Inventory 3337
Japan · 1,766 pages · 332 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
November 1771. to apply himself, in order to execute and cause to be executed the commission entrusted to him with the utmost diligence, accuracy, and attentiveness in inspecting the mountains, hills, rivers, creeks, valleys, etc. Wherefore, the commission now being completed, the undersigned has the honor to report to Your Honorable Worships what has occurred and been accomplished in the Master's service from the beginning to the end of the aforesaid spice inspection and extirpation; for the rest, for the sake of brevity, referring to the daily journal kept by the undersigned and accompanying this document. Only noting here what has been felled and destroyed around the rivers, mountains, and valleys specified below of that precarious crop, so harmful to the Honorable Company, namely: Clove trees: Nutmeg trees: Bearing: Saplings: Bearing: Saplings: on the mountain Nati 478 2418 on the mountain Gammatinang 254 378 in the creek Sondikit 56 2722 8534 ditto Mondawong 420 2787 339 792 ditto Baijsoekit 38 94 on the newly discovered mountain Andries 271 1543 on the mountain Capallawang 46 4 572 ditto Mambia and the district thereabout 2 17 99 226 ditto Johannes 138 1024 349 493 ditto Jnicate 76 480 2097 3412 ditto Makan Tamako 57 560 646 805 ditto Saage 24 326 9 90 ditto Judasooren 73 1242 407 864 ditto Ambinie 79 325 297 498 in the creek Jngoij 143 264 on the mountain Kobontij 1679 77 56 on the mountain Sawattij 5 1597 333 1671 ditto Batoesawoea on the mountains Maet Engoenie 712 628 ditto Eijermassing 347 860 ditto Baban 609 1209 Totalling together a considerable number of 54660 trees in all kinds. During the destruction and eradication of which the undersigned [illegible] did not fail to go often into the forest in person, in order to conduct visual inspections to see whether his subordinates acted concerning the spices and the felling of the same trees according to the tenor of the honored instructions of Your Honorable Worships; wherefore I am also prepared to confirm by solemn oath the soundness of the report delivered in this matter, and also that I have made known neither more nor less regarding the statement. Therefore, the humble subscriber takes the liberty respectfully to request Your Honorable Worships that he may be reimbursed from the Company's treasury the wages of the ordinary hired men who from 15 March to 11 October, as long as this commission lasted, were employed according to custom for carrying baggage and otherwise. As well as that the undersigned may be discharged from the cash, linens, and other Company goods taken along for further accounting, which were successively gifted and distributed to the natives in the most thrifty manner for the success and facilitation of the work of such high importance, as can be seen in the account current annexed hereto. Lastly, the humble subscriber prays that he, alongside his subordinates, may also be favored with the board money so graciously granted to the extirpators. Wherewith hoping that the humble subscriber will have fulfilled this entrusted commission to the satisfaction of Your Honorable Worships; wherefore taking the liberty to subscribe myself with all requisite respect and deference. Was written underneath: Right Honorable Sir and Sirs. Lower: Your Honorable Worships' obedient and faithful servant. Was signed: I:b A Rokzien. In the margin: Ternate, the ... October 1770. Account current of such cash, linens, and what else, as have been provided by honored order of the Right Honorable Sir Hermannus Munnik, Governor and Director of the Moluccas, for further accounting by the undersigned, namely: Debit ƒ
Dutch transcription
Novemb: 1771:- aantewenden, omme de hem opgedrage Commissie met de uiterste bllijt acceuratesse en op lettentheid, in visitering der bergen, heuvels, nievier en spruij¬ „ten en valeijen & &: ter uitvoer te brengen ende te doen brengen:= weswegen dan nu de Commissie volbragt zijnde den ondergetekende de Eer heeft uw welEdele agtb: te rapporteeren, wat 'er van den beginne tot het uiteinde der voorsz: specerij visite en Exterpatie voorgevallen en in's meester s dienst verrigts voor het overige zig kontsheidshalven refereerende aen het door den onder „getekende gehoudene en dezen mede verzellende dagverhaal Eenlyk hier noteerende wat 'er omstreep de hier onder gespeificeerde rivie= „ren bergen, en vallijen van dat zorgelijk en voor dE: Comp: zo schadelijk gewas is omgevelt: en verniets, te weten nggul boomen notebomen vrugs tel vrugt tel op de berg Nati - - - - - - - - - — — 478. 2418 „ „ „ gammatinang - - - - - - - - 254: 378 in „ spruit sondikit - - - - - - - - 56 2722 8534 _o Mondawong — 420 2787 339. 792 „ „ _o baij soekit - - - — — 38. 94 „ „ nieuw ontdekte berg Andries - - - — — 271 1543 „ „ beng Capallawang - - — 46: 4: 572 _o mambia en't distrief daaromtrent. . . . 2: 17 99 226 „ „ _o Johannes - - - - - - - 138 1024 349 493 „ „ „ „ _o Jnicate - - - - - - - 76 480 2097 3412 „ „ _o Makan Tamako - - - - 57 560 646. 805 „ „ _o saage - - - - - - 24 326. 9 90 „ „ _o Judasooren - - - - - 73 1242 407 864 „ „ _o Ambinie - - - - ƒ 79 325 297 49 8 Teld bedragende te samen een aanmerkelijk getal van 54660 boomen in zoort Geduurende welkens vernieling en uitroeijing den ondergetekende in „ spruit Jngoij - - - - - - - - - 143 264. op „ berg kobontij - — —: 1679 77: 56: op „ beng sawattij - - - - - - - - 5 1597 333 16 71 „ „ „ „ _o batoesawoea - - - - - - - — „ „ bergen maet engoenie - - - - - - — 712. 628 „ „ _„o Eijermassing - — 347 860 „ „ _o baban - - - - - - - - - 60g 1209 niet den 1 d bat: op de spece koning ^opgesteeden de„ over d nt de ien gewee¬ boureese de goedhap van to en . 19 den1 niet in gebreeke gebleeven dikwils zelfs inden boschte gaan, ten fine oculaire inspectie te nemen, of door deszelfs onderhorigen omtrent de specerijen, en't omvellen derzelven bomen naar den teneur der ge-eerde Jnstructie van uwel Ed: agtb wierd gehandelt, weshalven dan ook bereid ben de deugdelijkheid van het ten dezen overgeleverde berigt, als ook dat omtrent de opgave niet meer en niet minder bekend gesteld hebbe, met solemneele Eede te bevestigen Dierhalven neemt den nedrigen tekenaar de vrijheid uw wel Ed Agtb: eerbiedig te verzoeken, dat hem uit 's Comp:s Cassa mag voldaen werden het. loon vande gewoone huurlingen die van den 15 Maart tot den 11 october, al zo lange deze Commissie geduurt tot het dragen van bagagie als anderzints volgens usantie ge-emploijeert zijn Mitsgaders dat den ondergetekende mag werden ontheft vande tot nadere verantwoording mede genomene Contanten lywaten en andere 'sComps effecten, die op 't menagieuste aenden inlander tot succes en faciliteering van het zoo hoogst aangelege werk successivelijk zijn geschonken en uitgereikt te be= „ogen bij de hier geannexeerde rekening courant:= Laastelijk zoo smeekt den nedrigen Tekenaar, dat ook nevens zijne onderhoorige met het kostgeld de Extirpateurs zoo goedertierend toegevoegt, mag werden begunstigd Waar mede verhopende, dat deze den nedrigen tekenaar aenbetroutd „de Commissie ten genoegen van uwelEd Achtb: te zullen hebben volbragt weswegende vrijheid gebruiken mij met alle vereischte respect en ontzagte onderschrijven. /:onderstond:/ welEdele Achtbare Heer en Heeren /:lager:/ uwel Edele agtbarens gehoorsame en trouw- „schuldige dienaer /:was getekend:/ I:b A Rokzien /:in margine:/ Ternaten den. . . october 1770: - Reekening courant van zodanige contanten lijwaten en wesmeer, als ter g'eerde or„ „dre van den welEdelen Agtb Heer Hermannus Munnik Gouverneur endirecteur der molurant ter nader verantwoording vanden ondergetekende verstrekt zijn te weten Debet ƒ
English
the 1st 1770 March 10 the undersigned furnished 18 June by the 6: 8: 240 — — — — Debit cash money, arrack axes cleavers gun flints live rounds blank rounds account received Credit Cash arrack axes flints live rounds blank rounds - 1770 the 26th of March for the entertainment of the state dignitaries the 30th of March for the discharging of rations for prahus; - - - received 100:—:— — 60: 60: 500: 300: the 8th of April for a hired prahu that went back and forth to Ternaten 5: 6: — — — — — — — the 3rd of May paid for a prahu to go to His Highness — 30: — — — — — — — the 10th of May for the entertainment of the state dignitaries paid - - - - - the same day for troops inspection made: paid – – – – – - 1: — — — 2: — — — — the 12th of May for commission undertaken to the mountain sondekit - - - - the 22nd of May for an extra prahu that has been to His Highness — — — — 30: — — — — — — — the 26th of May for entertainment of the general natives - - - - - 2 — — — 8 — — — — for this month spent on tobacco - – 2: 24: — — — - — — — the 30th of May for this month in enema camphor for bandages — - - - 5 — — — — the 3rd of July for entertainment of the natives —1: 12: — — 3 — — — — the 10th of July for troops inspection made — — 1 — — — 2 — — — — the 17th of July for entertainment of the natives 1: 12: — — 6: — — — — the 22nd of July at the reception of the same - 11: 12 — — 4: — — — — the same day during this month spent on tobacco - - - 1: 30: - - - - - - — the 30th of July for enema for bandages - - - - - 5 — — — — the 4th of August reception of the chiefs — 30 — — 4: — — — — for troops inspection made 30 –. – - - - - — funeral of the warrior Philip hartenberg – – 4: 18 — — — — — — 18 the 6th of August to an informant of hidden spice crops — — — ½ 3 1 — — — to the natives who went back and forth to Ternaten 3 — – — — — — — — the 19th of August [illegible] — — – 2: — — — – the 20th of August for troops inspection made — — — — 3 — — — — the 24th of August to an informant of hidden spice crops — — — — — ½ 3 — 1: — — the 26th of August for the entertainment of the chiefs 1: 12 — — 3 — — — — the same day spent on tobacco for the native troop personnel – – 1: 30 — — — — — — — the 27th of August entertained the king's auxiliary troops 1: 12 — — 8 — — — — the 29th of August the same - - 1: — — — 2 — — — — the 30th of August for troops inspection made - - — 30 — — 2 — — — — during this month for bandages: — - - - - - 5 — — — — the 6th of September for a prahu to go to His Highness - -: 1: - - - - - - - — for troops inspection made — - - – 4 - - - – Carried over 39: 28: — 1: 86: 1: 1: — 11 the 18th of June at the discharging of the rations 2: — — — — — — — — the same day for troops inspection made – - 1 — — — 2 — — — — Carried forward 100: 6: 8: 240: 60: 60: 500: 300: to confirm it. October, of all kinds to effects to have added, entrusted your determined — – – – – 2 – – – – — 1 - - - 2 - - - - 1 — – — 2: — — - — 21 Debit Total cash arrack axes flints live rounds blank rounds Carried over 100: 6: 8: 240: 60: 60: 500: 300: 10: 6: 8: 4: 6: 60: 50: 1: Counted thus less received than furnished Credit Carried over 39: 28: — 1: 86: 1: 1: —: 18 142: 1: — 3: 1: 1: — — the 15th of September for the communication brought by the native named Zillas for a large prahu and 2 small prahus which were hired on the 2nd of April – – – – – 43: 36 —: — — – – – – the 24th of September for entertainment of the general state dignitaries and natives 2: — — – — 10 — — — — the 26th of September for reception of the natives - - - 1: 12: - - 5 - - - 18: the 30th of September during this month spent on tobacco 1: 24 — - - - - - - the 1st of October for a prahu to go to His Highness — — 30 — - — — — — — the 2nd of October at the reception of the chiefs - - - 1: 12: — — 3 — — — — the same day for the previous and this half month in enema and lint for bandage cloth 1: 12 — — 7 - - - : - the same day spent on table linen for the entire expedition - - - - - - - - - - - 1 - - - - - Counted 93: 12: 1: 2: 1: 2: 2: — 35 7: 6: 5: 6: 18: 58: 5: 50: 264 thus more received than furnished - - - - underneath stood: Ternaten in Castle Orange the 11th of October 1750 was signed: A I: Roksien Transport the 23rd Cash more arrack axes gun flints live rounds blank rounds thus it was seen therefrom with satisfaction that there were destroyed in that region a good number of 54660 pieces of spice trees of various sorts, and moreover that nine mountains overgrown with spices were newly discovered, which have all now been cleared. And subsequently that officer was called inside and asked by the Governor whether he was willing to confirm by solemn oath that everything set down in his aforementioned papers agreed with the truth, and this having been answered in the affirmative, he took into the hands of the Governor the oath devised for the Extirpators, while the non-commissioned officers and common soldiers having appeared in the assembly in the same manner as above. November 23 1780: the abovementioned non-commissioned officers and common soldiers of the extirpation at Cauw were questioned by the Governor, this likewise being answered in the affirmative; the customary oath was taken by them collectively into the hands of the Governor: Subsequently, having spoken about the requests made by that Commissioner in the aforementioned report, it was approved and understood to grant to him along with his subordinates, in addition to the rations, as a gratuity, the retained board money to which they were entitled, as well as to have disbursed to the Commissioner from the Company treasury the wages of four hired men who were employed for carrying baggage and other services from the 15th of March to the 11th of October of this year at six stuivers each per day, amounting to the sum of 103:— rixdollars. Furthermore, to relieve him of further accounting for the delivered cash, linens, etc. mentioned in his aforesaid current account. underneath stood: Thus done and resolved at Ternaten in Castle Orange on the date aforesaid: was signed: H:r Munnik J: G: v: Raesveld J Fr: Wedel and I: L: Seidelman Lower: In my presence signed: I: E: Weedemulkisz Saturday rounds blank rounds 2 18 - 500: 268
Dutch transcription
den1 1770 10 maert heeft den teke. „naer ver. strekt ge „ 18 Junij door den 6: 8: 240 — — — — Debet lontan moequi, arak bijle pedak patt patr ten beet: gem apij ker scherp losse Crb. N:o kloekont: „fangen Credit Condtranten is nees „ arrij aken scherp lossen - 1770 den 26 maert bij tractatie der rijksgrooten „ 30 „ „ omlossing der randsoenen . voor prauwen; - - - kregen 100:—:— — 60: 60: 500. 300: „ „ 8 April aen een huurprau die heer en weer naar Tematen geweest 5: 6: — — — — — — — „ „ 3 Meij bekostigd voor een prau die haar „ „ 10 „ bij tractatie der rijksgrooten bekostigt - - - - - „ „ „ „ bij gedane troups visite be: „ „ 12 „ bij gedane Commissie naer den berg sondekit - - - - „ „ 22 „ aen eexprauw die naer zijn „ „ 26 „ bij tractatie der generale in„ „ „ 30 „ voor deze maend aenlave. „ „ 3 Julij bij tractatie der Jnlanders —1: 12: — — 3 — — — — „ „ 10 „ „ gedane troupsvisite „ 17 „ „ tractatie den Jnlanders 1: 12. — — 6: — — — — „ 22 „ bij onthaling _o - 11: 12 — — 4: — — — — „ „ „ „ „ geduurende deze maend aen toebakbekostigd - - - „ „ 30 „ voor lavement tot verband - - - - - 5 — — — — bij gedane troupsvisite begraffenis aenden krijger „ 6 „ aen een aenbreuer van „ aende inlanders die heer en weer na Ternaten geweest 3 — – — — — — — — „ 19 „ „ 20 „ bij gedane Troupsvisite — — — — 3 — — — — „ „ 24 „ aen een aenbrenger van 8: hole specerij werk — — — — — ½ 3 — 1. — — „ „ 26 „ by tractatie der opperhoofdn 1: 12 — — 3 — — — — „ „ „ „ aen't Jnlandse troupsvolk aentoebakbekostigd – – 1. 30 — — — — — — — „ „ 30 „ bijgedane troups visite - - — 30 — — 2 — — — — gedurende deze maend voortav: — - - - - - 5 — — — — „ „ 6 7ber aen een prau om naer zijn hoogheid te gaan- -. bij gedane troupsvisenteir — 28: — 1:86:- 1: 1:: — 11 Transporteere 39:— 1 „ 27 „ 'skonings hulp troupen getrac„ 1: 12 — — 8 — — — — „ „ 29 „ „ _: _:o - - 1. — — — 2 — — — — 36 - — 4 - - - - „ „ 18 Junij bij ontlossing der rantsoenen 2: — — — — — — — — „ „ „ „ bij gedane troupsvisite – - 1 — — — 2 — — — — landers - - - - - 2 — — — 8 — — — — „ment Campher tot verband — - - - 5 — — — — 1: 30: - - - - - - — „ 4 Aug„s onthaling der opporhoofde — 30 — — 4. — — — — 30 –. – - - - - — naer zijn hoogheid te gaan — 30: — — — — — — — kostigd – – – – – - 1: — — — 2: — — — — hoogheid geweest is — — — — 30: — — — — — — — aentoebak bekostigd - – 2: 24: — — — - — — — bij gedane troupsvisite — - 1 — — — 2 — — — — verholve specerijgewas — — — ½ 3 1 — — — Philip hartenberg – – 4: 18 — — — — — — 18 — — – 2: — — — – 1. - - - - - - - — - - – 4 - - - – Transport 100: 6: 8:- 240: 60: 60: 500:300: laire wel van bevestigen : het. october, derzints tot fecten t he te be: zijne gevoegt, ƒ betrout ragt uw deor: olureert — – – – – 2 – – – – — 1 - - - 2 - - - - 1 — – — 2: — — - — 21 Debet t lont: maers gqud arakbijle peder patt vatt Orbe gengde apij ken schepp lisse PrTraansp:t 100: 6: 8:240: 60 60: 500: 300: 10: 6: 8: 4: 6: 6b: Sb: 1: Teld dus minder ontfangen dan verstrekt Credit brbe 2a/ 8: apij de „ken scherp losse 3928. — 1: 86: 1: 1:—: 18 142: 1: — 3: 1: 1: — — den 15 7ber voor den jnlanders nams zillas aengebragte Communicatie aen een rorele prau en 2 kleijn schepprau „wen, dewelke den 2 April in huin zijn – – – – – 43:36 —. — — – – – – „ 24 „ bij tractatie der generale rijksgrooten en inland 2: — — – — 10 — — — — genomen „ 26 „ „ onthaling der inlanders - - - 1: 12: - - 5 - - - 18. „ 30 „ geduurende deze maand aentoebak bekootegd 1: 24 — - - - - - - „ 1 8ber voor een prau om naer zijn hoogh:t te gaen — — 30 — - — — — — — „ 2 „ bij onthaling der opperhoofder - - - 1: 12: — — 3 — — — — „ „ „ voor de voorlopene en deze halve maend aen 1:12 — — 7 - - - . - lavement en plukzel tot verband doek „ „ „ aen tafel goed voor de gantsche togt be„ kostigd - - - - - - - - - - - 1 - - - - - Teld 93:12: 1: 2: 1: 2: 2:— 35 7:6: 5: 6: 18:58 5. 50: 264 dusmeerde ontfangen dan verstrekt - - - - /:onderstond:/ Ternaten in't Casteel orange den 11 october 1750 /: was getekend:/ A I: Roksien Transport „ 23 „ Contant meer gm: arakbij. pedak patt patt zoo is daar uit met genoegen gezien, dat 'er in die landstreek ver= „niets waren, een goed getal van 54660 p:s specerijenbonmen in zoort, mitsgaders dat 'er op nieuws ontdekt waren negen bergen met specerijen bewassen, die thans allen gezuiverd waren En wierd vervolgens dien officier binnen geroepen en door den Heer Gouverneur afgevraagt, of hij genegen was. met solemnee¬ „le eede te gestanden, dat alle het geene bij vorengem: zijne papieren is ter nedergesteld met de waarheid over eenstemde en daar op Ja ge-antwoord zijnde, presteerde hij aen handen van den Heere Gouverneur den eed voor de Extirpateurs beraamd, terwijl de onderofficieren en gemeene militairen in vergadering verscheenen zijnde, inzelver voegen als boven --- --- = Nov: 178: 23 bovengem: onderoficieren en gemeene militairen ter extrpatie te cauw door den Heere gouverneur wierden afgevraagt, dit almede met ja beantwoord zijnde; wierd door hun gezament: „lijk den gewoonen eed aanhanden vanden Heere gouver= „neur afgelegt: Vervolgens gesproken wezende over de bij voors: bericht gedane verzoeken van dien Commissiant, wierd goedgevonden en verstaan denzelven nevens zijnen onderhoorige boven de rand- „coenen tot een douceur toeteleggen, het te goed behoudene kostgeld, als mede aan den Commissiant uit 's Comp:s Cassa te C. d 6 laten verstrekken, het loon van vierhuurlingen die tot het dragen van begagies als andere diensten zijn gebruikt, sedert den 15:' maart tot den 11:e october dezes Jaars â ses stuivers ieder sdaags, ten bedragen van rd=s 103:— Mitsgaders hem te ontheffen, van de verdre verant= „woording der afgegevene Contanten Lijwaten &:r vermelt bij voorsz zijne reecq Courant /:onderstond:/ Aldus gedaan ende geresolveert tot Ternaten in't Casteel orange dato voorsz: /:was getekend:/ H:r Munnik J: G: v: Raesveld J Fr: wedel en I: L: Seidelman /:Lager:/ Jntennisse van mij /:getek:/ I: E: weedemulkisz Zaturdag part past siterp. losse 2 18 - 500: 268 ver= : n 5
English
The Right Honorable Gentleman Merchant Junior Merchant Senior Merchant Honorable Valiant Military Captain Saturday the 4th of May 1771 in the forenoon at eight o'clock, meeting of the Council of Policy. Present: Paulus Jacobus Valckenaar, Governor and Director of this Province, Johan Fredrik Wedel, Head of the Militia, Jan Georg van Raesveld, Fiscal, Godfried Carel Meurs, Shopkeeper, Johan Lebregt Seidelman, Georgius Everhardus Munnik, Pay Bookkeeper and Dispenser, and Bartholomeus van de Walle, Secretary. Absent: Elias Jacob Beynon, Second and Chief Administrator, being indisposed. After the reading of the prayer, there was laid on the table the written report or journal of the military Ensign Johan Christiaen Gebhart, concerning the completed extirpation of spice trees on the west side of Halmaheira in the district of His Highness the King of Tidore, at Sinopa and Maidi, to which was annexed a summary report of the principal points relating to that work, of the following content: To the Right Honorable, Highly Respected Gentlemen Hermannus Munnik, Governor and Director, together with the Council of the Moluccas. Pursuant to Your Right Honorable's highly respected order contained in the written instruction dated 18 March of the current year, I departed the following day, together with my subordinates consisting of: 2 Sergeants, 2 Corporals, 18 Common Soldiers, and 1 Assistant Surgeon, on the pantjalling De Joeakeuring for the west side of the Halmaheira coast, and there, with the help of the native troops, resumed and completed the suspended spice extirpation work in the district of His Highness the King of Tidore, having the honor to record that: On the south side of the boundary between Pajahe and Maidi, at the rivers Sinopa and Garoemalaha, the streams Feijer, Bilomatsie, Dinau, Kitje, and Goemoetoe Matibeli, also on and by the mountains Sinopa Dammer, Sago Candarosa, Dinau, and Lamavrugt, there were found and according to order extirpated: 4957 fruit-bearing, 12165 saplings. As also on the north side of the boundary between Maidi and Wama at the river and stream Maidi, as well as on and by the mountains Maitarra, Davavakka, Mabello, Dinan Defie, Cabaja, Sago Dorra, Wama, Schospara, Saij, and Holkomane: 4035 fruit-bearing, 12024 saplings. Likewise in the middle of the district of Maidi: 312 fruit-bearing, 1129 saplings. Item on the north side of the boundary between Wama and Maidi at the river and mountains of Wama: 2520 fruit-bearing, 7178 saplings. As well as on the south side of the boundary between Sakeetta and Maidi, being the Delapodo point, at the rivers Dehepodo, Goeratje, and Latoffa, the streams Gouroeatagalaija, Dinankitje, and Dinan Lammo, together with on and by the mountains Dehopodo, Goeroeatagalaija, and Goeratje, item at the boundary between Foija and Maidi: 2247 fruit-bearing, 7353 saplings. Total: 14084 fruit-bearing, 39831 saplings. Or together 53935 spice nutmeg trees. Furthermore, it also serves for Your Honors' esteemed information that in the district of His Highness the King of Ternate, namely at the boundary between Maidi and Foija, many nutmeg trees are to be found, of which some, included in the above, have already been extirpated. For the rest, I most humbly request that this performance may be favorably regarded and that I may be granted the sum of Rds 378, being as much as was expended on 8 hired men during 378 days, as well as restitution for what was disbursed in excess of what was received, see the current account annexed hereto, to which, along with my kept and also hereto attached journal, I respectfully refer; furthermore only requesting with due respect for myself and my subordinates the retained board money and one month's ration. While hoping to be relieved of all further accountability, I remain with due respect and honor, Right Honorable Ruling Gentleman and Gentlemen, Your Right Honors' most obedient servant. Signed: J. C. Gebhardt. In the margin: Ternate, the 8th of March 1771. Whereupon, it having been seen and shown that in the aforesaid places a considerable quantity of fifty-three thousand nine hundred and thirty-five, or specifically fourteen thousand and eighty-four fruit-bearing and thirty-nine thousand eight hundred and fifty-one sapling or young nutmeg trees, have been extirpated and destroyed, it was approved and resolved to have the reality thereof confirmed by solemn oath according to the esteemed orders of Their High Mightinesses. As was subsequently confirmed under oath, both by the aforesaid Commissioner and the common soldiers who attended and helped perform the work, according to the contents of the forms drawn up for this purpose. After which, consideration having been given to the request made by the Commissioner Gebhart, both for himself and for the collective extirpators in his submitted report, it was resolved to grant him and his men, in addition to the ordinary monthly ration, as an extra gratuity according to previous examples, the customary board money from their departure until their return here. It was also approved to accept the account submitted by the Commissioner. Account Current of what was by the undersigned during [illegible] belonging under the jurisdiction of His Highness the King of [illegible]. Debit: Cash Rds: Guinea cloth: Moeris: Salampores: Broadcloth: Opium: Flint stones: Loose cartridges: Axes: Small axes: 1770 March 14 Received at Ternate: 100 Rds, 3, 11, 75, 60, 300, 60, 60. 25 May: 8, 6. 25 August: 50 Rds. Carried forward: 150 Rds, 8, 9, 11, 75, 60, 300, 60.
Dutch transcription
Den wel Edele Agtbare Heer „ Koopman „ onder koopman. „ E opperkoopman „ E Manh: Capit:n Militair Saterdag Den 4 Meij 171. s voormit= „dagste agt uuren vergadering van politie: Present. Paulus Jacobus Valckenaar, Gouverneur en Directeur dezer Provintie Johan Fredrik Wedel, Hoofd der Militie Jan Georg van Raesveld. Fiscael Godfried Carel Meurs Winkelier Johan Lebregt Seidelman. Georgius Everhardus Munnik, soldij boekhouden en dispencier, en Bartholomeus van de Walle. Dempto Elias Iacob Beijnon. secunde en Hooftadministrateur mits in dispositie secretaris Na het lesen van het gebed, werd ter tafel ge-ex „beert, het schriftelijke rapport ofte dagteekening, van den vaendrieE militair Iohan Christiaen Gebhart, wegens de volbragte exterpatie van secrijboomen aande westzijde van Halmaheira op 't district van zijn Hoo „heid den koning van Tidor, te Sinopal en Maidi wee aan ge-annexeert was een Compendieur bericht, der principaalste poincten tot dat werk betrekkelijk ende van inhoud, als hier onder volgt: Aan _„o _„o - 25 Aan den Wel Edelen Achtb: Heer Conform uwel Ed: Achtb: veel gerespecteerde ordre vervat bij schrifte: „lijke Instructie de dato 18 Maart A:o C:o heb ik mij nevens onder: „hoorige bestaande in. 2: sergeanten 2: Corporaels 18: gemeene Militairen en Tonder Chirugijn des anderen daags per de Pantjalling de Joeakeuring na de west sijde van de Cust Halmaheira begeven, ende aldaar met hulp der inlandse Troepen het gestäkte specerij Extirpatie werk op 't District van zijn hoogheid der Koning van Tidor weder aengevangen en ge-absolveerd, gelijk de Eer hebte noteeren, dat. op de Zuidzijde der scheiding van Pajahe en Maidi, aende revieren sinopa en Garoemalaha, de spruiten Feijer, Bilomat „sie, Dinau, Kitje en Goemoetoe Matibeli, item op en aen de bergen sinopa dammer, sago Candarosa, Dinau en Lama„ vrugt Sie „selijk gevonden en ingevolge de order uitgeroeit is 49570: 12 165 Als ook op de noordzijde der schijding van Maidi en wama aende revier en spruit Maidi, als op en aende bergen Maitarra, Davavakka, Mabello, Di„ „nan Defie, Cabaja, sago dorra, wama, schospa. „ra, Saij en Holkomane - - - - - 4035 12024 Gelijk mede in't midden van't district maidi 312. 1129 Item op de noordzijde der scheiling van wama en Maidi aende revier en bergen wama - - - - 2520. 7178 Mitsgaders op de zuid zijde der scheiding van sakeetta en Maidi zijnde de hoek delapodo aende revieren Dehepodo, goeratje en Latoffa de spruiten gouroeata: „galaija, dinankitje en Dinan Lammo mitsgaders open aen de bergen Dehopodo goervea tagalaija en goeratje item aen de scheiding van voija en Maidi - 2247. 7353 Teld - - - - 14084: 39831 ofte te samen 53935 specery noote bomen Ten vervolge dientmede tot uwE achtbare ge-eerde Communicatie Wel Edele Achtbare Gebiedende Heer en Teere Hermannus Munnik Gouverneur en Directeur. benevens den Raad der Moluccos, dat van dat op het district van zijn hoogheid den Koning van Ternaten te weten aende scheiding van Maidi en foija veele note bomen te vinden zijn, waer van 'er ook al eenige onder bovengem: begrepen g'extirpeert zijn, overigers ben ik op het nedrigste insteerende dat deze verrigting ten goeden mag aengemerkt en mijn toegevoegt werden de somma van rd:s 378. zijnde zoo veel als aen 8 huurlingen geduurende 378. dagen bekostigt is, als ook restitutie van 't meerder verstrekte dan ontfangen vide rekening Courant dezen annex waar aen ik mij nevens mijne gehoudene en hier ook bij geaccrocheerde dagverhael in eerbied bengedragende eenlijk nog voor mijn en onderhoorige met verschuldigt respect ben insteerende om het te goed behoudene kostgeld en een maend randsoen„ Terwijl inhope van, van alle verdere verantwoording ontheft te werden, met verschuldigt respect en Eerbies blijve /:onderstond:/ wel Ed Achtb: gebiedende Heer en Heeren, /:Lager:/ uwelEd: agtb: gantsch gehoorsamen dien aen /:was getekend:/ I: C: Gebhardt /:in margine:/: Ternaten den 8 maert 1771. - Waar bij dan gesien ende gebleeken wesende, dat op voorschreven plaet¬ zen een aensienlijke quantiteit van drie en vijftig duijsend negen honderd en ofte bijzonderlijk veer= vijf endertig, thienduijsend en vierentachtig vrugtdragende en negenendertig dúijsend agthonderd en Een en vijftig tel of Jonge Noote boo= „men, zijn ge extirpeert ende ver= „nielt, zoo wierd goedgevonden ende ver„ staan de wesentlijkheid van dien, na volgens „volgens de ge-eerde ordre van Haar Hoog Edelhedens met solem: „neele Eede te doen bevistigen, Gelijk zulks vervolgens zoo wel door voornoemde Commissiant, als de ge¬ 6 „meene Militairen, die het werk hebben bijgewoont en helpen verrigten naer den inhoud der beraamde formulieren hier toe respectivelijk met Eede is bekragtigt. Waar na op des Commissiants Gebhart ge= „dane verzoek zoo voor hem zelfs, als voor de gezamentlyke Extirpateurs bij zijn overgelegt bericht reflexie geslagen werdende, is gerev „solveert hem ende zijne bovens het ordinaire maendelijx randzoert, tot een Extra douceur navolgens vorigen Bempelen toetevoegen 't gewone Kostgeld, zedert hun vertrek tot retour alhier toe. 27 zoo wierd mede goedgevondene te approbeeren des Commissiants overgelegden Reekening Rekening weten waar ten 278. is, ing hier ook te werden. 1 ndien ae„ 1771 om het voor d d 25 maij 25 Aug Rekening Courant van het geen door den ondergetekende geduu Gehorende onder het Ressort van zijn Hoogheid den Koning van 2 Debet Contan Ghines Moens lage Aak vuur Losse Bij Pa„ ten gem bruin doe Apij stee patroalen aak Rd. s gebl blaauw kon — nin oven P: Pr Pt van P Pn Ope Kan 3 9 - - - 100 -- 3: 11: 75: 60: 300: 60: 60 – – – – – – – – – – – 8: 6: — — — — — — _„o— 1770 14 Maert te Ternaten ontfangen - _„o Transporteere- 150 —. 8: 9: 11: 75: 60: 300: 60: „ _„o – – – – – – – – – – 50 – —— - - - — — — - — 1770: -
English
during the spice Extirpation Commission at Maidi located on Halmaheira and Tidor received and expended to wit. 4„ 13. — —. — 18 ditto for the towing of the sloop - - - - - - 19 32. — hire of proa for mission to the king of Tidor 24 ditto at held meeting defrayed and advanced - - - - - 2. 24. — — 30 ditto for the hire of proa and crew on account of troop inspection conducted 31 ditto the amount of single drinks & tobacco expended in this month is 6. April on the Moorish New Year to the Commissioners of Tidor &c - - 2: 30. — — 2 — 9 ditto for proa and crew who brought a letter to and from Ternate 8: 16 — — — — — 11 — to the common Native Troop men - - - - - - - ditto for proa and crew on account of troop inspection conducted — 16 ditto for bringing up a sick soldier carried all the way out of the forest 2 24. — — — — 22 ditto to the common Native troop men - - - - - - - for proa and crew at troop inspection conducted - - - - 2: —: — 29 ditto to a native for showing spice trees - - - 30 ditto the amount of single drinks and tobacco expended in this month is 2. — — — 2 May for proa and crew at the departure to the troop – - - - - 2 — — — — — ditto for hire of proa and crew at departure to one of the Troops – - - 2 – – – – – — — — 10 Ditto for purchase of to the native troop men — at the inspection for crew defrayed — – – 2. – — — — — — 25 ditto 31 ditto the amount of single drinks and tobacco expended in this month is 2 - - - - - - 8. — — — — 7 June put to service his crew who Corporal Linger to Ternate: 11 24. — — „–– 11 ditto for the unloading and helping store the rations – – – – – – – – – – 2 1 — — — — — - - — - 8 — 23 ditto to a native for showing spice crop - - 30 ditto the amount of single drinks expended in this month is „ 2 - - - - - - - 8 — — - —. — proa and crew at troop inspection conducted ditto 5 July at troop inspection conducted to proa and crew item to zealous Extirpators 6 ditto for a malvedoe present to Tidor's Commissioners CT - - - 5 — — — 23 — to the troop leaders regarding their humble conduct – - - - - - - - 1 - - - - - - - - - 31 ditto the amount of single drinks tobacco and the oil employed 2 — — - - — - - — 10 Aug to proa and crew who brought the soldier Foge back and forth to Ternate 8 — — — — ½ — — — — — — — 11 ditto to settlement of a proa broken to pieces - - - - - -- to proa and boatmen who brought the surveyor back and forth to Ternate: 10: 18. – — — — — — — 8= — — — — — — 32 ditto or on Commission to the court of Tidor - - 25 ditto 1st Ditto for proa and boatmen to inspect the troops expended is 15 ditto for purchase of sago for the use of the European extirpators — — - - 7: 13 — —: „ 26 ditto to the proa boatmen who brought the soldier Scheffer back and forth to Ternate 8. 30 – – – – – – – – – – – – – — 22 ditto for the unloading and helping store the rations - - - - - 27 ditto at muster of both troops expended and lost track of — — 28 — held meeting defrayed and advanced — — - - - 36 — the amount of single drinks and tobacco expended in this month is 2 — 1 Ditto at held meeting defrayed and advanced — — — „ 2 24 — — : — to the 2 outgoing troop Captains and 2 ditto pilots as a bonus - - - - 3 incoming ditto and 2 ditto for encouragement - - - - 1 — — 4. ditto at the departure of the troops to the forest – – - - - - - - - - - - - - 8 - - — — — - 10 ditto for proa and boatmen whom the surveyor needed at troop inspection – 2. – – – – – — - — — — — — — — - - 25 Ditto 28 ditto at a given inspection of Tidor's Commissioners and village headmen defrayed 3 — to proa and boatmen at troop inspection conducted - - - - 2 — — — — ditto to a new troop leader - - „ — ditto to the common native troop men— 1 March hire of proa and boatmen who have brought to conducting a troop inspection. 2 — — — — — — — — — — 27 ditto to proa and boatmen at troop inspection conducted — — - — 2 — — — — — — — — — — — 31 — during this month expended on tobacco and single drinks 2 - - - - - - 8 - - - - — 14 ditto ditto ditto ditto 26 ditto to the common Native troop men – – – - - - - - 1 – — — — — — — — — -„ 20 — at held meeting - - - - - - - - - 1: 12 – – – – — 1: — — — — - - – – 2 – – – – – - – – – – – 6: 32. 1 – 1 – – – – – – – – – -- 60: 2 4: — Credit Guinea Mooris flag Arrack flint loose axes pe¬ cloth gedoe api stones cartridges aak bleached colored of linen F 3 Pcs jugs T Rds 7. - 9. 11. 110 — 204: 21: 18 Carried over - - - - of 69 Ditto roof 6 60. 60 drew - - 10. —. — - 2: —. — — „ —. — - - - - - — — — —: — 4 — 4 — 36: — — — — — — — — — — — — - - — — — - — — — — — — — — - —. 2 1 — —— – – – – – – 8 – 36. – – – – 2 — — 1 — - —— – – – 2 1 – – – – – – – – – – – - — — — – 8 — – – 5: 4: — — — 8 — — – 1 – – – – – – – 4: 4: — – 2 – – 36 – – – : - – 4. 4: — - — – – 36 - – – - - - — – – – – – – – - – – – – – – – - — — — — — — — — - -- - - . „ — — — — — 8 — — — — — — — — — — — — — — —. — — — - 1 — - – – – – – – – – – – – – /29 8 2. 24 — — — — — 2 – – — - - - - - - - - - - — 1: — — — 3 – – – - - - 2 - - - - - 1 —. – – – – – – – 1 — — – - 187. 11- - – – – – – 2 – - – – – – – – – - „ — 1. - - — — —. — - -- 1 32. — — - - - - - - - - - - -2. 24 — — — — — — — — — — — — 3 — - — 3. — — — — – – 3 – — —— — —. — — 8 — — — — — — — - — — — — -7 — — —: —: - - -. — - - 4: - - 4„ - — 1. 4: — 1 - - Cash 29 P. 2 300: 60: 170. 23 November Received at Ternate— Debit Carried over — Thus provided more than received – - 55. 9 – 12 – – – 109 – – – – Guinea Mooris flag arrack flint loose axes pe¬ Cash bleached blue stones cartridges den linen es Pcs P: Pcs jugs P F P: P Rd: 9 11: 75: 60: 300. 60 60 8:— 150. — 100 —. —. — — — — — — Sum 305: 9:— 9½ 9: 11: 184: 64: 300. 60: 60 below stood: Ternate in the Castle 1770 ora
Dutch transcription
rends de specerij Extirpatie Commissie te Maidi gelegen op Halmaheira en Tidor ontfangen en verspendeert te weten. 4„ 13. — —. — 18 _„o voor het boegseeren van de sloep - - - - - - 19 32. — „huuren van sprauw ter sending na den koning van Tidor 24 _„o bij gehoudene vergadering beterstigt en verschoten - - - - - 2. 24. — — „ 30 _„o voor 't huuren van prauw en volko wegens gedane troups visite 31 _:o 't bedragen van enkelde Goopjes & toebase indese maend verspendeert is 6. April op 't moors nieuwe Jaar aan de Commissianten van Tidor &c - - 2: 30. — — 2 — 9 _. o voor prauw en volke die een brieff na en van ternaten hebben gebr 8: 16 — — — — — 11 —. aen 't gemeen Inlands Troupvolk - - - - - - - _o voor prauw en volk wegens gedane troups visite — 16 _:o „ 't uit 't bosch aldragende siek opbrengen van een soldaet 2 24. — — — — 22 _„o aent. gemeene Inlands troups volk - - - - - - - „ —: voor prauw en volk lij gedane troups visite - - - - 2: —: — 29 _. o aen een inlander voor 't aentoonen van specerij bomen - - - 30 _„o 't bedragen van enkelde Coopjes en toebate in dese maend Eespendeert is 2. — — — 2 Meij voorprauw en volk bij 't vertrek na de troup – - - - - 2 — — — — — _:o voor, huur van prauw en volk ter vertrek na eender Troupen – - - 2 – – – – – — — — 10 Do tot inkoop van aen het inlands troupsvolk — ee t viste voor manenvolte beteostigt — – – 2. – — — — — — 25 _„o 31 _. o 't bedragen van enkelde soopjes en toebak in dese maend verspendeen is 2 - - - - - - 8. — — — — „ 7 Junij ten dienst gemsest zijn volk die Corporael Linger na Terna: 11 24. — — „–– 11 _ o voor 't lossen en helpenbergen der randsoenen – – – – – – – – – – 2 1 — — — — — - - — - 8 — 23 _. o aen een iplander voor 't aentoonen van specenij gewas - - 30 _: 't bedragen van enrelde soopjes in deze maend vespendeert is „ 2 - - - - - - - 8 — — - —. — prauw en volk bij gedane troups vistte„ _o 5 Julij bij gedane troupsvisite aenprauw en volk item aen iverige Extirpat: 6 _„o tot een malvedoe present aen Tidors Commissianten CT - - - 5 — — — 23 —. aende troups hoofden nopens hun humbel gedragen – - - - - - - - 1 - - - - - - - - - 31 _„o 't bedragen van enkelde spopjes ves4bak en de oip gemploijtert 2 — — - - — - - — 10 aug aenprauw en volk die den sold:t Foge heen en weder, na ter naten hebben gts 8 — — — — ½ — — — — — — — „„ 11 _:o tot voldoening van een aenstuk geraakte prauw - - - - - -- z, aen prauw en schepper, die den tekeenaer heen en weder na ter naten hek gb: 10: 18. – — — — — — — 8= — — — — — — 32 _:o of in Commissie aen't hof van Tidor - - 25 _o 1s Jder voor prauw enscheppens ter besigtiging der troupaen rependeert is 15 _:o tot inkorp van sagg ten dienste der Europeese extirpateurs — — - - 7: 13 — —: „ 26 _„ o aende prauw scheppers die den pol: scheffer heenen weder na Ternater hebben gebragt 8. 30 – – – – – – – – – – – – – — 22 _:o voor 't lossen en helpen bergen der randsoenen - - - - - 27 _. o bij opkomst der beide troupen dependeert en ter zoek geraekt — — 28 — „ gehoudene vergadering bekostigt en tschooten — — - - - 36 — 't bedragen van enkelde soopjes en toebak indese maend perpenveert is 2 — 1 Heer bij gehoudene vergadering bekostigt en verschooten — — — „ 2 24 — — : — „„der 2 afgaends troupl Capitains en 2d: malims tot een douceur - - - - „ —. „ 3 aenkomende. _o en 2„ _„o tot aenmoeding - - - - 1 — — 4. _. . bij 't vertrek der troupen na het bosch – – - - - - - - - - - - - - 8 - - — — — - 10 _o voorprauw en scheppers die den tek: bij troups visitie nodig heeft gehad – 2. – – – – – — - — — — — — — — - - 25 _„ D„o 28 _o bij een gegevene visite van tidors Commisss en dorpshoofden bekostigt 3 — aenprauw en scheppens bij gedane troups visite - - - - 2 — — — — „ _o „ een nieuw troups hoofd - - „ — „ _: „ 't gemeene inlands troupsvolte— 1 maer „ huurloon van prauw en schepperseie dgebragte hebben - „ „ tot 't doen van eentroupvisitie. 2 — — — — — — — — — — 27 _o „ prauw en schepers bij gedane troups visite — — - — 2 — — — — — — — — — — — 31 — geduurende dese maend aentoebak en enkelde loopjes espendeert 2 - - - - - - 8 - - - - — 14 _ „ _o „ _ „ „ „ _ „ „ „ 26 _„o aent geen een Inlands troups volte – – – - - - - - 1 – — — — — — — — — -„ 20 — bij gehouden vergadering - - - - - - - - - 1: 12 – – – – — 1: — — — — - - – – 2 – – – – – - – – – – – 6: 32. 1 – 1 – – – – – – – – – -- 60: 2 4: — Credit Guinees Moeris vlag Arak vuur losse Bij Pe¬ Br: gedoe apij stee patro Een aak tan gem: nen nev van b l „ 2 ƒ ten gebl F 3 P: kann T Rds 7. - 9. 11. 110 — 204: 21: 18 Transporteere - - - - van 69 jDe dak 6 60. 60 trok - - 10. —. — - 2: —. — — „ —. — - - - - - — — — —: — 4 — 4 — 36: — — — — — — — — — — — - - — — — - — — — — — — — — - —. 2 1 — —— – – – – – – 8 – 36. – – – – 2 — — 1 — - —— – – – 2 1 – – – – – – – – – – – - — — — – 8 — – – 5: 4: — — — 8 — — – 1 – – – – – – – 4: 4: — – 2 – – 36 – – – : - – 4. 4: — - — – – 36 - – – - - - — – – – – – – – - – – – – – – – - — — — — — — — — - -- - - . „ — — — — — 8 — — — — — — — — — — — — — — —. — — — - 1 — - – – – – – – – – – – – – /29 8 2. 24 — — — — — 2 – – — - - - - - - - - - - — 1: — — — 3 – – – - - - 2 - - - - - 1 —. – – – – – – – 1 — — – - 187. 11- - – – – – – 2 – - – – – – – – – - „ — 1. - - — — —. — - -- 1 32. — — - - - - - - - - - - -2. 24 — — — — — — — — — — — — 3 — - — 3. — — — — – – 3 – — —— — —. — — 8 — — — — — — — - — — — — -7 — — —: —: - - -. — - - 4: - - 4„ - — 1. 4: — 1 - - Con 29 P. 2 300: 60: 170. 23 9ber Te Ternaten ontfanger— Debet Pr Transport — Dus meer verstrekt dan ontfangen – - 55. 9 – 12 – – – 109 – – – – guem: vroens vlagpe brak vuur losse bij pe„ Con= gebl bl: „teer nenner den „tan ten es Ps P: P:s kam: P F P: P Rd: 9 11: 75: 60: 300. 60 60 8:— 150. — 100 —. —. — — — — — — Somma 305: 9:— 9½ 9: 11: 184: 64: 300. 60: 60 /:onderstond:/ Ternaten in't Casteel 1770 ora
English
Carried forward 1770 21 November to prau and rowers upon holding troop inspection - - - - 25 Ditto Ditto Ditto Ditto - - - - 2 — — — — 30 Ditto amount of expended single drams and tobacco in this month 1 September for proven assistance to the ration-bringing boat, item loose and stored rations - - - - - - - - - Ditto to the prau rowers who brought Corporal Jan to Ternate in rations for 15 lbs 8 16 — — — Ditto natives for sick-carrying transport of a very sick sergeant 3. 16 — — 11 Ditto to a pointer-out of spice trees - - - - - - - 5 — — 14 Ditto for carrying a sick private from the troop - - - - 1. 32 — 17 Ditto provisions of the natives item hire of the praus that brought Corporal linger back and forth to Ternate during 5 days and nights 20 Ditto to severe Alfuru Cladi for pointing out the correct boundary of Foija and Maidi item discovering many spice trees - - - - 10 — — 1 — — — — — 1 — Ditto at appearance of Tidore commissioners and collective native chiefs – – 2 – — — — — 2 — — — — — — 31 Ditto amount of expended single drams and tobacco in this month - - - 2 - — - - - 8 - - - — - - 22 12 Ditto Ditto Ditto Ditto - 2 – — - - - - - - - 13 Ditto at the opening of the Moorish fast expended and shot – - - - 5 - – — — — — — — 18 — — — 24 Ditto to prau and rowers upon holding troop inspection – - - - 2 - - — — — — — — — — - 29 Ditto Ditto Ditto Ditto 31 Ditto expended on single drams and tobacco in this month amounts to – - 2 – – – – — 8 — — — — 16 February for carrying a sick soldier from the troop - – - 2 24 – — — — — — — — — — 18 Ditto to prau and rowers upon holding troop inspection – - - 2 - — - — - - - - - - - 22 Ditto upon arrival of the general troop men — — — 23 Ditto to the native troop men on account of lack of provisions 5 – – – – – – — — – - - 24 Ditto upon departure of all extirpators to the forest – - - - - - - - 4 — — — — — 28 Ditto for expended tobacco and single drams in this month – - - 2 — — — — 8 — — — — — 7 March upon arrival of all extirpators after finished work — — — 4 — — — — — 10 — 8 Ditto held meeting expended and shot - - - - 3 - — Ditto to two troop captains and 2 malims as a gratuity - 16 Ditto for provisions to natives item hire of prau that brought the soldier Schimmering back and forth to Ternate in the time of 9 days and nights 6: 30 18 Ditto for bringing on board all extirpators item towing the sloop and paid and expended - - - - - - - - - - - - 10 Ditto for forging the axes and pedaks used during extirpation - - - - - 6 Ditto during this extirpation were used in flints - - - - 18 Ditto in this month spent on single drams and tobacco - - - 1 — — - — 18 More received than expended— 1771 1 January on this day was expended — — — — — — 3. 36 – – – — – 4 – — — — — — 10 Ditto to prau and rowers upon holding troop inspection — – — - - 2 — — — — — — — — — - — 8 — — — — 8. 12 — Orange 8 April 1771 /signed/ I: C: Gebhardt. Sum - - - - 303. 9: — 9½. 9: 11. 184. 60. 300. 68. 60. 30 33. 38 - — —: 4: — - — - 4: 4: 6: 24. 2. — — Credit Guinea Moens flag arrack flints loose axes pedaks cash common brown doe api cartridges axes cloth bleached cloth pieces pieces piece bottles pieces pieces Rd 187: 11- 7. _ 9: 11: 110: —. 204: 21 18. pedak axes 0 - —. 2 . 10 — — —½ — — - 8— — — - ——.— 1 — — - —— —. --- —— —— - — - —- - — — — — — - - - — - — — pieces 6 100 31. =—— – – – 2 – – – – – – – – – – – — — — – – 8 — — — — -— – 1 — — 1 ƒ 4 30 — — — — — 4 — 42 — — — — - - a 0 For reading Corns. van den Bergh For verification Brezel under surety of restitution, should one or another entry thereof in time be disapproved by Their High Honours: For which reason it was then approved to have reimbursed to him from the treasury a sum of Rds 433, namely: 378 Rds for eight hired hands paid during the extirpation in 378 days, and 55: 9 which he expended more than the cash provided to him amounted to; as well as to have delivered to him 12 pieces Guinea common bleached Coast, and 109 flasks arrack api likewise given and defrayed by him to the native dignitaries in excess of what was received; furthermore to credit him with one month of rations which he and the lesser extirpators have kept to their credit upon their return. While it was further understood to release the commissioner from all further accountability for the cash, linens, and whatever else was given to him, but in return to have returned: 30 pieces of flints, 33 cook or felling axes, and 38 pidaks or parangs, remaining from those given to him. Below stood: Thus done and resolved at Ternate in Fort Orange on the date aforesaid. Signed: P: I: Valckenaer, I: F: Wedel, I: G: v: Raesveld, G: C: Meurs, I: L: Seidelman, G: Munnik and B: van de Walle Agrees A: van de Walle 4 Secret Macassar Anno 1771 3 s Register of the secret letters and papers entered herein, received from Macassar from 1 October to the last of December 1771: Copy of dispatch from Governor Vander Voort and the Second Van Fleuren to Their High Honours dated 24 October 1771. Page 1 Various annexes belonging thereto - - - - - - - - from 35 to 92 Continuation of the Macassar secret daily register - - from 93 from 33 35 Page Copy of incoming secret letter and papers from Macassar, from 1 October to the last of December 1711: To His High Honour The High Noble, Right Honourable, Right Worshipful, Far-Ruling Lord Petrus Albertus van der Parra Governor-General As well as The Right Noble, Right Honourable Lords of the Netherlands Indies High Noble, Right Honourable, Right Worshipful, Far-Ruling Lord and Right Noble, Right Honourable Lords In order to give Your High Honours a dutiful report of what has occurred since the sending of our
Dutch transcription
Transport 1770 21. 9ber aenpraauw enscheppers bij gedane troupsvisite - - - - 25 _„o „ _„o „ _ „ _o _o _ - - - - 2 — — — — 30 _o 't bedragen van Espendeerde enkelde Coopjes en toebak indeze maend 1 7ber voor beweze hulp aan het randsoen brengende sloepje, item losse en — bergender randsoenen - - - - - - - - - „ _. aende prauwschepp: die den Corp: Ian na Ternaten hebbeen gebragt aen kost voor 15 lbm 8 16 — — — „ _ o „ „ inlanders voort siek-dragende opbrengen van een seer sieken serg:t 3. 16—— 11 _o „ een aentoner van specerij boomen - - - - - - - 5 — — 14 _o voor 't siek uit de troup dragen van eene gemeene - - - - „ 1. 32 — 17 _ o „ mondkost der Inlanders item huurloon der prauwen die den Corp: linger geduurende 5 Etmael heen en weder na ternaten hebben gebragt 20 _. aen seveeren affoer Cladi voor 't aentonen vande regte scheiding van Foija en maidi item ontdekken van veel specerij boomen - - - - 10 — — 1 - — — — — 1 — _o bij verschijn van tidors commissianten en gezamentl: inlandse hoofden – – 2 – — — — — 2 — — — — — — 31 _„o 't bedragen van rspendeerde enveelde soopjes en toebak indese m: - - - 2 - — - - - 8 - - - — - - 22 12 _„o „_o „_„ _o _ - 2 – — - - - - - - - 13 _„o bij 't openen, der moorse vasting verspendeert en tschoten – - - - 5 - – — — — — — — 18 — — — 24 _:o aenprauw en scheppers bij gedane troups visitie – - - - 2 - - — — — — — — — — - 29 _o „ _o „ _„o „ _. _ _o 31 _o vespendeert aen enkelde soopjes en toebak indese maend bedraagt – - 2 – – – – — 8 — — — — 16 febr voor 't siek uit de troup drager van eensieke soldaet - – - 2 24 – — — — — — — — — — 18 _. o aenpraauw en scheppers bij gedane troups visite – - - 2 - — - — - - - - - - - 22 _: bij opkomst der generale troups volkeeren — — — 23 _„o aent inlands troupsvolk uit hoofde van gebrek van mondteost 5 – – – – – – — — – - - 24 _:o bij vertrek der gesamentlijke atirpateurs nas't bosch – - - - - - - - 4 — — — — — 28 _„o aen verspendeerde toebak en enkelde soopjes indese maend – - - 2 — — — — 8 — — — — — 7 maert bij opkomst van alle Extirpateurs na gedane werk — — — 4 — — — — — 10 — 8 _o „ gehoudene vergadering verspendeert en verschote - - - - 3 - — _:o aen twee troup Capitains en 2 malims tot een douceur - 16 _. o voor mondkost aen inlanders item huur van prauw die den sol: schimmering inde tijd van 9Eimael heen en weder na ternaten hebben geb„: 6: 30 voor 't aenbood brengen van alle Extirpateurs item boegseeren vande sloep & betaeld en Espendeerd - - - - - - - - - - - - 18 _o 10 _. o voor het aensmeden der geduurende reetirpateurs gebruikte bij= - 6 _o geduurende dese extirpatie zijn aenvuurheenen verbruikt - - - - „len en pedakken - - - 18 _. o indese maend is aen Enkelde Coopjer en toebak bekostigt - - - 1 — — - — „ 18 Meerder ontfangen dan uitgegeven— 1771 1 Iann: op desendag is Espendeert — — — — — — 3. 36 – – – — – 4 – — — — — — 10 _:o aenprauw en scheppers bij gedane troups visite — – — - - „ 2 — — — — — — — — — - — 8 — — — — 8. 12 — orange den 8 April 1771: /:was getekend:/ I: C: Gebhardt. Somma - - - - 303. 9: — 9½. 9: 11. 184. 60. 300. 68. 60. „ 30 33. 38 - — —: 4: — - — - 4: 4: 6: 24. 2. — — Credit geinees moens vlag arak vuur losse bij pe„ Con. „tane gemeen bruinge doe apij stee- patro Een bak„ ken „ten gebl te jken. . . . en: nen P Rd P P: Vlas P: 187: 11- 7. _ 9: 11: 110: —. 204: 21 18. pe dak ress 0 - —. 2 . 10 — — —½ — — „ - 8— — — - ——.— 1 — — - —— —. --- —— —— - — - —- - — — — — — - - - — - — — P 6 100 31. =—— – – – 2 – – – – – – – – – – – — — — – – 8 — — — — -— „ – 1 — — 1 „ ƒ 4 30 — — — — — 4 — 42 — — — — - - a 0 voor het opleezen Corns. van den Bergh voor het Nazien Brezel ondercautie de restituende, wanneer de een of an„ „dere post uit dezelve inder tijd door Haer Hoog Edelh:s mogte werden gedisapprobeert: Uit welken hoofde dan goedgevonden is aan hem uit Cagsa te laten rembourseeren een somma van rd:s 433 te weten. 378: rd:s voor agt stuks huurlingen geduurende de Eer= „tirpatie in 378: dagen bekostigt en 55: 9„ die hij meer uitgegeven dan de aen hem ver= strekte contanten bedragen hebben, Mitsgaders aen hem noch te laten afgeven. 12 p=s Guinees gem: gebl Cust en 109: kann Arak apij door hem almeede meer als ontfangen, aande inlandse grooten verschonken en verdiffroijeert. daer en boven nog ten goede te doen een maand randsoen die hij ende mindere Extirpateurs met hun te rugkomst te goed behouden hebben. Terwijl noch verstaen wierd den Commissiant te ontheffen, van alle verdere verantwoordinge der aen hem mede gegevene Contanten lijwaten, en wes. „meer, doch daer en tegente rug te Laten geven. 30: p:s vuursteenen 33 „ koks of kapbijlen. e 38: „ pidakken of parrings, vande aenhem mede ge„ „gevene overgehouden. /:onderstond/ Aldus gedaen ende geresolveert tot Ternaten in't Casteel orange dato voorsz: /:was getekend/ P: I: Valckenaer, I: F: wedel: I: G: v: Raesveld, G: C: Meurs, I: L: Seidelman, G b: Munnik en B:s van de walle Accordeert A=s van dewalle 4 Secreet Macassar Ao 1771 3 s Register der in deesen ingeschreevene secreete Brieven en Papieren ontvangen Maccasser zedert Primo october tot ultimo December 1771: Copia Missive van den Heer Gouverneur vander voort en den secunde van Fleuren aan Hunne Hoog Edelheeden ged=t 24: october 1771:. . Pagina 1: Diverse Bijlagen daartoe gehoorende - - - - - - - - van _„ 35: 105 92: Vervolgh van het Maccassers secreet dugregister - - — „ 93: van 33 35 P. Copia Aankomende Secreete Brieff en Papieren van Mac„ „casser, zedert Primo october tot ultimo December 1711: Aan zijne Hoog Edelheijd Den Hoog Edele Gestrenge Groot Agtb:s wijd geb: Heer Petrus Albertus van der Parra Gouverneur Generaal Benevens De wel Edele Gestrengen Heeren van Nederlands India Hoog Edele Gestrenge groot Agtb: wija„ gebiedende Heer en wel Edele Gestr: Heeren Omruwe Hoog Edelhedens schuldpligting verslag. te doen van het geene er zeedert de afzending onsen
English
From Makassar, 24 October 1771. Our last respectful letter of 29 June concerning the native affairs that have occurred and were performed by us, we shall, picking up the thread of our transactions broken off therein, make a beginning as usual with: The Court of Boni, and report thus initially that after repeated admonitions and exhortations to induce the King to appoint a successor to the throne instead of the deceased Aroe Mampoe, seeing that everything was in vain, and having to gather from various circumstances and private reports that His Highness possibly still kept his eye fixed on the Pongauwa Pacasie or Aroe Tha (who, if indeed he had genuinely been in disgrace, and His Highness's frank declaration recorded in the daily register under the date 28 June that he would never be the right man for the administration had served merely to conceal his true feelings, is now once again in as glowing favor as ever), we judged it necessary to have the monarch sounded out in this regard as covertly as possible. And this having been done, the outcome showed us that we had held no unfounded thoughts about this, so that it subsequently became clear as day that His Highness's intention had essentially been directed at helping Aroe Tha onto the throne, if not immediately after his passing, then at least during the minority of Prince Catanrie Boeboe, for whom the grandees of the realm continued openly to declare themselves, to place the administration into his hands, with the certain prospect of gaining possession of the crown himself after the death of the young prince. All this is to be gathered in more detail from the notes in the daily register of the first-signed under dates 2 August, 2, 4, and 7 of this month, to which, in order not to detain Your Excellencies' honored attention with too lengthy an account, we respectfully refer ourselves. We now add here that subsequently, on the occasion of His Highness's arrival on the 7th of this month, the first-signed anew convinced him in the most persuasive manner of the necessity of providing for the succession, and finally brought it so far that he consented to the election of Latanri Boeboe as successor, as well as proposed the Pongauwa as regent of the realm. In this we judged that we had to consent without delay, as in our opinion it was the best course to choose under the present circumstances of the times; and thereupon a deed was immediately drafted and sent on the 9th of this month for review to His Highness, who in the meantime had departed for Maros to divert himself for a few days with fishing, which deed was brought back to us on the 11th thereafter, with a message that His Highness had approved it, but requested to keep the matter as secret as possible in order to give the family of Latanri Boeboe or Tappoe no reason to become extravagant over it, which indeed causes some hesitation that it will cost us effort to get it sealed and signed, though we hope to overcome this difficulty. We hope that Your Excellencies will be pleased to honor our conduct observed in this with your esteemed approval, and not take it amiss that we did not await Your Excellencies' pleasure beforehand, as we would certainly have done were we not concerned, on the one hand, that later no such favorable occasion might possibly have presented itself, and on the other hand, most notably, that a sudden death of the old monarch could easily give cause for the utmost confusion and unrest in case the succession had not been provided for, or that he unexpectedly, without the knowledge of the Company, which he is not obliged to acknowledge therein, should come to appoint the Pongauwa as his successor, which was the most to be expected, but would be of the very worst prospect, as Your Excellencies will easily be able to understand if you are pleased to consider that he is not ignorant of how the old monarch would have resolved to do so long ago, were it not that his intention had thus far been countered by the establishment of the succession upon Aroe Mampoe. Having also several times made application to place an envoy on Boneratee instead of the deceased Lawanna in order to keep watch against all illicit trade both there and on Calauwt, His Highness has appointed thereto one La-Eza, to whom for the aforesaid purpose such instructions were delivered as are offered to Your Excellencies herewith in copy under No. 14, with which he departed on 5 August past. What we further had to transact with this court consists, besides what will be reported under the main section of Mandhaar, of various complaints made concerning the willful and wanton deeds committed by various Boni princes in the province of Maros against the Company's subjects, all of which had a sufficient satisfaction
Dutch transcription
Van Maccasser Den 24„ october 171. onser laaste eerbiedige van den 29: Iunij met betrecking tot d' jnlandsche zaaken voorgevallen en door ons verrigt is, zullen wij den daar bij afgebrooken draad onser ver„ handelingen weder op vattende na gewoonte een be gin maaken met, Het Hof van Bonij en melden dus aanvankelijk dat wij na herhaale aanmaningen en adhortatien om den koning te beweegen tot de benoeming van een troons opvolger in steede van den overleeden Aroe Nam„ „poe ziende dat alles te vergeefs was en daar bij uijt ver„ scheijde omstandigheeden en particuliere berichten heb„ bende moeten opmaaken dat zijn hoogheijd mogelijk als nog het oog gevestigd hield op den Pongauwa Pa„ Casie of Aroe Tha /:den welken zoo hij al weesentlijk No in disgratie geweest is en zijn Hoogheits ronde verklaa„ „ring aangeteikend bij dag Register onder dato 28: Junij dat denzelven den regten man tot het bestier noet zoude zijn net en kel gediend hebbe om sijn waare gevoelens 'tontveinsen, thans weder in een zo blakende gunstenis als ooijt:/ nodig g'oordeeld hebben den vorst daar om„ trend zo bedekt mogelijk te doen polsen en dat zulks geschied ge 1 31 ixxj Van Maccasser Den 24: october 177 geschied zijnde de uijt komst ons heeft doen zien dat wij daar van geen ongegronde gedagten hebben gehad invoegen naderhand middag klaar is gebleeken dat zijn hoogheijd ts intentie weesentlijk daar heen gestrekt heeft om Aroe Tha zo niet al aanstonds na zijn verlijden op den Troon te helpen, ten minste bij de minder Jaarig„ heijd van den Prins Catanrie Boeboe voor wien de Rijksgrooten zig opentlijk bleeven verklaaren het bestier in handen te geeven, met het zeeker voor uijtzigt om na het overlijden van den Jongen Prins zelfs de kroon magtig te worden alles omstandiger op magtig te maaken uijt het genoteerde bij des eerst geteeken„ densdag Register onder dato 2: Augusto 2:4. en 7: deser, waar aan wij om uw Hoog Edelhedens g'een„ de attentie met geen al te wijdloopig verhaal op te hou den ons eerbiedig gedragende, hier thans bij voegen dat wij zijn hoogheijd vervolgens ter geleegentheid van zijn binnen komst op den 7:' deeser bij den eerst geteekende de novo op het aller overtuijgendste van de noodsakelijkheijd om in de successe te voorsien overreed en het dan eijndelijk zo verre gebragt hebben dat den selven in de verkiesing van Latanri Van Maccasser Den 20:' october 1771:/ Latanri Boeboe tot Successuer toegestemt mitsgaders den Pongauwa tot regent van het rijk voorgeslagen heeft waar in wij g'oordeeld hebben zonder draalen te moe„ ten Consenteeren als onses er agtens de beste parthij zijnde die in de presente tijds omstandigheden te kie„ sen viel en dat daar op aanstonds een afte ontworpen en aan zijn Hoogheijd, die in tusschen na Marosver„ trockens was om zig voor eenige dagen met visschen te diverteeren den 9:' deser ter Resumptie toegezon„ den is dewelke ons den 11:' daar aan te rug wierd ge„ bragt, met een boodschap dat zijn hoogheijd: desel„ „ve goedgekeurd, dog versogt hadde die zaak zo veel mogelijk geheim te houden om de famille van Latanri Boeboe of Tappoe geen voet te gee„ ven daar op uijt te spatten, 't geen wel weder eenig„ sints bedenkelijkheijd veroorsaakt dat het ons moeijte sal kosten om deselve gezegeld en getee„ kend te krijgen, dog welke swaarigheid wij hoo„ „pen wel te boven te zullen komen; Dwij hoopen dat uw hoog Edelheedens ons gehouden gedrag in diesen met haare g'eerde goedkeuring zúllen 39: van Maccasser Den 20: october 1777, zullen gelieven te vereeren en ons niet qualijk duijden dat wij hoog der selver goedvinden alvoo„ rens niet hebben afgewagt zo als wij zeekerlijk gedaan souden hebben waaren wij niet bedrigt geweest aan de eene zijde dat er naderhand moge„ lijk geen zo gunstig ofcasie zoude weesen voorgeko„ men, en ander deels wel voornamentlijk dat Een Subit overlijden van den ouden vorst lichtelijk oorsaake zoude kunnen geeven van d' uijterste verwarring en onlusten in gevalle 'er in de suc„ cessie niet mogte weesen voor sien of dat den selven op het onverwagtste buijten mede weeten van de Maatschappij die hij niet gehouden is daar in 't' erkennen, den Pongauwa tot zijn opvolger quam te benoemen dat het naamste te verwagten stond dog van het aller slimste uijt„ zigt zoude weesen so als uw Hoog Edelheedens lichtelijk zullen kunnen begrijpen als hoog deselve gelieven te Considereeren dat deese niet onkundig is hoe den ouden vorst daar toe voor lange zoude hebben beslooten waare het niet dat men zijn voorneemen door de vaststelling der Van Maccasser Den 24: october 1771:, der Successie op Aroe Mampoe tot dus verre hadze weeten tegen te gaan. Tot het plaatsen van een sendeling op Bone„ rattee in steede van den overleedene Lawanna ten Eijnde toezigt te houden tegen allen sluijk handel So daar als op Calauwt almeede verscheijde maa„ len aansoek hebbende laaten doen heeft zijn hoog„ heijd daar toe benoemd eenen La- Eza aan wien ten voorsz: Eijnde sodanigen Jnstructie is in handigt als uw Hoog Edelhedens, hier nevens onder N:o 14: in Copia word aangeboden waar meede den selven op den 5: Aug„s passato is vertrocken, Het geen wij verder met dit hof hebben te verhandelen gehad bestaat buijten het geene onder het hoofdveel van Mandhaar sal worden gemeld, in diverse gedaane doleantien over de moedwillige en baldadige bedrijven van deese en geene Bonijse Prinsjes in de provintie van Maros gepleegd omtrend 's Comp„s onder daa„ nen dewelke alle van een genoegsaame satisfac„ tie
English
From Maccasser, 24 October 1771 ... followed, which, being settled matters, deserve no special mention and, if desired, may be inspected in the Secret Daily Register under the dates 22, 23, and 31 August, as well as 10, 12, and 19 September past; just as it is also mentioned under 10 September that the regent has again been urged in vain for the settlement of the debts, which consequently will be repeated shortly. The Court of Goa, having previously requested to congratulate the first undersigned according to custom upon his assumption of the administration, and having been invited to the Company's garden for 29 July, the latter received a report the day before that the second Shahbandar, in the name of the king, had secretly visited the Captain of the Malays, informing him that rumors were circulating that his master would be taken into custody by us on this occasion with the intention of placing the prince banished to Ceylon back on the throne, requesting the said Captain, if such might be the truth, From Maccasser, 24 October 1771 to make disclosure thereof, as this had caused His Highness to be very fearful; that the Captain, while indicating he had heard nothing of it, had done his utmost to convince the Shahbandar that the rumor was a pure fabrication and that there was not even the slightest probability of it, but that this did not seem to have removed the suspicion entirely. The first undersigned therefore still had just enough time to point out the falsehood of this untrue rumor to His Highness in concise terms, and to assure him upon everything that true friendship requires that not the slightest harm would befall him, with the result that the king declared to the Captain of the Malays that he had also already discovered that the rumor was fabricated. This, however, did not prevent the arrival, as soon as the prince with all the grandees of the realm and a numerous retinue appeared at half past nine in the morning, of a troop of armed men from all sides, From Maccasser, 24 October 1771 numbering fully two thousand altogether, which we saw pouring in, all of whom remained drawn up in formation before the gate of the Company's garden. This unexpected spectacle would certainly have given us reasonable cause for suspicion under different circumstances, but because the cause thereof had to be sought solely in the aforementioned rumor, we remained confident that the Macassars would attempt nothing unless signs appeared that could lead them into the delusion that it contained the truth. We therefore not only feigned to pay no attention to it, but also gave the necessary orders that no extraordinary movement should be made on our part, and furthermore employed such other means as might serve to remove all suspicion completely, which also had the desired effect. Thus, the Court departing at five o'clock in the afternoon, the king in particular took his leave with expressions of the utmost satisfaction regarding the friendly reception. The first undersigned took advantage of this by assuring His Highness, while thanking him for his visit, of the Company's From Maccasser, 24 October 1771 benevolence toward all princes who abide by the contracts, and of his special friendship, pointing out that it would be highly useful, advantageous, and beneficial, both for the Kingdom of Goa and for His Highness's person, to act candidly with the Governor on all occurring occasions and to give timely notice of anything out of the ordinary that might arise. His Highness declared that he would follow this as faithful counsel, expressing his gratitude for it as well. Now, as regards the cause of the aforementioned rumor, we have had to conclude from all circumstances that it originated from the king of Boni, and had no other objective than to somewhat raise the dejected spirits of Princess Aru Palakka, grandmother of the banished prince, and to give hope for his return, which she did not yet seem to have given up entirely at the dispatch of our last respectful letter. The reason for this has now also revealed itself; at least His Highness not only clearly showed his embarrassment From Maccasser, 24 October 1771 on the occasion when he was spoken to concerning the aforementioned matter, but also fully declared to the Shahbandar on 2 August that he was daily faced with the troublesome solicitations of Aru Palakka for bringing about her grandson's return, and asked him for advice in order to be rid of them, and what he thought regarding the likelihood thereof. The Shahbandar, in accordance with the instructions given to him, replied to His Highness that it would be best to refer her to the first undersigned, adding, however, that so far as he had learned from him, it was not to be thought that Your Right Excellencies would ever proceed to recall the banished prince. Since then, as little has been heard of her as we believe she will make any further application, although it is alleged that she has sent one of her servants to the Mandarese to inform them that she placed no confidence in anyone other than them. Should it nevertheless happen that she makes a further application, we intend to declare to her candidly that it
Dutch transcription
41: Leeen Van Maccasser Den 24. october 1771, „tie gevolgd, zijnde als afgedaane zaaken geen bij sondere aanhaaling verdienen en des behagende kunnen worden b'oogd bij Secreet Dag Register onder datis 22: 23: en 31: augustus mitsgaders 10, 72. en 19: 7ber: pas„ sati gelijk meede onder den 10:' 7ber: vermeld dat men alweder de novodag te vergeeft om de voldoening der schulden bij den rijksbestierder heeft doen aan„ houden het geen oversulks eerlange sal herhaald worden, Het Hof van Toak, na voor af versogt a Cles om den eerstgeteekende over zijne komste tot het bes„ tien volgens gebruijk; te vergelucken, tegens den 29:' Iulij in 'sComp„s thuijn g'inviteerd zijnde, ontving„ „den selven daags bevoorens bericht, dat den tweeden „Sabandhaar, uijt naam van den koning in stilte bij „den Capitain der maleijers gekomen was te kennen „gevende hoe er gerugten liepen dat zijn meester bij deeze gelegentheijd door ons in verseekering zoude „genomen worden met oogmerk om den na Ceijlon „verbannen vorst weder op den troonte plaatsen, hem „Capitain versoekende zo sulks de waarheijd mogte zijn Van Maccasser Den 24:' October 1772 zijn, daar van opening te doen wijl het zelve zijn hoog„ heijd zeer bevreest hadde gemaakt dat hij Capitain on„ der te kennen gave daar van niets te hebben gehoord „wel alles bijgebragt hadde, om den Sabandhaar „'t over reeden dat het gespargeerde een louter verdigt„ sel in er zelfs geen de minste waarschijnlijkheijd toe was dog dat zulks den ergwaan niet geheel „scheen weg genomen te hebben; Den eerstgeteekende had dus nog even tijd om de onwaarheijd van dit valschuijtstrooijsel aan zijn hoogheijd in bondige termen te doen voorhou„ den en den selven op alles wat trouwen vriend„ schap verderde te verseekeren dat hem geen 't min„ ste leed weder vaaren zoude met dit gevolg dat den selven aan den Capitain der Maleijer betuijgde „ er meede reets agter gekomen te zijn dat het gespargeerde verdigt was het geen niet wegnam, dat men zo dra den vorst met alle de Rijksgrooten en een tal rijk gevolg 's voormiddags ten half tien uuren, verscheenen waaren, van alle kan ten een troup van gewapende manschap te g: 43 Van Maccasser Den 28„' October 171: te saamen wel twee Duijsend uijtmaakende sag toe vloeijen die alle voor het hek van s Comp„s Thuijn in ordre geschaard staan bleeven, welke onverwagte vertooning ons zeekerlijk in een andere omstandigheijd, met reeden ergwaan zoude hebben doen opvatten, dog de wijl men d'oorsaak daar van eenlijk in het voorsz: uijt strooijsel zoeken moest, hielden, wij ons verseekert dat de macassaren niets zouden onderstaan als er sig geen blijcken opdeeden, die hun in den waan konden brengen dat het selve de waarheijd behelsde, men ont„ veijnsde dierhalven niet alleen daar op agt te slaan maar stelde ook de nodige ordre dat er geen Extra ordi„ naire beweeging van onse kant gemaakt wierd en voorts zodanige anderen middelen te werk als dienstig konden zijn om allen ergwaan geheel weg te neemen, die ook het gewenschte uijtwerksel hadden also het Hof 's nademiddags ten vijf uuren ver„ „ treckende, den koning in sonderheijd afscheijd nam met betuijgingen van het uijterste genoegen over het vriendelijk onthaal het geen den eerstgetekende zig ten nutte maakte met zijn Hoogheijd onder dank zig„ „ging voor zijn visite te verzeekeren van sComp„s wel 1771: Van Maccasser Den 24: october: 177 1778 welnementheijd voor alle vorsten die de Contracten na ko„ men en van zijn bij sondere vriendschap, onder voorhouding dat het zo wel voor het goahs Rijk als zijn hoogheijds per„ sins. soon alle nuttig vorderlijk en heijlzaam zoude zijn om bij alle voorkomende gelegentheden met den Gouver„ „neur openhertig te handelen en van het geene er son„ derling voorkomen mogte tijdig kennisse te geeven 't geen zijn Hoogheid betuijgde als een getrouwe raad te zullen nakomen, daar voor almeide dank betuijgende, wat nu de oorsaake van het voors gerucht betreft hebben wij uijt alle omstandigheeden moe„ ten besluijten dat het selve uijt de koker van den koning van Bonij gekomen is, en geen ander doelwit gehad heeft, dan om het neerslag„ „tig gemoed van de princesse Aroe Palacca, groot moeder van den verbannen vorst wat op te beuren. en hoope te geeven tot sijn te rug komst die zij bij het afgaan van onse eerbiedige laaste nog niet geheel „scheen opgegeeven te hebben waar van zig dan ook als nu de reeden ontdekt ten minste heeft zijn hoog heijd niet alleen duijdelijk zijn verlegentheid doen blij„ ken H: 45 Van Maccasser Den 24. October 1711:, ken ter occasie men hem over het voors:) geval deed onder„ houden, maar ook op den 2: Augustus aan den Saban„ „haar voll betuijgd dagelijks het Lastig aansoek van Aroe Palacca te hebben om de bewerking van haar kleen zoons te rug komst, en aan den selven gevraagd om raad ten eijnde daar van ontslagen te raken en wat hij nopens d' apparentie van het zelve dagt, die zijn hoogheid ingevolge de hem gegeeven in man datis antwoorde dat het best zoude zijn haar aan den eerstgeteekende over te wijsen, met bijvoeging egter dat het voor zo verre hij uijt den zelven hadde vernomen, niet te denken waa„ „ve dat uw Hoog Edelheedens Immer zouden overgaan om den verbannen vorst te rapelleeren en zevert heeft men haar zo min vernomen als wij gelooven dat zij nader aansoek doen zal ter„ wijl men wil dat zij een haar bediendens aan d' mandhareesen zoude gezonden hebben om te ken„ „nen te geeven dat zij op niemand buijten deselve eenige vertrouwen stilde ingevalle het nogthans mogte gebeuren dat zij na der aansoek deed zijn wij voor neemens haar rondelijk te verklaaren dat het
English
From Maccasser the 24th of October 1771; it is fruitless to flatter oneself any longer with any hope, which we deem much more advisable than to keep them further in doubt, in order that the King of Goah, together with the grandees of the realm, may thereby be the more assured of the Company's favorable inclination toward the present Macassar government, whose conduct promises a lasting tranquility; which would be of no small advantage in case the old King of Bonij should pass away and some confusion and unrest might thereby arise in that realm, since one will then have the less reason to fear from the side of the Macassars; and with this prospect, as well as not to lead the latter into the delusion that one indeed had the intention to secure the person of the King, but was kept from doing so by the force that accompanied him, constitutes the reason that we allowed that appearance to pass unnoticed, whereas we would otherwise not have failed to complain about the infraction thereby committed against the 9th article of the Tello Contract of the year 1668, whereby they obligated themselves not to appear in the Castle except with a small retinue, which likewise applies everywhere else, as has always been understood and repeatedly brought to the attention of that court. The first wife of the King, having been delivered of a Prince on the 17th of August last, when the first undersigned was at Maros, and solemn communication thereof having been made to the second undersigned, his Highness was greeted with a compliment of congratulation and, according to custom, offered a gift to the value of ƒ106: 10: 8, the amount of which we request may be passed by your Right Excellencies; having answered the announcement of the delivery of his Highness's second wife of a son on the 1st instant merely with a compliment of felicitation. Tello continues in tranquility, and thus far also the small realm of Soping, whose petty prince Mappa, according to the secret report of our emissary upon his return from Mandhaer, of which further mention will be made below under that subject, is said to have sent someone to the Mandharese in order to incite them to refuse the demanded satisfaction regarding the barque De Vrijheijd, which, however, does not seem probable to us. From Tanette there is nothing to report except that the Queen arrived here from there on the 11th instant, without the purpose of her coming being known as yet. With those of Wadjo and Loewoe one has had no transactions, and from Bouten no report has arrived since our last respectful letter. From Saleijer, the Regents arrived on the 6th instant according to annual custom with the usual tribute and workmen to perform the obligated service of the Lord. At Maros and the other Northern Provinces, where the first undersigned made the tithe collection, everything is in tranquility, insofar as one excludes therefrom the wanton acts that various Bonij princes now and then commit against the Company's subjects, repeatedly compelling us, as already noted under the main section on Bonij, to complain about them, although the satisfaction does not extend so far as to create a complete deterrent. In the Southern Provinces nothing has occurred that deserves note either; however, during the presence here of the Regents, there were some who brought various complaints to our chief interpreter, ostensibly about harsh treatment from Resident Mol, which upon investigation were found to be completely devoid of truth and to have arisen solely from the prevention of illicit practices of which they have repeatedly been guilty, as can be seen in greater detail in the secret daily register under the dates of the 9th and 10th of July last. Mandhaar: under this heading we now report what we have to communicate concerning the mission to Bangaij, or rather Bellanipa, under which Bangaij falls, to demand the restitution of the barque De Vrijheijd, etc., in order respectfully to inform your Right Excellencies how, after having inquired several times in vain of the King of Bonij whether the emissary Tosarassa, sent out by his Highness for further information, had not yet returned, it was deemed necessary to proceed with that matter as expeditiously as possible without waiting longer for his return, the more so as no doubt remained that those of Bangaij were actually guilty of the surprise capture of that vessel. The first undersigned therefore sent the merchant Voll to his Highness on the 2nd of August to give notice of this intention of ours and to request him to appoint someone on his behalf to go thither alongside one of the Company's subordinates, to which the prince indeed declared himself willing, but that
Dutch transcription
Van Maccassser Den 24: october 1771; het vrugteloos is zig langer met eenige hoope te vlijen 't geen wij veel geradener oordeelen dan haar verder in twijffel te houden ten eijnde den koning van goah ne„ „vens de Rijksgrooten daar door van 's Comp„s gesindheijd tot de presente maccassaarse regeering welks gedrag „kunnen een langduurige ruste beloofd des te meer zullen„ verzeekert worden, 't geen niet weijnig zoude te stade komen ingevalle den ouden koning van Bonij aflijvig worden en daar door eenige verwarring en onrust in dat Rijk ontstaan mogte, vermits men als dan van de kant den Macassaren te min„ der bedugting zal behoeven te hebben en dit uijt„ waar zigt zo wel als om dese laaste niet in den we te brengen dat men wel het voorneemen gehad heeft om zig van den persoon des konings te verseekeren dog daar van, door de magt die hem verzeld heeft roe„ der houden is, heeft de reeden uijtmaakt dat wij die verscheijning ongemerkt gepasseerd hebben, dewijl wij andersints niet zouden hebben nagelaaten te doleeren over de infractie daar door toegebragt aan het 9. articul van het Tellos Contract van A:o 1668. waar bij zig verbonden hebben niet dan met een gering gevolg 135 47 1x pij Van Maccasser Den 24: October 1771. / gevolg in 't Casteel te verschijnen dat allen thaven ook elders zijn applicatie heeft za als zulks altoos begree„ pen en dat Hof meermaalen onder het oog gebragt is, De eerste vrouw van den koning op den 17:' auguis„ tus passato toen den eerstgeteekende zig op maros bevond van een Prins bevallen en daar van aan den tweeden teekenaar plegtig Communicatie gedaan zijnde, heeft men zijn hoogheijt onder een Compliment van geluk wensching doen begroeten en na het gebruijk een geschend aanbieden, ter waarde van ƒ106: 10: 8: welkers bedragen wij versoeken dat door uw Hoog Edelhedens mag werden gepasseerd, Hebbende nen de bekendmaaking van de bevalling van zijn hoogheijts tweede vrouw op den 1: deser van een zoon enkel met een Compliment van felicitatie beantwoord; Tello Continueert in ruste en tot dus verre ook nog het Rijkje van; Soping welkers vorstje Mappa volgens het geheim Ee Van Maccasser Den 24: October 1771: 71: „geheim berigt van onsen sendeling bij retour van „die Mandhaer waar van onder materie nader staat te wer„ den gewag gemaakt, iemand aan de mandhareesen zoude 9 gezonden hebben, om hun aan te zetten de geijschte Sa„ tusfactie over de Bark de vrijheijd te weijgeren't geen ons egter niet waarschijnlijk voorkomt. van Tanette valt nietsze berigten dan dat de koninginne den 11:' dezer van daar alhier is gearriveerd sonder dat het oogmerk haarer komste nog bekend is met die van. Wadjo: en Loewoe heeft men niets te verhandelen ge„ had, en van Bouten is zedert onse eerbidige laaste wij geen be„ „rigt ingekomen; van Saleijer zijnde de Regenten op den 6: deser na Jaarlijx gebruijk opgekomen met het gewoone tri„ but en werk volk tot het doen van de verpligte 'S heeren dienst. op „. 15: 49 Van Maccasser Den 20: Octob:r 1757 Maros „ de verdere Noorder Provintien alwaarden eerstgetekende de vertiening heeft gedaan, is alles in ruste voor zo verre men daar van uijt sondert de baldaedige actien die Deese en geene Bonijse prinsjes nu en dan pleegen tegens 's Comp:s onder„ daanen en ons telkens zo als onder het hoofddeel van bonij reets is genoteerd noodsaak en daar over te doleeren, schoon de Satisfactie zig zo verre niet uijtstrekt dat het volkomen afschrik. verwekt, De zuijder Provintien is meede niets voorgeval„ len dat aanmerking verdient, dog bij het aanwee„ sen alhier van de Regenten zijn er eenige geweest die deese en geene klagten bij onsen oppertolk heb„ ben ingebragt quasie over harde behandelingen van den resident Mol die bij ondersoek zo wel van alle waarheijd ontbloot bevonden zijn, als dat de„ selve alleen zijn voortgevloeijt uijt den tegengang van ongeoorloofde gedoentens, waar aan zij zig meermaa„ 3 len hebben schuldig gemaakt, gelijk het een en an„ in op dere Van Maccasser Den 24: october 1771: der breeder te zien is bij Secreet dag register onder datis 9: en 10: Julij passato. Mandhaar onder dit hoofddeel brengen wij thans het geen ons te berigten volt van de bezending na Bangaij of wel Bellanipa, waar onder Bangaij sorteert, tot reclame van de Bark de vrijheijd Et:e om uw Hoog Edel„ hedens eerbiedig ter kennisse te brengen, hoe men ver„ „scheijden reijsen tevergeefs bij den koning van bonij hebben de laaten verneemen of den zendeling Tosarassa om nader kundschap, door zijn hoogheijt, uijtgezon„ den, nog niet gereverteerd waare g'oordeeld, heeft met die zaak ten spoedigsten te moeten voorvaaren, sonder na desselfs te rugkomst langer te wagten te meerer geen twijffel meer overig bleef dat die van Bangaij weesentlijk aan d' overrompeling van dat vaartuijg schuldig waa een den Eerstgeteekende zond dierhalven den koopman voll op den 2: aug:s bij zijn hoogheit om van dit ons voorneemen kennisse te geeven en te versoeken om ie„ mand zijnent wegen te benoemen ten eijnde nevens een van 'sComp:s onderhoorige derwaarts te gaan waar toe den vorst wel betuijgde bereijd te weesen maar dat
English
From Makassar, the 24th of October 1771: that he did not consider it advisable to employ persons of distinction such as our Captain of the Malays and his Tomi Calang, State Councilor, whom we also proposed for that purpose as the most capable, in order not to expose the respect of the Company and Bone to an affront in case no hearing should be granted to the emissaries or they should be mistreated, which not only seemed very strange to us, given the fact that it is known that the Mandarese have too much awe for the kingdom of Bone to undertake such a thing, but also portended little success from this embassy; but we, nevertheless having to accommodate His Highness's delicacy because without his cooperation nothing at all was to be expected from it, being with good reason apprehensive that he would otherwise put a spoke in the wheel or at least delay the execution of what had been resolved in some other way, appointed for that purpose our usual emissary, Daeng Sland Jarikie, to whom His Highness added two named Latoeppoe and Soero Parangi, who departed from Maros with an Instruction, a copy of which can be found among the enclosures under No. 15, on the 21st of August, after Tosarassa had returned a few days before without having made any further discoveries, and having returned on the 23rd of the past month, they gave such a report of their mission as is also attached in copy under No. 16, and from which it substantially appears: That those of Banggai indeed pretended ignorance of the fact and alleged that the principal perpetrators thereof, Poeana Jappa and Poeana Sinda, although Banggaians, had departed from there long ago and were said to have already perished on Borneo, but that they, notwithstanding this, alongside those of Balanipa, would send an embassy to the King of Bone in order to submit to His Highness's pleasure, while the emissaries of the realm were immediately offered a house for lodging, but those of Balanipa had stated that they did not acknowledge the emissary of the Company; from which latter it can then be deduced that we did not form an unfounded opinion of the awe of the Mandarese for the realm of Bone. To confirm this, we must also add here how our emissary further communicated to us that a collection had been held on Banggai which had raised fully seven hundred rixdollars, indeed with the objective of sending an embassy to the King of Bone, but partly also to serve as a present to the Ponggawa Aru Thaten in order to induce him to appease the monarch; so that since then several dignitaries of Balanipa and Banggai have also arrived here, who, however, on the 4th of this month, because their realm's rulers had not yet appeared, had not yet addressed the King, when His Highness was reminded by Merchant Voll, pursuant to the instructions of the first undersigned, that it now rested solely with him to provide the Company with sufficient satisfaction without embroiling it in a war, whereupon the monarch, acknowledging that he alone was powerful enough for that, answered nothing other than that he would speak further about this with the Governor. His Highness, having appeared inside here on the 7th of this month alongside some dignitaries, immediately began by saying that he had come with the Bonians to declare, in his and their name alone, that one ought no longer to postpone punishing the Mandarese, since they had now made themselves guilty twice of crimes which, if left unpunished, would set a bad example for other allies not to fear the awe of the Company and Bone in the least any longer, but to undertake everything undaunted, subsequently insisting that we should request Your High Nobilities' authorization for this. It was pointed out that the offer of the Mandarese ought first to be awaited, as Your High Nobilities could otherwise give no positive orders, with the result that His Highness requested his advice in this matter, which he meanwhile had written down by his secretary under his dictation, to be presented to Your High Nobilities, thereupon having it read aloud, when it was found to be of this content: From Makassar, the 24th of October 1771. If the actions of the Mandarese are not countered, they will increasingly persist in their excesses; we shall then also have to expect the same from other allies, who will take a bad example from it. However, if the Mandarese fulfill their promise to appear here and give the Honorable Company and Bone proper satisfaction and amends for that which one has demanded of them through emissaries, they may be pardoned, but otherwise not. The communication thereof having been promised to Your High Nobilities, His Highness was answered that we flattered ourselves with the hope that the Mandarese would indeed come around if His Highness showed firmness, and that it would be much more pleasing to Your High Nobilities to obtain satisfaction and amends through this path than to become embroiled in a war, and that the communication of the outcome of the negotiations with the aforementioned dignitaries as soon as the expected rulers of the realm also.
Dutch transcription
51 W. Van Maccasser Den 24: october 177 71: dat hij niet geraaden oordeelde persoonen van aansien zo als onsen Capitain der maleijers en zijnen Tomi„ Calang /: Rijksraad:/ welken wij daar toe als de be„ quaamsten teffens lieten voor slaan, 't emploijeeren, om 'sComp:s en bonijs respect niet aan affront 't expo„ neeren ingevalle aan de sendelingen geen gehoor verleend of dezelve qualijk mogte bejegend wor„ den het geen ons niet alleen zeer vreemd voor quam„ ter zaake het bekend is dat de mandhareesen te veel ontsag hebben voor het rijk van Bonijom zulks 't onderstaan maar ook weijnig succes van dese bezen„ ding deed voorspellen, dog ons egter na zijn hoogheijts zendlijkheijd moetende schicken om dat er buijten zijne meede werking in 't geheel niets van te wag„ ag„ 1 ten zijnde, wij met reeden bedugt waaren dat den selven andersints een spaak in't wiel gestoken of ten minsten d'uijtvoering van 't voorgenome „ne op een ander wijze zoude vertraagd hebben zo benoem„ den wij daar toe onsen gewoonen sendeling Danig sland„ Jarikie waar bij zijn hoogheijd en twee gevoegd heeft met naamen Latoeppoe en Soero Parangi die met een Jnstructie welker afschrift onder de bij„ lagen Van Maccasser Den 24:' october 177 lagen sub N„o 15: te vinden is op den 21:' augustus /: na dat Tosarassa weijnig dagen bevoorens gereverteerd was sonder nader ontdecking gedaan te hebben :/ dan Maros vertrocken en den 23: der gepasseerde maand te rug gekeerd zijnde van hun wedergade zodanig relaas gegeeven hebben als deesen almeede in Copia onder N„o 16: is bij gevoegd en waar uijt zakelijk Consteerd; Dat die van Bangaij van het feijt wel ignorantie gepertendeert en voorgewend hebben dat de voornaamste uijtvoerders van het zelve Ioeana Iappa en Poeana Sinda Schoon Bangaijers van daar voor lange ver„ trocken en op Borneo bereeds zoude omgekomen wee„ sen dog dat zij des niet tegenstaande nevens die van Bellanipa een Bezending zouden doen aan den Koning van bonij, ten eijnde zig zijn Hoogheids goedvinden 't onderwerpen terwijl aan 's Rijks Sendelingen aanstonds een huijs tot logies aange„ boden maar door die van Bellanipa gezegt was 'sComp:s sendeling niet te kennen; uijt welke laaste dan op te maaken zijnde dat 72. roij 19: 53 Van Maccasser Den 24 october 177:, wij ons van 't ontzag der Mandhareesen voor het bonijs rijk geen ongegrond denkbeeld. hebben gevorand ter bevestiging van dien hier nog moeten bijvoegen hoe onsen sendeling ons nog gecommuniceerd heeft dat er op bangaij een Collectewas gedaan die ruijm s. C Seeven Hondert rijxd„s hadde opgebragt wel met oogmerk om een bezendig te doen aan den koning van bonij maar gedeeltelijk ook om te dienen tot een present aan den Pongauwa aroe Thaten einde deese te beweegen den vorst te bevreedigen; invoe„ gen en zedert ook verscheijde Rijksgrooten van bellanipa en bangaij herwaarts gekomen zijn die zig egter op den 4: deser ter oorsaake der selver rijks bestierders nog niet opgedaagd waaren nog niet bij den koning g'addresseerd hadden, toen zijn hoogheijd door den koopman voll, volgens last van den eersten teekenaar, wierd voorgehou„ den dat het nu alleen aan hem stond om de Comp: voldoende katisfactie te bezorgen, sonder haar in een oorlog te wikkelen, waar op den vorst avou„ eerende dat hij daar toe alleen magtig genoeg waere niet anders g'antwoord hadde van daar over met den : Van Maccassser Den 24: october 1771:, den gouverneur nader te zullen spreeken zijn Hoog„ heid nevens eenige Rijksgrooten hier op den 7: hujus 6 binnen verscheenen weesende begon al aanstonds met te zeggen dat hij gekomen was met de boniers om uijt zijn en haar alleen naam, te verklaaren dat men niet langer behoorde uijt te stellen om de nu mandhareesen te kastijden also dezelve zig twee maalen aan misdrijven hadden schuldig gemaekt die ongestraft blijvende andere bondgenooten een quaad voorbeeld zoude geeven om 's Comp„s en bonijs ontzag in 't geheel niet meerder te vreesen maar alles onbeschroomd 't ondernee„ men er vervolgens op aandringende dat wij uw Hoog Edel„ hedens qualificatie daar toe zouden versoeken, men vertoonde dat der mandhareesen aanbieding alvoorens diende afgewagt, wijl uw Hoog Edelhedens andersints geen positive ordre zouden kunnen geeven met dit gevolg dat zijn hoogheid verzogt zijn advis ine deese zaak het welke hij in tusschen, door sijn Secretaris, onder zijn oictamen liet schrijven aan uw hoog Edelhe„ dens voor te dragen, doende het zelve vervolgens op leesen, wanneer het bevonden wierd van deesen in houd; 2: 55 1771. Van Maccasser Den 24. october: 171. Wanneer de gedoenters der mandhareesen niet worden tegen gegaan zullen zij hoe langs hoe meer in hunne buijten Sporigheden voort„ vaaren het zelve zullen wij dan ook te verwag„ ten hebben van andere bondgenoten die daar aan een quaad voorbeeld zullen neemen edog wanneer de mandhareesen hun belofte na ko„ „men om alhier te verschijnen en d'E: Comp: en bonij behoorlijk Satisfactie en voldoening te geven over het geen men haar door sendelingen heeft laten afvorderen zo mag men haar pardonneeren anders niet. de Communicatie daar van aan uw Hoog Edelhedens toegezegt zijnde voegde men zijn hoogheid te gemoed hoe men zig quam te vlijen met de hoope dat de mandha„ reesen wel zouden bij komen als zijn Hoogheid ernst betoonde en dat het uw Hoog Edelhedens veel aan„ genaemer zoude wesen door deesen weg satisfactie en voldoening te erlangen dan sig in een oorlog te wickelen mitsgaders dat men de Communicatie van den uijtslag der onderhandeling met de voors grooten zo dra de verwagt wordende rijksbestierders mede.
English
From Makassar, 24 October 1771, had also appeared, would expect from His Highness, at which it had then remained, His Highness thus caused notification to be given on the 16th of this month to the first undersigned of the arrival of the aforementioned regents of the maradias of Bellanipa and Madjine, and that they had requested an audience with His Highness, but that this had been refused with an answer that His Highness had already expressed his opinion and that there was nothing else for them to do than to declare whether they were willing to give the demanded satisfaction or not. Upon this report, the first undersigned sent the merchant Voll once again to His Highness on the 18th following, in order to represent to him how one would rather have seen that he had not given a definitive answer to the requested audience, but had given prior communication thereof, since it was exceedingly reasonable and necessary that the envoys were heard, with the request, if His Highness could no longer do so now, then to refer them to the regent and Tomilalang in order to ascertain whether they were fully authorized to negotiate about this matter and how far they would offer satisfaction. With the result that this prince, in the presence of the merchant Voll, having sent a Company and a Bone envoy to the regent with orders to demand a categorical answer from the Mandarese envoys, the same reported shortly thereafter that they had declared they would rather pay the demanded sum of 22,000 Spanish reals, at which the vessel and cargo, as not being obtainable again in kind, have been appraised in the hope of Your Right Honourables' esteemed approval, than to see their lands and subjects exposed to the devastation of war, and that they were therefore prepared to bind themselves thereto. Which, having been confirmed upon further questioning by the Tomilalang in the name of His Highness, who pretended to place no belief in it, was entirely not to his liking, as he would much rather have seen that the Company together with the realm of Bone had taken up arms against the Mandarese; which in our opinion, however, would be completely ill-advised, both because His Highness thereby intends his own interest much rather than helping the Company to obtain satisfaction, and because this would entail very great expenses. We were nevertheless of the opinion that he would now be diverted from this and that consequently the satisfaction would follow, not being able to think that His Highness would have deceived us in this, in order, if it were possible, still to achieve his objective, as we had to discover with the bitterest sense of regret on the 21st of this month, when the Captain of the Malays, dispatched to him with the draft of the obligatory deed in order to be signed by the envoys after having been approved by him, declared that he approved the same under a very unfounded remark of having expected that one would demand more, but at the same time added that the Mandarese had already departed, feigning as if this had been granted to them by the regent without his foreknowledge. How this unexpected report presented itself to us at a time when we were busy preparing the advices for Your Right Honourables, and believed we would be able to impart to you a happy success of the trouble, care, and continuous efforts applied in this, Your Right Honourables will easily be able to conceive. We currently add thereto that the first undersigned sent the merchant Voll anew to the prince on the following day to show him: That the departure of the Mandarese, without having been allowed to have any communication thereof, had been learned with displeasure. That it was left to His Highness to consider what Your Right Honourables would think of treatment such as this, and whether you must not conclude from this that he is not inclined to procure satisfaction for the Company, although it had depended on him alone. That one nevertheless, leaving the matter aside, did not further
Dutch transcription
Van Maccasser Den 24: october 1771:, mede waaren opgedaagd van zijn Hoogheid zoude te gemoed zien waar bij het doenmaals gebleeven zijnde zo liet sijn Hoogheijd den 16: hujus aan den eerstgeteekende kennis geeven van de komst der meermelte Rijksbestierders van de maradias van bellanipa en Madjine en dat zij bij zijn Hoog„ heid acces hadden doen versoeken dog zulx af„ C geslagen was met een andwoord, dat zijn Hoog„ heid desselfs, sentiment reeds g'uijt hebbende en voor haar niet anders te doen viel dan zig te verklaa„ ren om de g'eyschte voldoening te willen geeven of niet, op dit bericht zond den Eerst geteekende den 18: daar aan den koopman voll al weder bij zijn Hoog heijd om den zelven voor te houden hoe men liever gezien hadde dat hij op 't versogte acces geen posi„ tief antwoord maar daar van alvoorens Commu„ nicatie gegeeven hadde also het ten uijtterste bil„ lijk en noodsaakelijk was dat d' afgezonden gehoord wierden, met versoek als zijn hoogheijt zulks nu niet meer doen konde haar als dan aan den rijks bestierder en Tomilalang over te wijsen ten eijnde 't ervaaren of zij volkomen gemagtigt waeren 23: 57 Van Maccassser Den 24: october 1741: 1771: waeren over deze zaak te handelen en hoe verre „gevolg dat die zij voldoening zoude aanbieden met dit vorst in presentie van den koopman voll een 's Comp:s en een bonijs zendeling aan den rijksbestierder gezonden hebbende met ordre om de mandhareese afgezondenen Catagoris antwoord af te vragen deselve kort daar aan berigt bragten dat zij ver„ klaard hadden liever de g'eyschte somma van 22'000: spaanse reaalen, waar op men het vaartuijgen la„ ding, als niet natura weeder te krijgen zijnde, in hoo„ pe van uw Hoog Edelhedens g'eerde goed keuring getaxeerd heeft, te willen opbrengen dan haare landen en onderdaanen aan de verwoesting des oorlogs bloot gesteld te zien, en dat zij dierhalven bereid waaren zig daar toe te verbinden, het geen op de nadere afvrage door den Tomilalang uijt naam van zijn Hoogheijd, die zig geliet er geen geloof aan te slaan geconfirmeerd zijnde geheel niet naar sijn smaak was als veel liever zullende gesien hebben dat de Comp„e nevens het rijk van Bonij de wapenen tegen de Mandhareesen hadde opgevat dog on„ ser eragtens gantsch niet geraaden zoude weesen, zo Van Maccasser Den 24: october 1771:/ Zo: ter aansaake zijn Hoogheid daar meede veeleer zijn eijgen Jnterest bedoeld, dan de Comp:e aan sa„ tisfactie te helpen, als dat zulks seer groot onkosten na sig sleepen zouden; wij waaren egter van ge„ dagten dat hij daar van als nu zoude weesen gedi„ verteerd en dat oversulks de voldoening zoude volgen, niet kunnende denken dat zijn hoog„ heid ons in deesen zoude hebben misleijd, om waare het mogelijk als nog zijn doelwit te bereiken so als wij met het bitterste gevoel van spijt moesten ontwaeren op den 21: deser toen de Ca„ pitain der maleijers, aan den selven afgevaar„ digt men het Concept van d' acte obligatoir om bij hem goed gekeurd zijnde, door de afgezon„ denen geteekend te worden, hij deselve onder een seer ongegronde remarque van verwagt te hebben dat men meerder zoude eijsschen, betuijgde te approbeeren dog en tevens bij voegde dat de mandhareesen bereeds ƒ vertrocken waaren, quasi zig gelaetende of haer sulks door den Rijksbestier der buijten zijn voor„ kennisse g'accordeerd was, 25: 59 Van Maccasser Den 24 octob:r 171. Hoe dit onverwagt bericht aan ons is voorgeko„ „nen in een tijd dat wij beesig waaren d' advisen te vervaardigen voor uw Hoog Edelhedensen hoog deselve een geluckig succes meende te zullen kun„ ren bedeelen van de moeijte, zorgen en an- ophou„ „elijke poogingen in deesen aangewend, zullen uw Hoog Edelhedens lichtelijk kunnen beseffen wij voegen en thans bij dat den eerstgeteekende 'S aags daar aan den koopman voll de novoaan en vorst afzond om hem te vertoonen. Dat men het vertrek der mandhareesen, son„ er daar van eenige Communicatie te mogen heb„ en met weersin vernomen hadde. dat men aan zijn Hoogheid overliet te overweegen dat uw Hoog Edelhedens, van een behandeling ls deese, zouden denken, en of hoog deselve daar gt niet moesten besluiten dat hij niet geneegd is Comp: voldoennig te besorgen Schoon het lleen aan hem gestaan hadde. Dat men egter de zaak en toeleggende sig niet verder Van Maccasser Den 24: october 1771:, Zo: ter aan saake zijn Hoogheid daar meede veele zijn eijgen Jnterest bedoeld, dan de Comp:e aan sa„ tisfactie te helpen, als dat zulks seer groot onkoste na sig sleepen zouden; wij waaren egter van ge„ dagten dat hij daar van als nu zoude weesen ged verteerd en dat oversulks de voldoening zoude volgen, niet kunnende denken dat zijn hoo heid ons in deesen zoude hebben misleijd, om wa het mogelijk als nog zijn doelwit te bereik„ so als wij met het bitterste gevoel van spijt moesten ontwaeren op den 21: deser toen de Co„ pita in der maleijers, aan den selven afgeva digt men het Concept van d' acte obligatoir om bij hem goed gekeurd zijnde, door de afgezo denen geteekend te worden, hij deselve onder ee seer ongegronde remarque van verwagt te hebben dat men meerder zoude eijsschen, betuijgde te approbeeren dog en tevens bij voegde dat de mandhareesen bereed vertrocken waaren, quasi zig gelaetende of haer sulks door den Rijksbestier der buijten zijn voor„ kennisse g'accordeerd was, Hoe
English
25=t 59 From Maccassser the 24. octob:r 1711. How this unexpected report came to us at a time when we were busy preparing the dispatches for your High Nobilities, and thought to be able to impart to you a happy outcome of the trouble, care, and continuous efforts applied in this matter, your High Nobilities will easily be able to conceive. We now add thereto that the first-signed, on the following day, sent merchant voll de novo to the prince to point out to him: That the departure of the mandhareesen, without being allowed any communication regarding it, had been learned of with displeasure. That it was left to his Highness to consider what your High Nobilities would think of treatment such as this, and whether you would not have to conclude from it that he is not inclined to provide satisfaction to the Comp: although it had depended solely on him. That, however, leaving the matter at that, one would not further From Maccassser the 24: october 1771: 1771 Both because his Highness thereby aimed far more at his own interest than at helping to give satisfaction to the Comp:e, as well as because this would entail very great expenses; we were however of the opinion that he would by now have been diverted from it and that therefore satisfaction would follow, being unable to imagine that his Highness would have misled us in this matter in order, if possible, still to achieve his aim, as we had to discover with the bitterest feeling of regret on the 21: of this month, when the captain of the Malays, delegated to him with the draft of the obligatoir deed so that, having been approved by him, it might be signed by the envoys, declared to approve it under a very unfounded remark that he had expected more would be demanded, but at the same time added that the mandhareesen had already departed, quasi pretending as though this had been granted to them by the Regent without his prior knowledge. How 25: 59 From Maccasser the 24. octob:r 171. How this unexpected report came to us at a time when we were busy preparing the dispatches for your High Nobilities, and thought to be able to impart to you a happy outcome of the trouble, care, and continuous efforts applied in this matter, your High Nobilities will easily be able to conceive. We now add thereto that the first-signed, on the following day, sent merchant voll de novo to the prince to point out to him: That the departure of the mandhareesen, without being allowed any communication regarding it, had been learned of with displeasure. That it was left to his Highness to consider what your High Nobilities would think of treatment such as this, and whether you would not have to conclude from it that he is not inclined to provide satisfaction to the Comp: although it had depended solely on him. That, however, leaving the matter at that, one would not further From Maccasser the 24:' octob: 171: further express oneself about it, the more so because time was too short for the first-signed to speak with his Highness about it. But that it was requested to know not only what had to be done in this matter now, but also what one should write to your High Nobilities about it. And finally that, knowing it was still within his Highness's power to redress everything, this was politely yet earnestly requested. Whereupon a report was received that his Highness, having scarcely heard part of the representation, had lashed out most violently, saying that so much fuss was being made about this although the mandhareesen had only been dispatched to Bonij and not to the Comp.e, to such an extent that voll had had difficulty calming him down and submitting what was requested, until he finally, convinced of the reasonableness and sound foundation of both points, 61 27: From Maccasser the 24:' october 1771: having become convinced, and having thereby been placed in no small embarrassment, had said that one could write to your High Nobilities that the mandhareesen had indeed departed, but that his Highness did not doubt the satisfaction, even though they had passed no deed, with the promise that he would grant a certificate that they had frankly promised the same to both the Regent and the Fomilalang, which in his opinion would be just as good as a binding bond in writing. Thus, as we must now await from time what will come of it, we will not fail to keep this matter alive; meanwhile having had to content ourselves with the promised certificate, which it was thought could easily be accepted, wherefore we have arranged it in such manner as the copy thereof under the appendices sub n„o 17: attached hereto demonstrates, to which we respectfully conform; in the hope that your High Nobilities will be pleased to honor our conduct observed in this matter with your esteemed approval. Concerning the state of affairs on the opposite shore, we have
Dutch transcription
25=t 59 Van Maccassser Den 24. octob:r 1711. / Hoe dit onverwagt bericht aan ons is voorgeko„ men in een tijd dat wij beesig waaren d' advisen te vervaardigen voor uw Hoog Edelhedensen hoog eselve een geluckig succes meende te zullen kun„ ren bedeelen van de moeijte, zorgen en an- ophou„ elijke poogingen in deesen aangewend, zullen u Hoog Edelhedens lichtelijk kunnen beseffen vij voegen en thans bij dat den eerstgeteekende 'S aags daar aan den koopman voll de novo aan en vorst afzond om hem te vertoonen. Dat men het vertrek der mandhareesen, son„ er daar van eenige Communicatie te mogen heb„ en met weersin vernomen hadde. dat men aan zijn Hoogheid overliet te overweegen dat uw Hoog Edelhedens, van een behandeling ls deese, zouden denken, en of hoog deselve daar gt niet moesten besluijten dat hij niet geneegd is Comp: voldoennig te besorgen Schoon het lleen aan hem gestaan hadde. Dat men egter de zaak er toeleggende Sig niet verder Van Maccassser Den 24: october 1771: 1771 Zo: ter aansaake zijn Hoogheid daar meede veele zijn eijgen Jnterest bedoeld, dan de Comp:e aan Sa„ tisfactie te helpen, als dat zulks seer groot onkost na sig sleepen zouden; wij waaren egter van ge„ dagten dat hij daar van als nu zoude weesen ged verteerd en dat oversulks de voldoening zoud volgen, niet kunnende denken dat zijn ho heid ons in deesen zoude hebben misleijd, om wo het mogelijk als nog zijn doelwit te bereik so als wij met het bitterste gevoel van spijt moesten ontwaeren op den 21: deser toen de pitain der maleijers, aan den selven afgeva digt men het Concept van d'acte obligatoir di om bij hem goed gekeurd zijnde, door de afgez denen geteekend te worden, hij deselve onder seer ongegronde remarque van verwagt te hebben da men meerder zoude eijsschen, betuijgde te approbeeren dog er tevens bij voegde dat de mandhareesen bereed vertrocken waaren, quasi zig gelaetende of hae sulks door den Rijksbestier der buijten zijn voor kennisse g'accordeerd was, Hoe 25: 59 Van Maccasser Den 24. octob:r 171. , Hoe dit onverwagt bericht aan ons is voorgeko„ men in een tijd dat wij beesig waaren d' advisen te vervaardigen voor uw Hoog Edelhedens en hoog deselve een geluckig succes meende te zullen kun„ nen bedeelen van de moeijte, zorgen en an- ophou„ delijke poogingen in deesen aangewend, zullen uw Hoog Edelhedens lichtelijk kunnen beseffen wij voegen en thans bij dat den eerstgeteekende 'S daags daar aan den koopman voll de novo aan den vorst afzond om hem te vertoonen. Dat men het vertrek der mandhareesen, son„ der daar van eenige Communicatie te mogen heb„ ben met weersin vernomen hadde. Dat men aan zijn Hoogheid overliet te overweegen wat uw Hoog Edelhedens, van een behandeling als deese, zouden denken, en of hoog deselve daar uijt niet moesten besluijten dat hij niet geneegd is de Comp: voldoennig te besorgen Schoon het alleen aan hem gestaan hadde Dat men egter de zaak er toeleggende Sig niet verder Van Maccasser Den 24:' octob: 171: verder daar over zoude uijtlaaten te meer de tijd voor den eerstgeteekende te kort was om dierwe„ gens met zijn Hoogheid te spreeken. Dog dat men versogt te weeten niet alleen wat in deesen thans moeste worden gedaan maar ook wat men uw Hoog Edelhedens daar omtrend zoude schrijven En eijndelijk dat men weetende dat het als nog aan zijn Hoogheid stond alles te redresseeren men sulks vriendelijk dog ernstig versogt, Waar op men Rapport erlangde dat zijn Hoogheit naauwlijks een gedeelte van den voordragt aan„ „gehoord hebbende, op het allerhevigst was uijt ge„ vaaren, dat men hier over zo veel beweeging maakte of schoon de mandhareesen alleen aan Bonij maar niet aan de Comp„e afgezonden waa„ ren, der maaten dat voll moeijte hadde gehad hem aan 't bedaaren te brengen, en het versog„ te voor te houden, toen hij eijndelijk van de re„ delijkheid en gegrondheid van 't een en ander overtuijgd 61 27: Van Maccasser Den 24:' october 1771: overtuygd geworden, en daar door niet weijnig in verlegent„ heijd geraakt zijnde, gezegt hadde dat men uw Hoog „eij Edelhedens schrijven konde dat de mandhareesen wel vertrocken waaren dog dat zijn Hoogheid aan de voldoe„ „ning niet twijffelde, of schoon zij ook geen acte gepasseerd hadden, met toezegging om een bewijs te willen verlee„ „nen dat zij het zelve so aan de Rijksbestierder als de Fo„ milalang rondelijk hebben belooft, het geen zijnes oordeels even goed waare als een obligatoir verband schrift, zo dat wij nu van den tijd moetende afwagten wat daar van worden zal, niet nalaaten zullen deze zaak levendig te houden; Intusschen ons vaet het toegesegde bewijs, dat men g'oordeelt heeft licht te kunnen nee„ men hebbende moeten te vreede houden, des wij het zelve zodanig hebben ingericht als de Copia van dien onder de bijlagen sub n„o 17: desen bijgevoegd aan„ toond waar aan wij ons eerbiedig gedragen; in die hoope dat uw Hoog Edelhedens ons gehouden ge„ „drag in deesen met der selver g'eerde goed keuringe zullen gelieven te vereeren. van den staat der zaaken op de overwal hebben wij
English
From Maccasser, 24 October 1771. We have received no reports since our respectful last, other than solely by a letter from the ensign Lecerf dated 22 August last, containing the proposal regarding the request made by the Tamborese that Tureli Kankilo, who has managed to push his way into the administration, might be appointed as their king. For this, if one may defer to the literal content of that letter, he is said to have already been elected. However, as this appeared to us doubtful and even improbable, we judged that no mention of it should be made in the letter to the grandees of the realm, in which they were notified of the deposition of their prince and authorization was granted for the election of another. Nevertheless, the elected Resident Linkers has been instructed, in case he should find that the election had actually taken place, to declare the same unlawful in our name, and to urge them to proceed thereto de novo and that according to custom in his presence, in order that by countering such arbitrary actions the Company's respect and authority may be maintained, with the further order to simultaneously ensure that the new prince, having been approved by us, comes hither to swear to the contracts, in order then also to receive the royal insignia, which we, altering our secret resolution of 6 June last, have deemed most advisable to retain here for so long, the more to oblige him to appear. With the appointment of the aforementioned Linkers as Resident at Bima, we have also considered as fulfilled not only our aforesaid resolution to send a member of our council to Tambora to attend the aforesaid election of a new king, but also to investigate the state of the dispute that has arisen anew between the kings of Dompo and Sangar over the boundary demarcation of their lands. This was likewise demanded of him to carry out with such exactness that we may thereby be enabled to settle that dispute according to equity and conclude it once and for all, as may be seen more fully in our letter of the 6th of this month, to which we respectfully refer in this matter. And further reporting here with respect to both Sumbauwa and Salemparang, that the ensign Lecerf, according to his aforementioned letter, having delivered the letters and the present to the king Gusti Waiyantaga and having held a verbal conference with him, had been forced by illness to return to Sumbauwa, intending however, upon recovering his health, to go thither again in order to continue the negotiations begun. But by his further letter dated the 8th of this month, when he found himself back at Bima, it appeared to us that, not having been able to do so due to continuous indisposition, he had sent the pantjallang De Goede Trouw thither with a corporal and two privates to request an answer to the letters both from Your High Mightinesses and from Mr. Boelen and the first signatory. However, upon their return they only brought a verbal report that Gusti Waiyantaga had prepared a vessel to send an embassy with letters via Macasser to Batavia, which, having departed from there together with the aforementioned pantjallang, was said to have steered directly hither, of which we have however heard nothing as yet. While furthermore it appears from his journal that the aforementioned prince has pretended not to be able to enter into an alliance with the Company without the consent of the king of Great Balij, although he would otherwise be very inclined thereto; and also that, having requested Lecerff to keep the request made to that end secret, he was intending to send the aforementioned embassy to the capital, in the manner also mentioned in a letter written by him in Malay to the late Resident Higt, the translation of which is enclosed herewith. Furthermore Furthermore, one finds mentioned in the said journal that the best place to make a landing on this island would be the negorij Pagarra Tokon, which, situated 1½ hours from Tello Dalam and 7 hours from Tandjong Karang, consists of well over a thousand houses, all inhabited by Passakkers, or people of ancient Sumbawarese descent, and some Bugis and Malays; however, that at least three hundred soldiers would be required for this, and that such could not be undertaken before the end of July and August, when the paddy fields are dry and usable for transporting artillery; and finally that this land alone could yield as much rice in tithes as the southern and northern provinces here together. Whether the aforesaid embassy will still show up, or has departed directly toward the coast, as might well happen, we must await from time; but should the same fail to appear altogether, there will for the present be nothing for us to do in this matter on account of the approaching west monsoon, so that we shall then have time until the coming spring and can in the meantime look forward to Your High Mightinesses' esteemed orders, which we very respectfully request, whether it might please Your High Mightinesses that we then send someone thither again, or whether we shall maintain correspondence with that petty prince further by letter. Wherewith we, after having commended the weighty interests of the Company and the illustrious persons of Your High Mightinesses to God's safe keeping, remain
Dutch transcription
Van Maccasser Den 24:' october: 1771: wij zedert onse eerbiedige laatste geen berichten ont„ vangen, dan eenlijk bij schrijven van den vendrig Lecerf de dato 22: aug:s passato, den voordragt van het gedaan versoek der Tamboreesen dat Tureli kan„ kilo, die zig in het bewind heeft weeten te dringen tot hunnen koning mogte worden aangesteld, waar toe den selven, bij aldien men aan den letterlijk en inhoud van dien brief defereeren mag, reeds zoude verkooren weesen, het geen ons egter twijffel agtirg en zelfs onwaar schijnlijk voorgekomen zijnde, zo hebben wij g'ordeeld daar van geen mentie te moeten maaken bij den brief aan de Rijksgrooten, waar bij haar van d'afzetting van hun vorst kennisse gegee„ ven en qualificatie tot de verkiesing van een ander verleend is, nogthans is den g'eligeerd Resident Linkers gelast, om in gevalle hij bevinden mogte dat de verkiesing werkelijk geschied waare, dezel„ ve uijt onsen naame voor onwettig te verklaaren, en haar aan te zetten om daar toe de novo en dat wel na het gebruijkt in zijn tegenwoordig„ heijd te treeden, ten eijnde door het tegen gaan zul„ ker wille keurige gedoentes 's Comp:s respect en ontzag 29: 63 Van Maccasser Den 24: october 1771:— ontzag te manitineeren, met verder bevel om tevens te zorgen dat den nieuwen vorst, door ons g'appro„ beerd zijnde, ter besweering van de Contracten her„ waards kome, ten eijnde als dan tevens de Rijx Jn„ Signia te ontvangen, die wij, met alteratie van ons Secreet besluijt van den 6: Iunij passato, raadsaamst hebben g'acht alhier dus lange aan te houden, om den selven tot opkomst des te meer te verpligten. Met d' aanstelling van den voorm: Linkers, tot Resident te Bima, hebben wij tevens niet alleen voldaan gehouden, ons voorsz: besluijt om een lid uijt onsen raade na Tambora te zenden, tot de bij„ wooning der voorschreeven verkiesing van een nieuwen koning maar ook om ondersoek te doen na den staat des geschils, op nieuw gereesen tus„ schen de koningen van dompo en Sangar over de limietscheijdingen hunner landen, het geen dan ook aan den selven gedemandeerd is met zo veel exactitude ter uijtvoer te brengen dat wij daar door in staat mogen worden gesteld, dat disput na Van Maccasser Den 24: october 1771:— na de billijkheid, hij te leggen en eens vooral af te doen, gelijk omstandiger bi ons schrijven vanden 6: deeser is te b'oogen waar aan wij ons ten deesen eerbiedig refereeren en hier voorts met betrec„ king, zo tot Sumbauwa als. Salemparang nog melden dat den vendrig Lecerf, volgens zijn voorm: schrijven, die brieven en het geschenth aan den koning gusti waijanta„ „ga overhandigt en met den zelven een mond ge„ spreek gehouden hebbende, door ziehte genood„ saakt was geweest na Sumbauwa te rug te keeren met voorneemen egter om tot beterschap geraakende weder derwaarts te gaan ten eijnde d'aangevangen onder handeling te vervolgen dog bij zijn nadere in dato 8: dezer, wanneer hij zig weeder op Bima bevond is ons gebleeken dat hij daar toe door aanhoudende indispositie niet in staat geweest zijnde de Pantjallang de goede Trouw met een Corporaal en twee gemee„ nen derwaarts gezonden had om antwoord te vragen op de brieven zo van uw hoog Edelhe„ dens 31: 65 Van Maccassser Den 24: octob:r 1771 dens als van de Heer Boelen en den eersten tee„ kenaar, die egter bij de te rug komst eenlijk monde„ lijk rapport gebragt hadden dat gusti waijan„ taga een vaartuijg hadde doen gereed maaken om een gezandschap met brieven over Macasser na Batavia te zenden, 't welk nevens voorm: Patjallang van daar te gelijk vertrocken en di„ rect herwaards soude weesen gesteevend, waar van wij egter nog niets vernomen hebben, ter„ wijl voorts bij desselfs dag verhaal Consteert dat voormelden vorst heeft voorgewend buijten de toe stemming van den koning van groot Balij niet „et de Comp: in verbond te kunnen treeden of schoon hij andersints daar toe zeer genegen zoude weesen, mitsg:s dat hij Lecerff versogt hebbende, het ten dien eijnde gedaane aansoek geheim te houden, voorneemens waare tot 't afzending van het voorm: gesandschap nade hoofd plaats in voe„ gen daar van ook word gewag gemaakt bij een brief door den selven in het maleijds aan wij„ len den Resident higt geschreeven, welker Translaat deesen is bij gevoegd. wijders Van Maccasser Den 24: october 1771: Wijders vind men bij gem: dag verhaal nog gemeld dat de beste plaats om een landing ten deesen eijlan„ de te doen zoude weesen de Negorij Pagarra Tokon die 1½ uur van Tello dalam en 7: uuren van Tandjong karang gelegen, wel in duijsend huij„ sen bestaat alle van Passakkers, of oude herkom„ stige Sumbauwareesen en eenige Bougineesen en maleijers bewoond wordende, dog daar toe wel drie honderd militairen benodigt weesen en zulks niet voor 't laats van Iulij en Augus„ tus zoude kunnen ondernomen worden wanneer de Palij velden droog en bruijkbaar zijn tot het meede voeren van Arthillerij en eijndelijk dat dt land alleen aan tiende zo veel rijst zoude kunnen opbrengen als hier de zuijder en noor der provintien te saamen. off nu het voorschreeven gezand„ schap nog zal komen opdagen dan Wel direct Constiwaarts vertrocken is, gelijk wel zoude 35: 67 Van Maccasser Den 24: octob:r 1771: zoude kunnen gebeuren, die„ nen wij van den tijd af te wag„ ten dog het selve in 't geheel agter blijvende, zal er voor eerst in deesen voor ons niets te doen weesen mits d'ophanden zijnde west mousson, in voegen wij dan tijd zullen hebben tot het aanstaan de voorJaar en in tusschen uw Hoog Edelhedens g'eerde beveelen kunnen te gemoed zien, die wij zeer eerbie„ dig versoeken, of het hoog deselve behaagen mogte dat wij als dan weder iemand derwaarts zen„ den of dat vorstje nader bij een brief onderhouden zullen. Waar mede wij, naar de gewigtige belangen der Maatschappij en de Jllustre persoonen van uw Hoog Edelhedens in godes veijlige hoede te hebben bevoten & ons niet
English
From Maccasser the 24th of October 1771 subscribe with all dutiful respect and high esteem, was written underneath: Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed, Widely-commanding Lord, and Honourable Valiant Lords, lower: Your High Excellencies' humble and dutiful faithful servant, was signed: P. G. vander voort and B.s van Pleuren, in the margin: Maccasser in Castle Rotterdam the 24th of October 1771. 35. 69 From Maccasser the 24th of October 1771 To the Honourable Esteemed Lord Paulus Godofredus van der voort Governor and Director of this Coast of Celebes, etc. etc. Honourable Esteemed Lord. Enclosed herewith I have the honour to send to Your Honourable Esteemed a daily register extract of the eighteenth of this month, containing the presentation of Your Honourable Esteemed as Governor and Director of this Celebes and the resort thereof, hoping to have complied with the most highly respected orders both of Their High Excellencies and of Your Honourable Esteemed. 1771 From Maccasser the 24th of October 1771 Much to my regret I must communicate to Your Honourable Esteemed that, during the firing of the cannon at the presentation, the gunner stationed here, Ioseph Pantens of Oudenburg, injured himself in such a manner that he died thereof that very same day, see the three attached declarations; he left nothing behind, and I humbly request that I may be accommodated again with another gunner. Apart from this accident, a second one almost followed through the brutal wantonness of the Bonian named Daeeng Manna-Roevini, being a nephew of His Bonian Majesty, who during the swearing-in of the Regents wished to use the audacity to open the gates of the compound by force and to force his way in with his retinue, which was easily two hundred heads strong, and thus bring everything into revolt or at least confusion. The interpreter went to the front door to ascertain what he wanted, for if he had anything to speak with the Resident about, that he then 71 37 From Maccasser the 24th of October 1771 would wait until the swearing-in was over, which would not last much longer; whereupon he spat on the ground with contempt and obstinacy and reviled the interpreter as a Taboeroeang, which is a vile foul word, at the same time screaming out, all the Europeans are pigs etc. However, the interpreter, seeing well that hard words on this occasion would not help much, but would rather be oil on the fire, kindly requested him to go away for this time without making any trouble, whereto was also added the good admonition of his older brother named Daeen Sie-Roa, whom he obeyed and with whom he left together. It lacked little or nothing, or the Company's Regents and subjects would all have attacked him, from which I nevertheless dissuaded them amicably as much as possible, and which they also willingly obeyed; otherwise it was to be feared that much blood would have been shed, which now, thank God, has yet been spared. However, the Company's chiefs and subjects jointly request satisfaction for these far-reaching hostilities of the said From Maccasser the 24th of October 1771 said Daeeng Manna-Roenni, stating plainly that if no complaint is made to Bone's Majesty concerning this matter, they will then have to fear all kinds of mischief and affront daily, which they would by no means gladly tolerate. I immediately had this incident made known to Jemang Maros and requested satisfaction, but he sent me in reply: It is royal blood, who dares to meddle with that or lay hands on him; so that this matter remained there. Nevertheless, alongside all the chiefs, I very humbly pray and request Your Honourable Esteemed that this occurrence may be made known to His Royal Highness of Bonij, so that this evildoing Prince may be sent away from here to the inland or elsewhere. Wherewith, after having commended Your Honourable Esteemed and the weighty interests of the Noble Company to God's holy protection, I am and remain with all dutiful respect, was written underneath: Honourable Esteemed Lord, lower: Your Honourable Esteemed's humble and dutiful faithful servant, was signed: M.r v.n Rossum, in the margin: Maros in the Company's fortress Valkenburg the 20th of July anno 1771. To 73 39 From Maccasser the 24th of October 1771 Honourable Esteemed Lord To the Honourable Esteemed Lord Paulus Godofredus van der voort Governor and Director of this Celebes etc. etc. Having had the honour to receive Your Honourable Esteemed's most highly revered missive of the 23rd of this month on the day thereafter, it serves in humble reply thereto that I immediately gave all the chiefs to understand the contents thereof, for which they all jointly expressed their joy and gratitude, under assurance to Your Honourable Esteemed and the Noble Company to be and remain obedient now and always as becomes and befits faithful subjects, having placed their hope and From Maccasser the 20th of October 1771 and trust in none other than the Noble Company and Your Honourable Esteemed. For my inattention in not having the questions of the native woman Moemoe signed, I humbly beg pardon, and shall in future conduct myself according to Your Honourable Esteemed's wise instruction; wherewith I have the honour to call myself with dutiful deference, was written underneath: Honourable Esteemed Lord, lower: Your Honourable Esteemed's humble and dutiful faithful servant, was signed: M.s van Rossum, in the margin: Maros in the Company's fortress Valkenburg the 29th of July anno 1771.
Dutch transcription
Van Maccasser Den 24: octob: 171: niet alle die pschuldige eerbied en hoogag„ ting onder schrijven, /:onderstond:/ Hoog Ede„ le gestr: groot Achtb: wijdgebiedende Heer, en wel Edele gestrenge Heeren /: /:Lager:/ uw Hoog Edelhedens onderdani„ ge en Trouw schuldige dienaar /:was getee„ kend:/ P: G: vander voort en B:s van Pleuren /in margine/ Maccasser in 't Casteel Rotterdam den 24: october 1771. — 35. 69 Van Maccasser Den 24. october 1771: Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Paulus Godofredus van der voort Gouverneur en directeur deeser Custe Celebes W: H: &: wel Edelen Agtbaaren Heere. ter Hier nevens hebbe d' Eer uw wel Edele Agtbaare in deese geslooten, over te senden, Een Extract dag Re„ gister van den agthienden deser, behelsende de voor„ stelling van uw wel Ed: Agtb: als gouverneur en directeur deeser Celebes en den resorte van dien. verhoopende aan de Hoogst gerespecteerde ordres zoo van Hunne Hoog Edelheeden, als die van uw wel Ed: Agtb: te zullen hebben voldaan. met 1771: Van Maccasser Den 24„' october 177 Het veel laet weesen moet ik uw wel Ed: agtb: Com municeeren dat, onder het afschieten van het Canon bij de voorstelling, zig den hier bescheijden bosschieter Ioseph Pantens van oudenburg sodanig gequest heeft, dat den selven dien Eijgensten dag nog daar aan is komen te overlijden, vide hier nevens gaande drie stux verklaaringen den selven heeft niets nagelaten, versoekende ik ootmoedig om weeder met een andere bos schieder te mogen werden gerieft. Buiten dit ongeluk was bij na nog een tweede gevolgt door de brutaale Baldadigheijd van den Bonier Daeeng Manna-Roevini genaamt zijnde een Neeff van zijn Bonissche majesteit die onder het sweeren der Regenten de Hloutigheid wilde ge„ bruijken, om de deuren van het Erff met forcie te openen en met zijn gevolg dat wel twee hondert koppen sterk was, binnen te dringen, en dus alles in oproer of ten minsten verwarring te bren„ „gen: de Tolk ging na de voordeur om te vernee„ men wat hij hebben wilde want soo hij met den Resident wat te spreeken had, dat hij dan Soo 71 37: Van Maccasser Den 24: october 1771: soo lang wilde wagten tot het sweeren voor bij was het geen niet lang meer duuren soude; waar op hij met veragting en obstinaatheijd tegens den grond spoog en den tolk voor een Taboeroeang /:dat een slegt vuijl woord is:/ uijt schold; teffens uijt gillende al de Europeesen zijn verkens N:o dog den tolk wel siende dat harde woorden in deese geleegentheid niet veel soude kunnen helpen, maar Eer olij in 't vuur soude weesen, verkogt hem in het vriendelijke om voor deese Reijs heen te willen gaan sonder eenige moles„ tes te maaken, waar bij dan nog quam de goede ver„ maaninge van zijnen ouder broerder Daeen Sie- Roa gen:t die hij gehoorsaamde en met den selven 't Saa„ men wegging; het had weijnig of niets gescheelt of de Comp:e Regenten en onderdaanen hadden hem alle te lijff gewild, daar ik hun egter soo veel maar moogelijk was, in der minne van afriet en dat zij ook gewillig ge„ hoorsaamde, anders was het te dugten geweest dat er veel bloeds sou zijn vergooten geworden, het welk egter nu gode zij dank nog gespaart is, dog de Comp:s Hoofden en onderdaanen versoeken gesaamentlijk Satisfactie over deese verre gaande hostiliteijten van gem: Van Maccasser Den 24: october 1771:, gem: Daeeng Manna- Roenni, seggende vlack uijt, soo over dit geval bij Bonijs majesteijd niet ge„ klaagd werd, dat ze dan daaglijks voor alle soort van onheijlen en affront te vreesen hebben, het geen ze egter niet gaarne soude willen verdraagen. Jk heb wel inmediaat dit geval aan Jemang maros bekend laa„ ten maaken en satisfactie versoeken, maar die liet mij ten antwoord geeven, Het is bloed van den ko„ ning wie derft daar aan tornen of sig selven vergrijpen, zoo dat deese zaak daar weer bij gebleeven is, Egter Smeek en versoeke ik nevens alle de Hoofden uw wel Ed: Agtb: Seer nedrig, dat dit voorgevalle aan zijn koninglijke Hoogheijd van Bonij mag bekend gemaakt werden op dat deesen quaad doenden Prins van hier naar de binne landen op Elders an„ ders mag werden gesonden. waarmeede naar uw wel Edele Agtbare en d' swaarewigtige belangens der Edele maatschappij in de heijlige hoede godesaan bevoo„ len te hebben, ik met alle Eerbied pligt schuldig ben en blijve:/onder„ stond:/ wel Edelen Agtbaaren Heere /Lager:/ uw wel Edele Agtb„s ootmoedigen en trouw schuldigen dienaar :/was geteekent:/ M„r v„n Rossum :/:in margine:/ maros in 's Comp„s vesting valkenburg den 20: Iulij a„o 1771: Aan 73 39: Van Maccasser Den 24:' october 1771: Wel Edelen Agtbaren Heer Aan den wel Edelen Agtbaren Heere Paulus Godofredus van der voort Gouverneur en directeur deeser Celebes &: &: H: uw wel Edele Agtbare hoogst gevenereerde missive van den 23„e deeser de Eer gehad hebbende daags daar aan te mogen ontfangen, soo dienst in nederig antwoord daar op, dat ik alle de hoofden inmedicaat den in„ houd daar van heb te verstaan gegeven, waar over zij alle gesamentlijk hunne blijdschap en dankbaarheid „betuijgden, onder verseekering van uw wel Edele Agtbaa„ re en D'Edele Comp„e, nu en altoos te zullen gehoorsaam zijn en blijven gelijk getrouwe onderdaanen toe komt ende betaamt, als hebbende ook op niemand anders hun hoop en Van Maccasser Den 20: october 1771: en vertrouwen gevestigt als op de Edele Comp„e en uw wel Edele Agtbaare. over mijne in attentie van het niet laaten teekenen der vraag poincten van de inlandse vrouw moemoe, ver soeke nederig om Excuus, zullende mij in het vervolg na uw wel Edele Agtbaare wijse onderrigtinge gedraagen waarmeede de Eere hebbe mij met plegt schuldige on„ derdanigheijd te noemen :/onderstond:/ wel Edele Agtbaare Heer :/Lager /: uw wel Edele Agtbaare ootmoedigen en Trouw schuldigen dienaar :/ was geteekent:/ M„s van Rossum /in margine:/ Maros Jn 's Comp„s vesting Ao 17xj: valkenburg den 29„e Iulij A„o 177
English
75 41. From Macassar, 24 October 1771 Honorable Right Honorable Sir To the Honorable Right Honorable Sir Paulus Godofredus van der Voort Governor and Director of this Celebes etc. etc. Yesterday afternoon around three o'clock, the Sulewatang of Boni's King informed me through an emissary that toward evening he would sail past the Company's Post with his vessel, as he had to be with His Majesty, but that in passing he wished to pay me a visit, which was accepted by me after ordinary compliments. Said minister arrived at about five o'clock with his vessel and retinue before the Post in the Baruga, where he sat until the stroke of seven o'clock while enjoying sirih pinang and tea water. However, that he remained so long beyond From Macassar, 8 October 1771 beyond custom was for the following reason. Shortly, or about half an hour before his arrival, a report was made to me that a son of His Majesty, named Aru Palinorang, had taken away by force a female slave of the Company's subject Mattoana, who lives close to the house of the interpreter Bartelsz, under the pretext that the nephew of this Mattoana, named Bimbia, still owed him, Aru, thirty Spanish rix-dollars for insulting and kicking one of his slaves now about 7 or eight months ago, and that he would now keep that maid under his control until he had the money. I immediately sent a Company emissary thither to investigate the matter properly and to bring me a report thereof, but before he had returned, the Sulewatang was already with me before the post, to whom I immediately, after he had sat a little, had this matter recounted by the native interpreter Carre Marring. Whereupon the Sulewatang at once sent his own Bonian emissary, named Tobarita, to that Aru, and demanded the female slave back, adding that if he had anything to say or claim, 77 43. From Macassar, 28 October 1771 he must first have himself announced to the Resident and have his complaints lodged through the Jennang Maros; but not be his own judge, for this doing was directly contrary to the laws of Boni and the Company. But he again let the Sulewatang know that he had nothing to do with him nor with the Resident. Up to three different times the Sulewatang sent to that Aru, but he would not listen; whereupon he then verbally requested me in Malay that I would write about this as soon as possible to Your Honorable Right Honorable, so that it might come to the ears of the King, and he, Sulewatang, then being asked about it afterward, could present his interests to His Majesty; for he dared not do such a thing before and until Your Honorable Right Honorable had first spoken with the King about it, when he, being asked about it afterward, would then tell His Majesty everything regarding the matter; after which he requested his departure in the friendliest manner and undertook the journey to Costi. Wherewith, after having commended Your Honorable Right Honorable and the precious interests of the Noble Company into God's holy keeping, From Macassar, 24 October 1771 I take the liberty to call myself in all respect submissively: below stood: Honorable Right Honorable Sir, lower: Your Honorable Right Honorable's humble and dutiful servant, was signed: M. van Rossum. In the margin: Maros in the Company's fortress Valkenburg, 29 August 1771. 45. 79 From Macassar, 24 October 1777 Honorable Highly Honorable Sir To the Honorable Highly Honorable Sir Paulus Godofredus van der Voort Governor and Director of this Celebes etc. etc. etc. Since the opportunity now presents itself, I most humbly take the liberty to communicate to Your Honorable Highly Honorable that on 18 July past I departed from here for Selaparang, but due to my grievous illness, having contracted it on the voyage thither, arrived on 26 thereafter in the roads of Tanjungkarang, by which commission I was also hindered from being able to direct it properly. Yet I have brought it this far, that according to most esteemed orders, after having obtained access, the following day the letter from His High Honor, together From Macassar, 24 October 1771 with the present accompanying it, was collected with great ceremony, and I was subsequently carried, because of my weak bodily condition, in a bulekang to the King Gusti Wagantiga. Having appeared there before the said King, and after paying my compliments, the present was opened, and having seen it, His Highness was very pleased and satisfied therewith, and requested me to stay, as I also spent that day there and had much conversation with His Highness. Toward late afternoon I became very weak, so that I was compelled to request my departure and departed back on board. The following day I became very ill, so that I became unconscious. Thereupon the commander approved to bring me back here to Sumbawa as soon as possible, as was also done, and currently through God's grace a slight improvement is found. I hope that Jehovah God may soon grant me health within a short time; then I shall not fail, under favorable interpretation, to hasten thither again.
Dutch transcription
75 41. Van Madcasser Den 24: october 1771:/ VWel Edelen Agtb:r Heer Aan den wel Edelen Agtbaaren Heere Paulus Godofvedus van der voort Gouverneur en directeur deser Celebes N:o W: W: E Gisteren agtermiddag omtrend drie uuren, liet den Soellewattang van bonis koning mij door een sendeling de weet doen, dat teegens den avond met zijn vaartuijg voor bij sComp„s Post soude vaaren, alsoo bij zijn majesteijt moest weesen, dog dat hij in passant mij gaarn een visite wilde geeven het welk na ordinaire Complimen„ ten van mijn g'accepteerd wierd, komende dien minister Circa vijff uuren met zijn vaartuijg en gevolg voor de Post in de Baroega alwaar geseeten heeft tot de Clocque Seeven uuren toe onder het genot van Sierie pinang en thee waater, dog dat den selven soo lang buijten Van Maccasser den 8. october 171. buijten gewoonte vertoefden, was om de volgende reeden kort ofte omtrend Een half uur voor desselvs komste wierd mij rapport gedaan dat Een zoon van zijne Ma„ Jesteijt Arou Pallin-orang genaamd, Een Slavin van den Comp„s onderdaan Mattoana die digt bij ht huijs van den tolk Bartelsz woond, met geweld had weg genoomen, onder voorgeeven dat de Neef van deesen mattoana, bimbia genaamt, hem Arou nog dertig rijxd„s spaans schuldig was over het uijt schelden en schoppen geven aan een sijner slaaven nu Circa 7: of agt maanden geleegen en dat hij nu die meijd soo lang onder hem soude behouden tot hij het geld had, ik sond inmediaat Een Comp„s Sendeling daar na toe om de zaak regt te onderzoeken en mijn rapport daar van te bren„ „gen, maar Eer den deesen nog wederom kwam soo was den Poellewattang al bij mijn voor de post, dien ik dee„ se zaak inmediaat na dat een weijnig geseeten had door den inlandse tolk Carre marring liet verhaalen waar op den Poellewattang aanstond t zijn eijgen bo„ nischen sendeling Tobarita genaamt, na dien Avou stuurden, en de slavin wederom te rug liet Eijsschen, met bijvoeging soo hij wat te seggen op te pretendeeren had sig 77 43: Van Maccasser Den 28: october 1771, Sig eerst bij den Resident moest laaten aanmelden en door den Jennang Maros zijn klagten inbrengen laaten; maar niet zijn eijgen regter weesen, want dat dit gedoente direct te„ „gens de wetten van Bonij en d' Comp:s Strijdig was dog hij liet den Poellewattang wederom weeten dat hij met hem nog met den Resident niets uijt staan had; tot drie ver„ scheijde heeren toe heeft den Poellewattang bij dien Arou gesonden dog hij heeft niet willen luijsteren, waarop dan den selven mij mondelings in het maleijds versogt, dat ik hier over ten eersten aan uw wel Edele Agtb: wilde Schrijven op dat het ter ooren van den koning mogt koomen, en hem Soellewattang dan daar na gevraagt werdende, zijne be„ langen bij zijn majesteit konde in brengen want dat hij sulx niet dors te doen, voor en al eer uw wel Edele Agtb: eerst met den koning daar over hadde laaten spreeken, wanneer hij als dan daar na gevraagt wer„ dende zijn majesteit alles souw seggen wat van de zaak was waar na hij op het vrindelijkste zijn af„ scheid versogt en d'reijse naar Costij aannam. Waarmeede na uw wel Ed: agtb: en de dierbaare belan„ gend van de Edele maatschappije in godes heijlige Hoede te Van Maccassser Den 24: october 1771:, te hebben aanbevoolen de vrijheid neeme mij in alle Eerbied onderdaniglijk te noemen:/ onderstond:/ wel Edelen agtbaren Heere, /:Lager:/ uw wel Edele Agtb:s ootmoedigen en trouw schuldigen dienaar /:was getekent:/ M: v: Rossum /:in margine ma„ ros in 'sComp„s vesting valkenburg, den 29: aug:s 177j: 45: 79 Van Maccasser Den 24: octob: 1777: wel Edelen groot Agtb: Heere Aan den wel Edelen groot Agtb: Heere Paulus Godofredus van der voort Gouverneur en directeur deser Celebes &„a &„a &„a Vermits zigt hans de gelegentheid toelaat uwel Ed: groot Agtb: op 't onderdanigste de vrijheit gebruijke te Commu„ „niteeren, dat ik op den 18: Iulij I: E:/ van hier na Sa„ lemparrang begeven heeft, maar door mijn smertelijke ziekte, weesende op de rheijse na derwaards gekregen hebbende, op den 26: daar aan ter rheede Tandjonka„ rang g'arriveert van welke Commissie mij ook zulx belet geworden na behooren te kunnen derigee„ ren Edog heb ik tot dus verre gebragt, dat volgens hoogst g'Eerde ordre na verkregene acces des ande„ rendaags de brieff van zijn Hoog Edelheijt, be„ „nevens - Van Maccasser Den 24. octob: 1771./ nevens de daar bij verselde present, met groote Cere„ monieel wierd afgehaald, en mij vervolgens door mijn Swakke Lichaam gesteldheijt in een boele„ kang bij den koning gusti wagantiga gedragen aldaar bij gem: koning verschene zijnde, en na 't afleggen mijner Complimente, so wierd de presen„ te geopent en gesien hebbende, zijn hoogheid daar over seer verheugd en vergenoegd zijn, en versogte mij te blijven, gelijk ook dien dag heb door gebragt en veele saamen spraak met zijn Hoogheijt verkreegen heb, tot des nademiddag wierd ik seer verswak, op dat ik genoodzaakt ben geweest mijn afschied te versoeken en vertrokken weder na boord, des anderen daags woord ik seer slegt, dat ik buijten kennis waaren geraakt, daar op heeft den gesaghebber goed gekeurd, mijn ten spoedig weder hier op Sumbauwa te brengen, gelijk ook geschied is, en thans door gods genade een weijnige beterschap zig bevind, verhoope dat Jehoragod mij binne korte de gesondheijt spoedig mag ver„ leenen, als dan niet zal man keeren onder gun„ stige welduijding weder na derwaards zal Spoeden
English
47. 81 From Maccasser The 24 octob: 1771 to make haste, in order that a complete answer may be obtained there, and upon receipt thereof, Your Right Honourable will be fully informed as soon as possible from both sides. Regarding the matter of Tambora, I find myself obliged, with favorable interpretation, to report to Your Right Honourable that the multitude of Tamborese subjects, along with the grandees of the realm present there, with the exception of two Turelis, Barambongen and Tambora, have written a letter to me, very urgently requesting that the Honourable, High and Mighty Company may appoint Tureli Kankeloe, alias Samao, as their King, since he is the only one legally chosen for this with the consent of the King of Bima and other Allies. If this cannot happen, I fear that the subjects will scatter here and there, wherefore I most submissively beseech that I may soon receive Your Right Honourable's proposal in this regard, so that the Land of Tambora may remain in full peace and quiet. The ship Overnes has already had to remain lying uselessly in the roads here for two months, From Maccasser The 24. october 1771. and has not been able to obtain more sappanwood from Simbauwa than just over 2000 picols, caused by the soft urging of Resident Hligt. For the rest, I know nothing noteworthy to report, so I take the liberty of commending Your Right Honourable along with your highest family to the safe keeping of the Almighty, and to call myself with the highest esteem, beneath stood, Right Honourable Lord, lower, Your Right Honourable's very submissive and obedient Servant, was signed, H. Lecerff, in the margin, Sumbauwa the 22nd of August 1771. To 83 49: From Maccasser The 24. october 1771 Right Honourable Lord To the Right Honourable Lord Paulus Godofredus van der Voort Governor and Director of Celebes, etc., etc., etc. Under cover of this, I take the humble liberty of dispatching to Your Right Honourable my respectful report in the form of a daily register, this being all that I, through my indisposition at that time on Salemparrang, was able to inquire into to the best of my ability. Finally being on Sumbauwa after the death of Resident Hligt, by His Highness of Salemparang Gusti Waiyantaga, while the rumors had been heard there that I had died, for which reason the said prince wrote a letter to the aforementioned Resident, the original of which I have the honor to enclose herewith. Upon the receipt of that letter on Sumbauwa, I have not yet recovered on account of my indisposition, wherefore finding myself also incapable From Maccasser The 24 October 1771 of traveling thither again in person, I sent the sloop with a corporal and two common soldiers in order to receive the reply to the Company's letter delivered by me. However, according to the verbal report of the corporal and the master of the said sloop, His Highness already had a vessel in readiness, and to send with his embassy via Maccasser to Batavia, with letters, just as three days later the said emissary had departed from there together with the sloop. However, due to heavy east winds both small keels were driven to Simbauwa, and set sail again together from there, where the sloop arrived here on the 6th of this month, which embassy, by presumption, if it does not appear here, has crossed directly to Maccasser. There being nothing more to report worthy of Your Right Honourable's attention, I have the honor to subscribe myself with all respect, beneath stood, Right Honourable Lord, lower, Your Right Honourable's very humble servant, was signed, H. Lecerf, at the side, in the Company's fortress at Bima, the 8th of October 1771. 57. 85 From Maccasser The 24 october 1771 Respectful Report in the form of a Daily Register from the undersigned to the Right Honourable Lord Paulus Godofredus van der Voort Governor and Director of this Coast of Celebes Right Honourable Lord May 16 departed from Maccasser. May 29 arrived at Bima, found in the roads the ships Ruijteveld from Maccasser, and the ship Overnes, arrived from Banda. June 12 I sent an emissary to Salemparang with a letter to the King; I let him know that I had come from Maccasser with a letter from His From Maccasser The 24: october 1771 High Honour, together with a gift for His Highness; I requested to know when His Highness would be pleased to receive me. June 18 departed from Bima with the ship Overnes. June 20 arrived at Sumbauwa. July 14 the emissary from Salemparang arrived along with an emissary from the King to show us the way to Toniongarrang, and said that His Highness had a large house prepared for me. July 15 I asked Kaliballa and Nene Ranga whether they had returned the proa to Salamparang which the cruiser had taken away last year; they said that two emissaries had come to fetch the proa, but stayed so long on Sumbauwa until their crew had fallen ill, and then they sold the proa to the Sumbawarese for 30 Rixdollars; the names of the emissaries from Salemparang were Carremanoe Jongie and Anakoda Makoe. July 18 departed from Sumbauwa. July 22 arrived in the roads near the village of Baian and found it very good there for ships and sloops, being a muddy bottom of 34, 30, 25, 20, 16 fathoms depth.
Dutch transcription
47. 81 Van Maccasser Den 24 octob: 177 1771: 1771 177 Spoeden, ten Eijnde aldaar Een volkomen antwoord te mogen erlangen, na verkregene van dien, uwel Ed: gr: agtb: ten spoedigste ten vollen zullen bekent maa„ ken so van 't Eene als andere zijde. Belangende de zaak van Tambora vinde mij ge„ noodsaakt uwel Ed: gr: agtb: onder gunstige welduij„ ding te melden, dat de meenigte tamboreese onder„ daanen benevens de aldaar aanwesende Rijxgroo„ „ten, uijtgesonder twee Toerelies, Barambongen Tambora, Een brief aan mijn heeft, geschreeven, ver„ soekende zij l: zeer instandig dat dE: groot magtige Comp: Toerelie kankeloe /:alias:/ samao tot hunne ko„ ning mag werden aangesteld, also hij de eenigste daar toe wettig verkooren is met toe stemming van den Coning van Bima en andere Bondgenooten So het niet kan geschiede vreese ik, dat de onderdaa„ nen hier en daar zal verstroijen, weshalven Smeeke ik op 't onderdanigste uwel Ed: gr: agtb: proposi„ tie dies weegen spoedig te mogen erlangen, op dat 't Land van Tambora in vollen rust en vreede mogen blijven. 'T Schip overnes reets twee maande alhier ten Van Maccassser Dden 24. october 1771. ter rheede vrugteloos moeten leggen blijven, niet meer Sappanhout heeft kunnen krijgen van Simbauwa als nog maar ruijm 2000: picols veroorsaakt wesen„ de doog de sagte aandrangst van den Resident Hligt voor 't overige weete niets merk waardig te melden, so neeme de vrijheijd uwel Ed: gr: agtb: nevens hoogst deselve familie in de veilige hoeve des aller hoogsten te hebben aanbevoolen, en mij met de meeste hoog agting te noemen /:onderstond:/ wel Edelen groot Agtb: Heere /:lager / uwel Ed: gr: Agtb: seer onderdanige en gehoorsa„ men Dienaar /:was geteekent:/ H: Lecerff:t in margi„ jxxi. ne:/ Sumbauwa den 22„e aug„s 1771:, Aan 83 49: Van Maccasser Den 24. october 1737 1:, Wel Edele groot Agtbare Heere Aan den wel Edelen groot Agtb„e Heere Paulus God ofvedus van der Voort gouverneur En Directeur de„ Per Cilebes &: &: &: Onder geleijde deses neme ootmoedigst de vrijheijd unwel Ed: groot Agtb: mijne Eerbiedig Rapport bij forma dag register te laaten afgaan, zijnde dit alles wat ik, door mijn indispositie te dier tijd op Salemparrang na vermogen heb kunnen in formeeren, Eijndelijk op sum„ bauwa weesende na't overleeden van den Resident Hligt door zijn Hoogheijt van Salemparang gustij waijanta „ga, terwijl de gerugte aldaar vernomen had, als dat ik „aan voorm: resident hueft geschreeven overleeden was, waarom gem: vorst een brieff „ in origi„ „neel de Eere hebbe hier nevens te voegen, op 't ontfangst van dien brieff, op Sumbauwa, van wegens mijn indis„ positie nog niet hersteld ben; weshalve ook onmogelijk instaat Van Maccasser Den 24:' october 1741:/ 1771: instaat bovond in persoon wederom na derwaerts te begeven, heb ik de Chialoup met Een Corporaal en twee ge„ meene militair gesonden ten eijnde het antwoord van de door mij overgevoerde sComp:s missive te ontfangen, Edog volgens mondelings Rapport van den Corporaal en den gesag„ hebber van gem: Chialoup, dat zijn Hoogheijt reets een vaartuijg in gereetheid had, en met zijn gesandschap over macasser na batavia te sende, met brieven, gelijk ook drie dagen daar aan gem: sendeling gelijk met de Chialoup van daer was vertrokken, Edog door swaare ooste winden d' bijde kieltje op Simbauwa waren aangegiert, en van daar weder„ om gelijk onder zeijl gegaan, alwaar de Chialoup op den 6: deeser alhier g'arriveert, welke gesandschap na presumatie, So deselve alhier niet zal komen opdagen, direct namac„ Casser heeft overgestoken. Nietsmeer te melden Sijnde u wel Ed: groot agtb: at„ tentie waardigd d' Eere hebbe mij met alle Eerbied te onder„ schrijven :/ onderstond:/ wel Edelen groot Agtb: Heere :/lager:/ u wel Ed: groot Agtb: zeer ootmoedige dienaar :/was geteekent /: /: : lecer: ter zijde Bdimains Comp„s vesting den 8: 8ber: 1771:, 57. 85 Van Maccasser Den 24 october 171: Eerbied Raport bij forma Dag- Register van ondergeteekende Aan den wel Edele Groot Agtbaaren Heer Paulus Godofredus van der Voort Gouverneur en Directeur deser Custe Celebes wel Edelen Groot Agtb: Heer van maccasser vertrocken. den 16: Maij op Bima gekomen vond op de rhede de scheepen Ruijte „ 29: veld van maccasser, en de schip overnes van Banda gekomen. Ik sond een sendeling na Salemparang met den 12: Iunij Een brief aan den koning, ik lieten weeten dat ik van macasser was gekomen met een brief van zijn Hoog Van Maccassser Den 24: october 171; „ 15: - „ „ 18: „ 20: Hoog Edelheid, nevens een geschenk voor zijn hoog heid, ik verzogt te mogen weeten wanneer zijn Hoogheid zal geliefd mijn te accepteren. den 18: Iunij van bima vertrocken met de schip overnes op Sumbauwa gekomen. 14:e Julij kwam de sendeling van Salemparang nevens Een sendeling van den koning on ons de weg te wesen na Toniongarrang en zeijd dat zijn Hoog„ C6 „heid voor mijn Een groot huijslaten klaarmaken. Ik vroegen aan Kalijballa en nene Ranga of Sijlieden de prauw die de kruijs voorleden Jaar weg genomen hadt wederom aan de Salamparang overgesonden hadt, sij zeijd dat twee sendeling was gekomen om de prauw te halen maar Solang op Sumbauwa geblijft tot dat haer volk siek was geworden, en dan hebben de prauw aan den Sumbauwarese verkogt voor 30: Rijxd„s de naamen van de sendeling van Salemparang zijn geweest Carremanoe Jongie, ana koda ma koe:, vertrok van Sumbauwa bij de Negorij Baijan ter rhede gekomen en bevon„ den daar zeer goet voor scheepen en Chialoep zijnde modder gront 34: 30:25:20: 16: vaam die pkwamen 22: dikte „ „ „
English
87 53 From Makassar, 24 October 1771, depth near the beach was still 10 and 8 fathoms. Many people came on board to me. In the evening I departed from there. In the morning I arrived at the village of Sangarra Tokon. I sent the messenger ashore to fetch water. Many people from the village came on board to me. The headman of the village let me know that he would come to me. He came to me in the afternoon. I had him come into the cabin and drink a good amount of sopi until they began to talk. He said that he had never thought that the Company would be afraid of the Balinese. I asked whether he had thought that the Company was afraid of the Balinese. He said yes, because the Company sent presents to Bali. I said to him that the Company wished to live in peace with all the people. He said that he had always thought that the Company would seek to regain this land. I said what would the Company gain from this land, there are no profits to be had here. He said what is here is rice and cotton enough for two countries, all of these and also sappanwood. I asked if the Company came here whether they would come over to the Company. He said yes. Saying to him that when I returned from From Makassar, 24 October 1771, 26 from Toemongarran, I requested him to come to me once more. He said that will not fail to happen. This village is a large village of 1000 houses on the flat land. The inhabitants are all Sasak. Bugis and Malays also live here. The roadstead is very good for ships and sloops. This village is about 1½ hours from Tellodalam, 7 hours from Toniongarran. This would be the best place to land, and can only take place towards the end of July and August, because the paddy fields are dry at that time, and one can go everywhere with the artillery and can then remain at that village for days. Many people came on board and I became very badly ill with a hot fever. On 23 July I departed from there and arrived, due to contrary winds, in the roadstead of Toniongarran. I sent the messenger ashore and let His Highness know that I had arrived today and requested to be allowed to know when His Highness would be pleased to receive me. He sent a messenger back and had me told that His Highness had heard 55 89 From Makassar, 24 October 1771, had heard that I was ill, and if I could not ride on horseback that he would have me carried in a litter. I had His Highness requested that it would be much more agreeable to me to be carried in a litter than to ride on horseback. The next day around 8 o'clock they came to fetch me. I was guided inside by his son and Datoe Goeno. After the ordinary compliments, I presented the letter from His High Honour and the letter from the Honourable Lord Governor of Makassar, along with the presents from the Honourable Company. His Highness opened the letter from His Honour; it was read by the priest. After this reading of the letter, His Highness gave me a letter written in Dutch, and it was the same letter from His High Honour, and requested me if I would please translate this letter. I took the letter. After I had read the letter through, His Highness asked me what was to be said. I said that the Honourable Company sought nothing other than to live on good terms with His Highness, and concerning the prahu that had been taken away by the cruiser last year, that it was not the fault of the cruiser, but rather of the people of the prahu who wanted to murder our men when two sailors came to their prahu without weapons, From Makassar, 24 October 1771. came, I hope that His Highness will be convinced. They still said something about that, but I asked whether the Sumbawan head had returned the prahu. He said no. How can that be, I said, when His Highness sent two messengers to Sumbawa named Carre Mangoejong and Anakoda Makoe, and sold the prahu to the Sumbawans for 30 rixdollars. And what is more, the letter stated that the High and Mighty Company requests that no other Europeans may come to this country under whatever pretext that might be. There was a Balinese present who said, if a European comes, he only comes for a day or two, we cannot chase them away, and we also do not stand under the Company. I said that I well knew that they did not stand under the Company, but if the Company sends cruisers here and finds those European people with their vessels, you can be assured that the Company will attack them, and if they go ashore, that we will also come ashore with armed force, and whoever attacks us, we will do the same to them. Thus the Balinese replied, if the Company comes to this country, 91 51 From Makassar, 24 October 1771, that he would like to see, and with such harsh words that I requested His Highness that I could not endure it, therefore I requested His Highness to let me depart. His Highness had me brought to another place and came to me afterwards with Datoe Goeno and asked me what the Company wanted from him. I said that the Company wanted him, like Bima, Dompo, Tambora, Sanggar, and Sumbawa, to be with the Company, and his enemy would be the Company's enemy. His Highness replied that he could not do so without informing the King of Bali, but for him it would be much more preferable to stand under the Company than under the Balinese, because the Balinese bring him no good, but nothing other than evil. He would see about sending a messenger to Batavia. I said that that would be very good. His Highness said to me that I should speak of it to no one. I said His Highness can be assured that I would tell no one. I became so weak that I could not remain standing. I remained resting until 5 o'clock in the afternoon, at which time I took my leave of His Highness. I requested
Dutch transcription
87 53: Van Maccasser Den 24 october 1771, dikte bij de strand hebben nog 10: en 8: vamen, ze zijn veel volken bij mijn gekomen aan boord, 's avonds vertrok daar van daan. 'Smorgens kwam bij de negorij Sangarra tokon sond ik den sendeling na de wal om water te haelen het kwam veel volk van de negorij bij mijn aan boort, de opperhooft vande negorij liet mijn weeten dat hij bij mijn soude komen, hij kwam 's agtermiddag bij mijn liet bij mijn in de kajuyjt komen en brave Sopij arinken tot dat begonnen te praten hij zeijd dat hij noit gedag„ te gehadt dat d' Comp: voor de Balij soud bang wee„ sen ik vroeg of hij dat gedagt hadt dat de Comp: voor „de Balijbang was, hij seijd Ja terwijl de Comp: pre„ sent aan de Balij toesond, ik seijd tegen hem dat de Comp: in vreede leeven woud met alle 't volk, hij feijd dat hij allen tijd, gedagt gehadt dat d' Comp: dit land soudzoeken wederom te kregen ik seijd wat soude de Comp: aan hebben, aan desen land daar is geen voordee„ le hier te halen, hij seijd wat hier is Reijs, Capas genoe„ „gen voor twee land al deesen en oeg Sapanhout, ik vroege als de Comp: hier kwam of Sijlieden bij Comp: Sou„ de komen hij seijd van Ja, ik seggende tegen hem als ik van Van Maccassser Den 24: octob: 1771:, „ 26: van Toemongarran wederom komen dat ik hem verzoek nog een maal bij mijn te komen, hij seijd dat niet mankeeren, zal deesen negorij is een groot negorij van 1000: huijsen op de vlagte grond den inwoonen zijn allegaer Sasak woon hier oeg bogenesen maleijer, de rhede is seer goed voor scheepen, Chialoup desen negorij is omtrent van e Tellodalam 1½ uuren, van tonion garran 7: uuren hier soude best plaets wesen om aan land te komen en geen niet geschieden voor het laest van Julij en au„ „gustus want de padij velden zijn en die tijd drogen „I en keen over al met d'artillerij gaan en kan dan der daegs blijv bij die negorij 't kwam veel volk an boort en ik werd seer slegte ziek met heete koors. den 23:e Julij vertrok van daar en kwam. door Contrarie wind op d' rhee van toniongarran ik sond den sendeling aan de wal en liet sijn Hoogheid weeten dat ik=k hede gekomen was en ver„ soek te mogen weeten wanneer zijn hoogheid zal mijn gelief te ontfangen hij sond een sendeling wederom en liet mijn Seggen dat sijn hoogheid geloren 55 89 Van Maccassser Den 24 october 17477./ gehoren hadt dat ik siek was, en als ik niet te paard kon reij dat hij mijn soud laten piekelik liet sijn hoogheid versoek dat mij veel liefd zoud weesen te piekel als te paard te rheijen. De ander daags omtrent 8: uuren k wam mijn af te halen ik wieren na ben gelijden door sijn soon en datoe goeno, na de ordinairen Compliment presen„ teeren ik de brief van zijn hoog Edelheid ende brief van Edelen heeren gouverneur van Macasser nevens de present van d'E Comp: zijn hoogheijd maakte de brief van zijn Edelheijd open wieren geleesen door de paap na dit leesen van de brief gaven mij zijn Hoogheid een brief op sijn hollands geschreeven en 't was de selve brief van zijn hoog Edel heeft en versoeke mij of dit brief gelieve translateeren ik namen de brief na dat ik de brief door geleesen hadt vroegen mij zijn hoogheid waten te zeggende was ik zeijd dat d' E Comp: anders niet en soeke als goede met zijn Hoogheijt te leeven en weegen de prauw die van de kruijs voorleden Jaar weggenomen had dat de schuld niet van de kruijs was, maar wel van dit volk van de prauw die ons volken woude vermoren zo als twee matrosen sonder geweeren bij haar prauw kwamen Van Maccasser Den 24: october 1771. kwamen, hoop ik dat zijn hoogheijd overtuijgen zal weesen, ze zeijd nog wat daar over maar ik vroe„ „gen hoofd Sumbauwarees de prauw wederom gegeeven had, hij seijd van neen hoe kan dat weesen seggende ik als zijn hoogheijd twee sendeling na Sumbauwa gesonden met naamen Carre mangoejongieana koda makoe de prauw heeft aan de sumbauwaree„ sen verkogt voor 30: rd„s en wat meer in de brief stade dat de groot magtig Comp: versoek dat op deesen land geen ander Europees mog komen op wat pretexie dat weesen komen, het was een Balij bij die seyd als Europees komende die komt maar voor een dag of twee, hier wij kan haarlieden niet wig Jagen, en wij staan ook niet onder de Comp: ik seg„ gende dat ik wel weten dat Sij lieden onder de Comp: niet stonden, maar als de Comp: hier laten kruij„ sen vond dat volk Europees met haar vaartuij„ gen het kentuwe verzeekert wesen dat de Comp: haar atacqueren zal, en als Sijlieden op het land gaen dat wij ook opland komen zal, met gewapende hand en die ons atacqueren zal wij ook zal doenen zoo repliceeren de balij, de Comp: op desen land komende dat v 91 51: Van Maccasser Den 24: october 17791: woud ik vraag zienen en met zoo hart woorden dat ik verzoekt aan zijn Hoogheid dat ik niet verdragen konnen daarom verzoek zijn Hoogheid mijn te laten vertrekken, zijn Hoogheid liet mijn en an„ der plasbrengen en kwam daar na met datoe goeno bij mijn en draag mij wat de Comp: van hem hebben „woonde, ik zeggende dat Comp: hebben woude, dat hij als Bima, dompotambora, Pangaven sumbauwa bij Comp: soude weesen en sijn vijand de Comp:s vij and soude weesen, zijn hoogheid repliceeren dat hij niet kon doen sonder de koning van balij kennis van te geeven maar voor hem veele lieff soud wee„ Sen onder de Comp: te staan als onder de balij, want de balij die bij hem geen goed maar anders niet als quaad hij souden zienen om een sendeling na batavia te senden, ik zeijd dat zeer goet soud wee„ sen zijn Hoogheid zijn tege mijn dat ik niemant van spreken soude, ik zegt zijn hoogheijd kan versekert wesen dat ik aan niemand zeggen sou„ den, ik wierd zoo swaken dat ik niet over bndken staende ik bedaar geblijft tot 5: uuren agter middag wanneer dat mijn afscheden van zijn hoogheid namen ik versoek aan 9
English
From Maccasser the 24: October 1771: to please give His Highness a house on the beach, he said that when it was ready I would be carried to it. I was astonished when I arrived at the beach, instead of getting a house, a simple shelter was presented to me. I asked where that house was that the King had ordered to be prepared for me. The Sabandhaar said that there was no other place for me. I had myself carried on board. I got the severe fever, the Pete fever, and the next day was even worse, and so on for three days in succession. I had myself brought to Sumbauwa to see about getting medicines, and let His Highness know that when I should be better, I would come again. That the land could certainly yield some more profits for the Honorable Company, namely the tenth of the rice, which in any case could yield at least as much per year as the two provinces of Maros and Bontham; but to attack this land, as many as 300: good soldiers would certainly be needed for it. Edge of Simbauwa I know of no produce for 59 93 From Maccasser the 24: October: 1771:/ for the Honorable Company other than sappan wood; in particular, opium would turn out to the greatest advantage to vend, provided the Wadjorese there can be prevented by force from that society. 1. Meanwhile, the humble servant hopes to have satisfied what was demanded thus far, while he has the honor respectfully to subscribe himself. Hend: stood below: Right Honorable, Great and Respected Sirs: lower: Your Right Honorable, Great and Respected Sirs' 6 very humble and obedient servant was From Maccasser the 24: October 177:1:, was signed: A: Lecerf: in the margin: Bima in the Company's fortress the 8: October 177 1771 V: 61 95 From Maccasser the 24: October 1771: To the Junior Merchant Matthijs van Rossum, Resident there. Honorable, pious, discreet. Having complained to the King of Bonij about the punishable conduct of the Bonier Daeeng Mam-a-Roen-I, mentioned in your honor's writing of the 20: of this month, His Highness has not only promised striking satisfaction by having that rascal ordered to vacate the Company's provinces at once, and in case of the least resistance to do away with him, but has also given immediate orders to that end, which compliance I therefore do not doubt. Your honor shall at once give notice of this to the regents, pointing out to them that, just as it was much more agreeable to me that the obtaining of satisfaction regarding that case was left to me, than that they had tried to procure it From Maccasser the 24: October 1741 themselves, it will likewise be much better for their own safety to act in the same manner in the future regarding similar cases, and always to bear in mind that the Company's protection, which will never be refused them if they conduct themselves as obedient subjects, is worth far more to them than the exercise of an untimely vengeance, which could bring much disaster in its wake. The native woman Moemoe, detained in custody, mentioned in the earlier letter of the 16: of this month, must be sent here under good guard as soon as practicable, and for the future it must be observed that the answered interrogatories must also be signed by the interrogated person in the presence of the witnesses, which has not taken place in this instance. Wherewith, after greetings, I remain, stood below: your honor's good friend, was signed: P: G: van der voort in the margin: Macasser in Castle Rotterdam 1771 the 23: July JV: 97 65: From Maccasser the 24: October 1771:, To the Military Ensign Alexander Le Cerff Valiant, pious. From your honor's separate letter of the 22: August last, I have observed with pleasure that your honor has handed over the present to the King of Salemparang and had already held a verbal discussion with him, which I take as an indication that your honor has taken such measures as may serve to allow hoping for a good outcome from the further result, and that the principal aim intended in this will be achieved, as I cordially wish, and also that your honor will already have recovered again and thus will have carried the begun negotiation further, whereof I shall expect in due course a further report, as well as concerning what was further demanded of him. In place of the deceased Junior Merchant Pligt, From Maccasser the 24: October 1771:, Pligt, the Junior Merchant Linkers being appointed as Resident of Bima upon the esteemed approval of Their High Noblenesses, a proper transfer must therefore be made to the same of the cash and other effects resting there, which your honor doubtless will have taken into your possession in accordance with your instructions. For the rest, I refer to the letter addressed jointly to the said Linkers and your honor, authorizing your honor to give the same as much disclosure regarding his commission as was recommended to your honor by the instructions in respect of the late Resident Pligt. While after greetings I remain: stood below: your honor's good friend: signed: P: G: van der voort in the margin: Macasser in Castle Rotterdam the 6: October 1771. 177j 177
Dutch transcription
Van Maccasser Den 24: october 1771: aan zijn hoogheid gelieft Een huijs aan strand te wel geeven, hij zeijd dat als klaar was ik wier na toe gedragen ik was verwonder als ik in strant kwamen plas van Een huijs te kregen mijn Eenligd gedek wier geprenteren ik vragen waar dat huijs dat mijn de Koning hadt laten klaren maken de Sabandhaar zeijd dat geen ander plas voor mijn was, ik liet mij na boord dragen, ik kregen de Helewagt de Pete kors en ander dag nog slegt en zo drie dag agter malkander, ik liet mijn na Sumbauwa brengen om medicinen zienen te kregen en liet zijn hoogheid weeten als ik beter soude weesen wederom komen Souden. Dat 't Land zekerlijk nog wat voordele voor d'E Comp: soude kunnen opbrengen, namelijk de thiende van de reijst, die wel ten minste in 't Jaar soo veel soude kon„ ne opbrengen als de beijde provintie maros en Bon„ tham, maar om dit land te attacqueeren soude wel 300: goede militairen daar toe nodig weesen. Rand van Simbauwa weet ik geen productie voor 59 93 Van Maccasser Den 24: october: 1771:/ voor dE Comp: als Sappan hout, in sonderheijd am„ phiaen, ten Meesten voor deele zoude komen. ver„ dibiteeren mits de wad„ Joreesen aldaar van die Socitijt kan belet worden met geweld, 1. „ Jn tusschen ver„ „koop den onderdanige aan 't gedemandeerde dus verre te zullen hebben voldaan, terwijl hij de Eere geeft zig reverent te onder te„ Hend: /onderstond:/ wel Edelen groot Agtbaren heere :/ Lager u wel Ed: groot Agtb: 6 zeer onderdanige en ge„ hoor Saame dienaar was Van Maccassser Den 24: october 177:1:, /was geteekend:/ A: Lecerf: /:in margine:/ Bima in 's Comp„s vesting den 8: october 177 1771 V: 61 95 Van Maccassser Den 24: october 1771: Aan den onder koopman Matthijs van Rossum Resident aldaar Eersame, vroome, discreete Over het strafwaardig bedrijf van den Bonier Da„ 19 eeng Mam-a- Roen- I, vermeld bij uE: schrijven van den 20:' deser bij den koning van Bonij heb„ bende laten doleeren so heeft zijn Hoogh: niet alleen een eclatante satisfactie beloofd met dien deug niet te zullen doen aan seggen om ten eersten 's Comp: provin„ tien te ruijmen en in cas van de minste oppositie hem van kant te helpen, maar daar toe ook immediaat or„ dre gegeven, aan welker na koning ik dierhalven niet twijffele uiE: zal hier van ten eersten aan de regenten moeten kennis geven, haar voorhoudende, dat gelijk het mij veel aangenamer geweest is, dat het neemen van satis factie over dat geval aan mij is over gelaten, dan dat zij sig die Van Maccasser Den 24: october 1741 die zelfs hadden getragt te bezorgen, het overzulks ook voor haare eigen veijligheijt veel beter sal zijn bij soort gelijke ge„ vallen in den aanstaande in selver voegen te handelen, en altoosindagtig te zijn dat Comp„s protectie, die haar nooijt geweijgert sal worden als zij zig als gehoorsame onderdanen „waard is, dan het ooffenen van een ontijdige, wraake gedragen, hun veel meerder die veel onheijlen zoude kunnen na zig slepen. De in regten ves zittende Jnlandse vrouw Moemoe vermeld bij rs:s vroeger van den 16: husus, sal so spoedig doenlijk in goede verseekeering herwaarts gezonden en voor den aanstaande in agtgenomen moeten worden dat de b'antwoorde vraagpoinc„ ten door de ondervraagde in presentie van de getuijgen mede moeten onderteekend worden dat in deesen niet geschied is waar mede na groete blijve /onderstond:/ uE goede„ vriend /:was geteekent:/ P: G: van der voort / in margine /: macasser in't Casteel Rotterdam 1771 den 23: Julij JV: 97 65: Van Maccassser Den 24: octob„r 1771:, Aanden vendrig Militair Alexan„ op „der Le Eerff Dine Manhafte vroome. uit uE aparte van den 22: Augustus passato hebberbs met genoegen ontwaard dat uE: het geschenk aan den koning van Salemparang overhandigt en met den selven be„ reeds een mond gesprek gehouden had, het geen ik tot een blijk houde dat uE: sodanige maatregulen heeft ge„ nomen als strecken kunnen om een goed Succes van den verderen uijt slag te mogen hoopen en dat het voor„ naam oogmerk in deesen bedoelt sal bereijkt wor„ den, gelijk ik van harten wensche en zomeede dat uE: reets weder sal hersteld zijn en dus d'aangevange onder„ handeling verder sal hebben voortgezet, waar van ik eerlange en van het hem verder gedemandeerde nader verslag zal blijven te gemoed zien. In steede van den overleeden onder koopman Higt Van Maccasser Den 24: october 1771:, Higt op de g'eerde approbatie van Haar Hoog Edelhedens tot Resident van Bima aangesteld zijnde den onder koopman Linkers zo zal dan den selven behoorlijk Transport moeten wor den gedaan van de aldaar berustende Contanten en verdere effecten, die uE: ongetwijffelt, ingevol„ „ge van zijne Jnstructie sal hebben onder zig geslagen. voor het overige gedrage ik mij aan den brief die aan gem: Linkersen uE: te saamen gerigt is uE: qualificeerende om aan den selven in zo verre opening van zijne Commissie te geven als uE: ten aansien van wijlen de resident Pligt bij Jn„ Structie aanbevolen is Terwijl na groete blijve: /onderstond:/ uE: goede vriend: /geteekend:/ P: g: van der voort /:in margine:/ macasser in 't Casteel Rot„ 177j 177 terdam den 6: october 1771.
English
99 65: 71: From Maccasser, the 24th of October 1771 To the collective Dignitaries of Tambora Since all means employed by us to move the Tamborese to reconcile with their king have been fruitless, and they persistently continue to insist that another be placed over them, we have taken the resolution to depose the same from the throne, as has also taken effect through the demanding of the royal regalia. On that account, we qualify the collective dignitaries to proceed, in a full assembly of them all in the presence of the Resident Thomas Johannes Linkers, who is now crossing over thither, according to the custom of the country, to the election of a new king, so that, being presented to us for approval, he may subsequently come hither for the swearing of the contracts; admonishing them meanwhile to keep in view the well-being of land and people above their particular interests, and 9 From Maccasser, the 24th of October 1771; and thus to fix their choice upon a dignitary who is not only fully legitimate thereto, but who also possesses the required capacities to govern the realm in such a manner that peace is preserved in the same alongside the friendship with the other allies, and the contracts entered into with the Company are sincerely maintained; of whom, moreover, it may in particular be expected that he will avoid everything that could give cause to provoke aversion in the subjects against him, from which the entire downfall of the realm could easily flow, and which we hope will be prevented through the election of a worthy prince by our friends, to whom we wish lasting prosperity. Below stood: Written at Maccasser in Fort Rotterdam, the 3rd of October 1771. Was signed: P. G. van der Voort. From Maccasser, the 24th of October Anno 1771. 101 67: To the Kings of Bima, Sumbauwa, Dompo, Tambora, Sangar, and Papekat Usual preamble Furthermore, the Governor and Council at Maccasser make known to your Highnesses that, in place of the deceased Junior Merchant Higt, they have appointed as Resident of Bima the Junior Merchant Thomas Johannes Linkers, with whom they trust that your Highnesses will live in good concord and friendship, and will show to him the respect that is due to him as such, not doubting that he will conduct himself in like manner towards your Highnesses, both to the well-being of the Company's and your Highnesses' interests. We have ordered the same to investigate closely the disputes still pending between the Kings of Dompo and Sangar regarding the boundary demarcations of their lands, in order E From Macaser, the 24th of October 1771 that the same may be decided by us. We therefore wish to admonish your Highnesses to inform him thereof as much as possible, and to state with the required fidelity and sincerity to which of the two the districts and villages in dispute truly belong, so that an end may be put to this forever and all further estrangement, both between them and among your Highnesses in general, may be prevented, which is indeed detrimental to all, whereas unity and peace, on the contrary, will constantly be found advantageous, useful, and salutary for each individually and for all together. Below stood: Written at Maccasser in Fort Rotterdam, the 3rd of October Anno 1771. Signed: P. G. van der Voort. 69: 103 From Maccasser, the 24th of October 1771 Translation of a Malay letter written by Gustij Waijantaga to the Bimase Resident Volkert Thomas Higt. After ordinary compliments I hereby make known what was done by the Commissioner Lecerff, whom I loved very much, the more so because he was sent by the Right Honourable Governor-General for the delivery of a letter, which he then also requested me to answer to their High Excellencies and the Governor at Maccasser; and as I have understood that the Commissioner Lecerff has passed away, I trust that you will please grant proper transport to Maccasser for my letters addressed to His High Excellency and the Governor at Maccasser, along with my emissary when he arrives at Bima, From Maccasser, the 24th of October 1771, to be able to depart subsequently for Batavia; finding myself most highly compelled to send an embassy to the Right Honourable Governor-General so that the same may know my true opinion and intention, and I likewise may understand those of the Right Honourable Governor-General, to the end that the bad rumours or talk concerning us may take no hold upon anyone. Below stood: Written at Salemparang, in the village of Tandjong Karang, the 28th of the month Jumada al-Awwal in the year 1185. 74- 105 From Maccasser, the 24th of October 1771. Instructions for the Merchants Jodias Raket and Jan Hendrik Volt, going on a mission to the King of Boni: A certain Bonean, Daeng Manna-Roenn-I, who is said to be a nephew of the King of Boni, not having shrunk from attempting to force his way into the courtyard with a following of fully two hundred heads on the 18th of this month, on the occasion of my introduction at Maros, and thus, by addressing abusive terms of abuse to the Company's interpreter, who amicably tried to induce him to cease his undertaking, as well as by uttering very offensive expressions, among others calling our nation pig's flesh, greatly insulting the honour and respect of the Company; I have therefore deemed it necessary to make representations thereof to the King of Boni in significant terms, and therefore seen fit to commission you thereto. You
Dutch transcription
99 65: 71: Van Maccasser Den 24: octob: 177 Aan de gesamentlijke Rijksgrooten van Tambora Aangezien alle de door ons in 't werk gestelde midde„ len, om de Tamboreesen te bewegen zig met hunnen ko„ ning te versoenen vrugte loos zijn geweest en zij volstan „ dig blijven aanhouden dat er een ander over haar worde gesteld hebben wij het besluijt genomen om den selven van den Troon te ontzetten, gelijk dan ook gevolg genomen heeft door de afvordering van de Rijksornamenten: wij qua„ lificeeren uijt dien hoofde de gezamentlijke Rijk s„ grooten om in den volle vergadering van haar allen ten overstaan van den Resident Thomas Johan„ nes Linkers; die thans derwaarts overvaart na 's Lands gebruijke te treden tot de verkiesing van een nieuwen koning ten eijnde aan ons ter approbatie voorgedragen zijnde, vervolgens herwaarts op te komen ter beswering van de Contracten haar ondertusschen ver„ manende daar omtrent het wel wesen van land en volk boven haere bijsondere belangen in het oog te houden en 9 Van Maccasser Den 24: october 1771; en dus haare keuse te vestigen op eene vergrooten die daar toe niet alleen volkomen gewettigt is maar die ok de vereijschte bequaamheden om het Rijk te bestieren zodanig dat de ruste in het zelve nevens de vrindschap met de verdere bondgenoten gecon serveert en de Contracten met de Comp: aangegaan opregtelijk onderhouden worden, mitsgaders van den welken men in sonderheit verwagten mag dat alles mij den zal wat oorzaak zoude kunnen geven om af Heer in d'onderdaanen tegen hem te ver„ wecken waar uijt lichtelijk den geheelen ondergang van het rijk zoude kunnen voortvloeijen, en 't geen wij hoopen dat door de verkiesing van een waardig vorst sal verhoed worden door onse vrienden die wij een bestendige welvaart toe wenschen :/onderstond:/ Geschreven te Maccasser in 't Casteel Rotter„ dam den 3: october 171:/ was geteekent/ P: g: van der voort. Van Maccasser Den 24 Octob:r A„o 171. 101 67: Aan de Koningen van Bima, Sumbauwa, Dompo Tambora, Sangar en Papekat Gewone voor reden Wijdersmaaken den gouverneur en Raad te maccasser uw Hoogheden bekend dat zij in stede van den overleden onder koopman Higt tot Resident van Bima hebben aangesteld den onder koopman Thomas Johannes Linkers, met wien zij vertrouwen dat uw Hoog he„ den in een goede een vragt en vriendschap leven en aan den selven het respect bewijsen zullen dat hem als zodanig Competeert, niet twijffelende of hij zal zig ten opzigte van uw hoogheden inselver voegen gedragen beide tot welweesen van 's Comp:s en uw hoogheden belangen. wij hebben den selven gelast om de nog sweevende ge„ schillen tusschen de koningen van Dompoen Sangar over de limit scheijdingen hunner landen naauw keurig 't on„ der E Van Macaser de 24: ocober 177 versoeken, ten eijnde deselve door ons zouden kunnen worden beslist, wij willen uw Hoogheden dier halven vermaanen hem daar omtrend zo veel mogelijk tonder rigten en met de vereijschte trouwe en opregtheit op te geven aan welke van beide de in geschil zijnde distric„ ten en negorijen waarlijk zijn toebehoorende op dat hier van voor altoos een eijnde gemaakt en alle verdere verwijdering zo tusschen haar als tusschen uw Hoog heden in 't gemeen voorgekomen mag worden, die voor allen dog nadeelig is daar de eens gezindheijd en vreede in tegendeel voor een ieder af sonderen voor allen te samen steeds voordeelig, nuttigen heijlsaam zal worden bevonden :/ onderstond /: geschreven te Mac Casser in 't Casteel Rotterdam den 3: october A„o 1771:/ geteekent:/ P: g: van der voort. 69: 103 Van Maccasser Den 24: october 1771 Translaat Maleijdsche Brief geschreeven door gustij waij„ „antaga aan den Bimase Resi„ „dent volkert Thomas Higt. Na ordinair Complimenten Zo maake bij deezen bekent het verrigte door den Commis„ kant Le cerff die ik zeer bemint, te meer, om dat hij door den heer gouverneur generaal gesonden was, ter bestel„ linge van een brief dien hij mij toen ook verzogt heeft aan haar Hoog Edelhedens en de Heer gouverneur op Mac„ casser te beantwoorden, en dewijl verstaan hebbe dat den Commissiant Lecerff overleeden is, zo vertrouwe ik dat uE: mijne brieven gerigt aan zijn Hoog Edel„ heid en den gouverneur te Maccasser, benevens mijnen zendeling wanneer die te Bima komt behoorlijk transport Van Maccasser Den 24: october 1771:, transport na maccasser zal gelieven te verleenen om vervolgens naar Batavia te kunnen vertrec„ =ken, vinde mij ten hoogste genoodsaakt, om eene besen„ ding na den h: gouverneur generaal te senden op dat dezelve mijne regte meninge en intentie mogen wee„ ten en ik insgelijk die van die Heer gouverneur ge„ neraal mogen verstaan, ten eijnde de quade ge„ rugten of praatjes op ons bij de geen vat mogen hebben :/onderstond:/ geschreven op Salemparang. op de negorij Tandjong karang den 28: van de maand Jumadie Auwal in 't Jaar 1185: — 74- 105 Van Maccasser Den 24: october 1771: / Instructie voor de kooplie„ den Jodias Raket en Jan Hendrik volt, gaande in Commissie na den koning van Zeekeren Bonier Dam Manna-Roenn- I, die ge„ zegt woord een Neef van den koning van Bonij te zijn zig niet ontzien hebbende, om op den 18„' deser, ter gelegent„ „heijd van mijne voorstelling Te maros, met een gevolg van wel twee hondert koppen, met geweld in het erf te willen dringen en zo door het toevoegen van smade„ lijke scheld woorden aan 's Comp„s tolk, die hem in der minne tragte te beweegen zijn voorneemen te staaken als door het uijten van zeer lefive expressien /:onder anderen onse natie uijtscheldende voor varkense V„s d'eere en het respect van de Comp„e grootelijks te beledi„ gen; zo hebbe ik nodig g'acht daar over bij den koning van Bonij in Significante termen te doen voleeren en dierhalven goed gevonden uE: daar toe te Committeeren Bonij: uE:
English
From Makassar, 24 October 1771; You shall then present the case in question to the king, and that I regret that, having only just entered the administration, I must already bring my legitimate complaints to His Highness concerning this enormous and audacious act of one of his subordinates. That I, being obligated to watch over the honor and respect of the Company, trust that His Highness will not refuse me the satisfaction which, for the reparation of what has been suffered in this matter, I find myself compelled most earnestly to request by inflicting an immediate punishment upon the perpetrator of the aforementioned evil deed, and in order thereby to deter others from similar wicked enterprises, as well as to prevent all such disasters as might flow from such insolent enterprises, as would have occurred in this instance through the staging of an outright bloodbath had the Company's regents and subjects not been restrained by the Resident in their intention to attack this Daeng immediately, and had he subsequently not listened in time to the advice of his brother Daeng Tspie Roa to depart from there. Furthermore, 75: 107 From Makassar, 24 October 1771; Furthermore, you must also add here that Resident van Rossum, having immediately notified the Jennang of Maros of this case and requested satisfaction, the latter excused himself by saying that Daeng Manna Roengi was of His Highness's kin, and for that reason he did not dare lay hands upon him; likewise requesting His Highness to establish such orders there that all willful undertakings are opposed upon the first complaints of the Resident, and thus the safety of the Company's subjects in that region is secured. That, from the equitable sentiments and praiseworthy qualities of His Highness, and on the basis of the mutually existing friendship, I expect nothing other than that the requisite regard will be paid to these requests of mine and thus satisfaction will be given, since otherwise I shall hold myself completely guiltless of all the disasters that might arise in future in similar cases. Underneath stood: At Makassar, in in Castle Rotterdam, 22 July 1771. Was signed: P. P. van der Voort. To 1771. From Makassar, 24 October 1771. 75: 109 From Makassar, 24 October 1771; Right Honourable and Respected Sir, To the Right Honourable and Respected Sir Paulus Godofredus van der Voort, Governor and Director of this Celebes. The undersigned have the honor hereby to report that, pursuant to Your Right Honourable's esteemed order, yesterday afternoon at 5 o'clock, under escort of the ordinary cavalry guard, we proceeded to the King of Boni. After we had presented the charge received from Your Right Honourable according to the content of our Instruction to that monarch, His Highness appeared extremely angered; and ordered the Sulewatang and Gallarrang of Bontualaq to set out for Maros on the spot that very same evening, in order to dislodge Daeng Mandjaroengi from that region and the Honourable Company's territory there, 1771 From Makassar, 24 October 1771; to dislodge him, or, in case of the least resistance, to cut him down, and to bring his wife and children hither to His Highness. Furthermore, turning to the surrounding Boniers, he expressed his astonishment at the insolence of this Daeng Mandjaroengi, and how he, as a Bonier, had dared to insult the Dutch as pigs, whereas all of them, without exception, ought to be convinced that the Honourable Company alone is the one who delivered them from slavery and set them at liberty; that, therefore, they were not good Boniers but bad subjects, and would always be regarded as such by His Highness, who ever dared or might undertake to insult the Dutch or to injure them in any way. Further, 77: 111 From Makassar, 24 October 1771; Further, His Highness promised to give the necessary orders to the Jennang of Maros regarding how to conduct himself in similar cases, and especially to report to His Highness immediately in matters of any importance. With this, we took our leave and departed, with a friendly return greeting from His Highness to Your Right Honourable. Trusting to have carried out this commission according to Your Right Honourable's esteemed intention and pleasure, we have the honor to subscribe ourselves with due respect. Underneath stood: Right Honourable and Respected Sir. Lower stood: Your Right Honourable's humble and faithful servants. Was Van Makassar, 24 October 1771. was signed: J. R. Radet and J. H. Voll. In the margin: Makassar, 23 July Anno 1771. Instruction 79: 113 From Makassar, 24 October 1771; Instruction for the ordinary envoy of the Court of Boni named etc. It has long been known not only that formerly all sorts of smugglers and illicit traders have appeared and stayed on the islands of Bonerate and Kalaotoa, but experience itself has frequently confirmed this. In order to take the necessary measures against this, in the year 1764 His Highness's envoy Suro Walanna was sent thither by the then Governor and the King of Boni, provided with an appropriate Instruction to oppose and prevent the illicit admission of all such vagrants, which is contrary to the contracts; but since that envoy in the past year came etc.
Dutch transcription
Van Maccasser Den 24: october 1771:; riE: zullen dan den koning moeten voorhouden het geval in questie en dat het mij leet doet, dat ik maar even in het bestier getreeden, reets mijne regtmatige klagten bij zijn Hoogheijt moet inbrengen over dit en orm en stout bestaan van eene zijner onderhorige Dat ik verpligt zijnde voor d'eer en het respect van de Comp„s te waaken vertrouwe dat zijn Hoogheijt mij niet sal weijgeren de satisfactie dierk tot reparatie van het in desen geledene de Chin genoodsaakt ben op het ernstigste te versoeken door een dadelijke straffe 'toeffenen aan den uijtvoerder van de voorsz: ensveldaat en ten eijnde daar door anderen van dier gelijkboose onder neemingen af te schricken mitsgalders voor te koomen alle sodanige onheijlen als uijt des danige brutale onder„ „neemingen zoude kunnen voortvloeijen, gelijk in deesen zoude hebben plaats gehad door d' aanregting van een for„ „meel bloedbad, als's Comp„s Regenten en onderdanen niet door den Resident waaren tegen gehouden in hun voornee „men om deesen Dageng dadelijk te lijf te vallen en hij ver„ „volgens niet nogeven bij tijds geluijstert hadde na den raad van zijn broeder Daleng Tspie Roa om zig van daar te begeven. voorts 75: 107 Van Maccasser Den 24: octob: 1771: voorts zullen uE: hier nog moeten bijvoe„ „gen dat den Resident van Rossum van dit geval ten Eersten aan den Jennang Na„ ros kennisse gegeven en satisfactie verzogt hebbende, deesen zig verschoond heeft met te zeggen dat Daeeng Manna Roemn. I van zijn Hoogh„ds maagschap waare en hij zig, om die „ denzelven niet dierfde vergrijpen zijn Hooogheid reden aan almede versoekende zodanige ordre al„ daar te willen stellen dat alle moedwillige onderwee„ mingen op de eerste klagten van den Resident te„ „gen gegaan en dus voor de vrijligheijd van sComp„s onderdaanen om dien oord gezorgt worde Dat ik van de aquitable sentimenten en lof waardige hoedanigheden van zijn Hoogheijt en op fundament van de onderling subsisteerende vriend„ schap niet anders verwagte dan dat op deese mijne ver„ soeken het vereijscht reguard geslagen en dus satisfac„ „tie gegeven sal worden, dewijl ik andersints mij volstrekt onschuldig sal houden aan alle de onheijlen die in 't vervolg bij foortgelijke gevallen zoude mogen ontstaan :/ onderstond:/ =an Maccasser in in 't Casteel Rotterdam den 22.:' Julij 171 /: was geteekent:/ P: P: van der voort: Aan ixxj: Van Maccasser Den 24: octob: 177 1 75: 109 Van Maccasser Den 24„: octob: 1771; Dwel Edele Agtb: Heer Aan den wel Edele Agtb: Heer Paulus Godofredus van der voort Gouverneur en direc„ teur deser Celebes De ondergeteekende hebben de Eer bij deesen te dienen van Berigt, dat we, ingevolge uwel Edele Agtbares g'Eerde ordre gisteren nademiddag ten 5. uuren, onder Escorte der ordinaire luijter guarde, ons hebbend begeeven bij den ko„ ning van Bonij. Nadat we de bekomene last van uwel Edele agtb: volgens den Jnhoud onser Jnstructie aan dien vorst hadden voorgehouden, scheen zijne Hoogheid ten uijtersten ver„ „gramd; en gelaste den Coelewattang en glarrang van Bon„ 9 tualacq zig nog dien selfden avond op staande voet na Maros te begeeven, ten eijnde Daing Mandjaroen gi van deesen oord en sE Comp=s Territoir aldaar te doen 6 delogeeren - 1771 Van Maccasser Den 24: october 1771:, delogeeren, of ingeval van eenige de minste teegenkanting hem neer te leggen, en desselfs vrouw en kinderen herwaards bij zijne hoogheid te brengen. voorts zig na de ommestaande Boniers ƒ wendende betuijgde hij zijne verwonderin „ge over de brutaliteijt van deesen Dain Mandjaroengi, en hoe hij als een Bonier zig had durven onderstaande Hollanders te schelden voor varken n„o daar zij lieden alle, zonder uijtzondering, behoorden over„ tuijgt te weesen, dat DE Comp: alleen de geene zij die hen lieden uijt de Slavernij verlost en op vrije voeten gesteld hadde dat het derhalven geen brave Boniers maar slegte Subjecten waren en daar voor altoos bij zijne Hoogheid zouden gehouden werden die zig ooijt onderstonden of onder„ „neemen mogten de hollanders te „schelden dan wel op eeniger hande wijze te ledeeren. wijders 77: 111 Maccasser Den 24: october Vn Zwijders beloofde zijne Hoog„ 1 „heid om aan Jennang Maros de nodige ordre te zullen geven, hoe„ danig zig in diergelijke gevallen 9 te gedragen, en insonderheid om in zaa„ „ken van Eenig gewigt aan zijne Hoogheid ten Eersten verslag te doen: Hier meede namen w' afscheijd en vertrokken onder vriendelijke Con„ „tra groete van zijne hoogheid aan uwel Ed: Agtb: Jn vertrouwen van deese E Commissie na uwel Ed: Agtb: g'Eerde Intentie en genoegen te zullen hebben volbragt, hebben wij d' Eere met verschuldigde Eerbied te on„ der teekenen /:onderstond:/ wel Edele Agtb: Heer /:Lager/ uwel Ed: Agtb:s ootmoedige en Trouw ƒ: schuldige Dienaaren was 24 Van Maccasser Den 24. octob: 171. was geteekend:/ J„s Ra„ Ret en J: H: voll: =in Margine:/ „ Mac„ Den 23„e Ju„ Casser fo jexj lij A„o Instructie 79: 113 Maccasser Den 24: octob: 1771; Van Jnstructie voor den ordinaire zendeling van het Hof van Bonij ge„ naam &a. E. sa Het is van overlange niet alleen bekend dat wel eer op de Eijlanden Boneratte en Calauwd Sigal„ Cerley smokkelaars en sluijkers vertoond en op„ „gehouden hebben maar d'ondervinding zelfs heeft zulks meermaalen bevestigt. Om daar tegen de nodige voorsieninge te doen is in den Jaare 1764. door den doenmaligen Heer Gouverneur en den Koning van Bonij derwaarts gesonden zijn Hoogheijds sendeling & soeroe Walanna voorsien met een behoorlijke Instruc„ tie ten eijnde dongeoorloofde en tegens de Contracten „strijvende admissie van alle diergelijke swer„ „vers tegen te gaan en te weeren, dan vermits dien sendeling in het voorleeden Jaar komen &c „ d
English
Maccasser, 24 October 1771; [...] the death, and it being therefore necessary that another capable person be placed there again, His Highness has been pleased to appoint you thereto, wherefore this serves to instruct you in everything that must be observed and carried out by you, and which briefly consists of the following: First, that of all vessels arriving there, their passes must immediately be demanded, the same inspected, and upon finding that they carry spices, namely cloves, nutmegs, mace, cinnamon, or pepper, they must immediately be seized and, along with the crew, sent hither in secure custody; in which manner action must also be taken regarding those who bring opium from Banjermassing, Passir, or other places. Second, that all vessels arriving there without passes must likewise be seized and sent hither with crew and cargo, with the exception, however, of such as come only with provisions like coconuts, corn, and similar fruits. Third, that upon the appearance of foreign ships, they must be ordered to depart from there without coming ashore, and should they nevertheless do so, they must be seized and sent hither; and in case of violence, force may be met with force. Fourth, that there, without permission of the King, no trees may be felled to trade with or transport, and those who dare to do so shall be sent up to the disposal of His Highness; the inhabitants otherwise being left the freedom to fell as much as they need for their own use. Fifth, that no gambling tables may be kept there. All this being what is currently deemed necessary to prescribe to you, we shall expect a faithful execution of these orders, and the Governor will not fail, in case and as soon as proof thereof appears, to reward the same according to merit. At the bottom stood: Maccasser, in Castle Rotterdam, 5 August 1771. Was signed: P. G. van der Voort. Beside it stood: the Company's seal. Instruction for the envoys of the Honorable Company and the Court of Boni, named Daeeng Mandjareke, Lasoeppoe, and Soeroe Parangie, going on a mission to the King or Maradia of Bellanipa in Mandhaer. For the necessary information regarding the purpose of your mission to the King of Bellanipa, this briefly serves: That the Residents at Palembang, at the end of last year, sent to Batavia on the Company's bark De Vrijheijd various Mandharese who, having arrived there without passes, were detained as sea-robbers and vagabonds. That these people, whether through carelessness of the authorities or from other causes, found an opportunity to overrun that vessel and to murder the crew, with the exception of a few who escaped, and subsequently made off. That information has since been obtained: First, how a certain Poeana Tappa and Poeana Sinda, both subjects of the King of Bangaij belonging under the jurisdiction of the Maradia of Bellanipa, were the principal ringleaders of that rabble and the most guilty of the surprise of the bark and the murder of the crew. Second, how they, after fulfilling their lust for murder, turned their prow toward Passier, divided the cargo among themselves and the other accomplices, and sold the vessel to the Sultan of Passier. Third, how subsequently the cargo, which consisted of 1312 picols of tin and eight picols of white pepper, was transported from Passier to Bangaij, where Poeana Tappa and Poeana Sinda reside. Although it is beyond all doubt for us that this insolent and punishable conduct of His Highness's subjects has already long since come to his knowledge, we shall nevertheless not enter into an inquiry as to what the contract between the Company and the rulers of Mandhaar, existing since the year 1674, which was renewed and sworn to anew by them seven years ago, obligates the Maradia of Bellanipa. We deem it sufficient to charge you, as soon as you arrive at Bellanipa, to present yourselves to the Maradia and to request him on our behalf and in the name of the Honorable Company: First, to immediately cause the aforementioned persons of Poeana Tappa and Boeana Sinda to be taken into custody, along with all such of their accomplices as reside under His Highness's dominion, in order to be surrendered to the Honorable Company. Second, to likewise cause the aforementioned bark, with its equipment, ammunition, and standing and running rigging, to be returned; but should this be utterly impracticable, then immediately to ensure that the value of all these, together with that of the cargo, be paid to the Company. Furthermore, letting the same know that we [...]
Dutch transcription
Maccasser Den 24: october 1771; Vat 't overlijden en 't dus nodig is dat weeder een ander bequaam persoon aldaar geplaats worde, heeft het zijn Hoogheid behaagd uw daartoe te benoemen, weshalven deese diend tot onderrigting van alle het geene door denselven g'observeerd en betragt sal moe„ ten worden en kortelijk hier in bestaat. p„s Dat alle alle de aldaar komende vaartuijgen opstonds haare passen of g'eijscht, deselve gevisiteerd en bij bevinding dat se specerijen namentlijk Nagulen, Nooten, foelij Can„ neel of peper in hebben ten eersten in beslag genomen en ne„ vens het volk in goede verdeekering herwaarts gezonden moeten worden, in hoedaniger voegen ook gehandeld diend met de zulke die van Banjermassing, pas„ Sir of andere plaatsen amphioen aanbrengen. 2„e Dat alle vaartuijgen sonder passen aldaar aankomende almeede aangeslagen en met volk en Lading herwaarts gezonden moeten worden, met uijtzondering nogthans van de zodanige die alleen met levensmiddelen als klappers Iagon en diergelijke vrugten komen. Dat 81 115 Van Maccasser Den 24: october 1771: Dat bij verschijning van vreemde schee pen haar moet aangezegt worden om dan daar te vertrecken Sonder aan de wal te komen, en ingevalle zij zulks egter doen mogten de zodanige opgevat, n ter herwaarts sending, mogende in cas van geweld zulks met geweld te keer gegaan worden. 4:o Dat aldaar sonder permissie van den koning geen boomen om verre gekapt worden om daar meede handel te drijven of de selve te vervoe„ ren; sullende de geene die sulks onder„ staan ter dispositie van zijn Hoog„ heid opgesonden worden, aan d' Jngezee„ tenen voor 't overige vrijheijd gelaaten wordende zo veel te kappen als zij tot eijgen gebruijkt nodig hebben. Dat aldaar geen top tafels mogen ge„ 5: houden wierden dit alles zijnde wat men voor tegenwoordig nodig geoordeeld heeft rw: 49 Van Maccasser Den 24: october 1771; uw voor te schrijven zullen wij een getrou„ we uijtvoering van deese beveelen verwag„ ten en den gouverneur niet nalaaten ingevalle en So dra daar van blijken voor komen het zelve na verdiensten te be„ loonen /onderstond/: Maccasser in 't Casteel Rotterdam den 5„e Augustus 1771: /:was geekent:/: P: G: van der voort (: ter zij„ de stond/ SComp„s Zegel. Instructie 85: 517 Maccasser Den 24: octob:r 1741; Instructie voor de zendelingen van de E' Compagnie en het Hof van Boni, genaamd Daeeng Mand„ Jareke Lasoeppoe en Soeroe Paran„ „gie, gaande in Commissie naar den ko„ „ning of Maradia van Bellanipa te Mandhaer. Tot de nodige onderrigting van het oogmerkriwer afsending na den koning van Bellanipa, diend kortelijk Dat de Residenten te Palembang, in het laast van het voorleeden Jaar met 'sComp„s Bark de vrijheijd na Batavia hebben gezonden, diverse mandhareesen, die aldaar sonder passen aange„ komen, als zee schuijmers en swervers zijn ag„ terhaald. Dat dit volk 't zij door onvoorsigtigheid van d' overheden of uijt andere oorsaaken, gelegentheid heeft gevonden om dat vaartuijg af te loopen en d Equipagie da GGee Van Maccasser Den 24: octob: 1771; Equipagie, op weijnige na, die het ontkomen zijn, te vermoorden, en vervolgens zig absent te maaken. Dat men zedert narigt heeft erlangd. P„r Hoezekere Poeana Iappa en Poeana Snida, beide onderdaanen van den koning van Bangaij gehoorende onder het ressort van den raradia van Bellanipa de voornaamste hoofden van dat gespuijs en de schuldigste zijn aan de overrompeling van de bark en den Moord der scheepelingen. 2„e Hoez' na het volvoeren van hun moord-lust den steven na Passier gewend, de lading onder hunen de verdere meede pligtige verdeeld en het vaartuijg aan den sulthan van Passier verkogt hebben. 3„e Hoe vervolgens de lading, die bestaan heeft in 1312: picols thin en agt picols witte peper van Passier na Ban„ „gaij is vervoerd, alwaar Poeana Tappa en Poeana Sinda woonagtig zijn. Of schoon het nu bij ons buijten allen twijffel word gesteld dat dit Hout en Strafwaardig be„ staan van zijn Hoogheijds onderdaanen bereeds voorlange te zijner kennisse is gekomen, zullen wij F 85: 119 Le Van Maccasser Den 24: octob: 1761; owij nogthans in geen ondersoek treeden, waar toe het Contract tusschen de Comp:e en de vorsten van Man„ dhaar Subsisteerende van den Jaare 1674, 't welk eerst voor seven Jaaren gerenoveerd en door haar op nieuw b'eedigt is, den Maradia van Bellanipa komt te verpligten. wij oordeelen het genoeg uw te gelasten om zo dra deselve te Bellanipa zullen weesen g'arriveerd zig bij den Maradia te begeeven en den selven on„ sent wegen uijt naam van dE Comp: te versoeken. Om ten eersten de voorm: persoonen van Poeana Tappa en Boeana Sinda in verzeekering te doen neemen, ne„ „vens alle zodanige hunner meede pligtige als zig onder zijn hoogheijts heerschappij ophouden, ten eijnde aan d' E Comp„e overgeleverd te worden. 2„e Om de voorsz: bark met dies equipagie en ammonitie nevens dies staand- en lopend touw werk, ingelijks te doen restitueeren dog zulks volstrekt niet doenlijk zijnde als dan ten eersten te bezorgen dat de waarde van het een en ander nevens die van de Lading aan de Compagnie voldaan worde. Voorts aan den zelven te kennen geevende dat wij P„r niet