ Bima in 's Comp: vesting den 10 November 1773 — Aan 444 Van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den wel edelen Groot Agtb: Gestr: Heer Den Wel Ed: Groot Agtb: Gestr: Heer David Boelen Raad Extra ord:s van nederlands India mitsg„s Gouver„ neur en Directeur deser Custe Celebes Wel Edele Groot Agtb: Gestrenge Heer: uwel Edele Gestr: Groot Agtb: gerespecteerde Letteren van den 12: Iber hebbe ik met alle Eerbiedt ontfangen den 6: 9ber met een saleijereese prauw en cito naar zijn hoogh: gesonden met versoek, dat ik zelf bij sijn hoogh mogte komen om een brief van dE Comp: over te leveren van maccasser en dat ik sijn hoogh:t selfs moest spreken 's anderen daags quaamen 4: Tolken gesonden van den koning om dE Comp: brief aftehaalen ter wijl zijn hoogheijd was siek geworden en mij dierhalven niet spreeken konde waar op ik tegen de tol„ ken segte dat ik den brief niet afgeven konde, ter wijl ik zij hoogheijd selfs moest spreeken, maar zij lieden segten dat ik haar den brief maar over leveren Maccasser den 29 Iunij 1757 van leveren soude en als sijn hoogheijt wat beter geworden dan soude hij den brief laten leesen, waar op ik haar s' Comp: brief overgeven, en aan de tolken mon„ „delijk gesegt den inhoud van sE comp: brief en wat den wel, Ed: agtb: Heer gouverneur op maccasser sijn Eijsch en versoek aan sijn hoogheijd was maar tot heeden toe nog geen antwoord bekomen van sijn hoogheijd, en dat ik onder de handt wel weet, dat sijn hoogheijd niet siek is, Maar hebbe vernomen als dat den Radsa Boeroe den 8: 9ber met twee mantries en agt pangalassangs naar Callisoesoeng sijn gesonden om all't gene wat zij vinden kunnen onder de Inlanders 't selve we„ derom brengen en aan d'E Comp: overleveren zullen Twijffele dierhalven of ik dit Iaar zal op Maccasser kunnen komen want de prauw staat nog op de wal en so swack dat ik vreese dat de tweede bedroog nog slimmer sal kunnen weesen als den Eersten„ Mijn ootmoedigst versoek aan uw wel Ed: ..
English
From Maccasser the 29th of June 1771: Honorable and Esteemed Sir, it is requested to send us our rations and provisions, as well as gunpowder, lead, paper, pens, and ink, for with the loss of the prahu we are stripped of everything. For so long, I have advanced as much as was possible for my people and the sailors of the chaloup de Nooteboom for food and necessary subsistence, but now I am devoid of money, so that I am no longer able, and for that reason I have also sent the two Amboinese to Maccasser, as we had no provisions left. Regarding the continuation of my commission, it is now too late in the season, and no audience is to be obtained with His Highness, for I have requested several times to be allowed to come before His Highness, but was always put off until tomorrow and the day after tomorrow, which I shall be able to tell Your Right Honorable and Esteemed Sir even better in person upon safe arrival at Maccasser. I From Maccasser the 29th of June 1771: I hope that Your Right Honorable and Esteemed Sir will have received my letter of the 2nd of this month with the reports of the Bouton envoy sent to Batavia, namely 3 prahus with 50 pieces of slaves for the Honorable Company and the Radja Wawangij with his own prahu as well. Wherewith concluding this, commending Your Right Honorable and Highly Esteemed Sir and illustrious family to God's safe keeping, and doing myself the high honor with this to subscribe with the utmost veneration. Below stood: Right Honorable, Highly Esteemed, Valiant Sir. Lower: Your very obedient and very humble servant. Was signed: A: Lecerff. In the margin: Bouton the 12th of November 1770. To From Maccasser the 29th of June 1771: To the Right Honorable and Valiant Sir David Boelen, Councillor Extraordinary of the Dutch East Indies, as well as Governor and Director of the Coast of Celebes. Right Honorable, Valiant, Resolute, Esteemed, Brave, Wise, Prudent, Most Generous, and Discreet Sir, Since Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir's last effort has had the desired effect and an end has come to the matter of Lamaie, I have the honor to send back to Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir the assistant interpreter Bartels, together with the envoys Daeng Mandjarekie and Souro Iamalatig, whose assistance is no longer required here. On the 26th of the past month, the first-named arrived from the interior with the interpreter Mulder stationed here, bringing besides a letter from His Highness for Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir, also a pack with cloves and one with four pieces of linen, all of which I have the honor to convey to Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir, as well as the Souro Towadsie, sent expressly by His Highness to speak further with Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir about Lamaie's case and to bring what he hears back to his prince. Briefly From Macasser the 29th of June 1771 Briefly, I shall disclose to Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir what both interpreters reported to me regarding their commission, Bartels being able to relate this more circumstantially in person. They found His Highness, who testified to being entirely unaware of everything that had occurred, immediately inclined to comply with Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir's letter, and by his authority to restore the poor Lamie into full possession of his goods, or at least for their value. To enforce this from the king's name with all the more power, the said Soero Towadje was sent along, who also acquitted himself very well of his duty. While all this took place at the court, the repeatedly mentioned rogues had again placed some difficulties in the way, and through the testimony of some Boniers had made the descent of Lamaie doubtful. For this reason, His Highness had resolved, without prejudice to his previous decision, to dispatch the Soeroe Towadse to Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir to inquire whether it would also please Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir that the case be investigated from the beginning or not. Furthermore, the King of Boni had given them some reports of confiscations on suspicion of smuggling, and handed over the accompanying six sacks with cloves and linen which had been seized by a Bonier of Bonneratie, all of which the interpreter Bartels will be able to explain more closely and in more detail to Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir. Lastly From Maccasser the 29th of June 1771 Lastly, they reported to me that His Highness had them request from me two head of cattle, which I shall send to His Highness at the earliest convenient opportunity. As soon as I had received this report from both interpreters, I immediately set to work, in accordance with the king's desire, to restore Camaie into the possession of his goods; but as these were mostly alienated and not to be found, I was only able to hand over a very small portion thereof to him, and for the payment of the remainder took such sufficient pledges that even if they were not redeemed (which is, however, not in the least to be expected), he can be completely indemnified through the sale of the same. And as I now consider this whole matter fully settled, of which opinion the interpreter Bartels and Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir's two other envoys also are, I have the honor to send all three back to Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir, with humble expressions of thanks for the measures that Your Right Honorable, Valiant, and Highly Esteemed Sir was pleased to put into effect upon my previous complaints, to the satisfaction of the Company's subjects and the curbing of the insolence of the Bonian subordinate chiefs. The accompanying paper contains the genealogy of Lamaie of which I spoke before, which in my judgment shows too little evidence of truth to invalidate the other, at least
Dutch transcription
446 van Maccasser den 29 Iunij 1771: Ed: Agtb: is om ons Rantsoen en levens middelen beneffens kruijt en loot pampier met open„ „nen en Inkt toe te senden want met 't verliesen van de praauw zijn wij ontblood van alles ik hebbe so langa voor mijn volk ende mat troosen van de chialoup de nooteboom, voor kost en mond behoeftens ver„ schooten so veel als mogelijk is geweest maar thans ontblood van geldt, zo dat ik niet meer in staat ben en uijt die reeden heb„ be ik de twee Amboineesen meede naar maccasser gesonden ter wijl wij geen levens mid„ delen meer hadden, aangaande mijne Commissie te vervolgen, zo is 't thans te laat in den tidt en bij sijn hoogheijd is geen audientie te bekomen, want ik hebbe versceijde reijsen versogt om bij sijn hoog„ heijd te mogen komen maar altijds met morgen en overmorgen opgehou„ den 't welk Ik uw wel Ed: Agtb: zelfs mondelijks beter sal kunnen seg„ gen bij behouden arrivement op omaccas„ „ser Ik van Maccasser Den 29 Iunij 177: Ik hoop dat uw wel Ed: agtb: mijnschrijven van den 2. deser sal ontfangen hebben met de berigten van der Bouthouder besending naar Batavia namentlijk 3 prauwen met 50 p„s slaven voor d' E Comp: en den RadIa wawangij met sijn. Eijgen praauw ook meede waar meede desen fineerende uw wel Ed groot agtb: en Illustre familie beveelende in gods veij„ ligen hoede en mij de hoog Eeere gevende met desen met de uijtterste veneratie te onderteeke„ „nen /onderstond:/ wel Edele groot agtb: gestr: Heere /lager :/ uwe seer gehoorsaamen en seer onderdaanigen dienaar /was geteekend:/ A: Lecerff /inmargine :/ Bouthon den 12: 9ber 1770 — Aan 448 Van Maccasser Den 29 Iunij 1771: Aan den wel Edelen Gestrengen Heer David Boelen Raad xtra ordinair van Nederlands India mitsg„s Gouverneur en Directeur ten Custe Celebes Wel Edele Gestrenge Erntfeste agtb: Manhafte, wijse voorsienige seer genereuse en Discreete Heer Also uwel Edele gestr: groot agtb. laaste poging van de ge„ wenschte uitwerking geweest en er een eijnde aan de saak van Lamaie gekomen is heb ik de ceer uwel Edele gestr: groot agtb: den ondertolk Bartels nevens de sendelingen daeng Mandja rekie en souro Iamalatig wier, hulp hier niet meer ver Eijscht word te rug te senden, Den 26 der voorleedene maand arriveerde de eerstgenoemde met den alhier bescheijden leggen den tolk Mulder uijt de binnen landen meedebrengende halve een brief van sijne hoogheijd voor uwel Edele gestr groot agtbare en Pakse met nagelen en een met vier stukken linnen die ik alle de eer hebbe uwel Edele gestr: groot agtb: te laten toekomen den souro Towad sie Expres van sijne hoogheijd afgevaardigt om met u wel Edele gestr groot agtb: nader over lamais saak te spreeken en 't gehoorde aan sijnen vorst te rug te brengen, kortelijk van Macasser den 29 Iunij 1771 kortelijk sal ik uwel Edele gestr: groot agtb: 't geen de beijde tolken mij nopens hunne Commissie gemeld hebben openbaren kunnende Bartels sulx mondelijk omstandiger verrichten sij von„ den sijne hoogheijd die van al het voorgevallene betuijgde geheel onkundig te terstond genegen om aan uwel Edele gestr: groot agtb: schrijven te voldoen en door sijn gesag den armen Lamie in 't vol besit van sijne goederen immers voor de waarde te her„ stellen om dit uijt 's konings naam met te meer kragts door te setten wierd gemelde soero Towadje, mede gegeven die zig ook van sijn pligt seer wel gequeten heeft Terwijl dit alles aan 't hof voor viel hadden de meermaals genoemde schelmen weder„ om Eenige swarigheeden in den weg gelegd en door 't getuigenis van sommige Bomiers de afkomst van Lamaie twijfel ag„ tig gemaakt hier om was sijne hoogheijd te rade geworden behoudens sijn vorig besluijt den soeroe Towadse aan uwel Edele gestr: groot agtb: aftevaardigen om te onderstaan of 't uwel Edele gestr: groot agtb: ook behagen soude dat de saak van voren aanwierde ondersogt of niet wijders had hun de koning van Bonij eenige berigten gegeven van ontrekten op vermoeden sluijkhandel, ende nevens gaande saak zes met nagelen en linnen overhandigt die door een Bo„ nier van Bonneratie waar en aangeslaagen welk alles de Tolk Bartels uwel Edele gestr groot agtb onader en omstan„ diger sal kunnen ontvouwen, Ten 450 van Maccasser den 29„ Iunij 1771 Ten laaste berigten sij mit dat sijne hoogheijd mij door hun om twee stuks koebeesten liet versoeken die ik sijn hoogheijd Eerst dags bij bequame gelegentheijd sal toe schikken, zo dra ik dit berigt van de beijde Tolken ingenomen had, heb ik terstond mijn werk gemaakt, om ingevolgens konings begeeren Ca„ „maie in de besitting van sijne goederen te herstellen dan also die meest vervreemd en niet te vinden waren heb ik hem slegts een seer gering gedeelte derselve kunnen overhandigen en voor de betaling der overige sulke suffisante Panden genomen dat hij al wierden sy niet gelost ('t geen egter in 't minst niet te vermoeden is door verkoop deselver volkomen schadeloos sal kunnen worden gesteld En wijl ik nu deese gantsche saak voor volkomen afgedaan houde van welk gevoelen ook de tolk Bartels en uwel Edele gestr groot agtb: twee andere sendelingen sijn heb ik de Eer hen alle drie aan uwel Edele gestr: groot agtb: te rug te senden onder nedrige dank betuijging voor de middelen die uwel Edele gestr: groot agtb: op mijne gegaonde klagten heeft gelieven in't werk te stellen tot satisfactie van Comp onderdanen en sturting vanden overmoed der Bonische onderhoofden, Het nevens gaand papier beheest de geslagt rekenink van Lamaie waar van ik bevorens sprak die mijns oordeels te wijnig blijke van waarheijd heeft omde andere te vernitigen althans
English
From Maccasser the 29 June 1771: at least the pretense that his ancestors were all buried in the Boegis has already been found to be false, wherefore I humbly request Your Right Honorable, Highly Esteemed to let the matter take its course as it has now turned out. Everything concerning this case having been settled herewith, I have the honor to call myself with the utmost veneration, below stood Right Honorable, Highly Esteemed, Valiant, Respected, Manly, Wise, Prudent, Very Generous, Discreet Sir, lower, Your Right Honorable, Highly Esteemed, humble and dutiful servant, was signed, N: D: Moll, in the margin, Boele Comba in the Honorable Company fortress Carolina the 9: December 1770 To 452 From Maccasser the 29: June 1777 To the Right Honorable, Highly Esteemed Sir David Boelen Extraordinary Councillor of the Netherlands Indies As well as Governor and Director of this Coast of Celebes Right Honorable, Highly Esteemed Sir With all deference the humble signatory of this takes the liberty to offer Your Right Honorable, Highly Esteemed this my modest letter, with humble communication that on the 28 November last I have safely arrived here, with humble expression of thanks for the honor and benefactions favorably received from Your Right Honorable, Highly Esteemed, and I shall not fail, for this undeserved, uncommon grace, to apply my utmost efforts to bring Your Right Honorable, Highly Esteemed all required satisfaction. Furthermore, it will humbly serve Your Right Honorable, Highly Esteemed that the emissary returned here again on the 17 of the past month from Bouthon with some letters from the ensign Zeierff, which were also immediately forwarded to Your Right Honorable, Highly Esteemed according to the report of the provisional sergeant Levefre. Further, From Maccasser the 29 June 1771 further I take the liberty to recommend my humble person once again in all deference into the high favor and protection of Your Right Honorable, Highly Esteemed, and after wishing all well to Your Right Honorable, Highly Esteemed and the Madam his very precious spouse along with the highly respected family, I take the liberty to call myself with all deference, below stood, Right Honorable, Highly Esteemed Sir, lower, Your Right Honorable, Highly Esteemed, dutiful servant, was signed, Jan Hendrik Voll Junior, in the margin Saleijer the 9 December 1771 To 454 Maccasser the 29 June 1771: from Right Honorable, Highly Esteemed Sir To the Right Honorable Sir The Right Honorable, Highly Esteemed Sir David Boelen. Extraordinary Councillor of the Netherlands Indies As well as Governor and Director of this Coast of Celebes Owing to my dutiful obligation, I cannot fail to inform Your Right Honorable, Highly Esteemed of our arrival at Bonthain, having departed from Bouthon on the 3: December and arrived here on the 12:, fetched water and wood and departed again in the evening, and at the latitude of Boulo Boeloe our bow and rudder broke, and consequently, due to the persistent west monsoon, we arrived back here again on the 16 December, and see no opportunity to accomplish our voyage to Maccasser because the prahu is very weakly built and the sailors are not capable of controlling the prahu, for the prahu is a poor sailer and will not obey its helm. We have also brought 966 catties of nails which were purchased from Tosaleeng, and 1025 catties have been sent to Batavia, along with 50 slaves for the Company, for they intend to pay in 4: years; concerning the restitution of the Honorable Company's goods From Maccasser the 29 June 1771 goods of the lost sloop de Nooteboom, His Highness has promised to restitute as much as possible and to punish the evildoer; we shall therefore await further orders from Your Right Honorable, Highly Esteemed, while the Bouton envoy and his people have no provisions left, as Your Right Honorable, Highly Esteemed may be pleased to order yourself; the Pangalassang and envoy of last year is now again an envoy in the capacity of mantri, along with two pangalassangs as well; I also most humbly request Your Right Honorable, Highly Esteemed for boarding money for myself and my subordinates. Wherewith ending this, commending Your Right Honorable, Highly Esteemed precious person and illustrious family into God's solely safe keeping, and giving myself the high honor to sign this with the utmost veneration, below stood, Right Honorable, Highly Esteemed Sir, lower, Your Right Honorable, Highly Esteemed, very humble and obedient servant, was signed, A: Lecerfs, in the margin, Bontham the 16 December 1770 To 456 From Maccasser the 29 June 1771 To the Right Honorable, Highly Esteemed Sir David Boelen Extraordinary Councillor of the Netherlands Indies and departing, as well as Right Honorable, Highly Esteemed and Respected Sirs Having seen from the journals kept on the paduakang boats de Lassum and de Paarl d'amour which arrived here this year from Batavia, that the English ship The Brittanne king or the King of Britain, measuring 130 to 140 feet and according to the statement of the Captain commanding that vessel, destined to sail through the Strait of Suriname to China, passed through the Strait of Bouton in the month of January past, I consider myself obliged, in observance of their High Mightinesses' respected order by secret missive to the late Governor van Idsinga of the 31: December 1761: to advertise such matters to the neighboring governments, to give Your Right Honorable, Highly Esteemed and Respected notice thereof for your information, as well as of the report made to me by the postholder at Sawaij, Brandes, by letter of the 26: February. The Right Honorable, Respected Sir Paulus Godofredus van der Voort Incoming Governor and Director L: Leede [illegible]
Dutch transcription
van Maccasser den 29 Iunij 1771: althans het voorgeven dat sijne voor ouders alle in de Boegis zouden begraven liggen is reeds leugenachtig bevonden weshalve ik uwel Edele gestr: groot agtb: nedrig versoeke de saak soo als die nu is uijt geweesen op haar beloop te laaten Hier meede alles wat dit geval betroff afgehandelt sijnde hebbe ik de eere om mijn met de uijterste veniratie te noemen /onderstond wel Edele gestr: Erentfeste Agtb: Manhafte wijse voorsienige zeer genereuse dis„ creete heere /:lager:/ uwel Edele gestr: groot agtb: ootmoedige entrouwschuldige dienaar (was geteekent/ N: D: Moll /in margine:/ Boele Comba In sE Comp: vesting Carolina den 9: december 1770 Aan 452 van Maccasser den 29: Junij 1777 Aan den wel Edele Gestr: Groot Agtb Heer David Boelen Raad Extra ordinair, van Nederlands India Mitsg:s Gouverneur en directeur deser Custe Celebes Wel Edele Gestr Groot Agtb: Heere Met alle onderdanigheijd gebruijkt den nedrigen tekenaar deses de vrijheijd uw wel Ed gestr: groot agtb: deese mijne geringe Letteren aan te bieden met onderdaanige Communicatie dat op den 28 No„ vember I: L: alhier behoude ben aangeland met ootmoedig dank betuiging wegens de van uw wel Ed: gestr: groot agtb: gunstig„ lijk genotene eer en weldaden sullende niet manqueeren over de onverdiende ongemeene gratie mijne gratie uiterste pooginge aanwenden om uw wel Edele gestr: groot agtb: alle ver„ Eijschte vergenoeging toe te brengen verders sal uw wel Edele gestr groot agtb: onderdaniglijk dienen dat den sendeling op den 17 der voorlede maand van Bouthon alhier weder is geretourneerd met Eenige brieven vanden vaandrig zeierff die ook terstond volgens rapport vanden opl sergeant Levefre tot uw wel Edele gestr groot Agtb: sijn overgesonden wijders van Maccasser den 29 Iunij 1771 wijders nemevrijheijd omijne geringe persoon nigmaals inde hooge gunst en Protectie van uw wel Ed:e gestr: groot agtb: gants onderdanig te recommandeeren en na uw wel Edele gestr groot agtb: en Mevrouw deselfs seer vierbare gemalin benevens hoog gerespecteerde familien de vrijheijd mij met alle onderdanigheijd te noemen /onderstond/ wel Edele gestr groot agtb: Heere /lager:/ uwel Ed gestr: groot agtb: trouwschuldigen dienaar /was geteekend:/ Ian hendrik voll Iunior /in margine Saleijer den 9 december 1771 Aan 454 Maccasser den 29 Iunij 1771: van Wel Edele Groot Agtb:r Gestr:n Heer Aan Den wel Edelen Heer Den wel cdelent Groot Agtbaren Gestr:n Heer David Boelen. Raad Extra ordinair van Neederlands India Mitsg:s Gouverneur en directeur deser Custe Celebes Wegens mijn schuldigen pligt kan ik niet nalaten om uwel Ed: gr: agtb: onse arrivement, op Bonthain bekent te maaken naar den 3: xber van Bouthon vertrokken te sijn en den 12: alhier gearriveert om water en hout gehaald en 's avonds wederom vertrokken en op de hoogte van Boulo Boeloe onsen bouw en Pangilling gebrooken en dierhalven door de aanhoudende west marisson den 16 decemb:r wederom alhier aangekomen sijn, en gen kans sien om onse Reijse naar maccasser te volbrengen terwijl den praauw heelswack ge„ bouwt en de mattroosen niet instaat sijn om den praauw te regeeren want de praauw is een slegte seijler en wil na sijn roer niet Luijsteren. wij hebben meede gebragt 966 katts is nagulen dewelke van To„ saleeng op gekogt zijn en 1025 katjes sijn naar batavia gesonden beneffens 50 stuks slaven voor de Comp wan sij sijn van sins in 4: Iaaren te betaalen aangaande het restitueeren van sE Comp: goederen van Maccasser den 29 Junij 1771 goederen van de verlooren Chialoup denooteboom so heeft sij hoogh„ belooft so veel als mogelijk te restitueeren en den quat doender te straffen zullen dier halven verdere ordres van uwel Ed: groot verwagten terwijl den Bout ons afegesant en sijn volk geen leevens middelen meeren hebben so't uwel Ed: groot agtb: zelfs sal gelieven te ordonneren den Pangalassang en afgesant van voorleeden Iaar is thans weder„ om afgesant in qualiteijt als mantrie beneffens twee pangalassangs mede versoeke uwel Ed: groot agtb: onderdanigst omkost geld voor mijn en mijn onderhoorigen waar meede desen finieerende uwel Ed: groot agtb: dierbaare persoon en ullustre familie te beveelen in godes alleen veijligen hoede en mij de hooge cere te geven desen met de uijtterste veneratie te onderteekenen /onderstond:/: wel Edelen groot agtbaren gestrengeheer /:lager uwel Ed groot Agtb: seer ondanigen en gehoorsamen dienaar /was geteekent:/ A: Lecerfs /in omargine:/ Bontham den 16 xber 1770 Aan 456 van Maccasser den 29 Junij 1771 Aan Den Wel Edele Gestrenge Heer David Boelen Raad Atra ordinair van Nederlands India en afgaande, Mitsgaders Wel Edele Gestrenge en Agtbare Heeren uijt de Journalen gehouden op de in dit Iaar alhier van Batavia g'arriveerde Patsallings de Lassum en de Paarl d'amour gesien hebbende dat het Engels schip The Brittanne king of de koning van Brittanse groot 130: â 140 voeten en conform de opgave van de op dien bodem het gesag voerende Capitain gedestineert om door straat Surinamen na china te steevenen in de maand Ianuarij pass. o door straat Boeton gepasseert is agte ik mij verpligt in observantie hunner hoog Edelens gerespecteerde ordre bij secreete missive aan wijlen den heer gouverneur van Idsinga van den 31: december 1761: om van al sulke sak en de nabuurige gouvernementen te adver„ „teeren uwe wel Ed: gestr: en agtb: ter harer narigt daar van so wel gedienstig kennisse te geeven als van het aan mij gedaan berigt door den posthouder te Sawaij Brandes bij brief van den 26: febr: Den wel Edele Agtb: Her Paulus Godofredus van der voort Aankomend Gouverneur en directeurs L: Leede nlanien
English
From Makassar, the 29th of June 1771 Item: Passed, stating that the Captain of Roemasoal on the 23rd past, in the village of Satelen situated on the north coast of Ceram, had related that a three-masted English ship, on which many women were present, lay at anchor before Salwatti, which was reportedly intending to remain waiting there for six other ships, without however knowing what their intentions were, and of which, upon receiving any definite information, I shall not fail to impart this autumn to the arriving governor; meanwhile, after respectful greetings, I remain subordinate: Right Honorable, Severe, and Esteemed Sir lower: Your Right Honorable, Severe, and Esteemed Sir's accommodating friend was signed: I: A: v: der Voort in the margin: Amboina, in Castle Victoria, the 10th of May, Anno 1771. To 458 From Makassar, the 29th of June 1771 To the Resident Mol Boelecomba Honorable, Pious, Discreet Sir, In order to be certain in the matter of Lamaije whether he is truly a subject of the Honorable Company or of Boni, this ought to be investigated starting from his great-grandfather and grandmother, namely whether both of these were subjects of the Honorable Company, or if one of them originated from Boni's side and was subject to the same, as well as who sprouted forth from them, and so descending branch by branch down to this Lamaije, with a specification of all these names of theirs. This having been done, and should it then be found that this Lamaije truly belongs under the Honorable Company, you shall dispatch directly from there to the ruler of Boni the under-interpreter Pieter Bartels, who is now being sent expressly to you for that purpose, together with the interpreter Mulder, with the enclosed letter containing my vehement complaints about the violence done to Lamaije, after first having thoroughly instructed both of them on the entire course of this dispute, to the end that they may verbally give the king a full account thereof and convince him of the injustice, the violence, and unauthorized action committed and perpetrated herein by Aroe Theko and Dain Omanackoe, or at least by their orders, in the expectation of here Makassar, the 29th of June 1771 obtaining reparation and satisfaction along this way, since the respect and authority of the viceroy of Boni here, as it appears to me, falls far too short with those scoundrels. However, in case this examination should sustain the proposition that Lamaije is not a genuine subject of the Honorable Company, then the aforementioned commission to Boni shall not proceed, and in that case the letter for Boni's ruler, of which the copy lies enclosed herewith for your perusal, together with a written report of this further investigation, must be sent back to me along with Bartels as soon as possible. Meanwhile, I remain subordinate: Your good friend was signed: D: Boelen in the margin: Makassar, the 30th of October 1770 To 460 From Makassar, the 29th of June 1774 To the Resident Mol Honorable, Pious, Discreet Sir, In reply to yours of the 8th and 11th of this month, this serves to state that the Suro Tamalalang and Dain Mandjarekie ought to remain there until such time as it has become known to me to what extent the king of Boni will grant a hearing to my grievances concerning the violence done to Lamaije. Cram Bonthain and the Anrong Guru Tompoboulo, having fulfilled their annual obligation here, are the bearers To From Makassar, the 29th of June 1771 of this letter. I remain, after greetings, subordinate: Your good friend was signed: D: Boelen in the margin: Makassar, the 17th of November 1770 462 From Makassar, the 29th of June 1771. To the Junior Merchant Volhiert Thomas Higt Resident on behalf of the Honorable Company there Honorable, Pious, Discreet Sir, The accompanying copy of the Resolution taken here in the Council of Policy on the 10th of this month will be able to inform you of the measures put into effect by us to clear away, if possible, the bitter hatred and aversion of the Tamborese against their king; however, these have all been in vain and have for that very reason compelled us to retain that ruler here at Makassar provisionally, while his grandees and further subjects who accompanied him hither are now returning. It is therefore our desire that, upon their arrival, you shall, together with the grandees and other subordinates of that realm who have remained there, for the last time hold before them on our behalf, in the most earnest and emphatic manner, the consequences and gravity of a matter which they have pushed with so much insistence to such lengths, and thereby probe once more whether there might still be any prospect on their side for a reconciliation with their ruler, under the offer and assurance in that case of eternal oblivion on the part of their king regarding what has passed, no matter how far this breach may have been caused by it; after which we await report concerning the success hereof as soon as possible, whether From Makassar, the 29th of June 1771 they might still come to lean toward reconciliation, or on the contrary persist in their demands for another king, to the end that we may then definitively deliberate what is necessary in this matter. This, and that you take care that in the meantime everything remains in proper order on Tambora, was all we had to communicate to you by this letter, remaining, after greetings, subordinate: Your good friends was signed: D: Boelen, B: v: Pleuren, M Pieters, Track, Willem Hendrik van Blijdenberg, I: H: Voll, A: Ravensberg, and Sieur Monsieur in the margin: Makassar, the 20th of November 1770. lower: P.S. This is accompanied by the copies of the recently received letter from the king of Dompo and the answer to the same for your information. To
Dutch transcription
van Macasser den 29 Iunij 1771 I: Leeden houdende dat de Capitain van Roemasoal den 23: bevoorens op de aan Cerams noord Cust geleegene Negorij statelen verhald had dat er een drie mast Engels schip op te welke sig veele vrouwen bevonden voor sal wattij ten anker lag het geen voornemens soude weesen al daar te blijven vertoeven om nog ses andere scheepen in te wagten sonder egter te weeten wat deselve van intentie waar en waar van eenige seekere informatie krijgende niet manqueeren sal sulx in dit na Iaar aan den heer aankomend gouverneur te bedeelen; Intusschen dat ik nast respectueuse groet, blijven /onderstond:/ wel Edele Gestrenge en agtbare Heer / lager:/ uw wel Edele Gestr: en agtb: dienst vaardigen vriend /was geteekent:/ I: A: v: der voort /in margine:/ Amboina in't Casteel victoria den 10: Meij Ao 1771: Aan 458 Van Maccasser Den 29 Iunij 1771 Aan Den Resident Mol Boelecomba Eersama, vrome Discreete om in de saak van Lamaije seker te gaan of hij waarlijk een onderdaan van de Ecomp dan wel van bonij is gehoort sulks van sijne over groot vader en groot moeder afte werden werden nagespeurt namentlijk of deese beijden sE Comp: onderdaanen, dan wel een van haar van Bonijs sijde herkomstig en aan deselve subsect geweest is mitsgaders welke daar uit voortesprooten sijn en so van tack tot tack nederdalende tot op desen Lamaije toe met specificatie van alle dese hare namen Dit verrigt en dan bevonden zijnde dat desen Lamaije waarlijk onder de E Comp: gehoort sal uE den ondertolk Pieter Bartels die ten dien eijnde expresse thans tot ul werd overgesonden, nevens den tolk Mulder met de inclose brief Contineerende mijne hevige klagten over het geweld Lamaije aangedaan direct van daar na den Bonijsen vorst hebben aftevaardigen, na alvoorens deese beijde wel onderrigt t hebben van het gantsche beloop deser questie ten eijnde sij den koning daar van bij monde teffens een ampel verslag doen en hem overtuigen kunnen van de onregtvaardigheijd het geweld en onbevoegt bestaan hier in door Aroe Theko en dain omanackoe of tenminsten op hare ordre daar in begaan en gepleegt, in verwagting van hier Popro Jan Maccasser den 29 Iunij 1771 hier langs reparatie en satisfactie te sullen erlangen vermits het ontsag en vermogen van den bonijsen stedehouder alhier so als het mij voor komt daar toe bij die fielten veel te kort schiet Dan ingevall bij dese Examinatie het geen gestelde namentlijk dat Lamaije geen egt onderdaan van de E Comp: zij mogt komen te blijven so sal de voorsz: Commissie na Bonij geen voortgang hebben, en „van sal in dat Cas den brief voor Bonijs vorst waar „ het afschrift tot tot uwe speculatie hier onevens legt bijgevoegt een schriftelijk verslag van dit nader ondersoek te gelijk met Bartels aan mij moeten terug gesonden werden ten spoedigsten. verblijve intusschen /onderstond:/ uE goeden vriend / was getee„ kent:/ D: Boelen /:in margine matcassar den 30 october 1770 Aan 460 Van Maccasser den 29 Iunij 1774 Aan den Resident Mol Eersame vrome Discreete In antwoord op de uwe van den 8„e en 11„e husus dient, dat den soeroe Tamalalang en dam mandIarekie aldaar dienen te verblijven tot tijd en wijle mij is bekent geworden in hoe verre den Bonijsen koning gehoor sal komen te verleenen aan mijne doleantien over het geweld Lamaije aange„ daan Cram Bonthain en den An„ rong gouro Tompoboulo aan hun„ we Iaarlijkse verpligting al„ hier voldaan hebbende zijn de brengers Aan van Maccasser den 29 Junij 1771 brengers van desen brief verblijve na groete /onderstond:/ uE goeden vriend /was geteekend:/ D: Boelen /in margine:/ Maccas„ ser den 17: 9ber: 1770 462 Van Maccasser den 29 Iunij 1771. Aan Den onderkoopman Volhier t Thomas Higt Resident sE: Comp: wegens aldaar Eersame vrome Discreete De nevensgaande Copia Resolutie alhier genomen in raade van politie op den 10 hu Ius sal uE kunnen onderrigten van de maatregulen door ons in het werk gestelt, om waart mogelijk uijt den weg te ruijmen den bittere haat en afheer der Tamboreesen tegens hunnen koning dog die alle vrugteloos sijn geweest en ons genoodsaakt hebben even daar om dien vorst alhier op maccasser bij provisie te moeten aanhouden terwijl sijne rijksgrooten en verdere onderdaanen die hem na her„ waards hebben verseld thans weder te rug keeren om is onse be„ geerten dat gij bij arrivement derselve dese te saamen, met de aldaar overblevene rijksgrooten en verdere ondergeschikte van dat Rijkse voor het laast nog eens op het Ernstigste en nadrukkelijkste van onsent wegen sult hebben voor te houden de gevolgen ent gewigt eener saak die ze met zo veel aandrang tot so verre reeds hebben gepousseert en daar bij mog eenmaalte senteeren of er aan hunne sijde nog eenige apparentie mogte weesen tot assopiatie met hunnen vorst onder presentatie en verseekering in dat Cas van een Eeuwige vergeteltheijd aande zijde van hunnen koning omtrent het gepasseerde hoe verre ook deese breuke daar door mogte veroorsaakt sijn waar na wij ten spoe„ digsten narigt aangaande 't succes hier van verwagten t zij dat van Maccasser den 29 Iunij 1771 dat se tot versoening nog mogte komen te neijgen ofte in tegendeel bij hunne Instantien om een anderen koning persitteeren blijven ten eijnde als dan het nodig ten difinitive hier inte kunnen beramen, Dit en dat uE besorgt zijt dat intusschen op Tambora alles in een geschikte ordre blijft hadden we uE alleen, lijk bij desen te Communiceeren verblijvende na groete /onderstond:/ uE goede vrienden /was geteekent/ D: Boelen B: v: Pleuren M Pieters T:k W=m H:k van Blijdenberg I: H: voll A: Ravensberg en S'r Monsieur /in margine:/ Maccasser den 20 November 1770: lager:/ P: S: dese verseld de afschriften van de I„o ontfangene brief van den koning van dompo en het antwoord op deselve ter uwer narigt, Aan
English
From Maccasser, 29 June 1771 To the Ensign of the Military Alexander Lecers Mighty, Honorable Upon the request made in your letter of the 16th of this month, your Honor now receives a well-rigged native vessel upon which your Honor and your subordinates, alongside the Bouton envoys and all the baggage on board, may embark in order to begin the journey back here as soon as possible, also concerning rations and board-money from the middle of November of the past year until the middle of next January, in the manner that the enclosed bill of lading indicates. I remain, after greetings, your good friend, signed D. Boelen. In the margin: Maccasser, 21 December 1770. To From Maccasser, 29 June 1771 To the Resident of Maros Discreet, Honorable, Pious The Queen of Tanette makes such claims as the enclosed copy of a document which she recently sent will most clearly show your Honor. My desire is therefore that your Honor inform yourself with all accuracy as to the lawfulness of the same, in order to provide me with a distinct account thereof in a written report hereafter. I remain, after greetings, your good friend, signed D. Boelen. In the margin: Maccasser, 13 January 1771. Account From Maccasser, 29 June 1771 Account given by the Company subject T Tinrana concerning what he learned on Mandhar regarding the captured two-masted bark. The relator declares that, pursuant to the esteemed order of the Right Honorable Governor, he departed from here on 23 January of this year directly for Mandhar in order to covertly inquire after the captured bark mentioned in the heading of this document. After the course of ten days he arrived at Balanipa, being the principal place of that country, where the relator was told by a Mandharese named Soelehman how about twenty days ago a gonting belonging there had returned from Palembang, of which the skipper named Tjombo had brought back nothing other than some tin for ballast, which had been stored at the house of the Maradia and owner of the vessel; which Tjombo, who according to the relator's supposition must also have been at Passir or must have spoken somewhere with the mutineers of the bark, had reported the following: That at Palembang six Mandharese paduackangs had been detained by the Dutch; the crews consisted of inhabitants of the villages of Tinrana, Mandhar, Tampallang, Bangaij, Ballanipa, and also some Wadjorese rovers, of whom the principal leaders and skippers born in Bangaij were named Poeanna Jappa and Poeanna Sinda, both two cunning fellows, the father of the last-named being the shahbandar to the King of Palembang. All of these were taken prisoner and placed on the bark of the Dutch, which subsequently sailed with the prisoners from Palembang to Batavia. However, due to the weakness of their crew caused by many sick and incapacitated persons, they released five men from their irons en route in order to assist them in the ship's work, among which number was also the aforementioned Sinda, who, seizing their opportunity with his four released comrades in broad daylight, unexpectedly fell upon the Europeans with sticks, firewood, and whatever they could get hold of, ran amok and murdered them all, except for three men who fled with the ship's boat and arrived back at Palembang with that grim news. Whereupon the shahbandar and father of the aforementioned Sinda immediately went to the King, requested to send five vessels to sea to track down and overtake the bark, which was also granted and put into effect, but was in vain and without fruit, the search party being unable to obtain even the slightest intelligence of the bark, as the rebels had set course directly for Passir with it. Further From Maccasser, 29 June 1771 Further, having heard from the said Soelehman as well as other inhabitants of Ballanipa that upon arriving at Passir they unloaded the entire cargo and divided it amongst themselves, subsequently selling the bark to the Sultan of Passir for 4000 Spanish rix-dollars; but having gotten into a dispute with each other during the division of the goods, Poeanna Jappa had two of his crew members, being brothers, kris-stabbed. The frequently mentioned Soelehman, who said he heard this from the mouth of the skipper Tjombo, also related to the relator that upon the rumor of this history reaching Ballanipa, the Maradia or King of Bangaij had immediately sent an emissary with a vessel to Passir to have the said Sinda warned by no means to come to his village of Bangaij, as he feared that the Honorable Company, being informed of this, would hold him accountable or responsible for everything. The relator, wishing to obtain further information on this matter, proceeded to the village of Bangaij, specifically into the house of one of the surviving widows of Intje Sabouthon named Bibie, where he kept himself hidden for two days. On the very day of his arrival, two pantchialangs departed from there, which the relator learned had come from Passir and were laden with a great quantity, about 600 English muskets and 200 picols of gunpowder; that the muskets and gunpowder had been purchased from the English, but the tin, as he was told, probably
Dutch transcription
464 van Maccasser den 29 Iunij 1771: Aan den vaning Militair Alexander Lecers Mahafte Eersame Op het versoek bij uwen brief van den 16: husus gedaan, bekomt uc: thans een wel beseijld Inlands vaartuijg op het welke uE: en sijne onder„ hoorige nevens de Boutonse ge„ zanten, en alle de inhebbende ba„ gagie sig kunt te schip begeven om daar meede so ras mogelijk her„ waarts de rheijs te gewinnen gaande teffens over Randsoen en kostgeld 't zedert medio 9ber I„o tot medio Ianuarij aanstaande, invoegen het nevens Manson Maccasser den 29 Iunij 1771 Van „nevens leggende Cognoscement komt aan te duijden verblijve na groete /onderstond:/ uE Goeden vriend /was geteekend:/ D Boelen /in margine/ Maccasser den 21. xber: 1770 Aan 466 Van Maccasser den 29 Junij 1771 Aan den Resident van Maros Discreete Eersame vrome Den koninginn: van Tanette maakt zodanige preetensies als het nevens leggende afschrift van een schrif„ tuur 't geen zij int heeft toege„ sonden uE ten klaarsten zal aan„ duijden mijne begeertens is dierhalven dat uE zig na wettigheijd derselve met alle nauwkeurigheijd Infor„ „meere ten eijnde mij bij een schrif„ telijk berigt daar van in t vervolg een Van Maccasser den 29 Iunij 1771 een distinct verslag te doen verblijve na groete /onderstond:/ uE goeden vriend (was geteekent:/ D: Boe„ len /in margine/ maccasser den 13: 1771 17 Jan: Relaas 468 van Maccasser den 29 Junij 1771. Relaas gedaan door sc: Compagnies onder: daan 'T Tinrana wegens 't geene hij op de Man„ „dhar van de afgeloopene Twee Mast Barcq de vrijheijd verwomen heeft, Den Relatant verklaard dat hij ingevolge de g'Eerde ordre van den wel Edelen gestrengen heer gouverneur op den 23: Ianu: I: L: van hier direct na de mandhar vertrokken ten eijnde sig be„ dektelijk te Informeeren na de afgelopene barcq in hoofde deeses gemeld, na verloop van thien daagen te Balanipa :/ zijnde d' hoofdplaats van dat land aangekomen is alwaar hem rela„ tant door een Mandharees met name soelehman was ver„ haald hoe er wel Twintig daagen geleeden een aldaar thuijs gehoorende gonting van Palembang was gere„ tourneerd waar van de schipper genaamt Ijombo niet anders had aangebragt als eenig thin tot ballast 't welk op het huijs van den Maradia en Eijgenaar des vaar„ thuijgs was geborgen welke Bombo die volgens sustenue van den relatant ook te Passir moet geweest sijn of met de muijtelingen van de Barcqergens gesprooken hebben 't volgende hadde berigt dater op Palembang door de hollanders warren g'arresteert ses mandhareese Paduackangs d'opvaarende bestonden uit Inwoonders van de negorij Teinrana Mandhar Tampallang Bangaij van Maccasser den 29 Iunij 1771 Bangaij Ballanipa en ook eenige wad soreese swervers waar van de voornaamste hoofden en schipers van Bangaij geboortigen genaamd waaren Poeanna Iappa en Poeanna sinda bijde twee slimme knaapen sijnde de vader van Laatstgem: sjabandhar bij den koning van Palembang dewelke alle gevangen genomen en geplaats waaren op de barcq der Hol„ landers die met de gevangenen vervolgens van Palembang na Batavia gesteevent dog mits deswakheijd van hun volk door veel zieke en Impotente vijf man onderweege uijt de boeijen los gelaten hadden ten eijnde haarl: in 't schips werk te assisteeren onder welk getal zig ook bevonden had voorn: sinda die met sijne vier losgelatene meede omakkers, hun kans warneemende bij ligten dag de Europeesen onverhoeds met stokken branthout en wat te hebben kunnen magtig worden opt lijf gevallen amok gespeeld en se alle vermoord, hadden behalven drie man die met de schulst de vlugt genomen en weder op Palembang met die na„ re tijding aangeland waaren, waar op sig de sjabandhaar en vader van voorsz: sinda ter stond bij den koning begeeven versogt had om vijf vaartuijgen in zee te senden ter opspeuring en agterhaling vande barcqt geen ook g'accordeert en werkstellig gemaakt dog vergeefsch en sonder vrugt geweest was hebbende de uitgesondene selfs geen deminste onarigt van de barcq kunnen erlangen alsoo de rebellen daar meede direct na Passia Cours geset hadden wyders 470 Van Maccasser den 29 Iunij 1771 wijders van gemelden soelehman als ook andere Inwoonders van Ballanipa te hebben gehoort datsete Passier aangekomen sijnde de geheele lading gelosten on henl: verdeelt vervolgens de barcq aan den sulthan van Passier verkogt hadden voor 4000 Rijksd:s spaans maar onder 't verdeelen der goederen dispuut met elk anderen gekree„ gen hebbende, had Poeanna Tappa twee sijner scheepelingen /:zijnde Broeders geweest:/ laten kritsen Nog had meerm: soelchman, die sulks uijt den mmond van den schipper Tjombo zijde gehoort te hebben aan hem relatant verhaald dat Maradia of koning van Bangaij op 't gerugt van dit historiaal te Ballanippa ten eersten een sendeling met een vaartuijg na Passir ge„ sonden had om gem: sinda te laten waarschouwen van voor al niet op sijn negorij Bangaij te komen terwijl hij vrees de dat d' E Comp: hier van verwittigd werdende hem voor alles aansopreeke„ lijk of verandwoordelijk soude houden, den relatant hier op nadere Informatie deeser saake willende neemen begaf sig nade negorij Bangaij en wel in het huijs, van eene der onagelaten weduwen van Intge sabouthon ge„ naamt Bibie, alwaar hij sig twee dagen schuijl gehouden heeft dat den selfden dag van sijne aankomst van daar vertrokken twee Pantsallangs die hij relatant vernam dat van Passia geko„ „men en geladen waren met een omeenigte Im 600 Engelsche ge„ weiren; en 200 picols Buskruijt dat de geweeren ent Buspoeder van de Engeschen ingekogt, dog het Tin denkelijk so hem gesegd wierd
English
Maccasser, 29 Iunij 1771 was said to be of the stolen goods from the captured barque, to which the relator declares he gives all the more credence because the principal chief of those rebels, namely the aforesaid Poeanna Iappa, resides in Bangaij, having to all presumption arrived with those pantdallangs which with the aforesaid trade goods have continued their journey to Carantoeka, inquiring who the owners are or by whom they were actually sent away, except only that Poeanna Pappa did not depart with them, but remained in Bangaij. Furthermore, the relator declares that while he stayed in the aforementioned settlement, one of the crew members of Poeanna Iappa, having been condemned to death by the collective Pabitjaras or the council, was publicly executed with a kris at the bazaar. The relator learned that the reason for this crime consisted in the fact that, at Passia, by order and desire of Poeanna Iappa, he had carried out the death sentence upon the two other crew members and brothers mentioned hereinbefore, of whom one had still only been a youth. This had to happen to satisfy the friends and next of kin of the two slain men, who persisted with their complaints and calls for revenge, as Poeanna Iappa himself was not above the law in that matter. The aforementioned having been read again to the relator through the translation of the chief interpreter Gerrit Brugman, he declared the same to contain the pure truth and to be prepared, if necessary, to confirm the same further under oath. Below stood: Thus related at Maccassar in Castle Rotterdam at the secretariat office today, 8 March anno 1771, in the presence of Diederick Deefhout and Ernst George Reijchard, clerks, as witnesses requested for this purpose. The original of this has been duly signed by the relator, chief interpreter, and myself, first sworn clerk. Lower: Which I attest. Was signed: G: Bremer, provisional first sworn clerk. Respectfully 472 From Maccasser, 29 Iunij 1771 Respectful report submitted to the Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lord Boelen, Extraordinary Councillor of the Dutch East Indies as well as Governor and Director of this Coast of Celebes, presented by us, the undersigned, Iohannes Dieterich, first lieutenant, and Iust Fredrik Lodewijk Helmkampf, the other, bookkeeper in the service of the Honorable Company, as well as Abdul Cadier, Malay Captain, concerning our actions during the expedition David. Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lord: In compliance and dutiful fulfillment of the orders given to us by Your Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lordship by instruction of 8 May of the current year regarding what was to be done and performed by us on the expedition, we set sail at night immediately upon receipt of that document and set our course directly for Sumbauwa. And concerning what was done there and at other places, we humbly take the liberty to refer to our kept daily register, as well as regarding the condition of the places and nations, we dutifully refer to our report already sent under the date of 3 7ber 1770, and set down here only regarding the murder of the Neneranga of Sumbauwa, that in our humble Maccasser, 29 Iunij 1771 humble judgment it appears to us that, since he has now been removed from the way, Sumbauwa will change much and adhere somewhat more to the Company, as the support of the Wadjoese has thereby been completely removed, and they now have no one left except Datoea Boessing, who however has not yet attained such great authority. Furthermore, that we handed over the pantjallang taken away on 27 Iulij of the current year by the first humble signatory to the Sumbawanese under receipt, as it was impossible to make the journey to Salmmpaving, and therefore thought it well to leave the pantjalling at Sumbauwa and to write to the king Gustij Waijantaga to have the same fetched from there, which letter we have the honor to enclose herewith. Knowing nothing more of any importance to set down here, we hope that we have executed our commission to the satisfaction of Your Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lordship, taking the liberty to sign ourselves with deep, dutiful respect. Lower: Your Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lordship's humble and obedient servants. Was signed: I: Dieterich, I: F: L Helmkampff, and Abdul Cadier, Captain of the Malay nation. In the margin: Maccasser, 29 November 1770.
Dutch transcription
Maccasserden, 29 Iunij 1771 van gesegd wierd van de geroofde goederen uit de afgeloopene Barcq soude weesen waar aan den relatant verklaart te meer geloofte slaan om dat het voornaamste hoofd van die rebellen, namentlijk voorschreeve Poe„ anna Iappa te Bangaij sijn verblijf houd, na alle preesumtie met die PantDallangs gekomen is welke met voorgesegde negotie goederen na Carantoeka reise gevordert hebben navorschen wie de Eijgenaars of door wien de eijgentlijk weg gesonden sijn als alleen dat Poeanna Pappa niet meede vertrokken, maar te Bangaij gebleeven is voorts verklaard den relatant dat terwijl hij sig in de meergem: negorij op hield een der scheepelingen van Poeanna Iappa door de gesamentlijke Pabitjaras of den raad ter dood veroordeelt zijnde op de basaar in't publicq wierd gekrist dereeden hier van af zijne mis„ daad vernam den relatant hier in te bestaan om dat deselve te Passia op ordre en begeerte Poeanna Iappa het dood vonnis over de twee andere scheepelingen en broeders hier vooren gemeld waar vand' eene nog omaar een Iongeling geweest sijnde ter uit voer gebragt hadde t welke quadie geschieden moeste, om de vrinden en naast„ bestaande der twee neergelegde die met munne klagten en om wraake aanhielden, te vreede te stellen als sijnde Poeanna Iappa selve in dat stuk het regt te boven gewassen, 'T geen voorsz: staat den retatant nogmaals onder vertaaling vanden oppertolk gerrit Brugman voorgehouden sijnde so verklaarde hij sulks de suijvere waarheijd te beheesen en bereijd te sijn teselve des noods met Ede nader gestand te doen /onderstond:/ Aldus gere„ „lateert op maccassar in 't Casteel Rotterdam ter secretarij Comptoir heeden den 8: maart anno 1771: ter presentie van diederick Deefhout en Ernst george Reijchard Clercquen als getuijgen hier toe gerequireert deminute deeses is behoorlijk gettekend door den relatant oppertolk en mij Eerste gesw: Clercq /:lager / quod attestor /was geteekent:/ G: Bremer p:l E: gesw: Clercq Eerbied 472 Van Maccasser den 29 Iunij 1771 Eerbiedig Berigt Gergt Aan den wel Edelen Gestrengen Groot Agtbaren Heere Boelen Raad extra ordinair van nederlands India mitsg:s Gouverneur en directeur deser custe celebes overgegeven door ons ondergeteekendens Iohannes Dieterich Just fredrik Lodewijk Helmkamp f den eerste luijtenant en den andere boekhouder in dienst der E Comp: als meede Abdul Cadier Capitain maleijer wegens onsese verrigtingen in de Expeditie David wel Edele Gestrenge Groot Agtbare Heer: In naarkoming en schuldpligtige voldoening van d aan ons door uw wel Ed: gestr: groot agtb: gegevene ordres bij instructie van den 8 meij a stanti nopens het geene door ons op de Expaditie diende gedaan en ver„ rigt te worden hebbij wij ons ten eersten naar 't ontfangst van dat schriftuur 's nagts onderseijl begeeven en direct onse Coers naar sumbauwa genomen en wat aldaar en op andere plaatsen gedaan gebruijken onderdanigst de vrijheijd ons dier wegen oodmoedigst te refereeren aan onse gehoude dag„ register als meedeweegens die beschapenheijd der plaatsen en onaties ons onderdanigst gedraagen aan onsereeds overgesondene Berigt de da„ „to 3 7ber: 1770 en hier maar alleen ter needer stellen wegens het ver„ moorden van den Neneranga van Sumbauwa dat naar onse geringe ƒ N. Ca Maccasser den 29 Iunij 1771 Van geringe oordeel ons toeschijnt also denselven nu uijt de weg geruijmt sum„ bauwa sig veel veranderen sal en wat meerder de Comp: aanhangen also den steun der wadjoreesen door dien ten eenemaal uijt den weg geruijmt, en nu niemand meer hebben als datoea Boessing egter die tot sulks een groot gesag nog niet is gekomen verders dat wij de san„ tsallang zo den 27 Iulij A=ostantie door den eersten needrigen tee„ kenaar weggenoomen onder quitantie aan de sumbauwareesen overgegeven also 't onmogelijk was de reijse naar salmmpa„ ving te krijgen en daarom goedvonde de pantjalling op sum„ bauwa te laten en aan den koning gustij waijantaga te schrijven deselve aldaar te laaten afhaalen welken brief d'Eere hebben deese meede bijtevoegen, Niets meer weetende van eenig belang hier ter neder te stellen so verhoope wij dat w' onse Commissie ten genoegen van uw wel Ed: gestr: groot agtb: sullen uijtgevoert hebben de vrijheid gebruijken ons met een diepschuldig ontsag t onderteijkenen /lager:/ uwel Edele gestr: groot Agtb: onderdanige en ootmoedige dienaeren /was geteekent:/ I: Dieterich I: f: L Helmkampff en Abdul Cadier Capit: der maleijd sche natie /in margine:/ Maccasser den 29 november 1770
English
From Makassar, the 29th of June 1771 The 3rd of September 1770 to Makassar: In the evening, the Honorable Company's letter was sent per master Carepole to the Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lord. The 4th ditto: Early in the morning at two o'clock we set sail and arrived in the evening at Pepekat, where we also immediately went ashore to hear whether the Resident of Bima was already at Tambora, and if he should not yet be there, then to send someone there at once. And learning there that he had not yet arrived, we therefore resolved to let Sergeant Segelmeijer go to Bima in the morning to make slightly known to the Resident that we would be at Tambora on the 8th and to prepare everything as much as possible, so that if he arrived we could begin immediately. He also departed that very same day. We likewise also sent the pajala De Bedrieger along with some soldiers to Tambora to await us there, as we could not know how the dispositions of the Tamborese were inclined. The 6th ditto. The 8th ditto: Early in the morning the pajala De Bedrieger returned, and the master reported to us that he had not been able to hold out at Tambora, as he had lost his largest grapnel and had almost been dashed upon the reef, and had therefore been forced to turn back again. We likewise departed for Tambora, and having arrived there, we had the grandees of the realm come to us and told them that we had been sent by the Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lord as commissioners together with the Resident and the Malay Captain, who were not yet here; and therefore ordered them to immediately have the chiefs and commoners from all the settlements that were under Tambora come hither. Further continuation of the Daily Register: From Makassar, the 29th of June 1771 The 10th of September 1770: The Malay Captain arrived. The 11th ditto: Sergeant Helgelmeijer returned from Bima with the reply that the Resident would depart from there on the 10th. We also gave out from the Balinese prahu that was seized on the 26th of July 110 gantangs of rice to the people of the Captain, as they complained that they had no more food. The 13th ditto: Resolved to let the two sloops De Oppas and Neptuijn as well as De Bedrieger go back again to Sumbawa, and at the same time to give them a letter for the King and Grandees of the realm of Sumbawa (see outgoing letter) in order to demand the Honorable Company's slaves. We would therefore send Sergeant Helgelmeijer to Pekat and let them know to depart again as quickly as possible. The 19th ditto: Soldier Kroonmuller arrived from Sumbawa with a letter from the King and Grandees of the realm, as well as from King Gusti Wayantaga (see incoming letters). The 20th ditto: The Resident of Bima arrived, and thereupon resolved to hold a meeting immediately the next day, as we and those people had already waited here for his Honor for a long time, which was mutually agreed upon, and The 21st ditto: Held a meeting thereupon (see resolution). The 24th ditto: The resolution was resumed and signed by all, as well as the Honorable Company's letter to the Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lord David Boelen (see outgoing letters), which were dispatched. And we also departed from Tambora and arrived at Papekat. The mate Evert Annes reported to us that he The 28th of September 1770: on the 1st past had lost a grapnel, but on the 21st thereafter had recovered it in 21 fathoms of water; and also that the sloops De Oppas and Neptuijn, together with the pajala De Bedrieger, had departed from here on the 14th of this month, and nothing further had occurred. Departed in the morning from Papekat and arrived in the afternoon at Sumbawa, where the mate of Harlingen together with Sergeant Helgelmeijer reported to us that they had arrived here on the 19th of this month, and on the 15th thereafter had gone inland and delivered our letter to the King and Grandees of the realm, and received in reply that it was impossible for them to deliver any slaves, as they had even let their paddy spoil and had felled sappanwood, and that it was not their fault that no ships arrived, that there was enough sappanwood lying ready. Having received that answer, they requested a letter from them to write to us, which they had also prepared, and therewith sent the soldier Kroonmuller to us, together with a letter from Gusti Wayantaga which they had also received from the Grandees of the realm, which had been sent to them from Saluvang; and also that the soldier Johannes Bork had passed away without estate on the 25th of this month, and nothing further had occurred. The 29th ditto: Sent inland and requested horses to be down early the next morning, which they also promised to send down to us. However, The 30th ditto: at noon 4 to 5 unfit horses came down to fetch us with them. But we sent them back again and let them know that we were not accustomed, as the Honorable Company's commissioners, to such horses.
Dutch transcription
474 Van Maccasser den 29 Iunij 1771 'S avonds sonden sE Comp: missive pr anachoda Care Den 3: Sept„r 1770 pole aan den wel Edelen gestr: groot Agtb: heere naar maccasser: Smorgens vroeg om twee uuren gingen onderseijl en arriveerden 'S avonds op Pepekat alwaar ook aanstonds aan de wal gingen om „ 5: _o „ te hooren of de resident van Bima al op Tambora was en so denselven nog niet mogte weesen, dan ten eersten iemand daar na toe te sen„ „den en vername aldaar dat den selven nog niet was resoveerden dierhalven 'S morgens den zergiant segelmeijer naar bima te laten gaan omme den resident sligt bekend te maaken dat w' den 8: souden op Tambora weesen en alles so veel als mogelijk klaar maaken dat so hij quam op stonds konden beginnen welke ook den eijgensten dag vertrok als meede sonden nog d'pantjalling d' bedrieger benevens eenige militairen naar Tambora om ons aldaar op te wagten, terwijl wij niet konde weeten hoe de gemoederen der Tamboreesen beschaapen waren Smorgens vroeg retourneerde de pantjall: de bedrieger en rapporteerde „ 8 _o ons den gesaghebben dat hij het op Tambor a Niel had konnen houden also sijn grootste dreg verlooren en hij bij na op de reeve was geslagen dierhalven genoodsaakt was geweest weder om te rug keeren als meede vertrokken w' naar Tambora en aldaar gekome ware lieten w de rijxgrooten bij ons kome en seijden haar dat w' van den wel Ed: gestr: groot agtb: heere als gecommitteerdens benevens den resident en Capitein maleijer welke nog niet hier ware gesonden, en dierhalven haar onderderen ordonneeren om ten Eersten van alle negorijen, so onder Tambora ware de hoofden en klijne naar herwaarts te laten komen Verder vervolg van het Dagregister den „ 4: _o „ „ 6 _o Van Maccasser den 29 Iunij 1771 den 10: Septemb:r 170: Auriveerde den Capitain maleijer „ 11: _o „ Retourneerde den sergeant Helgelmeijer van bima met antwoord dat den resident den 10. e soude van daar vertrekken als meede gaven uit de balische praauw so den 26 Iulij wegenomen 110 gant:s Rijst af aan het volk van den Capitain also sij klaagden, dat sij met meer te eete hadden 13 _o „ Resolveerden de twee Chialoupen d'oppas en Neptuijn als meede de bedrie„ ger wederom te laten te rug gaan maar sumbauwa te gelijk haarl: een brief mede te geven aan den koning en Rijksgrooten van Sumbauwa vide afg: brief ten eijnde sE Comp slaven in te vorderen souden dierhal„ ven den sergiant Helgelmeijer naar Pekat en diten haarlieden weeten ten spoedigsten wederom te vertrekken 19 _o „ Arriveerde den soldaat kroonmuller van Sumbauwa met een brief van den koning en rijxgrooten als meede van den koning gusti waijantaga vid: aank: brieve 20 _o „ Arriveerde den resident van Bima en resolveerden daar op aan„ stonds ' anderen daags vergadering te houden also wij en die volkeren al lang alhier op sijn E gewagt hadden het welk gesamentlijk geaucor„ deert wierd, en 21: _o „ daar op vergadering hielden vid resolutie „ 24 _o „ wierd de resolutie geresumeerd, en van alle geteekend als meede sc: Comp: brieve aan den wel Edelen gestr: groot agtb: Heere David Boelen vide afgaande brieve welke afginge en ook wij vertrokke van Tambora en arriveerden op Papekat rapporteerde ons den stuurmen Evert Annes dat hij den 476 van Maccasser den 29 Junij 1771 den 1s pussus hadde een dreg verloore egter den 21: daar op op 21: va„ dem water weeder om gekreege, als meede dat de chialoupen doppas en Neptuijn, benevens de Pantjalling de bedrieger den 14: ujus van hier waaren vertrokken, en verders niets voorgevallen, Vertrokke 'Smorgens van Papekat en arriveerde' agtermiddags op sum, den 28 Septemb:r 1770 „bauwa alwaar den stuurman van haarlingen benevens den sergiant Helgelmeijer ons rapporteerden dat den 19 hug: alhier garriveerde ware en den 15: daar op naar bove gegaan en den brief van ons aan den koning en rijks grooten overmorgen, en daar op ter antwoord ontfangen, dat sij onmogelijk geen slave konde leveren also selfst haar padij hadde laten bederven en sappanhout gekapt, en dat haar schuld niet was dat er geen scheepe quame dat sappanhout genoeg lagen ter wijl datter antwoord hadden gekreegen een brief van haar lieden ver„ „sogt aan ons te schrijven welken sij ook hadden klaar gemaakt, en daar meede den soldaat kroon muller aan ons gesonde benevens een brief van gustij wayantaga so sij ook hadden van de Rijx„ grooten ontfangen, welke haarl: van Saluvang was toegesonden als meede dat den soldaat Iohannes Bork, den 25: mus: sonder nala„ tenschap was kome te overlijden, en verders niets voorgevallen, sonder naar bove en licte paarden versoeken omme 't anderen morgens „ 29 — vroeg beneden te weesen welke sij ons ook beloofden af te senden, egter, 's middags 4: â 5: onbequame paarden afquamen omme ons daar „ 30 — „ meede af te haalen, Gedog wij denselven wederom sonden en lieeten haar weeten dat niet gewent ware als 's E: Comp: gecommitt„s met diergelijke paarden „
English
71 From Maccasser the 29th of Junij 1771 The first of October: horses to go up, and it was also much too late, but that if there were no horses tomorrow early in the morning, we would come up on foot. Early in the morning we went to the shore and arriving there found plenty of horses; however, coming up, found no more than one grandee who received us above, and sitting long after that time they arrived one by one and were together. We presented to them the reason why we had come here, which was solely to confer with them about the letter we received from them, and that we were extremely surprised that they could write us such a thing, since here in assembly upon our arrival they had themselves promised to pay their debt half in sappanwood and half in slaves. Whereupon they answered us that the same was the truth, but that they had firmly believed that ships would come and that sappanwood was sufficient to pay the debt; that we held them to their own promise, and we wanted to know in one word no more than whether they would deliver slaves or not, so that we could report their unfaithfulness to the right honorable, stern, and most esteemed lord. Thereupon, after very long consideration, it finally emerged that we should have a firm answer on Thursday, since they had to speak with all the chiefs about it first, and that they well knew that they could not let us go away just like that. Whereupon we, under good recommendation not to be negligent, went down again, and having arrived there, the mate of the guard boat reported to us that we had lost a grapnel. We recommended him to apply his best diligence tomorrow to retrieve it again. Went 478 From Maccasser the 29th of Junij 1771 Went with the boats dragging for the grapnel; also fortunately found it again. The 2nd of October 1770 Went up again early in the morning to hear the decision that they had promised on the 1st instant to give us today; however, we quickly perceived when we asked them for this decision that they had not yet thought about it, and after long deliberation they offered us ten slaves. We were extremely surprised at this, how they could enter into their thoughts to offer us that, whether they took us for fools; having sat there again for a long time thereupon, they offered us twenty. However, we did not accept such and told them that they had promised us half, but that we would remit eight to them, so that they should pay only 83 pieces and 100 with sappanwood. Yet they excused themselves that it was not possible for their people to gather so many. We answered them again why they had promised it then at the first meeting, and whether they wished to be liars to their own words; that we now, since the ships had not gathered, nevertheless held to their promise of the slaves. Thereupon they sat for more than an hour to deliberate, and while no answer was forthcoming, told them that we could well see that they were not inclined to pay the Honorable Company, but that they perhaps had in mind to wage war against the Honorable Company, since they had already had fortifications built at Omatta and Ampang. The 4th ditto Van Maccasser the 29th of Junij 1771 built, and we asked them in just one word whether they intended to pay the Honorable Company or not, as the Honorable Company had waited long enough already, since they had undertaken to pay within the time of three years. Thereupon forty slaves were finally offered by them, with the most urgent plea to be satisfied therewith, as otherwise their country would be entirely ruined. Thereupon we decided among ourselves to tell them straightforwardly that if they delivered fifty slaves within the space of ten days, then we would depart, since the west monsoon was near and otherwise we could not reach Maccasser. They thereupon promised us to deliver fifty slaves, since those places like Taliwang and Derewe were too far to fetch the slaves from there so quickly. Furthermore they requested us that we might assist them with a prahu, as they were not provided with one and those slaves might run away overland; which we also granted them, and they thereupon resolved to let Demong Dammang depart with the prahu the day after tomorrow. Furthermore 480 From Maccasser the 29th of Junij 1771 Furthermore asked them for what reason they had then caused those fortifications to be built at Omatta and Ampang; they swore to us not to know. However, we again presented to them that we had sent there ourselves and had the same inspected, and the people who had worked on it said that the Nene Ranga had sent them. The Nene Ranga also swore not to know about it. Thereupon we told them then, if they did not know about it, that they should have them demolished again; whereupon the Nene Ranga immediately sent people away to demolish the same. Received by the nachoda Carepole two Honorable Company letters for the resident of Bima, and also the prahu with Demong Dammang departed for Taliwang. The sergeant Westhuijsen departed with the two Honorable Company letters for Bima. In the evening a prahu departed for Maccasser, with which we sent an Honorable Company letter to the right honorable, stern, and most esteemed lord David Boelen, and also received three Honorable Company slaves which we put on the Neptuijn. Departed The 6th of October 1770 The 7th ditto The 10th ditto
Dutch transcription
71 van Maccasser den 29 Junij 1771 den Eersten 8ber: paarden naar boven gaan ook veel te laat was egter dat wij morgen vroeg ergeen paarde waare soude te voet bove, komen, 's morgens vroeg gingen naar de wal en aldaar quame vonde paar den genoeg, egter bove komende, vonde niet meer als een Rijxgroote die ons bove ontfing, en lang naar dato geseete een voor een aanquam en bij omalkander ware haarl: voorhielden de reede dat wij hier gekome ware, eenlijk was haar te onderhouden over de brief, die wij van naarl: ontfangen en dat ons ten hoogsten verwonderde ons diergelijk en te konnen schrijven also alhier in vergadering bij onse aankomst selft beloofd hadden haar schuld te helft in sappanhout ende helft in slaven te betaalen waar op ons antwoorden dat het selve de waarheijd was egter datse voor vast geloofd hadden dat scheepen souden komen en sappanhout genoegsam was naar schuld te schuld te betalen dat w' ons aan haar eijge belofte hielden, en w' met een woort niet meer wonde weeten of sij slaven wouden levereren of niet op dat wijt aan den wel Ed: gestr: groot agtb, heere, konden bedeelen haarl: ongetrouwigheijd daar op naar seer lang bedenken eijndelijk uitquam dat w' op donderdag daar van vatte antwoord soude hebben also daar over met alle de hoofden eerst moeste spreeken en datsewel wusten datse ons so net kondelate heen gaan waar op w ' onder goedere com„ „mandatie van niet nalatig te weesen wederom beneede gingen en aldaar gekome ware den stuurman vand' oppas ons Rapporteerde dat mij een dreg hadde verlore recommandeerden) hem omme morgen sijn mo„ gelijk sten vlijt aan te wenden weeder om te krijgen Gingen 478 Van Maccassa den 29 Junij 1771 DingenEe met de scluijten aant risfen van de dregen vonden hem ook geluc„ den 2 8ber: 1770 „lijk wederom. Gingen weder om 's morgens vroeg boven omme het besluijt te hove, datse „ 4: _o „ ons op den 1: huis beloofd hadden heeden te geven egter wel schielijk ver „name daar wij see't esluijt afvroege dat sij daar aan nog niet gedagt hadden, en naar lang overleggen ons thien slaven presenteerden, wij ons ten hoogsten daar over verwonderden, hoe sij in haar gedagten konde neemen om ons dat te preesenteeren, of sij ons voor de gek hiel„ den daar op wederom lang geseeten hebbende ons twintig aanbooden egter wij sulks niet accepteerden en seijden haar haar datse ons de helft hadden belooft egter dat w' haar souden agt aflaten datse maar souden 83: stuks betaalen en 100 met sappenhout Tedog sij sig verexcuseerden dat het haar lieden niet mogelijk was so veel bij malkander te brengen, wij haar weder om antwoorden waarom dat sij het dan bij de eerste vergadering beloofd hadden en of sij dan wouden Leugenaars van haar eijge woorden weesen dat w: haarl: nu also de scheepe niet vergten egter haar betofte van de slaven sij daar op wel langer als Een uur sate om sigte te beden„ ken en ter wijl geen antwoord voor den dag quam haarl: seijden dat wij wel konden sien dat niet geeneige ware d E Comp te betalen maar dat sij altemet van gedagten ware tegens d E Comp: oorlog te voere also sij alreeds hadden laten op omatta en Ampang bintings maeken e 7 Van Maccasser Den 29 Iunij 1771 maeken, en wij haarl: maar met eenwoort vroege of sij dE Comp: van sins ware te betalen, of niet dan dat dE Comp: allang genoeg gewagt had daar sij aangenoomen binnen den tijd van drie Ia„ ren te betalen daar dan laastelijk van haarE: veertig slaven gebooden wierd met instantigste beede daar meede te weesen also anders haar land ten eenemaal geruineert wierd daar op wij onder ons besloote haarl: maar regt uijt te seggen dat so sij vijftig slaven bin„ nen de tijd van thin dagen leeverden dan wij souden vertrekken also dewest mousson naar bij was en wij anders maccasser niet konde krijgen sij ons daar op beloofden vijftig slaaven te leveren also die oplaatsen als Taliwang en Derewe te verware omme daar de Haa„ „en so schielijk van daen te krijgen ver„ ders ons versogten dat w' haarE dog mogten met een praauw adsisteeren als sij daar van niet versien ware en overland die slaaven mogten wegloopen welk wij haarl: ook toestonden en sij daar op resolveerden Demong Dammang met de praauw overmorgen te laten vertrekken, verders 480 Van Maccasser den 29 Iunij 1771 verders vroege haarl: om wat voor vreeden dat sij dan die bintings op omatta en Ampang hadde late maken sij ons swoere van niet te weete egter wij haarl: weederom voor hiel dien, dat wij selfst daar na toe gesonden hadden en deselve laate besiene en t volk dat daar aan ge„ wergt geseijd hadde dat de Nene ranga haarl: gestuurt, de Nene ranga ook swoer daar van niet te weete daar op wij haarl: dan seide so sij daar van niet wusten dat sijse van souden wederom laten afbreeken waar op ook op stond de evene ranga volk wegsond om den selven aftebreeken ontfingen p:r den anachoda Carepole twee den 6 8ber 1770 sE: Comp: brieven voor den resident van bima als meede vertrok de oprauw met de mong Dammang naar Talewang vertrok den sergiant westhuijsen met de „ 7: _o twee sE Comp: brieven naar Bima 's avonds vertrok een praauw naar maccasser welke „ 10 _o „ w' een sE Comp: brief omeede geeve aan den wel Ed: gestr: groot agtb: heer David Boelen vid atg: als meede ontfingen drie sE Comp: slaev en welke w' op de Neptuijn gaven verte