VOC English

Dutch East India Company records, translated and anchored to the scan.

Inventory 3389

Japan · 812 pages · 372 segments · open at the Nationaal Archief ↗

NL-HaNA_1.04.02_3389_0231 view scan ↗

English

The Tidorese make bad use of the gunpowder. The governor appeals to the Resolution and letters. Example of the ferocity of the Alfurs, whereby a good intention was rendered fruitless. On account of His most esteemed orders to settle the princes' accounts, moreover, the provision of gunpowder to those of Tidor was even less advisable in the past, since it only gave them encouragement to continue the hostilities against the Ternatans, and even boldly to use it against the vessels of our residents, of which, if it were fitting here, I could cite more than one example. From the reading of the passionate Tidorese letter, one would almost have to conclude that it had depended on me alone to curb the wantonness of the Ternatan Alfurs; seeing that the hostilities committed by those mountain peasants are thereby not indistinctly attributed to my neglect of duty or carelessness. To prove the contrary and to demonstrate the absurdity of this contention, I appeal to the sent resolutions and letters, which contain convincing proofs of the trouble that I, together with the other council members, took in the past year to pacify the Moluccans, and to persuade Ternate's king to calm the Alfurs. Yet how difficult it is even for this, their territorial prince, to govern this unruly people and keep them in order, I experienced to my regret in the past year on the occasion when I, accompanied by the last-mentioned prince, escorted by some kora-koras and by about thirty small proas with Alfurs, made an expedition to the land of Sassa, with the good intention of removing from there by our authority some of that nation who were still lingering here and there along the seaside in that region, to the end that they would cause no nuisance on the nearby beaches of the island of Tidor. But we had barely advanced a mile from the castle when the Alfurs who were in the retinue of their king, having become impetuous and exuberant by his very presence, swiftly dashed ahead in their light vessels toward Tidor, where they had already killed a man before they could be overtaken and recalled, notwithstanding that the translator Hemmekam together with the Ternatan Shahbandar Mistaha were dispatched after them, who nevertheless restrained these mountain peasants from committing further hostilities on that day. Thus, the good intention that Ternate's king and I aimed for through this inspection of the beaches was unexpectedly frustrated by an accident that one could not possibly have foreseen or prevented; and in the meantime, the malice of the Tidorese secretary goes so far that he writes about this incident just as if it had occurred with the connivance of this Government. However, I do not deem it fitting to extend my private apology any further in a letter in which I have the honor of conversing with your High Nobilities on Company affairs, and I shall therefore depart from this vexing matter, in the firm confidence that time, which reveals the truth of all things, will further convince your High Nobilities.

Dutch transcription

De Tidoreesen maeken een quaadge „bruckt van het buskruit de gouverneur zig op de Resolutie en brieven. voorbeeld van de woestheijd den alfoeren. waar door een goed voorneemen vrugteloos werd gemaakt ter oorsaeke van Hoogst desselfse st: de ordres om dervorsten reekening te vereffenen. van en booven was de verstrekking van Buskang aan die van Tidor, in het gepasseerde, daar nog minder geraeden, dewijl hun zulks maar voet gaff om de vijandlijkhee„ „den teegens de Ternateenen voorttesetten, en zig selfs daar van stoutelijk tegens de vaartuijgen onser ingese„ „tenen te bedienen, waar van ik zoo het hier te Pas quam, meer als een voorbeeldt zoude kunnen aan„ „haelen. Uijt de lecture van de passieuse Tidoreese brieff zoude men haast moeten besluijten, als off het maar alleen aan mij had gestaan, om den moetwil van de Ternaatse Alfoeren te beteugelen; aange„ „sien de gepleegde vijandelijkheeden dier berg-boeren daar bij, niet onduijdelijk aan mijn pligt versuijm off agteloosheijd werden toegeschreeven. Tot zijne verantwoording beroept Om het tegendeel te bewijsen, en de ongerijmtheijd van dit sustenue aantetoonen beroepe ik mij op de overgesondene resolutien en brieven, die overtuijgen„ „de blijken inhouden van de moeijte die ik, benevens de verdere raadsleeden in het gepasseerde Iaar hebben genomen, om de Moluccanen te bevreedigen, en Ternaats koning te permoveeren van de al„ „foeren tot bedaering te brengen. / Dog hoe beswaar„ „lijk het zelfs deesen hunnen Landvorst valt om dit tomeloos volk te bestieren, en in order te houden heb ik in den voorleeden jaare tot mijn leetweesen ondervonden bij gelegentheijd dat ik met laast„ „gemelden vorst, verselt van Eenige corre corres en van circa dertig kleene Praauwties met alfoeren, en tog die deed naar het land sassa, met het goede oogmerk om sommigen van die natie, dewelke sig daarop streeks nog hier en daar aan de zee kant ophielden, door ons gesag van daar te voeren, te einde zij geen overlast zouden doen op de daar ontrent geleegene stranden van het Eijland Tidor: maar wij waaren naauwlijks een mijl van het casteel gevor„ „dert, off de alfoeren die onder het gevolg van hun koning waaren, thans driftig en uijtgelaeten geworden door desselfs praesentie, snelden schielijk met hunne ligte vaartuijgjes voor uijt na Tidor, alwaar zij reets een manspersoon om het leeven hadden ge„ „bragt, voor dat men hen konde agterhaelen en te rug roepen, niet teegenstaande de Translateur Hem„ „mekam benevens de Ternaatse Sabandhar Mista„ „ha, ijbings op hen waaren afgesonden, die deese berg boeren egter te dier daege van het begaan van verdere vijandlijkheeden hebben wederhouden. of Het goede oogmerk dat Ternaats koning en ik door deese visi„ „tatie der stranden hebben bedoelt, is dus onverhoopt te leun gestelt door Een ongeval dat men onmogelijk heeft kunnen voorzien off verhinderen; en ondertus„ „schen gaat de quaataardigheijd van den Tidoreesen secretaris zoo verre, dat hij over dit geval eeven eens schrijft als off het zelve met oogluiking deeser Regeering was geschiet. Maar ik oordeele het niet betaemelijk mijne Particuliere apologie verder uijtte breiden, bij een brief, waar in ik de Eere hebbe uw Hoog Edel„ „heeden over compagnies affaires te onderhouden, en ik zal daarom van deese verdrietige sterffe afscheijden: in het vastvertrouwen dat de tijd, die de waarheijd van alles ontdekt, uw Hoog Edelheeden goede nog: 137

NL-HaNA_1.04.02_3389_0232 view scan ↗

English

Tidore complaints about four Ternate potentates Which the governor cannot refute Proposal to employ the Radja Moeda for this purpose Necessity of two expeditions to complete that work Which should have taken place under the supervision of the Radja Moeda Who are excused by their king Thoughts of Their Honors [illegible] extirpation at Maba 67 139 will further convince of my innocence and bring to light the calumny of the cunning Pattani secretary; for I know myself to be clear of his unfounded accusations. Since the Tidore complaints in their letter also extend over four Ternate subjects, namely both the Sangajis of Gammalamma and Kokoja, as well as the Imam Ibrahim and Hukum Toego, whom they regard as heads of the mutineers, I have already several times attempted to persuade the King of Ternate to send these stumbling blocks to Batavia, in order to give no occasion at least from his side for estrangement with his neighbor. But His Highness has become agitated every time I spoke to him about this, making known to me how many of his subjects were already murmuring that they always had to be the sacrifices of Tidore fury, so that he could not resolve to punish these people on account of the zeal they had displayed in his service and for the protection of their country, at a time when a multitude of Tidore chiefs who were convicted of their misdeeds continued to live unpunished in their fatherland. And considering that I have not been able to refute this declaration of the King with any well-founded reason, I have since not pressed him about this deportation; and I also think that the Tidorese may well desist from these complaints, if they take the association with the Ternate Court to heart. Whereas Your Right Excellencies would have liked to see that I had consented in the past year to the proposal of the Radja Moeda of Tidor to help extirpate the spices at the head of his men in the lands of Maba, Weda, and Pattani, it grieves me very much that the reasons which caused me to decide at that time to reject the proposal of the Crown Prince did not appear plausible to Your Right Excellencies, because Your Right Excellencies are of the opinion that it would have been better had this expedition proceeded under his supervision, in order to reinforce the work through his presence and make it proceed more quickly, which Your Right Excellencies otherwise feared would require more than one mission; just as now two expeditions to those lands will certainly have to be made, if Your Right Excellencies wish to have the same extirpated after the military execution there has been completed and the armada has returned: unless Your Right Excellencies think fit to have the spice trees in those places rooted out by the crew of the war armada immediately after the war expedition; regarding which I humbly request to be further instructed. For if it should not please Your Right Excellencies to employ these troops for the rooting out of the spice trees, this extirpation work could still indeed be carried out under the supervision of the aforementioned Crown Prince, whenever Your Right Excellencies are pleased to enable me to do so by relief of military personnel: since it is undeniable that on such an occasion

Dutch transcription

Tidoreese klagten over vier Ternaatse stenpotenaaren „digt werden. Het geen de gouverneurniet kan wederleggen Voorslag om de Radja Noodzaekelijkheid van Twee togten om datt werk te volvoeren Die onder het opzigt van de nog in't vervolg van mijn onschu zal overtuijgen en de caluinie van den listigen Tn deesen secretaris Pattani. aan den dag brengen; want ik kenne mij zuijver van desselfs ongefundeerde aanklagten Dewijl de Tidoreese klagten zig bij hunne brieff meede uijtstrekken over vier Ternaatse onderdae„ „nen, naementlijk de beide senghadjes Gamma„ „knorra en kokoja, benevens den Jman Ibrahim en Hoekum Toego, die zij als hoofden der muitmae„ „kers aanmerken, heb ik ol eenige malen besogt om den koning van Ternaten te beweegen van deese steenen des aanstoots na Batavia te versenden, ten einde ten minsten van zijne kant geene aanleijding Radja Moeda moest geschit zijn tot verweijdering met zijnen nabuur te geeven: Dog zijn Hoogheid is telkers driftig geworden, als ik hem hier over heb gesprooken, mij te kennen geevende hoeveele zijner onderdaenen nu reets Die door hun koning verontschul„ murmureerden dat zij altoos de slagt offers van de Tidoreese woede moesten zijn, zoo dat hij niet konde besluijten, deese menschen te straffen weegens den ijver die zij in zijnen dienst, en tot be„ „scherming van hun land hadde betoont, in een tijd dat een menigte van Tidoreese Hoofden die van hunne enveldaeden overtuigt waeren, straffe„ „loos in hun vaderland bleeven woonen. En aan„ „gesien ik deese betuiging des konings met geen gefundeerde reeden heb kunnen wederleggen, heb „houden: en ik denke ook dat de Tidoreesen wel van deese klagten mogen desisteeren, indien ze de assopiatie met het Ternaatse Hoff ter herte neemen. de Nademaal uw Hoog Edelheeden gaarn gesien hadden, dat ik in het gepasseerde Jaar had bewilligt in de propositie van den Radja Moeda van Tidor om aan het hoofd van de sijne de specerijen te helpen exterpeeren op de landen van Maba Weda en Pattani, is het mij zeer leet dat de reedenen die mij te dier tijd hebben doen besluijten om de voorslag van den kroon„ „prins van de hand te wijsen, uw Hoog Edelheeden niet Plansibel zijn voorgekoomen, om dat Hoogst deselve van gevoelen zijn, dat het beeter zoude zijn geweest dat deese togt onder zijn opsigt voortgang hadde genoomen, ten einde het werk door desselfs praesentie kragt bij te setten, en spoediger voort„ „gang te doen neemen, het geen uw Hoog Edelheeden andersints bedugt waeren, dat meer als Eene be„ „zending zoude vereijsschen; gelijk nu zeekerlijk twee togten na die landen gedaan zullen moeten werden, indien Hoogst deselve deselve ge-estipeert gelieven te hebben, na dat de krijgs executie aldaar volbragt, en de armade te rug gekeert zal zijn: Ten waere uw Hoog Edelheeden goedvonden om direct na de oorlogs Expeditie de specerij boomen op die plaatsen door de man„ „schap der krijgs armade te ladten uijtroeijen; waar on„ „trent ik ootmoedig versoeke nader onderrigt te mo„ „gen werden. want indien 't Uw Hoog Edelheeden niet mogte behaegen om dit krijgsvolk tot de uijtroeijing der specerij boomen te Emploijeeren, zoude dit Exstir„ „den kroon kroon Prins uijtgevoert kunnen werden, wanneer uw Hoog Edelheeden mij door ontset van Militairen daar toe in staat gelieven te stellen: dewijl het ontegensprekelijk is dat men bij dusdanige ik hem zedert over deese versending niet onder „ Moeda daar toe te enploijee„patie werk als nog wel onder opsigt van meermel„ gelegentheijd Gedagten van H:H 67 stirpatie te Mabe 139 „ren Nademaal

NL-HaNA_1.04.02_3389_0233 view scan ↗

English

Obstinacy and bad behavior of the Tidorese. Difficulty of convicting this Radja Moeda of the murder of Miss Wolff, as well as of the invasion made on Macquian. The governor does his best to have Djabij brought here. Tidore king's letter about that subject. The young king was acquitted of it through an unfounded Tidorese letter. Djabij accused of this murder and is by the same on Tidor... Determination of a gift for the Radja Moeda, and on what conditions his presence can be useful. opportunity much good might be hoped from his presence, if one were assured that he acquitted himself properly, and the Tidorese changed their nature to such an extent that, like other nations, they obeyed the orders of their princes and chiefs, about which that licentious people usually care little: for far from inclining themselves toward improvement, their conduct daily provides us with new examples of obstinacy, seeming solely intent on thwarting our extirpators and causing all kinds of difficulties, as was evident again during the last extirpation of Poelo Piesang, the good outcome of which is solely to be attributed to the patience and good conduct of the commissioners Semet and Lippens. Upon your Right Excellencies' request to know wherein the acknowledgement for the Prince's assistance should consist, I have the honor respectfully to inform the same that if all the spice crops at the frequently mentioned three negorijs were successfully eradicated under his command, and such an expedition had a fortunate outcome in all other respects, the aforementioned young prince, in my opinion, might well be favored by your Right Excellencies with a gift of One Thousand Rixdollars in linens and cash. I also take the liberty to represent to your Right Excellencies that it will be very difficult to convict the aforementioned Radja Moeda that he or his people had sullied themselves with the murder of Miss Wolff and her retinue; and I think that it will be equally difficult to prove that young king guilty of having taken part in the hostile invasion of Macquian; since the accusers would absolutely have to be confronted with him to bring him to a confession, which no native will ever dare to undertake for fear of being exposed to the prince's vindictiveness. In proof of this assertion, it will not be unserviceable to add here how a certain slave, named Djabij, who in the past year was also among the retinue of the aforementioned Miss Wolff at the time this misfortune befell her, spread the first rumor here that this atrocity had been committed in the presence of the Radja Moeda. And if one is to give credence to the Tidorese accounts, this same slave subsequently alleged again on Tidor that the Tobelorese Alfurs had killed this woman, as your Right Excellencies will be able to observe in more detail from a letter that Tidors prince wrote to this Ministry on the 22nd of February for the exoneration of his son. But since the excuse set down therein appeared to the council as well as to myself, in our secret meeting of the 1st of March, very far-fetched and improbable, I instructed the junior merchants van Renesse and van de Walle, who were about to depart on a commission to Tidor around this time, in their instructions to do their best to have the said slave Djabij come here once, and to that end to approach the Tidorese prince with proper respect that...

Dutch transcription

Malstertigheid en slegt gedrag voor de Radja Moeda Bezwaarlijkheid om dezen Radja Moeda van de moord De gouverneur doet zijn best om Djabij hier te doen koomen Tidoreese konings brief over daar van vrij gesprooken De jonge koning werd door eene Als mede van de gedaane in„ vasie op Maoquian gelegentheijd veel goedts van desselfs praesentie zoude moogen hoopen, indien men verseekert was dat hij zig na behooren queet, en de Tidoreesen in soo verre van aard veranderden, dat zij gelijk andere naties gehoor„ gaven aande beveelen van hunne vorsten en opperhoofden, waar aan dat losbandig volk zig doorgaans weijnig stooren: want verre van zig tot beterschap te schikken, levert hun gedaag ons dagelijks nieuwe voorbeelden uit van halsterrigheijd, als zig eenelijk schijnende toeteleggen om onse exstirpatieers den voet dwanrs te setten en allerhande moeilijkheeden Djabij met deese moord betigt te verwekken, gelijk bij de laast gedaene exstikpatie van Poelo Piesang wederom is gebleeken, waar van den goeden uijtslag eenelijk aan het gedult en goed gedrag der commissianten Semet en Lippens is toe te schrijven. Bepaaling van een geschenk Op uw Hoog Edelheedens requisit om te weeten waarin de erkentenis voor des Prinssen assistentie zoude dienen te bestaan, heb ik de eere Hoogst deselve in Eerbied te bedeelen, dat bij aldien al het specerij gewas op meermelde drie Negorijen met een goed /succes onder zijn commando wierd uijtgeroeijt, en dusdanige togt in alle andere opsigten een gelukkige dat sujet uijtslag had, meermelde Ionge vorst, mijns bedun„ „kens, wel door uw Hoog Edelheeden begunstigt zoude mogen werden met een geschenk van Een Duijsent Rijxdaalders in Lijwaeten en contanten. Ook neem ik de vrijheijd uw Hoog Edelheeden te ven Juffaouw wolff te overtuigen vertoonen dat het seer beswaarlijk zal vallen meer„ „melden Radja Moeda te overtuijgen, dat hij off de zijne zig met den moord van Juffrouw wolff en haar gevolg zouden hebben besoedelt; en ik denke dat het Eeven moeielijk zal zijn, dien Jongen koning waar te maeken van deel te hebben gehad aan den vijandelijken inval op Macquian; aangesien de aan„ „klaegers absolut teegens hem geconfronteert zouden moeten werden om hem tot bekentenis te brengen, het geen zig nimmer eenige inlander zal durven onderstaan uijt vreese van aan des vorsten wraak„ „sugt ge=exponeert te zijn: Ten bewijse van di= sus„ „tenue, zal het niet ondienstig zijn hier bij te voegen, hoe seekere slaaf, Djabij genaamt die in het gepasseerde jaar mede onder het gevolg van ge„ „melde Juffrouw Wolff is geweest, ten tijde haar dit ongeluk is overgekoomen, alhier het Eerste gerugt heeft verspreit dat deese enveldaat ten bijweesen van den Radja Moeda zoude zijn gepleegt. En zoo men aan de Tidoreese verhaelen geloof moet slaan, had En word door dezelve op Tidor dese zelve slaaff naderhand wederom op Tidor voor„ „gegeeven dat de Tobilse alfoeren deese vrouw om het leeven hadden gebragt, zoo als uw Hoog Edelheeden omstandiger zullen kunnen ontwaeren bij een brieff die Tidors vorst op den 22:n Februarij tot zuijve„ ongefundeertheit van eene „ring van zijn zoon aan dit Ministerium heeft geschreeven, Dog dewijl de daar bij ter nedergestelde verontschuldiging den raad zoo wel als mij, in on„ „se secreete bij Eenkoomst van den 1:e maart, zeer ver gesogt en onwaarschijnlijk voorquam, hebbe ik de onderkooplieden van Renesse en van de walle die ontrent deesen tijd in Commissie naar Tidor stonden te vertrekken, bij hunne Instructie gere„ „commandeert van hun best te doen om gemelde slaaff Djabij Eens herwaards te doen koomen, en den Tidoreesen vorst ten dien einde met behoorlijke dat eerbied En op wat voorwaarden zijne praesentie van nut kan zijn der Tidoreesen. 141

NL-HaNA_1.04.02_3389_0234 view scan ↗

English

This Djabij appears here. The conclusion drawn from this is disadvantageous to the Tidorese. To abandon the accusation against the young king. From Paulus Schaar's compensation, nothing has yet come. The envoys from Ternate and Tidore were also addressed on this matter. Several representations were made against the incursions of the Papuans on Ceram and Boero. To respectfully submit that his representations concerning the innocence of the young king would have made a far greater impression on the council members if the aforementioned Djabij, who acquits the Tidorese nation of this murder, had been sent hither and had given such favorable testimony before the full council. Notwithstanding that His Highness had already previously informed me through the postholder of his intention to send the aforementioned Djabij over shortly, and moreover, as appears from the report of the aforementioned commissioners, dated March 10, that the king had repeated that promise to them, he has nevertheless never appeared here. When one furthermore considers that the rumor he spread here in the year 1772 completely differs from the account he gave on Tidor of that murder, one cannot, in my judgment, infer anything other than that this latest testimony was given at the instigation of that nation, and therefore not the slightest reliance can be placed upon it, since they did not dare to risk sending the aforementioned Djabij hither, probably for fear that he might again retract his latest statements, or give a deposition not in accordance with the views and pretenses of the Tidorese court. Proposal to abandon the investigation into the young king. Because of the aforesaid, I take the liberty of submitting to Your Right Excellencies' consideration whether it might not be best to refrain both from further investigating this case and from the accusation that the crown prince was present at the invasion of Macquian; while I shall not fail to give Your Right Excellencies the requisite notice should I happen to discover anything further regarding this matter. Your Right Excellencies may also rest assured that I have on several occasions caused the most emphatic representations to be made to the Tidorese court against the continual incursions of the Papuans on Ceram, Boero, and elsewhere in the Amboina districts. And since at times some exiled Tobelo Alfurs mingled among the Papuans, I informed the envoys of both kings again during the collection of the gifts from Your Right Excellencies that the robberies and outrages were increasing rather than decreasing, admonishing them in the most emphatic terms to notify their kings thereof and to lend a helping hand to compel such robbers by force of arms to desist from their misdeeds and incursions; which these emissaries have also promised and undertaken. Thus we must now wait and see whether our admonitions and their promises will produce any good effect. Notwithstanding that I have also frequently urged the King of Tidor to compensate the losses suffered by the former gunner Paulus Schaar, I must nevertheless, to my sorrow, testify that all our representations and admonitions, and the subsequent Tidorese promises, have to this day been fruitless. And although the commissioners Van Renesse and Van de Walle, in their submitted report inserted into the separate resolution of March 12, indicate: while ƒ never. 143

Dutch transcription

Deze Djabij verschijnt hier .T. Besluit hier uit opgemaekt is nadeelig voor de Fiavreesen der beschuldiging des jongen koning aftezien schaars schaede is nog niets gekoomen. De afgezanten van Ternaten en Tider hier over meede onderhouden scheiden vertogen gedaan, tegens de eerbied voor te houden, dat zijne vertoogen weegens de on„ „schuld des Jongen konings, veel meer indruk bij de raadsleeden zouden hebben verwekt, zoo meermelde Dja„ „bij die de Tidoreese natie van deese moord vrijspreekt, Bij het Tidoreese hof zijn ver„ herwaards was gesonden, en dusdaenig favorabel getuij„ stroperijen der Papaen op Ceram „genis in den vollen raad hadde gegeven. Niettegenstaan„ „de zijn Hoogheijt mij nu reets van te vooren door den Posthouder hadden laeten zeggen van voorneemen te zijn om meermelden Djabij eerstdaags over te zenden, en dat booven dien uijt het Rapport van Eevenge„ „noemde Commissianten, de dato 10:e Maart koomt te blijken, dat de koning die belofte aan henlieden had ver„ „haald, is deselve hier egter, nooijt verscheenen: als men nu daar en booven nagaat, dat het gerugt 't geen hij hier in den jaare 1772: heeft verspreijdt, ten Eene„ „maal varieert van het verhaal dat hij op Tidor van die moord heeft gedaan, kan men daar uijt mijns oordeels, niet wel anders opmaken, als dat dit laaste getuigenis op instigatie van dien land aart is geschiet, en dierhalven daar op de minste staat niet is te maaken, nademaal men niet heeft durrven waagen om meermelden Djabij herwaards te zenden, denkelijk uit vreese dat hij zijne laatste van de vergoeding van Paulus gesegden wederom mogt retracteeren, dan wel een depositie geeven niet overeenkomstig met de inzigten en voorgaeven van het Tidoneese Hoff. Propositie om van het onderzoek Om het voorverhaalde neeme ik de vrijheijd Uw Hoog Edelheeden in consideratie te geeven, of het niet maar het beste zoude zijn, om zoo wel aftezien van het verder ondersoek van dit geval als van de betigting dat de kroon prins bij de invasie op Macquian present zoude zijn geweest: terwijl ik niet zal nalaaten UW Hoog Edelheeden de vereischte kennis te geeven, wanneer ik dieswegens iets naders mogte koomen te ontdekken. uw Hoog Edelheeden gelieven meede verseekert te zijn, dat ik bij het Tidoreese hof verscheijde reijzen de nadrukkelijkste vertoogen hebbe laaten doen, tegens de aan houdende stroperijen der Papoeen op Ceram, Boero, en elders in de Ambonse destricten. En dewijl zig zomeijds eenige uitgeweekene Tobilse Alfoeren onder de Papreën vermingden, heb ik bij de afha„ „ling der geschenken van uw Hoog Edelheden, de af„ „gezanten der beijde koningen wederom verwittigt, dat de roverijen en enveldaaden eerder toenaemen als verminderden, hen daarom op het nadrukkelijk„ „ste vermanende om haare kooningen hier van ken„ „nis te geeven, en de behulpzame hand te bieden, om zulke rovers met kragt van waepenen te dwingen om afstand te doen van hunne euveldaeden en stroperijen; het geen deeze zendelingen ook hebben belooft en aange„ „noomen: Dus men nu zal moeten afwagten, of onse ge„ „daane vermaeningen, en hunne beloften iets goedts zullen uitwerken. Niet teegenstaande ik meede al dikwils bij den koning van Tidor heb aangedrongen, om de gelee„ „dene schaede van den geweesen busschieter Paulus schaan te vergoeden, moet ik egter tot mijn verdriet betuijgen, dat alle onse gedaene vertoogen en vermae„ „ningen, en de daar op gevolgde Tidoreese beloften, tot heeden toe vrugteloos zijn geweest. En hoe„ „wel de Commissianten van Renesse en vande walle bij hun ingedient Berigt, dat ter apprte Re„ „solutie van den 12: Maart is geinsereert, te kennen terwijl geeven: ƒ nimmer. en Boero. 143

NL-HaNA_1.04.02_3389_0235 view scan ↗

English

The adjoining matter in this regard has been submitted to Your Honors for consideration. Sickly and miserable condition of Paulus Schaar. Their behavior and nature. Upon what Cunidamene the Alfurs give, that they reminded the king in my name of the promise he had made, and urged him to satisfy that wretched man, the prince nevertheless once again, according to old custom, soothed them with fine promises, having been summoned hither, and merely said that he had not yet put his promises into the book of oblivion, but would fulfill them without fail as soon as the petty king of Waigeo should have landed on Tidore. And in the meantime, from whom little is to be hoped, this rogue keeps himself busy with robbing and murdering in the regions of Ceram and Buru; for if one may give credence to the account of the native boatswain Pieter Sectapi, this head of the robbers commanded eight vessels that plundered the trade prahus of Sawai, overran the new post of Palpetto on Buru, and committed many other misdeeds, as Your Right Noblenesses, if you please, will be able to learn in more detail from this accompanying account. And this is the man who is expected on Tidore to pay for the gunner's damage. I therefore submit to Your Right Noblenesses' consideration whether any compensation is ever to be expected from such a wandering freebooter, and whether one does not have much greater reason to think that such a fellow, upon meeting the poor man at sea, would be far readier to rob him of his possessions once again. In the meantime, the needy Paulus Schaar carries about a sick body, which he contracted in the Company's service, and lives here in distress, still being too eager to enjoy alms and maintenance from the diaconate, as I have offered him. Regarding Your Right Noblenesses' remark that retaining the Alfurs would be subject to great objections on account of the well-known wildness of those mountain peoples, I take the liberty most respectfully to submit that at the time of the threatened invasion by the Papuans, I suggested to the King of Ternate the summoning of those peoples, following the example of the late Governor Schoonderwoort, who, upon the rumor of a similar visit by robbers, likewise had the then Prince Regent advised in the year 1765 to summon a corps of one thousand Alfurs from the opposite shore to keep watch along the sea coasts. I proceeded to do so all the sooner because Your Right Noblenesses were pleased to approve the summoning of these Alfurs in your secret missive of 31 December 1765; and even more so out of consideration for the loyalty of these mountain peasants: for setting aside their wildness and reluctance to live under strict discipline, I consider the bulk of this people to be sincere and generous men, who have a particular affection for our nation, so that we all place far greater trust in them than in the neighboring Tidorese. Before I make a beginning with the account of the spice extirpations that have been carried out since the dispatch of my secret letters of 7 September of the past year, I take the liberty to inform Your Right Noblenesses that the outgoing Resident of Gorontalo, Houque, informed the Council on 7 March of the recent [illegible]

Dutch transcription

het nevenstaande dies wegens aan H: H: in bedenking gegeven. ziekelijken en kommaerlijken toe„ „stant van Paulus schaar Dezelver gedragen hoedanigheid Op wat Cunidamene de Alfaeren geeven, dat ze den koning zijne gedaene belofte uit mijn naam hebben herinnert, en aangespoort om dien Elendigen man te rreden te stellen, heeft de vorst hen te beloften egter wederom, na oude gewoonte, met goede woor herwaards zijn ontbaden. „den gepaait, en alleen gesegt, dat hij zijne beloften nog niet in het vergeet boek had gestelt, maer daar aan zonder manquement zoude voldoen, zoo dra het koningje van waaijgeeuw op Tidor zoude zijn aangeland: En ondertusschen houd van dewelke weinigte hoopen is deese schelm zig besig met rooven en moorden in de contreien van Ceram en Boero; want zoo men aan het Relaas van den Inlands bootsman Pieter Sectapi geloof mag slaan, dan heeft dit hoofd der rovers het commando gevoert over agt vaartuijgen, die de goede maande Praauwen van sawaai gespolieert, de nieuwe Post Palpetto op Boero afgeloopen, en veele andere enveldaeden hebben bedreeven zoo als uw Hoog Edelheeden, des ge„ „lievende omstandiger, uit deesen verzellend Relaas zullen kunnen ontwaeren. En dit is de aam die op Tidor verwagt wort om des busschieters schae„ „de te betaalen. / Ik geeve daarom aan uw Hoog Edelheeden in bedenking of 'er ooit wel eenige ver„ „goeding van zoo een vagebondeerende vrijbuijter is te wagten, en of men niet veel grooter reeden heeft van te moeten denken, dat dusdaenige knaap, den armen man op zee ontmoetende, veel spoediger gereet zoude zijn om denselven nog eens van het zijne te berooven . 4 Ondertusschen draagt de behoeftige Paulus schaar een ziek lighaam om, dat hij in compagnies dienst heeft gekreegen en leeft alhier in kommer: nog al te bergierig zijnde, om alimentatie bemingen van de Diaconij te genieten, zoo als ik hem „gebooden. Op uw Hoog Edelheedens remarque dat het aanhouden der Alfoeren, weegens de bekende woestheijd dier berg volkeren, grootelijks zijne bedenking zoude hebben, neem ik de vrij„ „heijd Hoogst deselve in alle Eerbied voortehouden, dat ik Ternaats koning ten tijde der gedreigde inrasie der Papoeren, het opontbod dier volkeren heb voorgeslaegen, na het voorbeelt van wijlen de gouverneur schoon„ „derwoort, die op het gerugt van een diergelijk ro„ „vers besoek den toenmaeligen Prins Regent in den jaare 1765: meede liet aanraeden van een corps van duijsent Alfoeren van de overwal te ontbieden, om de wagt aan de zeestaanden te houden. Ik ben daar toe te Eerder overgegaan, dewijl uw Hoog Edelheeden het op ontbod deser Alfoeren bij Hoogst derselver secreete Missive van den 31:e December 1765. hebben gelieven te approbeeren; en nog meer uit consideratie van de getrouwheijd deser bergboeren: want hunne woestheijd en teegens in om onder een stricke tugt te leeven aan een kant gestelt, houde ik het gros van dit volk voor opregte en gulhertige menschen, en die een bijzondere genegentheijt hebben voor onse Natie, dus wij alle veel grooter ver„ „trouwen in deselve stellen, als in de naburige Tidoreesen. Een ik een aanvang make met het verhaal der specerij Exstirpatien, die 'er sedert de versending van mijne secreete letteren van den 7:e September anni Pas„ „sati zijn volbragt, neem ik de vrijheijd uw Hoog Edel„ „heeden te verwittigen, dat de afgaande gorontaals Resident Houque den raad op den 7:e Maart van Jongste schoon:de daar toe nog doet idor

NL-HaNA_1.04.02_3389_0236 view scan ↗

English

Number of spice trees eradicated there. Allowed to the extirpators as noted aside. To let proceed. Might enjoy for it. How many spice trees eradicated there. Felled. News that several Ceram parties recently notified that a certain Annachoda named Compania, who had arrived there shortly before from Bangaaij, had reported to him that several Ceram junks, fully laden with cloves, had intended to put in there, but that the little King of Bangaaij had made these Cerammers depart. What arrangements were planned in this regard. I shall provide the required intelligence of this to the Lord Governor of Ambon, and the pro-interim Gorontalo Resident Van de Walle has already been ordered, should this Annachoda still be there, to take a complete deposition from him. Meanwhile I have the honour to communicate to your High Mightinesses with regard to this necessary work, that the extirpation of the spice trees and fruit on the adjacent districts of Cauw, Tobillo, Galilla and Morotaij was brought to an end on the 19th of October of the past year. Subsequently, the commissioners made a report of their activities and demonstrated thereby that in all these districts a quantity of 235 bearing and 829 young clove trees had been eradicated, together with 5397 bearing and 19648 young nutmeg trees, or in total a number of 26109 spice trees in kind. After which the said commissioners, as well as the common extirpators, each individually took the oath for the truth of their statement, just as at that session they and their subordinates were also granted the enjoyment of their due board money, as well as, according to custom, a sum of 397 Rijxdaalders was refunded to the commissioners for the advanced wages paid to eight hirelings, calculated from the 24th of September 1771 to the 25th of October of the past year. Together with an amount of 47 rijksdaalders, and 31 kannen of arrack, which liquor and cash they proved to have advanced and consumed on various occasions over and above what had been provided to them. In continuation of this subject, I have the honour to note for your High Mightinesses' information, that among the aggregated number of spice trees eradicated in the four aforementioned districts, there is also included a quantity of 1178 bearing and 1894 young nutmeg trees, which were destroyed in the concealed district of Silleweroeroe, which was discovered by the King of Ternaten. And whereas your High Mightinesses are pleased to favour that prince with a gift in recognition of his demonstrated goodwill, it seems to me that his Highness would be generously rewarded for it with a douceur of six or seven hundred Rijxdaalders. The returned troops having enabled the destruction of spices to proceed elsewhere again, I would, in accordance with my first intention, have employed these military men to undertake the extirpation on Poelo Piesang and the Poelo Kakeks; but at the aforementioned meeting of the 7th of November it was deemed expedient to begin this work beforehand on the territory of the King of Ternate in the lands of Tewe and Toniko, since at the session of the 7th, following the request of the King of Ternate for a douceur, the gift for the King of Ternate was considered.

Dutch transcription

ten ene beden on dengar bittaoecten is dam aats koning, is ter Getal van de aldaar uitgeroeide specerij boomen het ter zijde gemelde aan de Exstirpateurs toegestaan ang te laaten neemen. voor zoude mogen genieten hoeveel specerij boomen er uit ver om gevelt Tijding dat er verscheide veramse partr Jongst leeden heeft verwettigt, dat zeekere Annacho„ „da Compania genaamt, die aldaar kort bevoorens van Bangaaij was gearriveert, hem had gebood„ „schapt, dat verscheijdene ceramse Ionken, vol gelaaden met Nagelen, aldaar hadden willen binnen loopen, dog dat Bengaais koningje dese cerammers had doen vertrekken. Ik zal den e Wat schikkingen diaentweegen zijn beramte Heer Ambons gouverneur hier van de vereischte kundschap geeven en den Pro-interim Gorontaals Resident van de walle is reets gelast, om zoo deeze annachoda nog aldaar mogt zijn, een rollee„ „dige verklaering van denselven inteneemen. Intusschen heb ik de eere uw Hoog Edelheeden „niceeren, dat de vernieling der specerijboomen en De Exstirpatie op de neven staande vrugten op de destricten van cauw, Tobillo Galilla en Morotaij ten einde is gebragt, op den 19:e october ainn passati: vervolgens hebben de commissianten aan Rapport gedaan van húnne Verrigtingen, en daar bij aangetoont dat op alle deese destricten waeren uitgeroeit Een quantiteit van 235: vrugt en 829: tel nagelboomen, mitsgaeders 5397: vrugt en 19648: tel noote boomen, of in 't geheel een getal van 26109: specerij boomen in zoort. waar na ge„ „melde commissianten, benevens de gemeene Eisterpa„ „teurs, ieder in het bijsonder den Eed voor de waar„ „heijd van hun opgaeve hebben gepresteert, gelijk te dier sessie meede aan hen benevens hunne onder„ „hoorigen het genot is toegestaan van hun te goed aan de commissianten is gerestitueert eene somma met betrekking van dit nodig werk te commu„hoolen destrict van Silleweroeroe zijn vrugt en 1894: tel noote boomen, die vernelt zijn van 397: Rijxdaalders voor het verschooten loon aan agt Huurlingen, gereekent zedert den 24: September 1771: tot den 25: october ann: Passati. Met en benevens nog een montant van 47: rijksdaalders, en 31: kannen Arak, welk drank en contanten zij hebben aangetoont bij ver„ „scheijde gelegentheeden meerder te hebben uijtgeschooten en verbraijkt als het aan hen medegegeevene heeft bedraegen. Ten vervolge deser stoffe hebbe ik de Eere tot uw Hoog Edelheedens narigt ter noteeren, dat onder het bij een getrokken getal specerij boomen, die in de vier boovengenoemde districten zijn uijtgeroeit meede zijn gereekent een quantiteijt van 1178: in het verhoolen destrict van Silleweroeroe, dat door den koning van Ternaten is ontdekt. En dewijl uw Hoog Edelheeden genoegen zijn dien vorst in Erkentenis van zijne betoonde goedwilligheijd met hoogheijd met een Douceur van ses of seven Hon„ „dert Rijxdaalders daar voor Edelmoedig beloont zoude zijn. Door de te rug gekoomene manschap in staat ge„ „stelt zijnde om de specerij vernieling wederom elders voortgang te laaten neemen, zoude ik deese militairen, ingevolge mijn Eerste voorneemen, hebben geëmploijeert om de Exstirpatie op Poelo Piesang, en de Poelo Kakeks, bij den hand te neemen; dog ter boovengenoemde vergadering van den 7: No„ „vember wierd dienstig geoordeelt dit werk be„ koning in de landen van Tewe en Toniko, dewijl Freij en Strenske alhier ter sessie van den 7:' daer at doudeur Ternaats koning daer den geschenk te begunstigen, zoo dunkt mij dat zijn gehouden kostgelt; zoo als meede na den gebruijke het verzoek van Termaats konning voor „ voorens te beginnen op het Territoir van Ternaets van 147 die

NL-HaNA_1.04.02_3389_0237 view scan ↗

English

149 Names of the appointed commissioners. How many and which spice trees are reported there. And what thickness they had. Poelo Kakeks makes progress. cannot be carried out in separate districts. that monarch had made known to me in a private visit, not long before the time of the meeting, that since the river Toniko was on the boundary of the Tidorese territory, he suspected that local population or other bad folk whom they could admit there at their pleasure, might sometimes dare to cross over into his lands at untimely hours, with the intention of searching for spice fruits there and taking them away; wherefore he requested that the said crop there might be eradicated as soon as possible, whatever may have sprouted there again since the last eradication performed in the year 1769, so that self-seeking people would not come to make their profit from it. The Ensign Schuilenburg and the Provisional Assistant Donker, who were appointed as commissioners on this expedition, eradicated the trees and the crop in the aforementioned districts, as well as on the mountains Lami and Zamer, in the space of two months and five days; and reporting on their activities at the session of the 29th of January, it appeared to us from the concise report submitted by them that no clove trees were discovered in these regions; but that a quantity of 525 fruit-bearing and 1693 sapling nutmeg trees, or a total number of 2218 nutmeg trees of all kinds, were destroyed and burned there by them. No other particulars occurred on this expedition, except that the eradicators felled some nutmeg trees which, according to the measurement sent over, must have had a thickness of six and a half feet in circumference. The oath for the truth of the eradicators' return was also taken, as usual, at the above-mentioned session; after which there was refunded to the commissioners the wages paid by them to eight hired laborers in the sum of 66 rijksdaalders; but on the other hand, we rejected their request for the reimbursement of nine rijksdaalders which they had disbursed over and above the cash received, on the grounds that they were expressly charged to make do with the funds taken along. Although our weakened garrison, due to the two-year delay in reinforcements, has for some time not permitted having the necessary eradication work performed in two diverse districts, I have nevertheless taken care to keep this labor going at least in one place without interruption. And since the inspection of Tewe and Toniko has now taken place, I have made it my business to let the eradication on Poelo Pisang and the Poelo Kakeks proceed without delay, as much to deprive the Company's competitors in the precious spice trade of the opportunity to provide themselves with that crop or its saplings on the first-mentioned island of Pisang, as to prevent the young King of Tidore, by a longer delay, from forgetting his promises made in the past year to have the eradication on the aforementioned island carried out as soon as it should be convenient for this Council to undertake that expedition. The Council members Van Renesse and Van de Walle, having been sent to Tidore to inform the king of our intention

Dutch transcription

149 Namen der benoemde commissianten hoeveel en welke specerij boomen aldaar vermelt zijn En wat dikkte zij gehad hebben Poelo Kakeks neemt voortgang scheide districten niet kan uitgevoert werden. die vorst mij niet lang voor den tijd der vergaedering in een Particulier besoek te kennen had gegeeven, dat dewijl de revier Toniko op de scheiding was van het Tido„ „reese Territoir, hij vermoedde die Landaart of an wat hen is ontzegt „der slegt volk dat zij daar naar hun welgevallen konden admitteeren, somtijds wel eens zoude kunnen waegen om bij ontijden op zijne Landen overtekoomen, met intentie om aldaar specerij vrugten op te„ „soeken, en van daan te haalen weshalven versogt dat gemelt gewas aldaar hoe eer hoe liever uijtge„ „roeit mogt werden, het geen er sedert de laaste gedaene uitroeijing van den Iaare 1769: weder waarom de Exstirpatie en twee ver„ mogt zijn voortgekoomen, op dat baatzugtige men„ „schen daar hun voordeel niet meede quamen te doen. De vaandrig schuilenburg en de Provisioneel assistent Donker, die als commissianten op deesen togt benoemt zijn geweest, hebben de boomen en het gewas op de evengemelde districten, zoo meede op de bergen Lami en zamer uijtgeroeit in den tijd van De Erstipepatie op Poelo disangen twee maanden en vijf daegen; en ter sessie van den 29:e Ianuarij Rapport doende van hunne verrigtin„ „gen, is ons bij hun ingediend compendieus Berigt ge„ „bleeken dat 'er geene nagelboomen in deese Landstree „ken zijn ontdekt: dog dat aldaar door hun waeren vernelt en verbrand eene quantiteit van 525: vrugt en 1693: Tel Noote boomen, of in 't geheel een getal van 2218: Noteboomen in zoort. d Andere bijsonderheeden zijn er op deesen togt niet gepasseert, als dat de Erstirpateurs eenige nooteboomen hebben omgee„ van ses en een halve voeten in den omtrek moeten hebben gehade De Eed: voor de waarheijd van der Exstirpateurs opgaeve is meede, na gewoonte, ter boovengenoemde ses„ Wat aan de Exstirpateurs is betaelt sie afgelegt, waar na men aan de Commissianten heeft geinstitueert, het door hen betaalde loon aan agt huurlingen met Eene somma van 66: rijks„ daalders, dog wij hebben daar en teegen van de hand geweesen hun versoek om restitutie van Negen rijxdaalders die zij booven de ontfangene contanten hebben uijtgescrooten, uijt hoofde zij wel uijtdrukkelijk waeren belast om met de meede genomene Penningen te moeten rondschieten. Hoewel ons verswakt garnisoen door het tweejarig agterblijven van versterking zedert Eenigen tijd niet toegelaaten heeft om het nodig Exstirpatie werk in twee diverse districten te laeten verrigten, heb ik egter zorg gedraagen om deesen arbeid ten minsten zonder tusschen posing op een plaats aan den gang te houden: En dewijl de visite op Tewe en Toniko nu geschied was, heb ik mijn werk gemaakt om de Exstirpatie op Poelo Pisang en de Poelo Kakeks zonder uitstel voort„ „gang te laaten neemen zoo wel om 's Compagnies compe„ „titeuren in den preatieusen specerij handel de gelegent„ „heijd te beneemen om zig op Eerst gemeld eiland Piesang van dat gewas of van dies Planties te komen voorsien, als om den jongen koning van Tidoor een Langer uijtstel zijne beloften niet te doen vergeeten die hij in anno Pas„ „sata heeft gedaan om de Exstirpatie op Eevengemeld eiland ter uijtvoer te laaten brengen, zoo draa het deesen Raad maar geleegen zoude koomen om dien togt te onderneemen Tidor gesonden zijnde om den koning onse intentie „velt, die volgens de overgesondene maat een dikte nimg omdat verd te laten begunn De Raadsleeden van Renesse en vande walle na hebben te

NL-HaNA_1.04.02_3389_0238 view scan ↗

English

Commissioners to serve as reporting party. The extirpators are partially sick on return. The commissioners state the impossibility of burning the felled trees. The unwillingness of the Tidorese rendered the extirpation on Poelo Kakeks fruitless. They claim that these belong under the crown of Batchian. And what they are exempted from. What is credited to them. After making their intentions known, they immediately found the prince willing to assist; and furthermore, they planned the necessary measures for that extirpation expedition with His Highness. Whereupon Ensign Semet and Assistant Lippens were appointed as commissioners at the separate session of 12 March, who, with the help of the Tidorese and ten common soldiers, destroyed all the sweet trees and fruits on the island of Poelo Piesang in seven days, to the number of 698 fruit trees and 4,369 nutmeg trees, without finding a single clove tree. Although among the number of nutmeg trees, according to the measurements provided by the commissioners, some were felled that had a circumference of more than seven feet in thickness. Four of the ten soldiers and both commissioners returned here on the 14th of the past month of May in a very sickly condition, caused by the bad water they had to make do with on that small island. Ensign Semet not yet having recovered from his indisposition, the second commissioner, Lippens, together with the common extirpators, took the customary oath at the session of the 5th of this month, both concerning the extirpation and the true report of the destroyed fruits; however, under this exception and declaration, that it had been utterly impossible for them to burn all the felled trees according to the order, because some of them, growing on steep cliffs, as soon as they were chopped down, plunged into such deep and inaccessible valleys that it was impossible for a human being to reach them from there. And since the truth of this statement could not be disputed, no difficulty was made in granting the extirpators the remaining balance of their allowance for board. Likewise, the commissioners were individually credited with a sum of 52 Rijksdaalders for the wages of eight hired hands, whom they had employed for fifty-two days. Also, subject to the approval of Your High Excellencies, they have been exempted from further accountability for 470 pounds of rice, which had been distributed partly to the destitute Tidorese and had partly spoiled in the leaky vessels, as well as from the restitution of some pieces of linen which they spent as a small gift and for the facilitation of the extirpation work. However gladly we would have seen that the inspection had also taken place on the Poelo Kakeks, our hope was nevertheless in vain, as the commissioners were utterly unable to persuade the Tidorese to do so, since they rejected the inspection of these islets under all kinds of frivolous pretexts, and, as appears from the daily journal of the commissioners, behaved in all other respects very stubbornly and unruly; to which writing I take the liberty of referring in order to avoid prolixity. Yet what strikes me as remarkable in this matter is that the Tidorese chiefs tried to excuse themselves from the inspection of the Poelo Kakeks under the pretext that these islets did not belong to their king, but fell under the jurisdiction of the king of Batchian, of which the Tidore prince has mentioned the aforesaid.

Dutch transcription

Commissianten te Die van Rapport dienen De Exstirpateurs zijn gedeeltelijk De Commissianten geven de onmoge verbranden te kennen. heeft de Exstirpatie op Poelo kakeks doen vrugteloos maken Geven voor, dat die onder de kroon En waar van zij ontheft zijn te kennen te geven hebben den vorst daar toe ook aanstonds bereijdwillige gevonden; en voorts het nodige tot die Eistir„ „patie togt met zijn Hoogheijd beraamt waar op de vaandrig Semet en den assistent Lippens ter aparte sessie van den 12: Maart tot commissianten zijn benoemt, die met behulp der Tedoreesen en tien gemeene militairen alle de soote boomen en vrugten op het Eiland Poelo Pie¬ „sang in seven daegen hebben vernelt ten getaele van 698 vrugt en 4369: Tel nooteboomen zonder een Nagelboom te vinden hoewel onder het getal der Note boomen, volgens de opgegevene maat der commissian„ „ten, zommige zijn omgevelt die in den omtrek meer als zeven voeten dikte hebben gehad. Vier van de tien Militairen en de beide commissianten zijn hier den 14: van de gepasseerde maand meij in een zeer ziekelijken toestant te rug gekoomen, door het slegte waeter daar zij zig op dat eilandje meede had„ „den moeten behelpen. De vaandrig semet nog niet van zijne onpasselijks„ „heijd hersteld zijnde, hebben de tweede commissiant Lip„ „pens benevens de gemeene Exstirpateurs ter sitting van den 5:e deeser den gebruijkelijk Eed afgelegt, zoo voor de Exstirpatie, als voor de waare opgaeve der verbaan„ „„lijkheid, om de gevelde boomen te „ de vrugten; Dog egter onder dese uijtzondering en betuij„ „ging, dat het sen volstrekt ommogelijk was geweest om alle de omgevelde boomen, na de order te verbrande dewijl zommige daar van op steile klippen groeiende, zoo draa ze om ver gehakt waeren, in zulke diepe en ontoegankelijke valleien waaren ter needer gestorte„ dat het voor een mensch ondoenlijk was dezelve a„ van Bathian Gehooren „daan te kunnen bereicken. En dewijl men de waarheijd van deze opgaeve niet heeft kunnen tegenspreeken, is er geen zwarigheijd ge„ „maakt om de Exstirpateurs het tegoed behouden kostgeld toeteleggen. Gelijk de commissianten in 't par„ „ticulier meede is te goed gedaan eene somma van 52: Rijksdaalders voor het loon van agt huurlingen, die zij twee en vijftig daagen in dienst hebben gehad Ook heeft men hen, op approbatie van uw Hoog Edelheeden zoo wel ontheft van de verdere verant„ „woording van 470: Ponden Rijst, die ten deele aan de nooddruftige Tidoreesen waaren uijtgedeelt, en ge„ „deeltelijk in de rekke vaartuijgen waaren bedurven: als van de restitutie van Eenige Stukken Lijwaet die zij tot het doen van een smal geschenk, en ter faciliteering van het Exstirpatie, werk, hebben uijtgegeeven. Hoe gaaan wij nu ook gezien hadden dat de visite meede op de Poelo kakeks was geschied, is egter onse hoop vrugteloos geweest, dewijl de commissianten De onwilligheit der Tidoreeren de Tidoreesen daar toe onmogelijk hebben kunnen over„ haelen, als die & visitatie dezer eilandjes onder aller„ „hande friroole voorwendzelen van de hand hebben geweesen, en zig blijkens het Dagregister der com„ „missianten in alle andere opzigten zeer wors en weer„ „barstig hebben gedraegen; aan welk geschrift ik de vrijheijd neeme mij ter vermijding van Proliciteit te refereeren. Maan het geen mij hier in remarquabel voor„ „koomt, is dat de Tidoreese hoofden zig van de visitatie der Poelo Kakeks hebben tragten te Excu„ „seeren, onder voorgaeve dat deze Eilandjes hun koning niet toe behoorden, maar onder den koning van Batchian sorteerden: waar van Tidors heeft vorst „noemt de be„ ziek te rug gekomen Wat he ten goede gedaan wort 151

NL-HaNA_1.04.02_3389_0239 view scan ↗

English

All care and attention shall be observed regarding the eradication of spice trees. Lack of military personnel causes expeditions to be suspended. The request of the king of Tidor to subdue Waaigeeuw was condescended to. The prince, however, did not mention the least bit about this to the commissioners van Renesse and van de Walle. Wherefore I humbly request Your High Nobilities to converse with that prince about this and put it out of his head, to which I will also do my best, so that such pretexts shall not serve the Tidorese in the future as a cover to prevent our people from that visitation. I can only observe that the commissioners who have been employed in all these spice visits have acquitted themselves properly; and as I have also noticed with particular pleasure that my actions regarding the extirpation work had satisfied Your High Nobilities, I shall thereby be spurred on to apply myself to direct this prominent article further with all possible care and attention. It only grieves me that a lack of manpower now makes my good intention fruitless, for if there were fifty fresh soldiers more in the garrison, I would see an opportunity to have the districts of Maba, Weda, and Pattani finished with the help of the young king of Tidor before the end of this year, as well as the land of Waissile, where the commissioners Stephanus and Breze had to suspend that work in the past year. But under the present circumstances one cannot possibly undertake these expeditions, since the number of military personnel is gradually decreasing through the sending of men to the outer posts and through deaths, in such a manner that I do not consider it advisable to strip the garrison of this castle of manpower any further: for although I was obliged to obey the orders of my High Masters regarding the summoned supernumerary ensigns and non-commissioned officers, may they nevertheless not take offense that I respectfully state how difficult, yes I dare say impossible, it is under this juncture of times to keep the garrisons complete and at the same time allow all the necessary cruisings, military expeditions, and spice expeditions to take place with the few ensigns and non-commissioned officers that have been allocated for this government, both in the Memorandum of Menage and since that time. The same consideration of our small military force was the reason that we were unable to comply with the request that the king of Tidor made to us through the commissioners van Renesse and van de Walle for the assistance of a well-armed sloop or pantchialling, of which he stated he was even willing to bear the costs, in order to subdue and punish his predatory subjects of Waaigeeuw and Salwattij for the murders and raids that were committed not long ago by these pirates on the Zulla islands, as well as in the districts of Ceram and Boero, and about which we had the prince spoken to most seriously by the frequently mentioned commissioners. Since no means should be left untried to strike terror into this rabble, I also think that such an expedition would have been very serviceable, the more so to attempt on such an occasion to get hold of the roguish king of Waijgeeuw: for which reasons we, in a separate session,

Dutch transcription

Alle zorg en oplettentheid zal ontrent de uitroeijing van specerij boomenn agtgenomen werden Gebrek aan Militairen maakt In het verzoek van Tidors koning en Waaigeeuw te debelleren js gecondescendeert Expedities meede doet staaken vorst egter aan de commissianten van Renesse en van de walle niets het minste heeft gerept Al„ „waarom ik uw Hoog Edelheeden ootmoedig versoeke dien vorst daar over te onderhouden, en dit uijt het hoofd te brengen, waar toe ik meede mijn best zal doen, op dat zulke voorwendsels de Tidoreesen in't vervolg niet tot een dekmantel dienen om de onsen die visitatie te verhinderen. Ik kan niet anders bemerken off de commissianten die in alle deese specerij visites zijn ge=emploijeert, hebben zig na behooren gequeeten; en dewijl ik ook met een bijzonder genoegen heb bespeurt, dat mijne verrig„ „tingen ontrent het Exstirpatie werk uw Hoog Edel„ „heeden hadden voldaan, zal ik daar door aangespoort werden om mij toeteleggen van dit voornaam artikel verder met alle moogelijke zorg en oplettendheijd te dirigeeren. Het smert mij maar dat gebrek van Manschap mijne goede intentie thans vrug„ „teloos maakt, want zoo hier vijftig frisse soldaeten degter deze goede intentie vrugtelos meerder in het garnisoen waaren, zoude ik kans zien om nog voor het uiteinde van dit Jaar, zoo wel de districten van Maba, weda, en Pattani, met behulp van de Ionge koning van Tidor, te laeten afwerken, als het land van waissile, daar de commissianten Stephanus en Breze dien arbeid in het gepasseerde Jaar hebben moeten staaken. Dog in de tegenswoordige omstandigheeden kan men deese togten onmogelijk onderneemen, nadien het getal der militairen nog allengskens, door het versenden van volk na de buij„ „ten Posten, en door sterfgevallen, dus daeniger wijse ver„ „mindert, dat ik het niet geraaden vinde om het garnisoen van dit Casteel nog meerder van manschap te ontblooten: want of schoon ik verpligt ben ge„ „weest om de ordres mijner Hooge Gebieders ontrent de op ontbodewe: supernumeraire vaandrigs en onder off„ „fioieren op te volgen, gelieven Hoogst dezelve zog egter niet te belgen dat ik met Eerbied te kennen geeve, hoe beswaarlijk, Ja ik durve zeggen onmogelijk, het bij deese conjuncture van tijden valt om de besettingen voltallig te het welk de nodige bekruissingen en houden, en teffens alle de nodige bekruissingen, krijgs expedities en specerij togten te laaten geschieden, met de weijnige vaandrigs en onderofficieren die zoo wel bij de Memorie van Minage l zedert dien tijd, voor dit Gouvernement zijn toegestaan. Dezelfde consideratie van onse geringe krijgsmagts, is oorsaak geweest dat wij niet hebben kunnen vol„ „doen aan het versoek, dat Tidors koning ons door de commissianten van Renesse en vande Walle heeft laeten doen om assistentie van een wel gewaepende sloep of Pantchialling waar van hij gesegt heeft zelfs de kosten te willen draegen, ten einde zijne rooff zugtige om zijne onderdaenen van salwattij onderdaenen van waaigeeuw en salwattij te e belleeren, en te straffen, weegens de moorden en stroperijen die, nog niet lang geleeden, door dese zeeschuijmers op de zul„ „lase eilanden, als meede in de districten van ceram en Boero zijn begaan, en waar over wij den vorst op het Ernstigste door meermelde commissianten hebben laeten onderhouden. vermits 'er geene middelen onbesogt gelaaten moeten werden om een schrik in dit geboefte te krijgen, denke ik meede dat dúsda¬ „nige togt zeer dienstig zoude zijn geweest, te meer om bij zoo eene gelegentheidt eens te tenteeren om den sohelmsen koning van waijgeeuw in handen te bekoomen: om welke redenen wij ter aparte sessie manschap van 153

NL-HaNA_1.04.02_3389_0240 view scan ↗

English

Which will take place as soon as the pantjallang Ternaten returns. Discovery of a treacherous plot by the military. A certain soldier Jan Ceriaal reveals this. Soldier Marcelis Sago thereof... on the 12th of March decided to agree to the request of the King of Tidor, if we received a reinforcement of soldiers this year to place on such a vessel. This expedition, therefore, due to the withheld relief, will likely not be able to proceed, unless the cruising pantchiallang Ternaten, whose time has already expired, should soon appear here from the Cullase Islands, in which case I could spare the soldiers who serve on that vessel, or others in their place, to carry out this expedition to Waaijgeeuw and Salwatte; whereas, if this pantjallang remains away for some time longer, I shall have to be mindful to keep at least ten well-trained soldiers in reserve for the upcoming voyage to Cullok. Before I end this letter, I find myself obliged to inform Your High Nobilities of the discovery that was made on the 23rd of November anni passati of a treacherous plot that some mutinous and predatory soldiers from the garrison were said to have forged; but since the rumor that was spread about it was accompanied by very improbable circumstances, and one has therefore since that time regarded this plot as the fabrication of a malicious slanderer, I will only briefly note regarding this: That Ensign Stephanus came to warn me on the above-mentioned date that a certain soldier named Jan Ceriaal, native of Cremona, had revealed to him that some soldiers from the garrison were intending to rise against this Government, make themselves master of this Castle, and plunder all the Company's effects and merchandise; which intention, according to the statement of the said Ceriaal, had been forged by some scoundrels out of grief and despair over the continuous scarcity of provisions, which they claimed remained so expensive that their meager wages and board money were by far not sufficient to buy their necessities; to which the said Ceriaal had also added how the discontented had agreed to warn one another with notes on the Castle bastions when it would be time to gather together to carry out their evil intention. In order to proceed with the requisite caution in a matter of such nature and weight, I myself interrogated this Ceriaal on this matter in the presence of Ensign Stephanus, the day after the discovery towards the late evening, at which time he initially seemed to hesitate, now denying the principal details of his story, simultaneously giving such a twist to the matter as if it were indifferent and of not the slightest importance; although he finally still revealed that a certain fellow soldier named Marcelis Tago was one of the principal rebels and the one who had disclosed to him the evil intention of the other mutineers, even though he (Ceriaal) now claimed that they merely intended to gather their comrades together with notes, with the intention of also addressing this Government with a petition. 155

Dutch transcription

Het welk voortgang zal nemen zoo drae de pantjallang Ternaten reverteert. Ontdekking van een verradelijken „ aanslag der Militairen zeekere soldaat jan Ceriaal openbaart zulks soldaat Marcelis Sago daar van den 12:' Maart heben beslooten om in de instantie van den koning van Tidor te bewilligen, indien wij desen Iaare versterkwng van Militairen kreegen, om op dusda„ „nig vaartuijg te plaatsen. Deese togt zal dus, weegens het agtergebleeven secours„ denkelijk geen voortgang kunnen neemen, ten waare de kruijs Pantchiallang Ternaten, wiens tijd al verstree„ „ken is, hier spoedig uijt de Cullase Eilanden quame op te daegen, wanneer ik de Militairen die op dat vaar„ „tuijg dienst doen, dan wel anderen in derselver steede, nog tot het verrigten van dese expeditie na waaijgeeuw en salwatte zoude kunnen missen; daar ik zoo deese Pantjallang nog eenigen tijd uijtblijft, bedagt zal moeten zijn om ten minsten tien wel geoeffende sol„ „daten in reserve te houden voor de aanstaande reijse na Cullok. Eer ik deesen brief eindige vinde ik mij verpligt uw Hoog Edelheeden kennis te geeven, van de ontdek„ Die geroepen en ondervraagt is. „king die vrij op den 23:e November anni Passati wierd gedaan van een verradelijker aanslag, die eenige muit„ „zieke en roofzugtige soldaeten uijt het garnisoen zouden hebben gesmeed; dog vermits het gerugt dat daer van is verspreijdt geworden met zeer onwaarschijn„ „lijke omstandigheeden verselt is geweest, en men deesen aanslag daarom zedert dien teijd als een ver„ aangemerkt, zal ik diesweegens maar kortelijk noteeren: Dat de vaandrig Stephanus mij op bo„ „vengemelden datum quam waarschouwen dat zeekere soldaat in naame Ian Ceriaal, geboortig van cremona; hem had geopenbaart dat Eenige Mili„ „toiren uit het garnisoen voorneemens zouden zijn „oversel van een quaadaardigen calumniateur heeft Derzelven beschuldigt enen dat zeekere mede soldaat, Marcelis Tago tegens deese Regeering op te staan, sig meester te maaken van dit Casteel, en alle Compagnies effecten en koopmanschappen te Plunderen; welk voorneemen volgens opgaeve van gemelden ceriaal, door sommige bethamels zoude zijn gesmeed, uijt verdriet en wan„ „hoop weegens de aanhoudende schaarsheit der mond„ „kost, die te voorgaeven dat zoo duur bleeff, dat hun geringe gagie en kostgeld op verre na niet toerei„ „kende was om hun nooddruft daar van te kun„ „nen koopen: waar bij gemelde Ceriaal nog had gevoegt, hoe de misnoegden hadden afgesprooken, om elkande„ „ren met briefjes op de Casteels Punten te waarschouw„ „en, wanneer het tijd zoude zijn van saemen te koo„ „men om hun boos voorneemen ten uijtvoer te brengen. Om in een zaak van dusdaenige natuur en gewigt met de vereischte omzigtigheijd te werk te gaan, heb ik deesen ceriaal in Presentie van den vaandrig ste„ „phaan, 's duags na de ontdekking teegens den laaten avond over dit geval zelfs ondervraagt, wanneer hij in den beginne scheen te aarselen, de voornaamste bij„ „zonderheeden van zijn verhaal nu ontkennende, met eenen dusdaenigen draar aan de saak te geeven, of dezelve onverschillig, en van geen het minste belang was: hoewel hij eindelijk nog openbaarde, genaamt Een der voornaamste oproerigen en de geene was die hem het quaad voorneemen der andere mun„ „telingen had ontdekt, al schoon hij (Ceriaal) nu voorgaf dat deselve eenelijk voorneemens waeren hunne makkers door briefjes bij Een te versamelen, met intentie om deese Regeering bij een smeekschrift meede. 155

NL-HaNA_1.04.02_3389_0241 view scan ↗

English

is declared innocent The fiscal also finds him free of this accusation Bad conditions of the soldier Jan Ceriael Measures to provide them with food To satisfy the soldiers He proceeds to provide means, and to request of them to give their non-commissioned officers the freedom to daily, at their pleasure, look for provisions outside the Castle. Who defends himself and is declared innocent. The accused Marcelis Taego, being well-regarded by everyone and known as a very respectable person, has, in my presence and that of the accuser, and on the following day before the full Council, so well and sufficiently defended himself against the charges brought against him that the man's innocence was seen clearly and fully to shine through; just as, pursuant to a decision of this Council, he furthermore subsequently cleared himself thereof under oath. The Fiscal van Raesveld, to whom the investigation had been entrusted, likewise found no guilt in this man, and therefore fully acquitted him; with which opinion the Council concurred; Necessary arrangement to as your High Excellencies, if you please, will be able to observe in its particulars from the notes taken at the secret session of the 25th of November, as well as from the submitted report of the aforementioned officer, which is inserted into the general Resolution of the 24th of December, to which documents I take the liberty, in order to avoid unnecessary length, to refer. While in conclusion of this account I will only note that the accuser Ceriaal is everywhere held to be a deceitful Italian, who has already made himself guilty of several petty thefts, and for that reason is utterly hated by his fellow comrades; in order therefore to get him out of the way for the time being, I have provisionally placed him in service at the small fort Tolucoo, with the intention of having him transferred further to Batavia, as is now being done. And since all the officers, the ensign Stephaan alone excepted, testified at the time of the investigation of this case that they had not heard the least thing about such a plot, nor even the rumor of it, and knew no better than that all the soldiers were completely satisfied with the present Government; I brought this entire affair to a conclusion with as little rumor as possible, and for the rest only applied myself to deprive the common soldiers of all reason for complaints and discontent. With this objective, it was resolved at the aforementioned secret session of the 25th of November to have two military officers inquire every fortnight on the bastions of this castle whether the common soldiers also have lawful complaints to submit, of which the said officers must then make a direct report to me; which order is now regularly observed. We also took the necessary decisions on that day in order to provide for the shortage of food for the benefit of the common soldiers; just as, in accordance with the planned measures, I successfully had two non-commissioned officers purchase various kinds of fresh food on Macquian several times, until such time as this precaution, through God's goodness, became unnecessary on account of the abundant provisions that the Tidorese nation is now daily bringing to our market again. Furthermore, following your High Excellencies' venerated order, I shall observe, in case of a dispatch to the Papuan islands, along the route that the second mate [illegible] took in the year 1771, to instruct the commissioners in the Instructions to call at the Oubise Islands. While I take the liberty humbly to assure your High Excellencies that it will be especially pleasing to me if these and other actions may be approved by your High Excellencies, and my as yet unfulfilled intentions may be undertaken in accordance with your highest intentions. In this hope, I have the honor to commend your High Excellencies' illustrious persons to the only safe keeping of the Almighty, and to call myself with the deepest respect and veneration, /underneath stood/ High Noble, Severe, Right Honorable, Valiant, Wise, Provident, Most Generous Lord, and Noble Lords, /lower down/ Your High Excellencies' most humble and dutiful servant, /was signed/ P. J. Valckenaer. /in the margin/ Ternate in Castle Orange, the [illegible] of June 1773. Agrees Cilld. Mend. Beijnon The order regarding the Papuan voyage will be observed. The conclusion.

Dutch transcription

dig verklaart worts De fiscaal kent denzelven ook vrij van deze beschuldiging slegte conditien van den soldaat Jan ceriael Maatregelen om hen van spijs te voorzien Militairen te vreden te stellen Denzelven gaat middelen te versorgen, en de te versoeken van hun onder officieren vrijheijd te geeven van daegelijks, na hun welgewillen buijten het Casteel na' mondkost te moogen omzoeken. Die zig verantwoort en onschul„ De beschuldigde Marcelis Taego bij een ieder wel gesien, en voor een zeer ordentelijk persoon te boek staande, heeft zig in mijne en des accusateurs presentie, en s' dangs daar aan nog in den vollen Raad, zoo wel en voldoende over het hem ten laste gelegde verantwoort dat men 's mans onschult genoegsaam ten vollen zag doorstraeten: Gelijk hij zig volgens besluijt deeser Raads naderhand nog boven dien met Eede daar aan heeft gesuijver De fiscaal van Raesfeed, aan wie het ondersoek was gedemandeert, heeft meede geen schult in desen man bevonden, en hem daarom volkoomen vrijgesprooken: met welk gevoelen de raad zig heeft geconformeert; Nodige schikking om de zoo als uw Hoog Edelheeden, des gelievende in zijne omstandigheeden zullen kunnen ontwaaren uijt het geannoteerde ter secreete sessie van den 25: Novem„ „ben mitsgaders uijt het ingedient berigt van Eeven„ „genoemde officier, dat bij de gemeene Resolutie van den 24: December staat geinsereert, aan welke chartres ik de vrijheijd neeme mij, ter vernijding eener onnodige extensie, te gedraagen. Terwijl ik ten besluijte van dit verhaal nog eenelijk zal noteeren, dat de aanklaeger ceriaal alomme voor een valse Italiaan gehouden word, die zig reets aan verscheijden geringe Dievereijen heeft beschuldig ge„ „maakt, en diesweegen ten uijttersten gehaat is bij zijne meede makkers, om hem daarom maar vooreerst van de hand te hebben, heb ik denselven bij provisie doen op het Firtje Tolucoo, met intentie dienst doen ria over van hen verder na Batavia te laaten overvaaren gelijk thans geschied. En uijt hoofde alle de officieren, de vaandrig ste„ phaan alleen uijtgesondert, ten tijde van het ondersoek van dit geval betuijgt hebben dat zij van dus daenigen aan„ „slag, nog zelfs van het gerugt daar van niets het minste hadden vernoomen, en niet beeter wisten, of alle de militairen waaren volkoomen vergenoegt Van die zaak is verder gen gerugt met de teegenswoordige Regeering; heb ik deese ge„ „heele affaire met zoo weijnig gerugt ten Eijnde gebragt als mogelijk was: en mij voor het overige maar toegelegt om de gemeene man alle reeden van klagten en misnoegen te beneemen. Met dit oog„ „merk is 'er ter gemelde secreete sessie van den 25: November beslooten om alle veertien daagen door twee Militaire officiers op de Punten deses cas„ „teels te laaten verneemen, of de gemeene ook wet„ „tige klagten hebben inte brengen, waar van gemelde officieren als dan direct rapport aan mij moeten doen; welke ordre thans regulier werd geobserveert. Ook hebben wij te dien daage de noodige besluijten genoomen om, ten ten behoeve van de gemeene man in het gebrek van mondkost te voorsien; gelijk ik ingevolge der beraamde maatregulen eenige rei„ „sen met een goed succes veelerhande versche spijsen door twee ouderofficiers op Macquian hebbe laeten opkoopen, tot tijd en wijle deese voorsorg, door gods goetheid, onnodig is geworden, weegens de meenig vul„ „dige leevensmiddelen, die de Tidoreese natie nu weder„ „om dagelijks op onse maakt koomt aanbrengen. Verders zal ik navolgens uw Hoog Edelheedens dienst gevenereerde 33 gemaakt 157 observeeren, om in cas van gevenereerde ordre naar eilanden, langs de route die de onderstuurman ningen in den Jaare 1771: gehouden heeft de commissianten bij de Instructie te gelasten, om de oubise Eilanden aan boort te loopen Terwijl ik de vrijheijd neeme uw Hoog Edelheden oot„ „moedig te betuigen, dat het mij bijsonder aangenaam zal weesen, zoo deese en andere verrigtingen door uw Hoog Edel„ „heeden goedgekeurt, en mijne nog onvolbragte voorneemens na hoogst derselve intentie genoomen mogten zijn. In deese hoope hebbe ik de Eere uw Hoog Edelhedens Illustre Persoonen in de alleen veilige hoede des Almag„ „tigen te beveelen, en mij met de diepste hoogagting en reneratie te noemen /:onderstont:/ Hoog Edele Gestrenge Groot Achtbaere Manhafte welwijse voorsienige, zeer Genereuse Heer, en wel Edele Heeren /:lager:/ UW Hoog Edelhedens zeer onderdaenige en trouw„ „schuldige Dienaar /:was geteekent:/ P„s I„s Valcke„ „naam: /:in margine:/ Ternaten in't Casteel orange vaart zal geobserveert worden eene besending den Iunij 1773:— Accordeert Cilld. Mend. Beijnon De ordre nopens de papoese 'T slot

NL-HaNA_1.04.02_3389_0243 view scan ↗

English

Noble Honourable Sir Johan Abraham vander Voort. Governor and Director there Right Noble Honourable Sir! Since I understand that I should, for more than one reason, present without delay my considerations regarding the expedition determined by Their High Nobilities for Your Noble Honour, I have resolved to reply, by the Xullase month-prow presently here via Boero, to Your Noble Honour's secret letter of the 16th of March last, that the High Indian Government indeed communicated to me the planned orders by its secret Resolution of the 26th of November anni passati through a transmitted copy of the said Resolution, but Their High Nobilities subsequently informed me by secret letter of the 31st of December that they saw no chance this year of sending me the necessary militia and shipping for that purpose, just as we have not received a single man for reinforcement, much less for the execution of the expedition. Your Noble Honour may please take his measures accordingly, and not hasten the necessary arrangements for undertaking this sea voyage, since the non-arrival of one hundred soldiers and sixty seamen, whom Their High Nobilities had projected for Ternate for the execution of this very necessary military expedition, indeed forces us to wait until next year, or as long as until our masters have provided this government with the required land and naval forces. Upon the dispatch of these men, Their High Nobilities will in all likelihood give Your Noble Honour the necessary notification thereof, so that Your Noble Honour will not remain in uncertainty and will have the opportunity to make preparations in time for the departure of Your Noble Honour's detachment. Meanwhile, pursuant to Your Noble Honour's requisition, I shall note that the month of September is, in my opinion, the most suitable time of the year to undertake the voyage through the Strait of Patientie to the coast of Halmaheira, because it is unadvisable to call at the open roadstead of Pattani earlier, on account of the danger to which the vessels would be exposed due to the lee shore and high seas; besides this, one can quickly sail to the said coast at that time of the year with the southerly winds from Ambon, and return thither just as quickly with the breaking of the Northern Monsoon. And although the south wind is not so favourable for us to join with Your Noble Honour's military force, the journey from here to the Strait of Patientie around that time of the year along the shore is nevertheless reasonably and quickly completed: for in the said strait, and specifically on the west side of the Salarie Island, between this island and the Batchian shore, it seems to me, subject to correction, that the rendezvous and gathering place of both fleets will be the most convenient, for the reason that there is water and firewood in abundance at that place, and very good anchor ground. In case Their High Nobilities now send the promised men and vessels hither next year, and Your Noble Honour moreover approves this rendezvous place as well as the appointed time of departure, then Your Noble Honour can depend upon it that, barring unexpected hindrances, I shall have the naval force depart from here on the 15th, 16th, or at the latest the 17th of September of the coming year 1774, and if Your Noble Honour dispatches the fleet one or two days later, and thus on the 18th or 19th of September from Ambon, the conjunction of both armadas can undoubtedly take place so quickly and desirably that I am certain they will not need to wait for each other at the Salarie Island for three days. I do not doubt that Your Noble Honour will be of the same opinion as myself that one ought not to tarry long at the aforementioned gathering place: thus, the commanders of the two combined detachments, having maturely planned and deliberated with each other the necessary orders for the attack and further military operations, will in my opinion have to turn their prows in haste from there towards the settlement of Weda, as being situated closest to the Strait of Patientie, and the military execution having been carried out there according to the instructions of our Illustrious Indian Chief Rulers, the settlement of Pattani and then that of Maba must subsequently also be visited, and undergo the fate of war just like their neighbours, in such manner as Your Noble Honour will undoubtedly clearly prescribe to the chiefs of the war fleet in the Instruction with which Their High Nobilities have deemed fit that the commanding officer of both detachments must be provided by Your Noble Honour.

Dutch transcription

Edelen Agtbaren Heer Johan Abraham vander Voort. Gouverneur Directeur aldaar Wel Edele Agtbare Heer! Dewijl ik begrijpe dat ik mijne bedenkingen wegens de door Haar Hoog Edelheeden vastgestelde expeditie om meer als eene reden, spoedigen zonder uithel voor uwel Ed: Agtb: die= „ne open te leggen, ben ik te raade geworden met de alhier zijnde xullase goede maande prauw over Boero, te rescribee= „ren op uwel Ed: Agtbares secreete letteren van den 16:' Maert jongstleden, dat de Hooge Jndiase Regeering mij de beraamde ordres, bij Hoogst desselfs secreete Resolutie van den 26 No= „vember anni passati wel heeft gecommuniceert, door een toegezonden afschrift van genoemde Resolutie, dog Haar Hoog Edelheeden hebben mij naderhand, bij secreete letteren van den 31. December verwittigt, dat van dit Jaar geen kans zagen mij daar toe de benodigde Militie en zee= „vaart toeteschikken, gelijk wij dan ook niet een man tot versterking, veel min tot de uitvoering der expeditie hebben bekoomen. uwel Ed Agtb: gelieve hier na zijne maatregulen te neemen, ende nodige schikkingen tot het ondernee= „men dezer zee togt niet te verhaasten, dewijl het ag= „terblijven van hondert Militairen en zestig zeevarendem. die Haar Hoog Edelheden tot het uitvoeren van deeze zeer nodige krijgs-expeditie, voor Ternaten hadden geprojecteerd, Beijden ons. Nagezien door Pkoenes E. g. Cercq opgeleezen daar Amboina Copia Secreet 159 161 stlen het aanstaande jaar, tot ons wel noodzaakt dit gouvernement met de be= gebi of zoo lang onseo hebben voorsien. „loopde Land- en -zeemagt zullde Bij de toeschikking deser manschap zullen Haar Hoog Edelheeden uwel Ed: Agtb: daar van na alle waarschijnelijk: „heid, de vereischte kennis wel geven, op dat uwel Ed: Agtb: niet het onzekere blijven, en gelegentheid hebbe by tyds praparties te maken tot de afreise van uwel Ed: Agtb:s detachement. Intusschen zal ik, ingevolge uwel Ed: Agtb: requisit, noteeren„ dat de maand september, na mijn gevoelen, de bequaamste tijd des jaars is om de reise door straat Patrentie na der Cust van Halmaheira te onderneemen, dewijl het ongeraden is de opene Rheede van Pattani vroeger aante doen, wegens het gevaar waar aan de vaartuigen door de lagerwal en hooge zee geëxponeerd zouden zijn: buiten des kan men de gemelde Cust, in die tijd van het jaar, schielijk met de zuidelijke winden van Ambon besteevenen, en ook evenspoe„ „dig derwaarts te rugkeeren met het doorbreeken vande Noorder Mousson. En hoewel de Zuidewint voor ons zoo favorabel niet is, om met uwel Ed: Agtb: krijgsmagt te Conjungeeren, is egter de reise van hier naar straat Pation: „tie om die tyd van het Jaar, langs het walletje hee„ redelijk en spoedig afteleggen: want in gemelde engte, en wel aan de westkant van het Lalarie Eiland, tusschen dit Eiland en de Batchianse wal, dunkt mij onder Correc: „tie, dat de bij eenkomst en verzamelplaats van beide de vlooten het gevoeglijkste zal zijn, om reeden dat daar ter plaatse water en brandhout in overvloed, en een zeer goe: „de anker grond is. Ingevalle Haar Hoog Edelheeden nu de beloofde manschap tuigen aanstaande Jaar herwaarts zenden, en uwel Ed: aarti daar en boven deze verzamelplaats, mitsgaders de bepael: Agtb: „der tijd der afreise goedkeurt, dan kan uwel Ed: Agtb: vast staat maken dat ik de scheepsmagt, buiten onverwagte hindernissen, van hier zal laten vertrekken op den 15:e, 16:e of ten uittersten den 17. september van 't aanstaande jaar 1774:, en bij aldien uwel Ed: A:gtb: de vloot een â twee dagen later, en dus op den 18:' of 19:e September: van Am= „bon afvaardigt, zal de conjunctie van de beide armades ongetwyffelt zoo spoedig en gewenscht kunnen geschie„ „den, dat ik verzekert ben dat ze aan het salarie Eiland geen drie dagen op elkanderen zullen behoeven te wagten: Ik twyffele niet of uwel Ed: Agtb: zal met mij van gevoelen zijn dat men opgemelde verzamelplaats niet lang zal dienen te vertoeven: Dus de Hoofden van de beide ge= „combineerde detachementen de nodige ordres tot den aan= „val, en verdere krijgs-operaties, rijpelijk met elkanderen beraamt en overlegthebbende, den steeven mijns bedun= „kens van daar ijlings zullen moeten wenden, na de negorij weda, als het digste bij de straat Patientie ge= „leegen, en de krijgs executie aldaar naar het voor= „schrift van onse Illustre Jndiase Hoofd gebieders verrigt zijnde, zal vervolgens de Negorij van Pattani, en dan die van Maba meede moeten werden bezogt, en het lot des oorlogs even als hunne nabuuren dienente ondergaan, invoegen als uwel Ed: Agtb: de Hoofden der krijgsvloot ongetwijffelt duidelijk genoeg zal voorschrij= „ven bij de Jnstructie, waar meede Haar Hoog Edelhee= „den goedvinden dat de commandeerende officier der beide detachementen door uwel Ed: Agtb: voorzien zal moeten werden. Dit en.

NL-HaNA_1.04.02_3389_0245 view scan ↗

English

This instruction, as well as Your Right Honorable's counter-objections to my proposals, which I gladly submit to Your Right Honorable's more discerning judgment and sentiment, in the hope that the established military expedition, with the help of our mutual consultations, may be auspiciously undertaken and brought to execution for the security of both these Provinces with courage and conduct. To facilitate this great matter in every way, and to prevent the success thereof from being hindered by any misunderstanding, I find myself obliged to inform Your Right Honorable in time that the slight local knowledge which I have acquired of the situation of these regions causes me to find difficulty in executing the order whereby Their High Noble Excellencies in particular, by the repeatedly mentioned secret Resolution of 26 November, have ordered me not to give notice to the King of Tidor of the intended expedition against the malicious inhabitants of Maba, Weda, and Pattani any earlier than at the moment it was to be brought to execution. For since I firmly maintain that the Tidorese Court, upon hearing of our intention, will immediately give intelligence of this to the Wedarese, along with the inhabitants of Maba and Pattani, which is very easy for them to do through the bay of Pajahe, along which route they can convey tidings to Weda within four days by rowing vessels, it would, in my opinion, be most expedient to keep the objective of the expedition hidden from the Tidorese Court, or at least not to give communication of this before one could roughly guess that the fleet might already have arrived at the designated place, in order not to give the Wedarese and their neighbors any opportunity to put themselves in a state of defense, or to frustrate our designs. I kindly request to be permitted to know Your Right Honorable's sentiment concerning this doubtful point, and at the same time to learn whether Your Right Honorable is also of the opinion that the inhabitants of the Island of Gebe, situated about eight miles east of the point of Pattanie, ought to be punished in a military manner on this occasion; for although Their High Noble Excellencies have not explicitly named these islanders in the secret Resolution, it is nevertheless evident enough that they are just as guilty and complicit in the smuggling trade in spices and in many of the undertaken raids as the inhabitants of the three aforementioned negorijen. Since from Your Right Honorable's description of the Corra Corren and orembaijen I can easily infer that the last-mentioned vessels, because of their speed in rowing and sailing, are far to be preferred over the Corra Corren, it seems to me that one ought to make use of them without hesitation during the upcoming military campaign; regarding their number, equipment, and other proposed arrangements, I likewise conform to Your Right Honorable's sentiment, and with respect to the number of the crew and munitions of war upon the departure of the Detachment from this Province, I shall guide myself as closely as possible accordingly. Yet, since Their High Noble Excellencies will dispatch a Bark to both of us, I submit for Your Right Honorable's consideration whether one could manage with no fewer than three Pantjallings and a sloop for the transport of the troops, provisions, and war supplies, considering we must also be mindful that the vessels must remain manned by a sufficient number of people while the landing takes place. In addition, I am obliged to inform Your Right Honorable that we are very poorly provided here with boats, orembaijen, or other light vessels; and Corra Corren cannot be obtained here at all without the assistance of the Kings, from whom I cannot find it advisable to demand or purchase such vessels, since this would attract too much attention and make our enterprise prematurely known; for which reason I request Your Right Honorable, if it is feasible, to dispatch another four to five separate orembaijen to the gathering place for the use of the detachment of this Province, while toward the approaching time of the assault I will have at least three or four armed boats prepared for the service of our armada. In the hope of receiving a suitable and speedy rescript hereupon from Your Right Honorable before long, I have the honor to call myself with respect. Underneath stood: Right Honorable Sir. Lower: Your Right Honorable's obedient friend. Was signed: P. I. Valckenaer. In the margin: Ternaten in Castle Orange, 7 May 1713. Since in the name of the Honorable Company we very much wish to maintain friendship and correspondence with the King of Xullok, and you write to us that the Xullok vessel that is currently at Manado was also dispatched with that good intention by the King of that country, you have done well to grant him permission to bring their vessel up the river and have it repaired, in consideration that its handlers were not in a condition to undertake the voyage hither with it because of heavy leakage; just as we also approve the precaution taken by you to prevent all smuggling trade by these people, further recommending you to treat these people well and kindly, in order to increase the affection of their Sultan for the Company, while you must nevertheless be mindful to conduct yourself according to the orders which the Manado Residents are commanded to observe upon the arrival of Magindanauwers and Xullokkers in the extract sent to Manado from Their High Noble Excellencies' missive of 31 December 1766. Extract from a Missive written by the Ternate Government to the Junior Merchant and Manado Resident Bernardus Sebastianus Wentholt, dated 22 May 1752: Ab. Hend. Beijnen Agreed. Oled. Hend. Beijnon Agreed.

Dutch transcription

Dit onderrigtschrift wel als uwel Ed: Agtb: tegen bedenkingen op mijne voor= zoo „slagen die ik gaannd aan uwelEd: Agtb: doorzigtiger oordeel en gevoelen onderwerpe, in hoope dat de vastgestelde: krijgs wederzijdse raadpleegingen expeditie door behulp van onze van de veiligheid in dee¬ kustig ondernoomen, en tot uitvoer gebragt mag beide Provintien met moed en belei werden. facibiteeren, en het succes Om deze grote zaak allezin s vandien door geen misverstand te verhinderen, vind ik mij gehouden uwel Ed: agtb: bij tijds te verwittigen dat de ge: „ringe locale kennis die ik vande situatie deser gewesten heb verkreegen, mij zwarigheid doet vinden in het uitvoeren der ordre waar bij Haar Hoog Edelheeden mij in't bij= „zonder, bij meermelde secreete Resolutie van den 26 No= „vember, hebben gelast om den koning van Tidor niet eerder kennis te geven vande voorgenomene expeditie tegens de maliteuse Jnwoonders van Maba, weda; en Patta= „ni, dan op het punt dat dezelve zoude worden ter uitvoer gebragt. Want dewijl ik vast stellen dat het Tidoreese Hof, op het hooren van ons voorneemen, de Wedareesen, benevens de ingezeetenen van Maba, en Pattani, hier van aanstonds kundschap zal geven, dat haar zeer ligtelijk te doen valt door de bogt van Pajahe langs welken weg zij binnen vier daagen, met schep „vaartuigen tijding na weda kunnen overbrengen, zoude het mijns bedunkens, het oirbaarste zijn om het oog= „merk der expeditie voor het Tiddreese stoff verborger te houden, of ten minsten hier van niet eerder Com: „municatie te geven voor dat men ontrent konde gissen dat de vloot reeds op de gedistineerde plaatse te gemoet zion, konde zijn aangekoomen, ten einde de wedareesen en hunne nabuuren geen gelegentheid te geeven van zig in staat van tegenweer te stellen, of onze desseinen te verijdelen. Ik versoeke vriendelijk uwel Ed: Agtb:s gevoelen over dit twijffelagtig poinct eens te mogen weeten, en teffens te verneemen of uwel Ed: Agtb: ook van sentiment zij„ dat de inwoonders van het Eiland gebe, geleegen circa agt mijlen beoosten de hoek van Pattanie, bij deze gele „gentheid na krijgsmanier gestraft moeten werden: want hoewel Haar Hoog Edelheeden deze Eilanders niet uit= „drukkelijk inde secreete Resolutie hebben genoemt, is het egter kennelijk genoeg dat zij zoo wel schuldig en mee¬ „de pligtig zijn aan den smokkelhandel in specerijen en aan veele der ondernomene rooftogtang als de ingezee= „tenen van de drie meermelde Negorijen. Dewijl ik uit uwel Ed: Agtb: bescherming van de Cor„ „ra Corren en orembaijen ligt kan nagaan, dat de laest gemelde vaartuigen wegens derzelver vaardigheid in het scheppen en zeilen, verre bovende Corre Corres te pre= „fereeren zijn, dunkt mij dat men daar van bij de aanstaande krijgstogt zonder hositatie, gebruik dient te maaken; ontrent derzelver getal toerusting, en andere geproponeerde schikkingen, conformeere ik mij meede met uwel Ed: Agtb: sentiment, en ik zal mij met betrek= „king van het getal der manschap en oorlogs ammu= „nitie, bij het vertrek van het Detachement uit deze Provintie, zoo na mogelijk daar na rigten: Dog dewijl Haar Hoog Edelheeden ons beide een Bark zul= „len toeschikken, geeve ik uwel Ed: Agtb: in bedenking, of men het met niet minder als drie Pantjallings, en een sloep, tot den overvoer vande manschap, virres, konde: en 163 detachement zien wij ook bedagt moeten zijn dat de met een gonoegzaam geal van volk bezet moe= va blijven, terwijl de landing geschied. „ten uwel Ed: Agtb: te verwit= Daar en boven ben ik gehouden „tigen, dat wij hier zeer slegt van schuijten, orembaijen, of andere ligte vaartuigen zijn voorsien: En Corre Corren kan men alhier in't geheel niet bekoomen zonder be= „hulp der koningen, van wie ik niet kan goedvinden dusdanige vaartuigen te eisschen, of in te koopen, na= „dien zulks te veel in het ooge lopen, en onze onder„ „neeming te schielijk rugtbaar zoude doen werden om welke reeden ik uwel Ed: Agtb: verzoeke, zoo het doen„ „lijk is, nog vier â vijf aparte orembaijen tot gebruik van het detachement dezer Provintie, na de verza= „melplaats aftevaardigen, terwijl ik tegens den naderen: „den tijd vanden aanslag, ten minsten ook drie 2 viers gewapende schuiten ten dienste van onse armade in= „gereedheid zal laten brengen. In hoope van hier op eerlang eene gepaste en spoedige rescriptie van uwel Ed: Agtb: te zullen bekomen, heb ik de eere mij met agting te noemen. /onderstond/ Wel Edele Agtbare Heer /lager/ uwel Ed: Agtb:s Dienstwieligen vriend /was getekend/ P: I: Valc: „kenaar. /:in margine:/ Ternaten in't Casteel orange den 7:e Meij 1713. — Ge Vermits wij uit naam der E Compagnie, de vriendschappen Correspondentie met den koning van xullok zeer gaan willen onderhouden, en uE ons schrijft dat het xullokse vaartuig dat zig thans op Manado bevind meede met dat goed oogmerk door den koning van dat land is afgevaar= „digt, zoo heeft uE: welgedaan hem te vergunnen van hun vaartuig in de rivier op te haalen, ente laaten reparee= „ren, uit consideratie dat dies voerders niet in staat waren om wegens de zwaare lekkagie de reise daar meede naar her= „waarts te onderneemen: gelijk wij ook approbeeren de door UE: genomen voorzorg om alle sluikhandel van dit volk te be„ „letten, UE: verders recommandeerende, om deeze menschen wel en vriendelijk te behandelen, ten einde de genegentheid van hunnen sulthan voorde Compagnie te vermeerderen, terwijl UE nogtans bedagt moet zijn, om zig na de ordres te ge= „dragen, die de Manadose Residenten bij de aankoomst van Magindanauwers en xullokkers gelast zijn in agtte neemen bij het na Manado verzonden extract uit Haar Hoog Edelheedens missive van den 31:' December 1766. Extract uit een Missive geschreeven door de Ternaatse Regeering aan den onder: „koopman en Manados Resident Bernardus Sebastianus Wentholt ge: „dateert den 22:' Meij 1752: Ab. Hand. Beijnen Accordeert. Oled. Hend. Beijnon Accordeert. stellen en oorlogs behoeft 165

NL-HaNA_1.04.02_3389_0247 view scan ↗

English

I, Paduka Sirij Sultan, hereby make known to my sincere friend that I have been elevated to king in place of my father, the Paduka Sirij Sulthan Moehamat Alimoedin, which took place already two years ago, and we had already intended last year to send an embassy to our esteemed friend. However, this could not take place because some illnesses befell us; we shall further set down here the conduct both of ourselves and of the kings of Magindanauw and Slanoen, of which our esteemed friend will be very well aware, for the customs of the kings of Magindanauw and Illanun are that whenever they encounter people, whether on land or on water, they take everything from them without regard to person, but we are not of such a nature and remain, just like our ancestors, true and faithful friends, and if we have once entered into friendship with someone, we always persevere in it, how much more so with our beloved friends who from the beginning have lived in good understanding with our ancestors and still maintain the same daily, for which reason we also recognize the Europeans as Sulus and the Sulus as Europeans, this is an honorable and sincere friendship. We gladly make known to our esteemed friend that the trade is conducted by the anak kauw soewan, to whom it belongs, therefore we request our esteemed friend to keep an eye and ear on him, so that whenever he occupies himself with gambling or similar wastefulness, to reprimand him for it, and should he commit any offense, then we request pardon for it, also if any one of them all should wish to remain on Ternate, then we request our esteemed friend by no means to permit the same. The cargo of the vessel consists entirely of the king's goods, the retinue of the said prahu consists of 8 Chinese and 14 Sulus, requesting that if one of these people should commit any unlawful acts, we request that this may be made known to Mr. Djamaloe Alam Moehamet, and he will duly inform us of it, having nothing that can serve as a token other than only 1 guwarna sedoe olatta Sulu work, serving in place of our presence, together with 2 candles, 1 large kiepersoller, one tewangie, hoping that this will be accepted in good part by our esteemed friend. underneath written in the year A:o 1187 or 1773. lower for translation, owing to the absence of the translator was signed Coenraad van Dijk Translation of a Malay letter written in Arabic characters by His Highness the king of Sulu, Moehamat Israel, to his esteemed friend Hermannus Munnik, Governor and Director of the Moluccas. Agrees Jled. Hend. Beijnon A:o 1772. Appeared before me, Cornelis [illegible], bookkeeper and Resident here, present [illegible] The Burunese brought here yesterday evening, named Doholia, brother of the orang kaya of the nayoni fogie, and three of his Alfurs, Sahoelatta, Baigal, and Djoemat, the first-mentioned related that he had been sent out by his brother, the orang kaya, to fetch people to help construct the newly to be erected post at Liseela, whereupon, having come in a prahu about one and a half months ago with five Alfurs to about four miles near the fortress, they were attacked by three Papuan corocoroes who took them prisoner, except for two, who saved themselves by flight as they took to the water. The informants, having been brought on board with them, were told that the post at Lisella had been overrun by these pirates the day before, and a corporal with two soldiers had been murdered, and the sergeant, who is an Ambonese, was taken, who is also still being carried around with the corocoroes; furthermore, they took away everything that was to be found there, as well as six small champangs whose crews ashore were robbed and plundered; the informants also found there a European soldier who had been stationed on Manipa and had likewise been overrun while in the ordinary monthly prahu with two more soldiers and an artilleryman who had been sent by the Resident to Sawaij in order to convey the wages for the garrison; two Europeans were murdered and two captured, and furthermore everything was plundered, among which a metal bell estimated to weigh about five [illegible]

Dutch transcription

Ik Paduka Sirij sulthan maak bij deezen aan mijn op= „regte vriend bekent dat ik tot koning ben verheeven in plaats van mijne vader den Paduka Sirij Sulthan Moe= „hamat Alimoedin, het welk nu reets twee jaaren gelee: „den is en wij zijn voorleeden Jaar alvan zints geweest een bezending aan onze waarde vriend te laten doen Egter heeft zulx niet kunnen geschieden dewijl eenige siektens ons zijn overvallen; wij zullen hier nog ter nedersteelen de maniere zoo van ons als vande Ko= „ningen van Magindanauw en Slanoen, welke onse waarde vriend heel wel zal bewust zijn want de ge= „woontens der koningen van Magindanauw en plansen, zijn dat wanneer zij volkeren 't zij te lande ofte wa= „ter ontmoeten alles haar afneeme, zonder aansien van perzoon maar wij zijn niet van zulkew aert en blijve even gelijk onse voorouderen, waar en getrou= „we vrienden en indien wij eens vriendschap met ie= „mand hebben aangegaan zoo blijve daar bij altoos volherden, hoeveel te meer met onze geliefden vrienden welke van't begin af aan met onse voorouderen in goede verstandhouding hebben geleeft en het zelve nog dagelijks onderhoude, waarom wij ook de Europiaanen als soelockers erkennen ende soeloekers als Iu= „ropiaanen dit is eerende opregte vriendschap, Geere beijd bedaan onzen waarde Vriend te kennen dat de ne„ „gotie gevoerde werd door den anak kauw soewan, welke den toebehoorende dierhalven verzoeke wij onze waarde Vriend om op hem 't oog en oore wat te laten gaan dat zoo wanneer hij hem met speelen of diergelijke verquistinge op hiel hem daar over te bewispen, en indien hij eenige misdrijf mogte begaan, dan verzoeken wij daar over verschooning, ook wanneer een van alle gaarne op Ternaten wilden verblijve dan versoeken wij aan onzen waarde vriend, het zelven van onsen waarde vriend ed in 't geheel niet toetestaan, D' lading van 't vaartuig bestrat alle in 's Konings goederen, het gevolg van gemelde praauw bestaat in 8: stux Chineesen en 14: soelokkers verzoekende zoo een van deese volkeren eenige ongeoorlooftheeden mogte plee„ =gen dan verzoeke wij dat zulks aan den Heer Djamaloe A: „lam Moehamet, mag bekent gemaakt worden, en die zal daar van aan ons wel kennis geeven, hebbende niets, dat tot een teeken kan strekken dan alleen 1. guwarna sedoe olatta soeloeks werk strekkende in plaats van onse vertoo: „ning benevens 2 p:s kaarsen 1 groote kiepersoller een tewangie hoopende dat dit door onze waarde vriend ten goeden zal geaccepteert werden. /onderstond/ geschreeven in't Jaar A:o 1187. of 1773. / lager/ voor Translaat, mits absentie van den Translateur /was ge= „tekend/ Coenraad van Dijk Translaat Maleische Brief met arabische Caracters geschreeven door zijn Hoogheid den koning van soeloek Moe= „hamat iesraël Aan zijn waarde vriend Hermannus Munnik Gouver= „neur en Directeur der Moludcos Accordeert Jled. Hend. Beijnon geene 167 A„o 1772. Compareerde voor mij Op Heeden den 25 khouder en Resident alhier, present Cornelis Htem de naarteno J e De opgisteren avond alhier aangebragte Boeronesen in naa= „me Doholia, broeder van den orankaij van de naijoni fogie, en drie dier alphoeren, sahoelatta, Baigal en Djoemat, den eerstge: „melde relateerde dat door den orankaij desselfs broeder was uitgesonden, om volk te haalen, om de nieuw opterigtene post op Liseela te helpen vervaardigen waar op hij nu ontrent een en een halve maand geleeden met vijf alphoereesen in een praauw gekoomen zijnde tot op ontrent vier mijl nabij de benting, alwaar zijlieden overval en vierden van drie papoese Corra Corras die haar gevangen naamen, uitge„ „noomen twee, die haar vermits zig te waater begaven met de vlugt salveerden. De relatanten bij haar aan boord gebragt zijnde wierd haar verhaalt dat de post op Lisella door deese roovers daags bevoorens was overrompelt, en een corporaal met twee soldaaten vermoort waaren, en den sergeant dat een Ambo: „nees is, is genoomen genomen, die ook nog met de Corra Corras werd rond gevoerd voorts hebben zij alles wat daar te vinden was meede genoomen, als meede ses kleijne tjam= „pangs waar van het volk aande wal was uitgerooften geplundert, ook vonden de relatanten aldaar nog een Eei= „ropees soldaat, dewelke op manipa bescheiden en met de ordinaire goede maande prauw met nog twee soldaaten en een bosschieter die door den Resident naar Sawaij wa= „ren gesonden, ten eijnde de gagies voor de besettelingen over te brengen almeede was overrompelt, twee Europeesen ver= „moort en twee gevangen, en voorts alles geplundert, waar onder een metale klok naar gissing swaar omtrent vijf= - 6 6 6 169 ia Com

NL-HaNA_1.04.02_3389_0249 view scan ↗

English

goods, weighing [illegible] pounds, and one unknown to them. Furthermore, they related that, having arrived at Poeloe, they beheaded the one soldier, he being a European, who was brought to the aforementioned island by the first person mentioned herein, as he was ordered to do so, and that yet another servant of the Company from Manipa, being an Ambonese, was carried around with them. Subsequently, the narrators related that the pirates of Poeloe Tomahe turned their prows toward xulla bessie, and having arrived at the settlement fatce with six large Corna Corras and two smaller proas, found the settlement destitute of people; and because all had fled, the houses were set on fire, and an old woman who could not save herself by flight was stabbed to death by the Salwatti Captain. From there they departed again for the strait liefje matul and subsequently to the east of the aforementioned island in a very convenient bay, where they hauled up their proas and made merry with the obtained booty and pillaged goods. When these pirates, not yet having enough, deliberated to make another excursion to taljabo, whither they turned their prows until they arrived near the strait Surnamen, where they found lying on the beach the Tobelo Corra Corras belonging here, and with them six men who offered long resistance, but finally had to abandon the Corra Corra, which was also taken along by the pirates, it being a serviceable vessel. From there they continued on to taljabo, where on a small island thirty persons searching for small rock-fish on the beach were [illegible] settlement, though the name of the same is unknown to them; they murdered many people and three people there; also plundered a paduakan laden full of sago from which the crew had run away, and let it drift empty out to sea. From there they returned—leaving behind 13 persons, namely, seven Burunese, six Boanoers, one Euelanese, and one Ambon burgher, who had saved themselves by flight—until they arrived again in strait surname, where there were still four Corra Corras with Papuan Alfoors to be found, who immediately held a meeting with one another, making known that their sovereign, the King of Tidor, was at war with the people of Ternate, and that the King of Tidor had written letters to the King of Salwatti, and to those of Waigeo, Waigama, and Romascha, to do all possible damage to those of Ternate, and to assault the islands of Boeroe, Manipa, Boano, Amblauw, and Xulla Bessi from all sides; that he had already arrived with four proas and that another 25 were to follow; and also that the King of Salwatti was still on Batchian and wanted to marry there. Whereupon the master of the narrators, who was the Captain of Salwatti, answered that his vessels were loaded and he intended to return to liefje matiel to provide himself with some necessities and then wanted to cross over to Obie; but the four aforementioned wanted to follow the order of their king, whereupon the one first mentioned herein came to an agreement with the three Alfoors following him, and took to flight in the strait liefje matul, and after the course of three days arrived thus on

Dutch transcription

goederen „tig pond, en een haar onbekent: Wijders relae arende geko¬ „men zijn tot aan Poeloe zij den eenen Sol¬ „daat vermits een Europees ken hebben gekapt, die door den eerst in deesen als daar toe geordonneert zijnde aan voorn: Eiland is gebragt, en dat nog een 's Comp: dienaar van Manipa met haar wierd rond gevoert een Ambonees zijnde. Vervolgens relateerden de relatanten de rovers van Poeloe Tomahe haar stevens hebben gewend naar xulla bessie en op de Negorij fatce met ses groote Corna Corras en twee klijndere praauwen aangekoomen zijnde, de negorij van volk ontbloot vonden, en vermits alle gevlugt waaren, zijnde huijsen in den brand gesteken, en een oude vrouw door den salwatties Cap:n dood gestoken, die haar met de vlugt niet konde salveeren van waar zij weder vertrokken naar de straat liefje matul en vervolgens naar O:t 1 van voorm: eijland in een zeer bequame bogt, alwaar zij haar praau= „wen ophaalden, en zig vrolijk maakten met de behael= „de buijt en geroofde goederen als wanneer deese rovers nog niet genoeg hebbende beraadslaagden zij nog een togtje op taljabo afteleggen, waar na toe zij haare stee= „vens wenden, tot dat gekoomen waaren ontrent de straat Surnamen, alwaar zij op strand vonden leg= „gen de alhier hoorende Tobilse Corra Corras endaar bij ses koppen dewelke lang tegenstand hebben gedaan, dog eijndelijk de Corra Corra hebben moeten verlaa: „ten, die ook door de roovers als een bequaam vaartuig zijnde is meede genoomen, van waar zij het voortzetten naar taljabo, alwaar zij op een eilandje dertig persoonen strand klijpvisjes zogten hebben ge= negorij, dog de naam derzelver hebben aldaar veel sago en drie menschen vermoort; ook paduakan die volsago gela= te pra olk weggeloopen was, geplundert, en leegin werdrijven van waar zij weder te rug zijn ge= zee „keert /: naar latende 13: persoonen, te weeten, seeven boero= „neesen, ses Boanoers, een Euelanees, en een ambonsburger, die haar met de vlugt gesalveert hadden:/ tot dat weder in straat surname zijn gekoomen, alwaar zig nog lieten vinden, vier Corra Corras met papoese alphoeren, die terstond met den anderen vergadering hebben gehouden, onder te ken= „nen gave, dat haar vorst den koning van Tidor, met die van Ternaten oorlog had, en dat den koning van Tidor brie„ „ven had geschreeven aanden koning van salwattij, en aen die van waijgeeuw, waijgama en romascha, om die van Ternaten alle afbreuk te doen, ende Eijlanden Boeroe„ Manipa, Boano, amblauw, en xulla bessi aan alle kanten te bespringen, dat bereeds met vier praauwen was aangeko= „men en dat nog 25: andere stonden te volgen, als meede dat den koning van solwatti nog op Batchian was en aldaar wilde trouwen waar op de relatanten haar Heer dat den Capitain van Salwatti was antw: zijn vaartuigen geladen te hebben en van sins was weder naar liefje matiel te keeren, om zig van eenige gebreeken te voorsien en dan naar obie wilde oversteeken, maar de vier voorn: wilden den last van hunnen koning volgen, waar op de eerst indesen gemelde met de daar aan volgende drie alphoeren is eens geworden en hebben haar in straat liefje matul op de vlugt begeeven en zijn naar verloop van drie dagen zoo 171 op

NL-HaNA_1.04.02_3389_0250 view scan ↗

English

and subsequently brought here to the village of Wagtina. Furthermore, I asked the narrators whether those robbers were also provided with munitions of war, to which they answered me that they had had nothing at first but a pistol, but that at the post Lisella and the tjampangs lying there, as well as on the good-month proa to Sawaij, they had stolen some flintlocks to the number of about 20, a brass swivel gun, and a rantaka, with a good quantity of powder and bullets, and that they exercised daily to learn how to shoot. Next, I asked how they knew to recount all this in such detail, since much had happened where they had not been present. The first mentioned in this matter answered that his master, the captain of the Salwattis, was a Tidorese who spoke good Malay and placed very great trust in the narrator, having recounted everything to the narrator, adding further that the Young King of Tidor had recently been in Papua, that two English ships had also arrived there, which had delivered five flintlocks and five pistols, all mounted with silver, as a gift for the King of Tidor, besides much other goods; that he had also promised the narrator never to sell him, but when they arrived back on Salwatti, to provide the narrator with a beautiful Maba woman, and that he would regard him not as a slave but as his brother. Was signed: Thus done and related at Culla bessie in the fortress De Verwagting, date as above, in the presence of Sergeant Gilles van Dam and Soldier Pieter Cornelisz, who signed the minute hereof alongside the appearing parties and me. Lower stood: Quod attestor. Agrees. Hend. Beijnon, Resident. On this day, the 19th of September 1772, appeared before me, Cornelis Hemmekam, Bookkeeper and Resident here, present the witnesses to be named hereafter. The Christian boatswain Pieter Secetapi of Boanoa, having arrived here this day, who by way of a narrative related that the Resident of Manipa had, according to custom, sent the ordinary tjampang to Boano to fetch him, the narrator, and then to convey the contained pay and other goods further to Sawaij; whereupon he immediately went on board and set sail, until after the passage of four days they had advanced to near the bay of Lamana, where towards evening they were attacked by six Papuan vessels. To this was added a heavy rain shower, so that they were unable to use the muskets properly, and thus the Papuans boarded our ship on all sides at once, where, after having skirmished for a good while and suffered many dead, we had to surrender due to superior numbers; and then he perceived that the gunner had been stabbed to death, whereupon those robbers bound me and the remaining three soldiers, a soldier's wife, and a little daughter, besides the other natives, and distributed them here and there among their proas, and also unloaded some goods.

Dutch transcription

n, en vervolgens hier ge= op de negorij wagtina ges „bragt, wijders vraagde ik itanten of die roofvol= „keren ook waaren voorsien. ammonitie van oorlog„ van welke mijn antw: dat niets gehad hadden als eer pistool, maar dat op de post Lisella, en de aldaar leggende tjampangs, als meede op de goede maande praauw naer sawaij eenige snaphaanen, tot ontrent een getal van 20: een metaale draaijbas; en een rantak hadden gerooft met een goede quantiteit kruijt en koegels, en dat zij haar dagelijks excerceerden om te leeren schieten. Vervolgens vraagde ik hoe dat dit alles zoo omstan= „dig wisten te verhaalen, vermits veel gepasseert was, waer zij niet present waren geweest, den eerst in deesen gem: antw: dat zijn Heer der salwatties Capitain een Tidorees was en goed maeleits sprak en dat zeer veel op den relatant vertrouden, hem relatant alles verhaalt had, daar nog bij= „voegende, dat den Jongen Koning van Tidor onlangs in de Papoe was geweest, dat ook twee engelsche scheepen aldaar waaren aangekoomen, die vijf snaphaanen en vijf pistoolen alle met zilver beslagen voor den Koning van Tidor tot present hadden afgegeven, benevens veel meer andere goederen, dat aan den relatant ook beloofd had, hem nooijt te zullen verkoopen, maar wanneer weder op salwatti waren aangekoomen, hem relatant een mooije mabareese vrouw te sullen besorgen, en dat hem niet als een slaaf maar als zijn broeder Lou„ „de aanmekken. /onderstond/ Aldus gedaan en gerelateert tot Culla bessie in't fortres de verwagting dato voors: ter presentie van den serg:t gilles van Dam en den sold:t Pieter Cornelisz die de minute deeses nevens de Comparanten en my Op heeden den 19:e 7ber: 1772: Compareerde voor mij Cornelis Hemmekam Boekhouder en Resident alhier present de naer „tenoemene getuigen. Den opheeden alhier aangekomen zijnde Christen, Bootsman Pieter Secetapi van Boanoa, dewelke bij forma van verhaal relateerde dat den resident van Manipa de ordinaire tjam= „pang volgens gebruik op boano had gesonden, om hem relatant af te haalen en als dan de inhebbende gagie en andere goederen verder naar sawaij over te brengen, als wanneer terstond aan boord en onderzijl is gegaan, tot dat naar verloop van vier dagen gevordert waren tot ontrent de bogt lamana, daar tegens den avond van ses papoese vaartuigen overvallen wierden, waar bij nog kwam een sware regenbuij, zoo dat oncapabel waren de geweeren naar behooren te besigen, en dus de Papoers aan alle kanten te gelijk aan ons boord klampten, alwaer wij naar een goede poos geschermutselt en al veele dooden bekomen hadden, door de overmagt hebben moeten opgee= „ven, en als doen ontwaarde dat den Bosschieter dood gestooken was, waar op die roofvolkeren mijn en de overige drie soldaten een soldaate vrouw en dogtertje benevens de overige inlanders hebben gebonden, en hier en daar op hunne praauwen verdeelt, losten ook eenige goederen hebben : ondertekend /lager / quod Attestor cordeert. Beijnon Resident Resident 173 die en vervolgens hier op de negorij wagtina „bragt;, wijders vraagde ik aan tanten of die roo ammonitie van oo „keren ook waaren voorsien van welke mijn antw: dat niets gehad hadden als eerst maar dat op de post Lisella, en de aldaar leggend tjampangs, als meede op de goede maande praa„ sawaij, eenige snaphaanen, tot ontrent een getal vo een metaale draaijbas, en een rantak hadden ge„ met een goede quantiteit kruijt en koegels, en dat haar dagelijks excerceerden om te leeren schieten. Vervolgens vraagde ik hoe dat dit alles zoo om „dig wisten te verhaalen, vermits veel gepasseert was, zij niet present waren geweest, den eerst in deesen gem dat zijn Heer der Salwatties Capitain een Tidorees wa„ goed maeleits sprak en dat zeer veel op den rebata„ vertrouden, hem relatant alles verhaalt had, daar nog „voegende, dat den Jongen Koning van Tidor onlangsi Papoe was geweest, dat ook twee engelsche sche aldaar waaren aangekoomen, die vijf snaphaanen vijf pistoolen alle met zilver beslagen voor den ki van Tidor tot present hadden afgegeven, benevens meer andere goederen, dat aan den relatant ook be„ had, hem nooijt te zullen verkoopen, maar wan weder op salwatti waren aangekoomen, hem relatan„ mooije mabareese vrouw te sullen besorgen, en hem niet als een slaaf maar als zijn broede „de aanmekken. /onderstond/ Aldus gedaan en gerelateert tot Culla te in't fortres de verwagting dato voorsz: ter praesentie den serg:t: gieles van Dam en den Soldt: Pieter Cornelis die de minute deeses nevens de Comparanten en Op heeden den 19:e 7ber: 172: Compareerde voor mij Cornelis Hemmekam Boekhouder en Resident alhier present de naer „tenoemene getuigen. Den opheeden alhier aangekomen zijnde Christen, Bootsman Pieter Secetapi van Boanoa, dewelke bij forma van verhaal relateerde dat den resident van Manipa de ordinaire tjam= „pang volgens gebruik op boano had gesonden, om hem relatant afte haalen en als dan de inhebbende gagie en andere goederen verder naar sawaij over te brengen, als wanneer terstond aan boord en onderzijl is gegaan, tot dat naar verloop van vier dagen gevordert waren tot ontrent de bogt lamana, daar tegens den avond van ses papoese vaartuigen overvallen wierden, waar bij nog kwam een sware regenbuij, zoo dat oncapabel waren de geweeren naar behooren te besigen, en dus de Papoersen aan alle kanten te gelijk aan ons boord klampten, alwaer wij naar een goede poos geschermutselt en al veele dooden bekomen hadden, door de overmagt hebben moeten opgee= „ven, en als doen ontwaarde dat den Bosschieter dood gestooken was, waar op die roofvolkeren mijn en de overige drie soldaten een soldaate vrouw en dogtertje benevens de overige inlanders hebben gebonden, en hier en daar op hunne praauwen verdeelt, losten ook eenige goederen ver ijkhebben : ondertekend /lager/ quod Attestor Accordeert. Hend. Beijnon Resident die Resident 173

NL-HaNA_1.04.02_3389_0252 view scan ↗

English

174 that pleased them, lay in the aforementioned bay where they [illegible], from where they departed to the point of Kalawaij, into a bay named Lanassie where they stabbed to death a European soldier who was severely wounded with a sagosago, and proceeding from there to Boeroe as far as the point of Calla where two Ambonese tjampangs lay whose crew had already run away, thus plundering the vessels and stripping them of everything. Sailing onward, having arrived at Waijnipe where a contingent of the Ambonese burgher Lieutenant Knop was located, which crew saved themselves by flight, and the vessel was likewise stripped of its rigging etc. by the pirates. From where they departed again, up to the point of Lisilla where they left their vessels lying, and going through the forest to the new post Palpeto, which they surrounded in the morning at seven o'clock and, attacking at the same time, murdered a corporal and two soldiers, and after the sergeant received some wounds, took him prisoner along with two Boeroenese and brought them to the prahus, along with the goods they found there. From where they immediately turned their prows toward a bay named Bara where four tjampangs lay and the crew had run away, whereupon they proceeded to Poeloe Pomale where they remained for four days and had the vessels supplied with necessities. He also related that during those days there was some alarm among the pirates, of which he could not obtain accurate information, except only that a captured European soldier from Manipa was grievously murdered, whose widow and little daughter were present on the corracorras on which the [illegible] was. Having departed from the aforementioned island again to the overrun post, which was completely deserted of people, only two Papuans who had come from Lala had acquired booty. From where they, both corracorra and smaller vessels, crossed over to [illegible] where some prahus went, and having set fire to the settlement Fatce, whereupon they put to sea again, at the same time setting course for Liefje Matul, where they stayed for about eight days, and then decided together, because their provisions were dwindling and the southeast wind blew too strong, to go to Taljabo to fetch sago. Whereupon on the way they encountered four small Alfoer prahus, from which they drove off the crew, who were 8 men strong, and took away a large prahu rorele and took it with them; until they came to a small island near the strait Surnamen where they stayed overnight until the next day, where they also met two small Tobelo prahus which they likewise seized, though the Alfoers had saved themselves by flight; whereupon from there they proceeded to Paljabo, where the deponent along with fifteen others came ashore, and according to agreement took flight, and after the course of seven days, nearly exhausted from hunger and distress, arrived at the settlement Made, and there, after having refreshed and rested for some days, were brought hither by the Kimlaha of that settlement. Subsequently I asked whether he did not know who the head of these pirates was, and whether they were provided with ammunition of war, and how much, whereupon the deponent

Dutch transcription

174 die haar aanstonden, voorn. bogt leggen alwaar zij die fden, van waar zij vertrokken naar de hoe kalawaij, in een bogt lanassie gen:t daar zij een Europees soldaat die swaar gekwets was met een sago. Sago hebben dood gestoken, en van daar na Boeroe voortzettende tot op de hoek van Calla alwaar twee amboneese tjampangs lagen daar het volk bereeds van was weg geloopen dus de vaartuigen geplundert en van alles ontbloot, voorts„ „varende gekomen zijnde tot waijnipe daar zig een Conting van den ambons burger Luijtenant knop liet vinden, wel„ „ke manschapen haar met de vlugt salveerden en het vaartuig door de rovers meede van zijn tuig & 8. omtbloot, van waar zij weeder zijn vertrokken, tot naar de hoek van Lisilla daar zij haar vaartuigen lieten leggen en door het bosch gaande naar de nieuwe Post palpe „to die sij 's morgens om seven uuren hebben omcingeld en gelijkerhand aanvallende een Corp:l en twee solda= „ten vermoort enden sergeant naar eenige wondenge= „kreegen hebbende met nog twee boereneesen gevangen en naar de praauwen gebragt benevens de goederen die zij aldaar gevonden hebben, van waar terstond haer stevens wenden naar eenbogt bara gen:t daar vier tjampangs lagen en het volk weg geloopen was, als wan= „neer zij voortsetten na poeloe Pomale daar zij vier da= „gen bleeven leggen ende vaartuigen van het nodige deeden voorsien, relateerden ook dat indie dagen onder de roovers eenig alarm is geweest waar van geen regt be= „scheijt konde krijgen, als eenelijk dat een gevangen Europees soldaat van Manipa deerlijk vermoort was, wel= „kers weduwe en dogtertje op de Corra Corras daar den op was zig lieten vinden, van voornoemde eiland tant zijnde vertrokken weder naar de afgeloopene Post ten eenemaal van volk ontbloot was eenelijk papoers die van lala waren gekoo= twee Co buit hadden opgedaan, van waar zij Corra Corra als mindere vaartuigen sie zijn overgestokdns alwaar eenige praau= zijn gegaan, en hebbende Negorij fatce brand gestoken als wanneer weder in zee zijn gen gekoomen, te gelijk de coers naer liefje matul satten, al= „waar ontrent agtdagen zijn verbleeven en als doen te samen besloten om reeden haar mondkost minderden en Z:d o=t te sterk waijden naar Taljabo te gaan, om sago te haalen, als wanneer onderweegs vier alfoereese kleine praauwen aan= „troffen waar van zij het volk die 8: man sterkwaren ver= „jaagden, en een groote praauw rorele ontnamen en mede voerden; tot dat bij een klein eijlandje ontrent de straet Surnamen quamen daar zij bleeven vernagten tot 'S anderen¬ „daags alwaar nog twee kleine Tobelo praauwen ontmoe= „ter die zij mede afhandig maakten dog dat de alphoe= „ren haar met de vlugt hadden gesalveert; als wanneer van daar naar Paljabo voortzetten, alwaar de attestant benevens nog vijfthien andere aande wal zijn gekoomen, en volgens afspraak de vlugt hebben genoomen en naar verloop van seerendagen; naar bij na van honger en kommer afgemat op de negorij made zijn aangekomen en aldaar naar eenige dagen ververscht en uitgerust te hebben doorden Kimlaha van die negorij naar herwaerds zijn gebragt vervolgens vraagde ik of niet wist wis het hoofd van deese roofdende was en of van ammuni= van oorlog voorsien waaren, en hoe veel, waar op den rela= relatant „tant

NL-HaNA_1.04.02_3389_0253 view scan ↗

English

The deponent answered that the little king of Waijgeeur had held command over these eight prahus; that in the beginning the people had no more than one pistol, but that when he fled, their armament consisted of a bronze swivel gun, a ditto rantaka, and by estimation about 20 muskets, which they had looted from the good month-prahu sailing to Sawaij, at the post of Palpeto, and from several tjampangs, as well as a good quantity of gunpowder and balls, which they fired off daily for their amusement. Wherewith his given account ended, giving as reason for his knowledge that which is expressed herein, and he is prepared, whenever required, to confirm this under oath. It stood below: Thus done and related at Cullabessij in the Fortress De Verwagting on the date aforesaid, in the presence of Sergeant Gillis van Dam and the soldier Jacob Bendsnijder, who duly signed the minute hereof alongside the deponent and myself, the Resident. Lower: Which I attest. Signed: C:l Hemmekam. Today, the 23rd of March 1773. Appeared before me, Cornelis Hemmekam, Bookkeeper and Resident here, present the witnesses to be named hereafter, the nakhoda Boeti, who departed from here for Ternate with a pass on the 17th of September of the past year. He acknowledged that they came toward him, and since a northwesterly wind was blowing, he was forced to cross over to Boeroe to save himself from those who pursued him up to the coast of that land; thus out of apprehension he had to remain lying there. He related that on the 1st of January last, toward evening, several fugitive Amblauese arrived there, who recounted that the Papuans, with a great force, had surprised the post on Amblau and a barque of Captain Koning, and had also carried off over 380 of the local people of that land, and many had been murdered. The deponent also made known that the land of Boeroe was greatly disturbed by the aforementioned robbers, and that several tjampangs there were overwhelmed and wrecked. The deponent also related, upon my questioning, that he had understood from the fugitive Amblauese that the force of the Papuans departing from their country had consisted of 190 vessels, both large and small, with an additional two large paduakans, and also that among the kora-koras there was one where the deck-tent was hung with red curtains, and on top of it, upon the poop deck, they had seen a large armchair with a large parasol; though it was unknown who the chief aboard was. Wherewith the deponent ended his story, giving as reason for his knowledge that which is expressed in the heading, and he is prepared, whenever required, to confirm this under oath. It stood below: Thus done and related at Xulla Bessie in the Fortress De Verwagting on the date aforesaid, in the presence of Pieter Cornelisz: and Jacob Bendsnijder, who duly signed the minute hereof alongside the deponent and myself, the Resident. Lower: Which I attest. Signed: C: Hend: Beijnon, C: Hemmekam. Secret. Wednesday, the 25th of November 1772. At nine o'clock in the morning, Council of Policy Meeting. Present: The Honorable Jacob Valckenaer, Governor and Director, The Captain-Military Johan Fredrik Wedel, The Merchant and Fiscal Johan George van Raesveld, The Junior Merchant and Storekeeper Godfried Caril Meurs, The Pay-Bookkeeper Gerrardus Willem van Renesse, The Secretary Bartholomeus van de Walla, and Absent: The Senior Merchant and Second Elias Jacob Beijnon, due to indisposition. Upon the opening of the meeting, the Governor made known to the Council members that His Honor had convened this meeting expressly in order to inform them of a matter of the utmost importance, which had been revealed to him by the Ensign Joseph Stephanus. This officer had come to His Honor the day before yesterday, since by oath and duty he considered himself bound to communicate to his commander that a certain soldier, named Jan Ceriaal, had revealed to him how he had learned that some persons... Checked by K: Koenes, clerk.

Dutch transcription

„tant antw: dat het koningje waijgeeur het Commando over deese agtpraauwen had gevoert lieden in't eerst niet meer als een pistool maar dat wanneer A hij gevlugt is haar bestaan in een metaa „le draaijbas een dito rantak aar gissing ontrent 20: snaphaanen die zij zoo de goede maandepraauw naar sawaij, op de post palpeto en eenige tjampangs heb= „ben gerooft als meede een goede meenigte buskruit en koegels die zijlieden dagelijks voor plijsier verschooten. Waar meede zijn gegeven relaas eindigde gevende re „den van wetenschap als hier van staat uitgedrukt en is bereid wanneer gerequireerd werd zulks met Eede te beves= /onderstond/ Aldus gedaan ende gerelateert tot Cullabes= „sij in't Fortres de verwagting dato voorsz: ter presentie van den serg„t Gillis van Dam enden soldaat Jacob Bend: „snijder die de minute deeses nevens den relatant en mij resident behoorlijk hebben onderteekend /:lager / quod Attestor /.getekend/ C=l Hemmekam krett) Op heeden den 23e. Maart 1773. Compareerde voor mij Corne¬ „lis Hemmekam Boekhouder en Resident alhier, present de naartenoemene getuigen Den annochoda Boeti die met een pas van hier op den 17 7ber a:o passato naar Ternaten is vertrokken, bekende op hem afkwaamen, en vermits hij ende noord weste wind waaijde, ge= tie aar Boeroe overtesteeken om zig te red= „den die hem tot onder dat land vervolgden, dus uit bedugting aldaar is moeten blijven leggen, relateerden dat op den 1:e Janu J:l: tegens den avond aldaar aankwamen eenige gevlugte amblauwers, welke verhaalden dat de Pa= „poers met een groote magt de post op Amblauw en een barcq van Capitain koning hadden overrompelt, als meede over de 380: vandie lands volkeren hadden vervoerd, en veele vermoord waaren, den relatant gaf ook te kennen dat het land van Boeroe heel ontrust wierd door evengem: rovers, en aldaar eenige tjampangs waren overweldigt en ontramponeert, ook relateerd en hij relatant op mijn af= „vrage, dat van de gevlugte Amblauwers verstaan had, dat de magt der Papoers uit haar land gaande 190. zoo groote als kleine vaartuigen met nog twee groote paduakans had bestaan, als meede dat onder de Corra Corras een is geweest die de tent met roode gordijnen was behangen en boven op deselve inde vlugt een groote leunstoel met een groote kipersol hadden sien; dog onbekent wie daar hooft op was. Waar meede den relatant zijn verhaal eindigde gevende voor reeden van weetenschap als inden hoofde staat uitge¬ „drukt, en is bereid wanneer gerequireerd werd zulks met eede te bevestigen. /onderstond/: Aldus gedaan en gerelateert tot xulla bes= „sie in't fortres de verwagting dato voorsz: ter presentie van Pieter Cornelisz: en Jacob Bendsnijder die de minute deses, nevens den relatant, en mij resident behoorlijk aat liefje matul gepasseert was, dat Accordeert Jen Hend. Beijnon ende hebben „tigen 175 lager:/ quod Attestor nd/: G C Hend Beijnon hebben ondertekent Hemmekam Secreet. uittevoeren. Woensdag - den 25: November 1772. Smorgens te Negen uuren Vergadering van Politie Present Den Wel Edelen Agtbaren Heer Jacob Valckenaer, gouverneur en Directeur Paulues Den 6: Manb: Capitain Militair Johan Fredrik Wedel, „ „ koopman en fiscaal Johan George van Raesveld, „ „ Onderkoopman en Winkelier Godfried Caril Meurs P„o soldij Boekh: Gerrardus Willem van Renesse Ien secretaris Bartholomeus van de Walla, en Dempto. Elias „ „ Opperkoopman en secunde Jacob Beijnon. Mits indispositie Met het openen der vergadering, gaf de Heer Gouverneur aan de Raadsleeden te kennen, dat zijn Ed: deze bij eensmit expres had geconfoceert, ten einde hunlieden kennis te geven van een zaak van het uitterste gewigt die hem door den Vaendrieg Ioseph Stephanus was geopenbaart, welke offecier op eergisteren bij zijn Ed: was gekoo„ „men, vermits volgens eed en pligt dagt gehouden te zijn aan zijnen gebieder te moeten Communiceeren, dat zeekere soldaat, in naame Ian Ceriaal, aan dde p: e estanmni, en doorsz: hem had geopenbaart, hoe hij vernoomen had dat ee„ nige Nagezien door K koenes — P„r E. g. Clercq.

NL-HaNA_1.04.02_3389_0256 view scan ↗

English

For which reason several soldiers forged a plot to plunder the Castle and all the Company's effects and property; which rebellious design, according to the statement of the aforementioned Ceriaal, was alleged to have been forged by certain ringleaders out of grief and despair on account of the continuous scarcity of provisions, which they claimed remained so expensive that their meager wages and board money were by far insufficient to buy their necessities. To which the repeatedly mentioned Ceriael had further added that the malcontents had agreed to warn one another by means of notes on the bastions of this Castle as to when they should assemble to carry out their evil intention. That the Governor, in order to proceed with the requisite caution in a matter of such a nature, had instructed the aforementioned Ensign Stephanus to have the repeatedly mentioned soldier Ceriaal called to him once more, and to inquire as covertly as possible into the further circumstances of this intended disturbance, in order to guard against the plotters. That the aforementioned Stephanus having done so, reported that Ceriaal continued to persist, without being able to learn any further details from him. That His Honour, having thereupon decided, in order to know what the truth of this matter was, to interrogate Ceriaal himself, had him come to him yesterday evening, the 24th, together with the Ensign Stephaan, and asked whether he had communicated this case to Stephaan in the manner cited above; whereupon he at first acted as if he knew nothing of it, now denying the principal details of his previous account, at the same time giving such a spin to the matter as if it were indifferent and of not the least importance. Yet finally, as it seemed, upon the persistent urgings of the Governor, he was persuaded to reveal everything known to him about this matter, which chiefly amounted to this: that a certain soldier named Marcelis Iago, one of the principal rebels, was the one who had given him knowledge of that evil design of the mutineers; which he, Ceriaal, now claimed consisted solely and exclusively in sending the notes around the Castle bastions to assemble the soldiers, merely with the intention, so he said, to petition this Government by means of a supplication to provide them with provisions, and that the non-commissioned officers and soldiers might be allowed to go in and out of the Castle daily, at their pleasure, to provide themselves with provisions at the bazaars and elsewhere. Whereupon the Governor had deemed it proper to have the repeatedly mentioned Jan Ceriaal placed under arrest until he should be further interrogated; after which he also had Marcelis Iago called that same evening and presented to him the charges brought against him, but that he denied everything and stated that he had never heard of any intention of rebellion, much less had any thoughts of committing such a punishable deed himself, or of speaking about it with others, adding thereto that he appealed both to the Resident Wttewaal, under whose authority he had been stationed for more than 6 years at Gorontalo, and to all the other officers of this garrison, to testify to his conduct during the period of 6 years that he had served here. His Honour furthermore making it known that he had caused all the military officers to be summoned to appear in the meeting, in order to make this rumor of an impending rebellion known to them as well, at the same time to learn from them whether they had heard anything of this matter, and simultaneously to communicate the measures that should be devised by this Council for our preservation and the welfare of the Government. Upon which, having spoken and deliberated with attention, it was agreed to have both the accuser and the accused appear in the meeting and to confront them with one another; which having been done, the former still stood by what he had said, and the accused persisted stoutly and firmly in the negative. And since there was nothing to object to regarding the conduct of the repeatedly mentioned Marcelis Iago, who not only enjoyed a good name and reputation, but moreover one thought to perceive from his bearing and countenance that this man was innocent and guiltless of what was charged against him, his offer to clear himself of this alleged crime by oath was accepted, and it was resolved to have the oath taken by him at the earliest opportunity in the presence of two commissioned Members of Justice, and before the Fiscal van Raesveld. While, furthermore, it was resolved to charge the aforementioned Fiscal with the thorough investigation of this entire matter, so that, after the examination has been conducted, he may furnish a clear report to this Council, in order then to take further action thereon.

Dutch transcription

179 Om welke reden gesmeed „ge, me: ige Militairen „ Casteel, en alle Compagnies Effecten en ppen te plunderen; welk oproering voornemen, volgens opgave van ge„ „melden Ceriaal, door sommige belhamels ge„ „smeed zoude zijn uit verdriet en wanhoop wegens de aanhoudende schaarsheid der Mondkost, die ze voorgaven dat zoo duur bleef, dat hunne ge„ „ringe gagie en kostgeld op verre na niet toerijkende was om hun nooddruft daar van te kunnen koo„ „pen, waar bij meermelden Ceriael nog had ge „voegt, dat de misnoegden hadden afgesprooken om elkanderen met briefjes op de Punten deses Casteels te waarschouwen, wanneer zij te samen moesten komen om hun boosvoorneemen ter uit„ „voer te brengen. Dat de Heer Gouverneur om in een zaak van diesdanige natuur met de vereischte onzig„ „tigheid te werk te gaan, gemelden vendrig stepha„ „nus had gedemandeert, om meermelden soldaat Ceriaal nog eens bij hem te laten roepen, en zoo bedekt als mogelijk was na de verdere omstandigheeden van dit voorgenomen tumult waren, om tegens ters te wat noemden Stephanus zulks ge„ d: had gerapporteert, dat Ce„ haal bleef persisteeren, zonder verder bijzonderheeden van nnen verneemen. Dat zijn Ed: den zelven K om te weeten wat van deze zaak was hier op besloten hebbende Ceriaal zelfs te ondervragen, denzelven gisteren avond /: den 24: met den vaan„ „drig Stephaan bij zig had laten komen, en ge„ vraagt, of hij dit geval, in maniere als hier boven is aangehaalt aan Stephaan had gecommuniceert! waar op hij zig in het eerst hielt of nergens van wist, de voornaamste bijzonderheeden van zijn gedaan ver„ „haal nu ontkennende, met eenen dusdanigen draai aan de zaak te geven of dezelve onverschillig en van geen 't minste belang was. Dog was eindelijk zoo het scheen op de aanhoudende instanties van den Gouverneur overhaald geworden om alles ontdekke„ wat hem van deese zaak bekent was, het geen hier de voornaamste der oproeri „ voornamentlijk op uitquam, dat zeekere soldaat Mar„ „celis Tago genaamt, een der voornaamste oproerige, ende geene was die hem kennis van dat quaed voor„ „neemen der muitelingen had gegeven; het geen hij Ceri„ „aal thans voorgaf enkel en alleen te bestaan in het rondzenden van de briefjes op de Casteel Punten, om de militairen bij een te verzamelen, eenelijk met inter„ „tie zoo hij zeide om deeze Regeering bij een smeekschuij: te verzoeken van hun levens middelen te verzor„ & 181 gearresteerd zoo lang de zaak onderzogt werd, en zijn antwoord. Den geaccuseerde betuigt zijn onschuld, en presenteerd „staat te zuiveren. „noegen neemt. het onderzoek van deze zaak gedemandeerd. „cuseerde in de verhader lijks, na hun welgewalen, int en in't Casteel mogen te gaan om zig op de Bazaaren elders van mond„ Den ontdekker van dit minuet „ kost te voorzien Gouverneur daar op Heer had goedgevonden den meermelden Jan Ceriaal zoo lang in rrest te laten neemen tot dat hij nader verhoord zoude zijn geworden; waar na hij Mar„ „celis Iago nog dien zelven avond meede had laten roepen, en het hem ten laste gelegde voorgehouden, dog dat deese alles had ontkent, en gestegt, nooit De beschuldigde ondervraagt, van eenig voorneemen van oproer gehoord, veel min gedagten gehad te hebben om zulk een„ „straafbaare daad zelfs te pleegen, op daar van met anderen te spreeken, daer bij voegende, dat hij zig zoo wel beriep op den Resident Wtte„ „waal, onder wiens gezag hij ruim ses jaaren, te „ oppen Gorontalo had bescheiden geweest als op alle en ander offecieren, van dit guarnisoen om van hem toe te getuigen hoedanig zij zig heeft gedragen ge„ ses ses „duurende den tijd van „ Jaaren dat alhier heeft dienst gedaan. Gevende zijn Ed: daar en boven nog te kennen, dat alle de Militairen offeciers had laten waar„ „schouwen om in de vergadering te verschijning, ten einde dezelve dit gerugt van een aanstand oproer meede amt te maken, teffens van hun te verneemen of zij iets van dit geval hadden gehoort, en met eenen Communi„ tie te geven van de middelen die tot onze behoudenis wel zijn van het Gouvernement door dezen Raad zou„ den beraamt. Waar over met aandagt gesprooken en gedelibereert zijnde, quam men over een, zoo wel den aankla¬ „ger als den beschuldigden in vergadering te laten ver„ „schijnen, en tegens elkanderen te confronteeren, het Den Accusateur ongeac„ welk geschied zijnde, zoo bleef de eerste als nog bij zijn geseg„ zaal tegen malkander „de, ende beklaagde fort en kerm bij de negative persis„ „teeren, en vermits op het gedrag van meermelde Marcelis Tago niets te zeggen viel, die niet alleen ter goeder naam en faam stond, maar dat men bovendien uit desselfs houding en gelaat meende te kunnen bespeuren, dat dee„ zig met bede van die mis„ se man annozel en onschuldig was aan het hem ten laste gelegde, zoo wierd zune praesentatie van zig met Eede van deze voorgenomen misdaad te zuiveren, Waarmede den Raad ge„geaccepteerd, en besloten om den eed eerstdaags door hem tea laten presteeren in tegenwoordigheid van twee gecommit„ „teerde Leeden van Justitie, en ten overstaan van den Fiscaal van Raesveld. — Den Fiscaal, mettemin Terwijl daar en boven verstaan wierd omgemelde Fis„ „caal het naukeurig onderzoek van deeze geheele zaake op te dragen, ten einde dezen Raade na gedaane exami„ „natie een duidelijk berigt te suppediteeren om als dan bekent daar „gen, en de onder offe van dage„ geconfronteerd.

NL-HaNA_1.04.02_3389_0258 view scan ↗

English

Precautions to give the soldier no reason for dissatisfaction. Consideration of how best to assist the common man in these expensive times. The officers made known in the meeting whether they had heard of any rebellion. All testify no. To send two non-commissioned officers to Macquian to buy and dispose of provisions. And in order to provide for the shortage of provisions as well as to take away all reason for dissatisfaction from the soldier, it is firstly resolved to have two military officers inquire every fourteen days at the bastions of this Castle whether the common soldiers have any legitimate complaints to lodge, which they shall then make known directly to the Governor. Being furthermore approved to have the public warned by gong-strike that the garfish may henceforth not be sold for more than twelve for two stuivers, since this kind of fish is generally caught here in great abundance and is a common food for the common man. It having been taken into consideration hereupon whether no other means could be devised to relieve and assist the common soldiers and sailors somewhat in these expensive times, just as occurred in the year 1767 by the extraordinary distribution of salted bacon, meat, and kadjang, it was indeed unanimously agreed that it was of the utmost necessity to come to the aid of the common man in his distress at present; but since we would not be able to hold out long with the provision of the Company's supplies, and the same were moreover high in price, and most urgently needed for the sea and extirpation expeditions to be considered further regarding that matter, and it was furthermore also considered that fresh provisions of chickens, goats, and other necessities were to be had in abundance on Macquian for a reasonable price, it was resolved upon the proposal of the Governor to send first of all two capable non-commissioned officers in a competent native vessel with some cash to the aforementioned island, in order to purchase there as much food as could be obtained: in order to supply the same again at purchase price to the soldiers and sailors present here. It being furthermore proposed by the Governor, if this purchase succeeded well, to continue with it until provisions should once again have dropped to their usual prices, with which proposal the other council members generally conformed, and thanked His Honour for this precaution taken. These affairs concluded, and the officers of this garrison having thereupon appeared in the council chamber, they were given notice of the above resolutions, and in particular enjoined to adhere strictly to our projected order to prevent complaints among the soldiers. After which they were asked whether they had heard anything of any dissatisfaction or of the rebellious intention of the soldiers, upon which all, with the exception of Ensign Stephaan, testified to having heard nothing of the kind, and to knowing no better than that all was well, and every soldier satisfied. And give a bad testimony of the accuser. The officers outside the council chamber and resolved how to proceed further in this matter. Reading of a Tidorese letter. Content. Meeting of the Council of Policy. Present: The Right Honorable Governor Jacob Valckenaer, Senior Merchant and Second Reijnon Jacob Witewaal, Military Captain Johan Fredrik Wedel, Merchant and Fiscal Johan George van Raesveld, and Junior Merchant Willem Godfried Carel Meurs, Junior Merchant Gerrardus Willem van Renesse, and Secretary Bartholomeus van de Walle. satisfied with the mild and fair government under which they lived: although they unanimously agreed that the soldier Ian Ceriaal was a person of a bad character, who, being Italian by birth and able to speak with almost no one, was moreover, on account of his thievish nature, hated by all his comrades, whereas the soldier Marcelis Tago was known to them all as a quiet person and a good soldier. When the officers had hereupon stepped outside the council chamber and had taken their leave, it was unanimously decreed, according to the report received from the Fiscal van Raesveld, to make an end of this matter with as little noise as could ever be possible, while it was simultaneously intended to remain constantly vigilant, and to give the common man no reason for complaint. Below stood: Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange, date as above. Was signed: P. J. Valckenaer, I. F. Wedel, J. G. v. Raesveld, G. C. Meurs, G. W. v. Renesse, B. vd. Walle. Monday the 1st of March 1773, in the morning. The general and separate affairs having been settled, the Governor produced the following letter written by the King of Tidore and the grandees of his realm, dated in our reckoning the 22nd of February. Translation of a Malay letter written in Arabic characters by His Highness the King of Tidore, Amirie Muhamad Doeniel Masahoed Djamaloe [illegible].

Dutch transcription

183 Pracanties om den soldaat geen reden van misnoegen tegeven Consideratie hoede gemeen man in deze duire tijd best te hulpe te komen. de officieren in de vergader kennen gegeverzaakt te enig oproer gehoord hadde. Betuigen alle van neen twee onder officieren na Mac„ „quam zinden om mond kost inte kopen en disponeeren. En om zoo wel in't gebrek van mondkost te zien, als den soldaat alle reden van misnoegen te be„ „neemen, is eerstelijk besloten om alle veertien dagen door twee militairen officiers op de punten deses Cas„ „teels te laten, vernemen, of de gemeenen ook wet„ „tige klagten hebben in te brengen, die dezelve als dan direct aan den Heer Gouverneur zullen moeten te„ „kent maken. zijnde wijders goedgevonden om de gemeente door bekkenslag te laten waarschouwen, dat de piekeniers voortaan niet duurden zullen mogen verkogt werden, als de twaalf voor twee stuivers, dewijl dit zoort van vis hier doorgaens in groote meenigte werd gevangen, en een algemeene voetsel is voor de gemeene man. Hier op in overweging genoomen zijnde of 'er geen an„ „dere middelen uit te denken zouden zijn om de gemeene militairen en mattroosen in deze duure tijden eeniger maaten soulageeren, en te gemoet te komen, gelijk als in den Jaare 1767: door de extra ordinaire ver„ „strekking van gezouten spek, vleesch en Cadjang is geschiet zoo was men wel eenpariglijk van gevoelen, dat het van de uitterste noodzakelijkheid was de ge„ „meenen man thans in zijnen nood te hulp te koomen; dog dewijl wij het met 't verstrekken van sComp pro„ „visien niet lang zouden kunnen uithouden, en dezelve daar en boven hoog in prijs, en voor de Zee en Extirpatie tog„ daar omtrent nader te „ten ten uittersten benodigt waren, en bovendien ook geconcide„ „reert wierd dat er op Macquian rijkelijk versse kost van hoenderen,„ bokken, en andere benodigtheeden, voor een redelijke prijs te bekomen waren, zoo wierd op des Gouver„ propositie beslooten, om voor eerst twee kundigen n bequaam inlands vaartuig met icieren, in aclder eenige Contanten nagemeld Eiland te zenden, ten einde aldaar zoo veel mondkost, op te koopen, als er ter bei„ koomen zoude zijn: ten einde dezelve aan de alhier zijn„ „de soldaaten en Mattroosen wederom inkoops prijs te verstrekken. Werdende door den Heer Gouverneur nog daar en boven voorgeslagen om, indien deeze inkoop wel gelukte„ daar meede zoo lang te continueeren tot dat de levens„ „middelen wederom op haare gewoone prijsen zouden zijn gedaalt, Met welke propositie de verdere raads„ „leeden zig generaliter Conformeerden, en zijn Ed: voor dee„ „se genoomene voorzorg bedanken. Deze besoigne geeindigt, en daar op de offecieren deses Guarnisoens in de vergader zaal verscheenen zijn„ de wierd hen van de bovenstaande besluiten kennis gegeven, en inzonderheit geinjungeert om zig aan onse be„ Hengevraagt of niet van „ raamde order, tot voorkoming van klagten onder de mili„ „tairen, stiptelijk te gedragen. Waar na henlieden wierd afgevraagt of zij niets van eenig misnoegen of van het oproerig voornemen der militairen hadden vernoomen, waar op alle, uitgezondert den vendrig Stephaan, be„ „tuigden van niets diergelijks gehoort te hebben, en niet beeter te weeten of alles was wel, en een ieder soldaat vergenoegt 9 S 185 En gevensegte getin gemes van den aan klager De afficieren buiten de ver„ gaverzaal en besloten hoe verder in deze zaak te handelen. Lecture van een Tidoreese vergenoegt met de zagte en billijke ren vergadering van Politie Present onder zij leefden: hoewel zij een pariij „ Den WelEdelens Agtbare „den, dat de soldaat Ian Ceriaal een persoon was Gouver euren Jacob Valckenaer, aulier van een slegte candetel, die den Italiaan van ge„ Een E: Opierkoopman e secunde Reijnon Jacob „boorte zijnde en bij na met niemant kunnende „ „ Mant: Capitan Melitair Iohan Fredrik Wedel, spreeken, daar en boven wegens zijn diepagtigen aart ook van alle zijne naats gehaalt was, daar de Johan George van Raesveld, koopman en fiscaal soldaat Marcelis Tago bij hun alle voor een stil„ en onderkoopmae Witle Odfried Carel Meurs, „persoon en braaf soldaat bekent stond. Jan Witewaal Als de officieren hier op buiten de vergaderzaal In Colij Bootb: Gerrardus Willem van Raesveld, en waren getreeden, en hun afscheid hadden bekoomen, wierd „ secretaris Bartholomeus Van de Walle, eenpariglijk gearresteerd om na het ingekomen Berigt van den Fiscaal van Raesveld met zoo weinig gerugt een einde van deeze zaak te maken als maar immer doenlijk zoude zijn terwijl men teffens voor„ „nam om steeds waakzaam te zijn, en de gemeene man geene reeden van klagten te geven. /:onderstond:/ Aldus Gedaan ende Geresolveert tot Ternaten in't Casteel Orange dato voorsz: /: was„ „getekent:/ P: I: Valckenaer, . . . . . . . : I: F: Wedel J: G: v: Raesveld. G: C: Meurs, G: W: V: Renesse, B: vd: walle. Maandag den 1: Maart 1773:'s mor„ De gemeene en aparte besoignes afgehandelt zijnde produceerde den Heer Gouverneur de vol„ „gende brief door den koning van Tidor en zijne Rijks„ „grooten geschreeven, en onze tijd reekening gedateert den 22: Februarij Translaat Maleitsche brief met Arabische Caracters ge„ „schreeven door zijn Hoogheid den Koning van Tidor Amirie Muhamad Doeniel Masahoed E Maandag den Dja„ brief inhoud

← previousnext →