Inventory 3389
Japan · 812 pages · 372 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
385 From Java's northeast coast, the 25th of August 1773 From Java's northeast coast, the 25th of August 1773 — everywhere is too great and indescribable, so that by this nation from the eastern salient, or by persuading others situated therein thereto, new calamities would again be born; wherefore I am of the opinion that the interests directed thither with a patient biding of time and opportunity will also yield the best results to be expected therefrom, so that after the course of several years I will be able to say that through Balemboangang a pearl has been added to Java's crown; whereas on the contrary, haste—and that for the enjoyment of imagined advantages, as initially took place with little effect, proposing to Your High Nobilities that the first year, after suffered hardships, the contracted rice would yield some picols of cardamom and sappanwood—must bring about and drag along in its wake nothing but the direst afterpains, and if I may express myself so, the utter ruin of the eastern salient, if not the misery of the whole of Java. Wherewith, having most obediently submitted further to Your High Nobilities' most favorable disposition a demonstration concerning the militia, both infantry and artillery, which for the eastern salient of Java and Balemboangang annexed thereto, will necessarily be required for their garrison in times of peace, I am of the opinion that the eastern soldiers must be discharged from those districts as soon as they can possibly be spared, for although they are otherwise useful and beneficial so long as they can be employed in actual war or hostilities, without the same they serve rather as a scourge and revulsion to the Javanese, unless such individuals can be retained who, known for good conduct and life, are inclined to settle there under the protection of the Company, to whom then also their compound and dwelling can be assigned close under watch. Herewith, having thus respectfully submitted my humble reflections regarding the Balemboang districts to the most favorable consideration and disposition of Your High Nobilities, I pray, From Java's northeast coast, the 25th of August 1773 From Java's northeast coast, the 25th of August 1773 I most humbly pray that whatever may be amiss in the same may be regarded by Your High Nobilities with favorable grace. While I give myself the honor to subscribe with the deepest esteem and utmost respect, stood below: High Noble, Right Honorable, Stern, Far-Commanding Lords and Right Noble Lords, lower: Your High Nobilities' most obedient and faithful servant, was signed: P: Luzac, in the margin: Sourabaija the 4th of August in the year 1773. Report by the undersigned, Ensign Fredrik Fiscer, on the present state of the Centong country, demonstrating its condition as well as that of the negorijen, how strongly they are populated with people, as well as where the people still missing have ended up. Contong is situated near the great mountains of Balemboangan, and may be estimated at 10 hours in length, calculated from the river Soekoo, which separates this land to the south-southwest, to the small river Bagor, two short hours from Panaroekan, where the boundary lies between the Centong and Panaroekan territories to the north-northeast; its width being about 8 hours, calculated from the great cliff Selliketoebang Batoe Lawang, about 3 hours from Besoekie, being its boundary to the north-northeast, to the Balemboang mountains to the south-southeast. The entire country consists of heavy mountain ranges and valleys, which all make up as many large and small rivers, the whole land being also impassable forests. The undersigned has counted during his march in these regions from Besoekie to Djember 66 valleys and likewise as many large and small rivers. There 387. From Java's northeast coast, the 25th of August 1773. From Java's northeast coast, the 25th of August 1773 — There was also found a number of 8 mountains, uncommonly steep and situated along heavy valleys, shaped by nature in such a manner that the whole art of engineering cannot equal it; whenever the country folk rebel, they can take their retreat and hiding place there, assured that they cannot be dislodged from there by any force if they are well-manned and defended. These places are Gobve Geto, Secarpoettie, Joerong Capie, Oerong Klarap, Goenong Gatie, a place on the river Aricasso, and a mountain near the dessa Commoening in the Djember district; all these hiding places having been accurately surveyed by the undersigned and their situation noted. However, for lack of instruments and persons who understand the art of military engineering, no plan can be drawn up thereof at present; the said officer reserving the right, upon his arrival at Sourabaija, to give a neat description of their condition to an engineer or such person who is skilled in geometry, having learned by experience how the same can best be attacked and taken. This country consists of fifteen large negorijen, which are: Centon, the chief negorij of the whole country, under which belong Gallambis, Blindoengan, Decaloo, Toeko, Boender, and Widaar; Loedjaajar, of which Bappa Oedan is the chief, and under which belong Badessan, Cotta, and Geremee, the petingie Bappa Oenam being the chief of the two last-mentioned; Bratjagan, of which Bappa Jana is chief. Of all the negorijen just cited, the following are populated and inhabited by the newly arrived households: 1. Loedjadjaar, dwelling place of Soetaleering, is inhabited by 28 households; the petingie is Barammie. 2. Tengarang, under Soetaleering, has 23 households; the petingie is Bappa Cauie. 3. Pagoe, under Soetaleering, has 17 households. 4. Baccallangan, dwelling place of the chief Bappa Oedan, is inhabited by 39 households. 5. Badessan, under Bappa Oedan, is occupied by 19 households; the loerah named Jonatie. 6. Cotto, belonging under B: Oedan, is inhabited by 14 households; the petingie being 389 is B. Oenam.
Dutch transcription
385 Van Javas oostust den 25: Augustus 173 Van Iavas oostkust Den 25. Augustus 173 — alomme to groot en onbeschrijffelijk is dat door dese natie uit den oosthoek, of andere in deselve gelegen daar toe overtehaalen weder nieuwe onheijlen soude geboren worden weshalveik van oordeel ben dat de belangens daar heen bij een lijadsaeme inwachting van tijt en gelegentheijd bestiert ook de beste gevolgen daar van te verwachten sullen sijn so dat na verloop van eenige jaaren ik sal mogen seggen dat door balemboangang een parel aan Iavas kroon is toegevoegt daar in tegen de verhaasting en dat om het genot van g'imagi„ neerde voordeelen gelijk in den beginne met weij „nig heeft plaats gehad met uw hoog Edelheedens voor te dragen om het eerste jaar nagelegen smarte te ge„ contracteerde rijst te sullen opbrengen eenige picols cardemom en Sappanhout niet dan dakeligste naween en soo ik mij mag uitdrukken de tot aleruine van den oosthoek so niet de Elende van gantsche Java moet te wege brengen en na sig slepen waer bij gehoorsaamst uw hoog Edelheedens gunstigste schikkinge nog opgedragen hebbende een aantoo„ „ning omtrent de militie tot infanterij als arthil„ „lerij welke voor den oosthoek van Java en balem„ boangang daar meede aangehegt tot hunne guarni„ soen in vreede tijden noodwendig sullen vereijscht worde ik van gevoelen ben dat de oostersche soldaten so haast als maar kunnen gemist worden uit die districten moeten afgedankt worde want deselve wel nuttig en heijlsaam anders so lange sij lieden bij dadelijke oorlog of vijandelijkheeden kunnen g'emploijeert worden dog sonder het selve meer tot een geetsel en weersin van den Javaan strekken ten sij wel de sulke kunne aangehouden worden, die bekent van een goed gedrag en leven genege sijn hun daar neer te setten onder de protectie van de com„ pagnie welke dan ook hun comp: en wooning digt onder het ook kan han gewesen worden Hier meede dus mijn geringe overdenkinge over de ba„ lemboangte districten aen de hooggunstige consideratie van uw hoog Edelheedens Eerbiedigtte op gedragen hebbende schikkinge verbidde Van Javas oost kust den 25: Augustus 173 Van Javas oost Cust den 235:' ugutus 173 verbidde ik ootmoedigst dat het geen in het selve mis gaan bij door hoog deselve in gunstige gratie mag werden aengemerkt Terwijl mij de eere geeve met diepst achting en uitterste eerbied te onderschrijven /: onderstond:/ Hoog Edele hoog achtbare gestrenge wijdgebiedende heere en wel Edele heeren /:lager:/ uw hoog Edelheedens gen gehoorsame en getrouwe dienaar /was geteekend/ P: Luzac /in margine:/ Sourabaija den 4 aug„s Ao 1773 Berigt door den ondergeteekende vaanarig fredrik fiscer van den tegenwoordigen staat van 't centonse land aanthoonende desselfs gesteldheijd als ook die den negorijen hoe sterk deselve met volk beset sijn mitsgaders waar de nog ontbreekende volkeren beland Contong is gelegen aan 't groote gebergde van balem boangan mag bij gissing 10 uuren lang sijn gereekend van t rivier soekoo t welk dit land afscheid besuyd west tot aan t kleijne revier Bagor twee kleijne uur van panaroekan daer de grens scheijding is tusschen t Centonsche en paroekanse benoord oosten desselfs breede omtrent 8. uuren gereekend van de groote klip Selliketoebang batoe lawang omtrent 3. uur van besoekie sijnde desselfs grens scheiding benoord oost tot aan t ba„ lemboangse gebergde besuid oost het heele land bestaat in swaare gebergdens en valleijen dewelke alle soo veele groote en kleijne revieren uitmaaken sijnde het heele land ook ontoegankelijke boscagies door den on„ „dergeteekende sijn geteld met sijn optogt in deese contrijen van besoekie tot Djember 66: valleijen en teffens soo veele groote en kleijne revieren Daar 387. Van Iavas oostkust den 25. ' Augustus 173. Van Javas Oosthust den 3:e' Augustus 1740 — Daar is ook bevonden een getal van 8. bergen ongemeen steil en aan swaare valleijen geleegen van de natuur sodanig geformeerd dat de heele ingemeur kunst niet bij haalen kanen wanneer t land volk rebelleerd kan t selve sijn retraite en schuijl plaats daar heen neemen versekerd dat met geen magt van daar te delogeeren als wel beset en ver„ „deffendeerd werden deese plaatsen sijn gobve geto secar„ poettie Joerong Capie oerong klarap goenong gatie Een plaats op 't revier Aricasso en een berg na bij de dessa Commoening in't Djembersche sijnde alle deese schuijlhoeken door den ondergeteekende naauwkeurig opgenoomen en derselver situatie aangemerkt egter bij gebrek van instrumenten en persoonen die de krijgsbouw kunde verstaan kan daar van tegenwoordig geen plan gedresseerd werden, re„ „serveerd dig den gem: officier bij sijn komst op Sourabaija van alle de gem: plaatsen aan een Jngenieur op sodanig persoon die de geometrie kundig is en nette beschrijving van derselver geschaapenheid te sullen opgeeven, hebbende bij ondervinding hoe deselve best kunnen attacqueerd en ingenoomen werden Dit land bestaat en vijftien groote negorijen die sijn centon de hoofd negorij van 't heele land daar onderhooren gallambis blindoengan decaloo Toeko boender en widaar Loedjaajar waar van bappa oedan hoofd en daar onder hooren Badessan Cotta en geremee sijnde van de twee laatst genoemde den Petigie bappa oenam hoofden Bratjagan waar van bappa Jana hoofd is van alle de even aangehalde negorijen sijnde volgende be„ volkt en bewoond door de nieuw op gekomene huishoudingen 1 Loedjadjaar woonplaats van Toetaleering is bewoond met 28. huijhoudingen aen petingie is Barammie 2 o Tengarang onder soetaleering sijn 23. huishoudinge petinge is Bappa cauie 3. Pagoe onder soetaleering sijn 17 huishoudingen 4. Baccallangan woonplaats van t hoofd bappa oedan is bewoont met 39 huishoudingen 5. Badessan onaer bappa oedan is beset met 19 huishoudingen den Loera genaamd Jonatie 6. Oottoonden 13: oedan behoorende is bewoond met 14. huishoudingen petinga als 389 is B. oenam.
English
391 From Java's East Coast, the 25th of August 1773 From Java's East Coast, the 25th of August 1773 7. Tjeremie under 13. oedan is empty. 8. Bratjagan of which bappa gana is the chief, the whole population consisting of 28 households having been brought up with the petingie B: oenam, still remains living together with their chief at the village cotta. The 8 described villages are for the most part completely sown with young people and children, lacking only such households as have strayed from the newly arrived and are still hiding in the forests, or have indeed already been torn apart by tigers. Proceeding therefore to the description of the remaining villages, I begin with centon, the principal village of theede land, which was formerly above 100 households strong with four chiefs, of whom the first chief juwo nolo was murdered at panaroekan, bappa Somprang the second, bappa Jono the third, and bappa Bibat the fourth, all three of whom fell at goenong jattie; of B. jons the head was brought in, and of the remaining two it is known that they were severely wounded, so they must certainly have perished in flight in the forests; of this village only bappa Jawie with 2 wives and 6 children has come forward, having gone to live in blindongen. Tallambis, without a chief, is inhabited by 16 households, all having come forward quietly. Bliidoengan, being without a chief, is inhabited by 22 households and therewith completely full; the chief was bandhaar, a peranakan Chinese. Zaalns, without a chief, of which 3 households have come forward voluntarily; the chief was formerly kaka waning, currently chief rebel of centong. Toekoen Of these two villages not a man has come forward. boender widara, without a chief, only one household has come forward, which had been lost in the forests. The people of the empty villages have retreated to lamatgang after the capture of goenong gatie, having been led by the Mahometan priest of centong named katsat; this cleric, having already previously been the leader of these people, led them away from there during the war of lamatjang and brought them to centong, where they have continued to live since that time, now according to credible From Java's East Coast, the 25th of August 1773 From Java's East Coast, the 20th of August 1742 credible reports by a Javanese who was present at their gathering above the river ponto goedo, which comes from the mountains of Sweero falling into the river ganton on the north side of lamatjang, where the centong refugees all gathered and deliberated, also deciding to cut a path for themselves through the woods in order to cross the river, as that is the only place that can be negotiated for the passage of the said river, subsequently to take their way toward bangerse, settle there, and submit themselves again to the Company. Adirogo, the 9th of December Anno 1711 /: was signed /: C:s Cisser Copy description of the undermentioned villages, namely: Djerme, Pangle, Poeger, Benes, Plindo on the island noetsa. Djerme, situated eastward from lamadjang about 10 hours away, having to cross 4 rivers, by name: 1. gantong, 2. kitten, 3. kintjoo, 4. the pangle river. Pangle, also situated eastward from lamatjang about 9 hours away and 2 hours off from Djerme. Poeger, situated from lamadjang southwards about 12 hours away, situated 2 hours away from Pangle, having to cross a small river, so that the three aforementioned villages lie on the west side of the river poeger. Concerning the village renes, situated across the river of Poeger eastward 2 hours away from Poeger and 14 hours away from lamadjang, so that the 4 aforementioned villages lie in one stretch. The aforementioned villages being situated remote from panaroekan southwards at about 4 days' journey, having to go through two valleys and crossing through 7 rivers: 1. Taijl, 2. tjord, 3. Djompo, 4. rood pooso, 5. soko, 6. tentong, 7. the pradjakante river. The just-mentioned villages being situated remote from djember in the region south-west side about 2 days' journey, having to cross the 3 aforementioned rivers: 1. Taijl, 2. Tjooro, 3. Djompo. The aforesaid villages being situated remote from balemboangang towards the west side 6 days' journey, having to go through four valleys and crossing five rivers: 1. is Padon, 2. besson, 3. maijjan, 4. kikil, and 5. panjang. Plindo, there being no villages standing there, situated on the south 12 side 395
Dutch transcription
391 Van Javas ostust den 25 Augustus 173 van Iavas oostkust den 25 Augustus 1773 .7. Tjeremie onder 13. oedan is leedig 8. Bratjagan waar van bappa gana hoofd is, het heele volk bestaande „in 28 huishoudingen sijnde met de petingie B: oenam opgebragt blijft als nog met haar hoofd tesamen op de negorij cotta woonen, de beschreevene 8. negeroijen sijn meesten deels Compleet besaaijd met jonk volk en kinderen ontbreekende eenelijk sodanige huishoudingen als er van de nieuw opgekomen afgedwaald nog in de bosschen schuijlen ook wel reets van de tijgens verschuurd sijn dus ter beschrijving der nog overige negorijen overgaande beginne met centon de hoofd negorij van theede land was voor deesen boven 100 huishoudingen sterk met vierhoofden waar van het eerste hoofd juwo nolo op panaroekan vermoord bappa Somprang het tweede bappa Jono het aerde en bappa Bibat t vierde aan kelijk alle arie op goenong jattie gesneuveld van B. jons is 't hoofd aangebragt en van de overige twee weet men dat swaar gequetst waaren dus seekerlijk op de vlugt inde bossen moeten omkomen van deese negorij is eenelijk bappa Jawie met 2: wijfven en 6: kinderen opgekomen sijnde na blindongen gaan woonen Tallambis, sonder hoofd, is bewoond met 16. huishoudingen alle stilletjes opgekomen Bliidoengan sonder hoofd sijnde bewoond met 22 huis„ houdingen en daar meede heel compleet het hoofd is ge„ „weest bandhaar een parnakan chinees. Zaaln s onder hoofd daar van sijn 3. huis houdingen vrijwil„ lig opgekomen het hoofd is voor deesen geweest kaka waning thans hoofd rebel van centong Toekoen van deese twee negorijen is geen man opgekomen boender widara sonder hoofd eenelijk een huishouding op ge„ koomen dewelke in de bosschen verdwaald is geweest Het volk den leedig staande negorijen is na lamat„ gang geweeken na de verrovering van goenong „gatie sijnde geleid geworden door den mahometaanse paap van centong en name katsat deese geestelijke man reets voor desen de aenvoerder van dit volk geweest sijnde heeft 't selve met den oorlog van lamatjang van daar weg gevoerden na centong gebragt daar het selve zedert die tijd is blijven woonen nu volgend gall geloofbaare Van Javas oostkust den 25e Augustus 173 Van Iavas Oostkust den 20:' Augustus 1742 geloofbaare berigten door een javaan die in haare ver„ „gadering preesent is geweest boven t revier ponto goedo t welk uit 't gebergte van Sweero komt vallende in t revier ganton aan de noortkant van lamatjang daar de centongsche vlugtelingen alle vergadert en geraed pleegt ook beslooten door de bessen sig een wegte kappen om 't revier te passeeren als sijnde daar de eenigste plaats die gepractiseerd kan worden tot de passagie van gem: revier vervolgens haaren wegnat bangerse te neemen sig aldaar setten en aan dE Comp: sig wederom onderwerpen, Adirogo den 9. december Ao 1711 /:was geteekend/ C:s Cisser copia beschrijving van die onderstaande negorijen teweeten Djerme Pangle Poeger Benes Plindo in 't Eijland noetsa D jerie leggende ooktwaards van lamadjang omtrent 10 uuren ver moetende 4. rivieren passeeren met naamde 1. gantong de 2. kitten de 3. kintjoo de 4. de panglete revier Pangle leggende ook oostwaards van lamatjang omtrent 9 uur ver en 2. uur van D jerme aff Poeger leggende van lamadjang of Zuidmaards omtrent 12: uur verleggende van Pangle of 2 uur ver moetende een kleijne revier passeeren soo dat de drie opgenoemde negorijen aan de west kant van de revier poeger leggen Aangaande de negorije renesleggende over 't revier van Poeger oostwaards 2. uur ver van Poeger en 14. uur ver van lanndjang off to dat de 4. opgenoemde negorijen in een streck leggen leggende de opgenoemde onegorijen tem panaroekan afgeleegen suidwaards op omtrent 4. dag reijs vermoe„ tende door twee valijen gaan en door 7. revier passeerende 1. Taijl de 2. tjord en 3. Djompo de 4. rood pooso de 5. soko de 6. tentong de 7. t pradjakante revier leggende de even getegde negorijen van djember afgelegen in de streek suidwestkant omtrent 2. dag reijs vermoetende de3 voor op genoemde revieren passeeren de 1 Taijl de 2 Tjooro de 3 Dpai0 leggende de voorsz: negorijen van balemboangang afgegelogen de westkant waarts 6: dag rijs vermoetinge vier valeijen door en vijf revieren patseerende 1. is Padon de 2. besson de 3. maijjan de 4 kikil en de 5. panjang. Plindo staande aldaar geen negorijen leggende aan de zuid 12 kant 395
English
From Java's East Coast, the 25th of August 1773 From Java's East Coast, the 25th of August 1773 side of Lamadjang, about 6 hours distant, having to cross a river named Gittem. This aforementioned river has its origin at Gantong, running towards the sea to the westward. Plindo was actually made by the Nusa people in order to be able to come here to the mainland with their prows better than in the river of Puger, because it is too perilous to sail in and out there on account of the heavy surfs. Lying to the westward of Puger, about 3 hours distant. The island of Nusa ditto, right across from Plindo, in the region to the south, lying about 2 hours from Plindo. In the entire districts of the island of Nusa there are 13 villages, namely the 1st Tegeero, 2nd Bo, 3rd Junij, 4th Margo, 5th Oropet, 6th Madi, 7th Repa, 8th Orousang, 9th Laba, 10th Kodowatoe, 11th Leba, 12th Kadawan, 13th Boele. Was signed: Gantong, the 19th of December 1771. Lower: Agrees. Was signed: P. Lulat. Having been accompanied by the highly respected extract letter from the Right Honorable, Highly Esteemed Lord Governor and Director of this Coast, dated the 4th of this month, well received with Your Esteemed Honor's honored letter of the 11th ditto, I shall have the honor first to answer the respected extract: that the common man as well as all the chiefs, even outwardly, profess with the greatest affection to be longing for the arrival of Mas Alit as their chief and regent, saying with the greatest respect that because of his father's good qualities, which were held in particularly high regard by this uncivilized nation, the son, Mas Alit, merits no less respect on account of his descent. I have inquired once again among the chiefs here concerning his family; they declare that he is as yet in no way related to the Balinese side. And regarding the two bupatis, Poeroekoentje and Bawalaxana, they still continue to show the greatest loyalty and zeal for the Company. Copy of a separate letter written by the Junior Merchant Hendrik Schophoff, Resident at Balambangan, to the Authority of the Eastern Salient, dated 30 June 1773. Copy. Title. 397 399 From Java's East Coast, the 25th of August 1773 From Java's East Coast, the 28th of August 1773 to show. Further, I have dutifully allowed to accompany this for the gentleman a writing regarding the situation in the Balambangan district, which according to everyone's good judgment is apparently the healthiest place to establish the main post and fortress, instead of the one at Ulupampang, which has always been ruinous to the health of all people; a report with a drawing of the roadstead there made by the ship's mate Cornelis Burghard, by which one and the other may be favorably observed, and the hope and expectation that one has conceived of that place. I shall further most humbly, with the obtained advice of the officers, the ensigns Guttenberger, Genigen, and Kiegel, and the bupatis Poeroekontje and Bawalaxana, as the persons to whom the general and weak state of these peoples is well known, they also being busy primarily with resuming agriculture, submit our unanimous remarks: that one is unable to carry on the new fortress by means of the Balambangan people, as first the heavy timber standing there must be cleared away to obtain a suitable plain. There are no timber varieties among them that are durable enough for palisades; the same, being larie wood found an hour's distance away on the beach there near the so-called Salt River, ought to be cut and transported on rafts through the said river. They can stand for fully five years before needing to be renewed, whereas one would have to renew most of the timber standing on that site yearly. And in order to make this progress in the speediest, most feasible manner, I deem it necessary that fully six hundred hands be required for this work for the period of three months, sent hither from the districts of the Eastern Salient, provided that no Madurese be among them, who have been found here to be incapable or unwilling to accomplish anything. I request that these be provided with rice, dried fish or dendeng, and salt during this time for their subsistence. Whereby one European and 20 native carpenters will well be required for the buildings, such as warehouse, gunpowder magazine, military and artillery quarters, and hospital. And so that the work not be disturbed in one way or another, I judge that during this time one European officer, by rotation, be present there with a sergeant, two corporals, and twelve privates, with sixty men of native military to be necessary.
Dutch transcription
Van Javas oost Cust den 25:. Augustus 1713 Van Iavas oostkcust den 25 Augustus 1773 kant van lamatjang omtrent 6 uur ver moetende over een revier varen met naam gittem dese op genoemde alvier heeft sijn oorspronk van gantong loopende naar de zee toe te westwaards op Hlindo is Eijgentlijk voort gemaak van de Noesase volkeren om met hunne prouwen hier aan de vaste walt te konnen komen beeter als in de revier van poeger om dat aldaar te perijkelens is om in en uijt te vaaren wegens de swaere brandings. Leggende te wettewaards van Poeger omtrent 3. uur ver 't Eijland noessa d„o vlak over plindo in de streek ten zuijden omtrent 2. uur van plando af leggende in de geheele districten van 't Eijland noessa sijn v negorijen als de 1. Tegeero 2. B0 3. Junij 4. margo 5 oropet 6: madi 7. repa 8 orou„ sang laba 10 kodowatoe 117. Leba 12 kadawan 13 boele /:onderstond:/ gantong den 19 december 1771 / lager Accordeert /was geteekend:/ P Lulat Verselt geweest sijnde hoo gevenereerde Extract missive vanden Wel Ed: gestr: groot Achtb: heer gouverneur en directeur deser custe in dato 4. deeser bij uwel Ed: achtb: gehonoveerde letteren van 11: dito wel ontfangen salik de een hebben voor af 't gevenereerde Er„ tract te beantwoorden dat de gemeene man so wel als alle hoofden selfs voor 't uyterlijke betuijgen met de grootste toegenegentheid verlangende sijn na de komst van maas alit als hun hoofd en regent met de meeste eerbied seggen om de wille sijnes vaders goede hoedanigheeden bij deese onbeschaafte natie in een bijsondere hoogagting geweest is de soon als maes aliet geen minder eerbied om sijn afkomst meeriteerde heb ik mij bij de hoofden alhier weegens sijn famillie andermael g'informeert betuigense als nog geen sints aan de balische sijde gepharenteert is en aan„ gaande de beijde bepattijs peroekoentje en bawalaxana komen als nog aanhoudende lnni meeste trouw en ijver voor de Compagnie te Copia aparte Missive geschreeven door den onderkoopman Hendrik Schophoff Resident te Balemboangan aan den gesaghebber van den oosthoek in Dato 30e Junij 1773. Copia betoonen d„o Titul 397 399 Van Javas oostkust den 25. Augustus 1773 Van Javasostkust den 28. Augustus 173 betoonen verder hebbe schuldpligtig de bere heer nevens telaten versellen een geschrift weegens de gelegentte in 't balemboangse aan dee volgens ieders goed gevoelen en oogscheijnlijk de gesondste plaets om de hoofd post en vesting in steede van de altoos te oe„ „loepampang bederffelijk geweest sijnde voor alle menschen gesondheid aan te leggen een berigt met een teekening van de rheede aldaar door den pipul onderstuurman Cornelis Burghard genoomen bij 't een en ander goedgunstig sal kunnen b'oogt werden de hoopen verwachting die men van die plaats heeft opgevad sal ik wijders onderdanigst met ingenoomen advies van de officieren de vendrigt guttenberger genigen en kiegel de bepattijs poeroekontjeen bawalaxana als de persoonen aan dewelke de algemeene en zwakke staet deeser volkeren wel bekend ook eerst wederom tot de landbouw voortesetten beesig sijnde, suppediteeren onse Een varige aanmerkingen men buijten staet is de nieuwe ves„ „ting door ballemboangers voorttesetten als eerstelijk t aldaar vallende hwaar geboomte in de wegte ruimen om een bequame vlakte te bekomen geene houtmerken daar onder sijn tot pallisada voor den deur te houden deselve op een uur weegs aan Strand van daar bij de sogenaemde soute revier gevonde larie hout dienen gekapt en opvletten door gem: rivier aangebragt te werden wel vijff Jaaren voor datse vernieuwt behoeven te werden kunne staan daer men aan die ter plaatse vallende houten gaar„ lijks meest soude vernieuwt moeten doen en om op de spoe„ digste doenelijkste wijse sulx voortgang te doen neemen bouder noodsakelijk wel ses hondert coppen tot dien arbeid voor den tijd van drie maanden benodigt sijn uit de districten van den oosthoek herwaards gesonden wierden mits er geene madureesen ondergesorteert werden die men hier ondervonden heeft onbequaam of onwillig iets te berigten sijn die van rijst gedroogde vis of dinding en soud dus lange tot levens onderhoud versoeke voorsien werden waer bij een europees en 20 jnlandsche timmerlieden wel vereijsschen tot de gebouwen als pakhuis kruijt maguasijn militaire en arthilleristen wooningen en hospitael en indien arbeid niet op de eene andere wijse gestoort te worden oordeele dat duslange een Europees officier bij verwisse„ „ling aldaar preesent met een sergeant twee Corporaals en twaelf gemeene met sestig koppen jnlandsche militairen van noodig
English
From Java's East Coast, the 25th of August 1773 From Java's East Coast, the 25th of August 1773 were necessary, and to keep a watchful eye and, as far as possible, prevent the running away of the working people. The utmost gentleness must be observed in this regard, because of the general fear that has such a great influence on all peoples from the eastern corner, due to the suffered disasters from sickness and mortality during both the previous and the latest unrest. Otherwise, it is feared that within a few days after their arrival they will all desert again, just as has repeatedly happened before. Thus, the departure from here could not very conveniently take place before the fortress, with the aforementioned buildings, has been brought into readiness to place the artillery and to house the Honorable Company's effects and servants, all of which must be transported over sea in vessels. Oeloepampang must not be completely abandoned or left devoid of a garrison, as it would otherwise be a hiding place for ill-disposed Balambangans, and also if anything should be undertaken against this province from the Balinese side, as this would be a convenient place for these rovers to shelter in the bay inland. The arrival and departure being easier there than elsewhere, a compact little fort ought necessarily to be maintained here with eight swivel guns, or something of a larger caliber. A relief could then easily be sent every half month from the post at Banjoewangie, consisting of one European corporal, four soldiers, two gunners, and 20 native military personnel, on account of the easy arrival and departure over sea; and during this time, two vessels could be stationed in the roadstead to intercept all foreign vessels, which could then take turns sailing to and fro between Banjoewangie and cruising toward the southeast. Furthermore, no fortifications can be constructed on the beach other than Cotta and those mentioned before, where there is an approach from the roadstead in the east monsoon. Also, subject to superior correction, concerning the new arrangement to be made in Balambangan upon the conclusion of the expedition: that a number of one hundred head of European military personnel, principally as follows: 1 lieutenant 2 ensigns 5 sergeants 10 corporals 2 drummers 80 privates be kept complete, who could then be reduced from the garrisons of the previously fixed number at Sourabaija and Passourouang, since Passourouang has now obtained its greatest strength through the conquest of Balambangan. The frontier post here before Passourouang can be considered sufficient. And to those garrisons there ought to be added for the artillery: one bombardier, 2 gunners, and ten cannon shot-firers; and various functionaries, such as one comforter of the sick, two assistants, two surgeons, a ship and house carpenter, and a blacksmith for the repair of the armory goods, for which a native is on hand. In the first years, five vessels would also necessarily be required: namely, a penjallang of sixty feet long, which serves as a picket ship at Banjoewangie, and four well-armed prau-mayangs, such as two for Oeloepampang and two for the new post, to cruise the Balinese and Balambangan beaches, both outside and inside the Strait of Bali. On these, one European quartermaster and ten sailors, together with 36 native seamen, would need to be stationed. All the more so because one must be more wary of the Balinese neighborhood of Mamoeij than of the submissive Balambangan populace. For that prince formerly held dominion over Balambangan and enjoyed great advantages from it, as I have been informed with certainty. Should he come to live in peace and quiet with the other petty Balinese princes, he might attempt in the earliest times to regain the country. For this reason, for the first three or four years, a number of one hundred head of Eastern soldiers should also be kept in service here, in order to face unexpected attacks or new gatherings of ill-disposed persons, if not to smother them at their inception, then at least to stand up to them and secure our garrisons until relief is received from Sourabaija, given the remote distance. To have Noessa cruised from here at this time with small vessels—those sent to the south twice already report that it is impossible in these heavy, steady winds to reach Noessa with prau-mayangs through the heavy seas. It is therefore impossible, according to the aforementioned reports, to undertake anything against that little island with vessels from here before the approaching change of monsoon. However, a post has been maintained as far as practicable at Kradjagan by our natives, where it is believed those islanders could solely land in this upper part of Balambangan.
Dutch transcription
401 Van Iavas oostCust den 25. Augustus 173 — Van Iavas oostkust den 25. Augustus 1773 — noodig waaren en waekend oog te houden en na mogelijkheid 'twegeloopen der werk volken te beletten de uijterste maak„ saamheijd daar bij dient geobserveert te werden om de al„ „gemeene vreese die op alle volken uit den oosthoek soo groote influentie heeft voor de uitgestaane Rampen soo wel bij de voorige als laaste onlusten van ziekte en sterfte men anders bedugt is datse binnen weijnige daagen na hun aan komst alle wederom sullen verloopen gelijk voor hem telkens geschied is dus souden opbraak van hier met wel eerder gevoeg„ lyk kunnen geschieden voor t fortres met voorm: gebouwen in gereedheid is gebragt om het geschut te plaatsen sE. Comp: effec„ ten en dienaeren te bergen dat alles over see in vaartuigen moet overgebragt werden oeloepampang mag niet in 't geheel verlaeten werden of bloot van besetting laeten zeggen daar 't anders en schuijlnest voor quaadgesinde ballemboangers als meede van de balliphe zijde iets op dese provinsie onaernoomen wierd als voor deese schuimers en bequame plaets sousijn in de baij in te lande te schuilen de af toevaert aldaar gemakkelijker dan elders vallende sou hier noodsakelyk een beknopt fortretjen dien en gelaeten tewerden met agt bassen dan wel iets grooten van caliber waer een verwisseling dan uit de bestelling te banjoewangie om de halve maand van een europees corporaal vier soldaaten twee busschieters en 20 inlandsche militairen gevoeglijk wegens de goede af en toevaart over see te laaten doen en de geduu„ rende twee vaartuijgen ter rheede te leggen alle vreemde vaart tegen te houden die dan wel beurteling af en toe vaart te banjoe bangie en na t zuid oosten toe te kruijssen kunnen uitloopen to er dan wijders ook geene vesting aan„ strand buiten Cotta en vooren aangehaalde kunnen aangelegt werden waer in de oostmaisson aanvaart van rheede is ook voor onder hoogwijser Correctie over de nieuw te maekene schikking in het ballemboang te met 't afloopen der Eex peditie dat een getal van een hondert Coppen eur op eese militairen prinro gelan als 1: luitenant 2. vaandrigs 5 sergerants 10 Corporaals 2 tamboers 80 gemeene Compteet te houden die dan wel uit de besettingen te van 403 Van Javas osthust den 25' Augustus 1o 173 Van Iavas oost kust den 25. Augustus 173. van t voor heen bepaalde getal te sourabaija en passourouang kunnen vermindert werden daar de passourouang nu door het Conquest balemboangang sijn hoogste kragt heeft verkreegen de frantier post hier voor passourouang kan aangemerket en volstaan blijven en tot die besettingen wel behoorden aan arthillerije toegevoegt te werden een bombardiers 2. Cannoniers en tien busschieters en diverse dienst doenders als een krank besoeker twee adsistenten twee Chirurgijns een scheeps en huis timmerman sijn de eensmit voor het reparatie der wapenkamers goederen waar toe een inlander aan handen is souden er in de eerste Jaaren ook noodsakelijk gere„ quireerd werden vijf vaartuijgen als een pintjallang van sestig voeten lang die te bape wangie als uitlegger diend vierwel gearmeerde prauw majangs als twee voor aeloepampang en twee van ter nieuwer roost ter bekruissing der balische en balembrangsche stranden soo wel deur als buiten en binnen staet balie dienden waar op een eur op ees quartiermeester en tien mattroosen met 36. inlandsche zeevarende soude benodigt geplaats te werden meer om dat men voor de balische buurt van mamoeij moet bedugt sijn als voor desmakke balamboangsche gemeente daer dien vorst voor heen de heerschappij over balemboangang de groote voordeelen die daar in heeft genooten gelijk men mij met sekerheijd heeft willen berigten den selve nog wel in de eerste tijden dat in rust en vreede met de andere balische vorstjes quam teleeven soutragten 't land wederom aan sig te krijgen waarom ook wel nog voor de eerste drie a vier gaaren een getal van een hondert coppen oostersche militairen hier in dienst noodig wierden gehou„ den om bij onverhoedse aanvallen dan wel nieuwe saam rottingen van quadwilligen is 't niet in haer geboortese te doen smooren ten minsten het hoofd te bieden en onse besettingen te secureeren tot dat men ontset van sourabaija bij de verre afgelegendheid ontfangst Noessa van hier in deese tijd met kleijne vaartuijgen te laeten bekrusjssen geeven de al twee maal om de suid gesonde voor dat het omogelijk is in deese swaere gesette ofte winden door deswaare seen moessa te kunnen bereijken met prauwmajangs en is dus voor de aanstaande ken ter tijd volgens voormelde berigten op dat Eijlandje met vaartuigen van hier iets te onderneemen ondoenelijk werd er egter te kradjagang door onse inlandens waar menmeent die eijlanders in dit oppergedeelte van balemboangang eenelijk soude kunnen landen na doenlijkheit geweest gehad
English
405 From Java's East Coast, the 25th of August 1773. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. The equipment goods supplied to the chief mate Deneijs, stated by common letters to the Sourabaija ministry with the attached reasons, will, I hope, be satisfactory. Believing to have fully and amply answered the highly respected Extract, I shall, as bound by duty, serve upon the further contents of Your Honorable worships' letter, that: Although both officiating bupatis still continue to give full satisfaction for the Honorable Company's interests and also seem to be held in fairly good regard by this troubled community, it would nevertheless not be advisable to choose one from among them as regent, partly because neither of them is among the most cultured persons, and also since the entire community is so taken with the person of Maesalit that they profess to await him with sorrow, the sooner the better. However, no firm and established statement can yet be made here, nor can one proceed with any foundation in this eastern district; so long must one wait until the mortality among the native population has entirely ceased, after they have gathered their first harvest from the still so newly commenced rice plantings and have also slowly become accustomed to labor once again. Lastly, having offered to Your Honorable worships the general strength as of the ultimate of this month, I call myself with the most dutiful respect, [below was written:] title, [lower down:] was signed, J:k Schophoff, [below was written:] Agrees, [was signed:] P: Luzac. We, the undersigned, the merchant and Resident here Hendrik Schophoff, the ensigns Johan Godlob Eenigen and Fredrik Kreegel (the aforementioned Eenigen being appointed to this commission due to the indisposition of Ensign Guttenberger), the bupatis Toeroekoentje and Bawalaxana, have, pursuant to the highly revered extract missive dated the 4th of this month from the Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed Lord Governor and Director of this Coast, Johannes Robbert van den Burgh, and upon further reiteration by separate missive under date of the 11th of this month produced by the Honorable Worshipful Lord Commander of this Eastern District, Mr. Pieter Luzac, proceeded from Oeloepampang along the beach, led by the first undersigned, in order to inspect, with mutual opinion and deliberation, the best situated and healthiest places where a fortification could be constructed instead of at Oeloepampang. Thus it is that, after having observed all situations along the entire beach of Oeloepampang or north of Bali Strait with the greatest accuracy, no suitable place appeared visually to us other than at Banjoe Wangie, situated north of the point of Pakkum, about six hours' travel from Oeloepampang and four ditto from Cotta, where there is a clean beach with high-sloping good land, with a valuable river, without any the least marshes near the sea, neither to the south nor to the north of that place. Close by, From Java's East Coast, the 25th of August 1773. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. located close by, being also a reasonably high point of land and sheltered from the south-easterly winds by the point of Pakkum, where one also has a good view of the Balinese beaches, where that nation previously had their easiest departure from that island and landing or arrival at the aforementioned Banjoe Wangie. All this above written agreeing with our views, upon interrogation on the spot at Banjoe Wangie of the native Captains Intje Moelaet, Boejong, and Abdul Rhahim, the Ensign Soera, and other Balemboangan chiefs present there, they also testified that, in their opinion, no more suitable place could be found in Balemboangan for the health and the preservation of the Honorable Company's people to construct the main post instead of the harmful place Oeloepampang. [below was written:] Banjoe Wangie, the 25th of June 1773. [was signed:] H:k Schophoff, J. G. Eenigen, and F:k Kreegel, together with two Malay signatures. [below was written:] Agrees, [was signed:] P: Luzac. It was on the 22nd of June, Anno 1773, that I was ordered by the Honorable Lord Resident Hendrik Schophoff to steer for Packum in order to survey the roadstead there. I immediately got under sail, turned the prow thither, and arrived there on the same date. After having examined everything thoroughly, I found that there is good anchorage ground on that roadstead, where a ship can conveniently lie in 12 to 10 fathoms of water, blackish earth ground also somewhat mixed with small stones, and a bark or sloop can conveniently lie in 8 fathoms or even less at pleasure, although the roadstead is open to the south-south-east, south-east, and east-south-east winds, and the swells and rollers there run somewhat onto the shore, yet there is no full sea, so that it can well be maintained there, and the landing on the shore is also reasonably good. One finds much uneven ground on the roadstead. Respectfully reported and submitted by the undersigned as commander of the pantjallang De Bestendigheijd concerning the surveying of the Roadstead of Pakkum to the Honorable Lord Hendrik Schophoff, Junior Merchant and Resident at Oeloepampang. Most respectfully, 407.
Dutch transcription
405 Van Iavasoost Cust den 25 Augustus 173. Van Iavas oostkust den 25. August„s 173 — De aan de opperstuurman deneijs verstrekte Equipagie goederen bij gemeene letteren aan 't sourabaijas ministerium opgegeven met de by goevoegde redenen verhoope voldoende sulle sijn, Het hoog gerespecteerde Extract vermeene ten volle en ampel beant„ woord te hebben sal ik schuldpligtig op de verdere inhoud van uwel Ed: Achtb g'eerde dienen dat Alhoewel de beijde fuingeerende bepattijs als nog ten vollen genoegen blijven geeven voor 'sE Comp: belang ook tamelijk bij deese moeste ge„ meente scheijnen in agting te sijn sout egter niet oraadsaam weesen een daar uit als regent te verkiesen eensdeels wijl't beijde gene van de beschaefdste persoonen sijn en teedens daar de geheele gemeente sodanig voor de persoon van maesalit is ingenomen datse denselve als met smerten betuigen te verwagten hoe eerder hoe hier kan egnten nog geen vaste gestelde opgaave gedaan werden waar ook met fondament te gaan in ait oostersche gedelte so lange dient gewagt te werden tot dat men de sterfte onder den inlander ten eenemael diet ophouden na datse hun eerstehoogt uit de nogso jong begonne rijst plantingen hebben inge„ samelt ook eerst weederom aan den arbeijd langsaam gemond zijn laestelijk uwel Ed: achtb: de generaale sterkte onder ult:o deeser aange„ booden hebl: noeme mij met verschuldigst ontsag / onderstond:/ titcul /:lager :/ slat / was geteekend:/ I:k Schophoff /:onderstond:/ Accoudeert /:was geteekent:/ P: Luzac. Sij ondergeteekende den koopman en Resident alhier Hen„ „drik schophoff, de vendrigs Iohan godlob genigen en Tre„ drik kreegel /: zijnde genoemde Eenigen in die Commissie be„ „noemt bij in dispositie van vendrig guttenberger /: de bepattis Toeroekoentje en Bawalaxana hebben ons ingevolge hoog ge„ gevenereerde Extract missive in dato 4. deeser van den wel Ed: gestr: groot achtb: heere gouverneur en directeur deeser custe soh.„s Robbert van den burgh en bij nadere herhaling bij aparte missive sub dato 11. deese door den Ed achtb: heere gesaghebber deeser oosthoek M:r Pieter Luza geproduceert door den eerst geteekende van oeloepampang over strand begeeven om met onderling gevoelen en overlegt de best gelee „genst en gesandste plaatsen op tenemen alwaer een vetting in steede van te beloepampang konde aangelegt werden soo is dat wij na 't geheele strand van oeloepampang of benoorden straat balie nauw„ keurigst alle situatie hebben gade geslagen ons geen bequaamen plaatsoogscheijnelijk zijnde voorgekoomen als te bape wangie benoor„ den de hoek van Pakkum geleegen omtrent des uuren weegs van oeloepampang en vier dito van cotta waer een buijver strand met hoog oploopend goed land met een kottbare revier sonder eenige de minste moerassen aan see nog besuiden of benoorden die plaats Wij digte Van Iavas oostkust den 25. Augutus 173 Van Javas oost Cust den 25:' Augustus 173 digtijgelegenals oe en temelijk hede vor vantuoge te anteen en beschut voor de suid ooste winden door de hoek van pakkum alwaar men ook een goede uitsigt op de balische stranden heeft waer die natie voor heen hun gemakkelijkste afvaart van dat Eijland en landing of aenvaerd op voormeld banjoe wangie hebben gehad. dit vooreschreeven alles met onse gevoelens over eenkomende onder afvraging ter plaatse banpoe wangie en aan de inlandsche Capitain Intje moelaet boejong en abdul rhahim den vendrig soera en meer Balem boangangse hoofden daar preesent meede betuijgden na hun meening geen bequamer plaatsen het balemboangang te konde gevonden werden voor de gesondheijd om sE Comp: volkeren te conserveeren de hooft post aan te leggen in steede van deschadelijke plaatse plaatse oeloepampang /:onderstond Banjoe wangie den 25:' Junij 173 /: was geteekend:/ H„k Schophoff. 3. F: Senigen en I:k kreegel beneevens twee maleits aanteekenings /:onderstond:/ Accordeert /:was geteekend:/ P: Luzac S Was op den 22e. Junij Ao 1713. als dat mijn van den E Heer Resident Hendrik schophoff wierd gelast om na packum te steevenen ten eijnde aldaer de reede op te neemen ik gong dan opstond onderseijl evende de steeve derwaerds en arriveerden den selfden dato aldaar na alles wel andersogt te hebben zo hebbe bevonden als dat op die aheede goede. anker grond is alwaar een scheep bequam op 12. a 10. vadem wa„ water kan leggen swantagtig Land grond ook wel met kleijne steentjes vermengt en bank of sloep kan op 8. vadem ook min„ der na believen wel leggen hoe wel de rheede open is voor de z: Z: o:t en Z: o:t en v: Z: O: de winden en de deijningen op rollangs aldaer eenigsing op de wal loopen dog geen olle zee so dat het daer wel te houden is en de aankomst aan dewal if ook reedelijk wel men vint op de rheede veel ongelijke gronden Eerbiedig Berigt gedaen en overgegeven door den ondergeteekende als gesaghebber op de Pantjallang De westendigheijd weegens 't opneemen van de Rheede Pakkum aen Den E: Heer Hendrik Schophoff onderkoopman en Resident tot oe„ pampang, Eerbiedeijst 407.
English
407. From Java's east coast the 25th August 173 From Java's east coast the 25th August 173— [illegible] and sheltered from the south-east winds by the point of pakkum where one also has a good view of the Balinese beaches, where that nation previously had their easiest departure from that Island and landing or arrival at the aforementioned banjoe wangie. All this aforementioned agreeing with our views, upon inquiry at the place banjoe wangie and to the native Captains Intje moeloet, boejong and abdul rhahim, the ensign soera and the Balemboangang chiefs present there also testified that in their opinion no more suitable places could be found in the Balemboangang area for the health and preservation of the Honorable Company's people to establish the main post, instead of the harmful place oeloepampang. Below stood Banjoe wangie the 25th June 173. Was signed H.k Schophoff, I. F. Deniger, and I. Kreegel, alongside two Malay signatures. Below stood: Agrees. Was signed: P. Luzac. It was on the 22nd June in the year 1783 that I was ordered by the Honorable Resident Hendrik Schophoff to steer toward packum in order to survey the roadstead there. I then immediately got under sail, turned the prow thither and arrived there on the same date. After having investigated everything thoroughly, I found that there is good anchoring ground in that roadstead where a ship can conveniently lie at 12 to 10 fathoms of water, blackish sand ground, also mixed with small stones, and a bark or sloop can lie at 8 fathoms or even less as desired, although the roadstead is open to the south, south-east, and south-east and east-south-east winds, and the swells or rollers run somewhat onto the shore there, yet no heavy sea, so that it is well tenable there, and the landing on the shore is also reasonably good. One finds many uneven grounds in the roadstead. Respectful report made and submitted by the undersigned as commander on the Pantjallang De Bestendigheijd regarding the survey of the Pakkum Roadstead to The Honorable Hendrik Schophoff, junior merchant and Resident at oeloepampang. Most respectfully. From Java's east coast the 25th August 173 From Java's East Coast The 25th August 173 and as far as the salt river is concerned, a loaded vessel can easily enter at high tide, because at spring tides at least a large fathom of water was found in the channel or on the bank; fresh water is also obtainable, but at high water or spring tides it is best of all, so that one can then run into the river with a vessel, and at low water one must remain lying on the bank. Hoping hereby to have complied with the orders of the High Honorable Company and to the satisfaction of Your Honor, whilst I call myself with the utmost respect. Below stood: Your Honor. Lower: Your Honor's humble servant. Signed: C.s Burghard. In the margin stood: In the aforementioned pantjallang the 26th June in the year 1773. Below stood: Agrees. Was signed: P. Luzac. Below stood: Agrees. Was signed: I. R. van der Burgh. According to Your Honorable's always highly esteemed orders contained in a separate missive of the 3rd of this month, the first-named departed on the 8th of this month from Passourouang via banger and lamadjang and from there further to gittem, there awaiting the ensign and military commander Fissen. Upon their arrival, we decided first of all to visit the post rambang as being situated farthest to the west, and found the post there to be of no further use than for the protection of the few edible bird's nests found there, as well as Resolute, Far-sighted, Discreet Respectful report made, drawn up and submitted to the Honorable, Highly Esteemed Master Pieter Luzac, senior merchant and commander over Java's eastern point, by the undersigned concerning their commission along the South Sea and the posts occupied there of Rambang, gittem, Plindo, Poeger, Batoe oeloe, the situation of the island Noessa, its fortifications, and the depths of the fairway thereabouts. Respectfully to 409.
Dutch transcription
407. Van Iavas oost kust den 25: Augustus 173 Van Iavas oost kust den 25:' Augustus 173— digtlijgligen als oe en tomelijk hede vor vantugen e anteen en beschut voor de suid ooste winden door de hoek van pakkum alwaar men ook een goede uitsigt op de balische stranden heeft waer die nati voor heen hun gemakkelijkste afvaart van dat Eijland en landing of aenvaerd op voormeld banjoe wangie hebben gehad. dit vooreschreeven alles met onse gevoelens over eenkomende onder afvraging ter plaatse banpoe wangie en aan de inlandsche Capitai Intje moeloet boejong en abdul rhahim den vendrig soera en ma Balemboangangse hoofden daar preesent meede betuijgden na hun meening geen bequamer plaatsen het balemboangangte konde gevonden werden voor de gesondheijd om sE Comp: volkeren te conserveeren de hooft post aan te leggen in steede van deschadelijke plaatse plaatse veloepampang /:onderstond Banjoe wangie de„ 25: Junij 173. /:was geteekend:/ H„k Schophoff, I. F: Denigen en Ik kreegel beneevens twee maleits aanteekenings /:onderstond:/ Accordeert /: was geteekend:/ P: Luzac SWas op den 22. Junij Ao 178. als dat mijn van den E Heer Resident Hendrik Schophoff wierd gelast om na packum te steevenen ten eijnde aldaer de reede op te neemen ik gong dan opstond onderseijl wende de steeve derwaerds en arriveerden den selfden dato aldaar na alles wel andersogt te hebben zo hebbe bevonden als dat op die rheede goede. anker grond is alwaar een scheep bequam op 12. a 10 vadem wa„ water kan leggen swantagtig sand grond ook wel met kleijne steentjes vermengt en bark of sloep kan op 8. vadem ook min„ der na believen wel leggen hoe wel de rheede open is voor de z: Z: o:t en Z: o:t en O: z: o: de winden en de deijningen of rollangs aldaer eenigsing op de wal loopen dog geen olle zee so dat het daer wel te houden is en de aankomst aan dewal if ook reedelijk wel men vint op de rheede veel ongelijke gronden Eerbiedig Berigt gedaen en overgegeven door den ondergeteekende als gesaghebber op de Pantjallang De Bestendigheijd weegens 't opneemen van de Rheede Pakkum aen Den E: Heer Hendrik Schophoff onderkoopman en Resident tot oe„ pampang, Eerbiedigst Van Java osthust den 35:' Augustus 173 Van Javas Oostcust Den 2:' Augustus 173 en wa 't soute revier aangaet daer kan bij hoog water wel een gelade vaartuig binnen want bij springtijden is in de kil off op de bank wel een grootvaam water bevonden het soete water is ook wel te bekomen maar met hoog water off spring teijden 't alderbeste dat men dan met een vaertuig in't revier kan loopen en met lagwater moet men op de bank blijven leggen. verhoopende hier meede aen de hooge E: Comp: ordresen uw E: Hteer ten genoegen voldaan te hebben middels mij met de uitterste Eer„ bied noemen /:onderstond:/ u E: Heer /:lager:/ uwerEd: ondanige dienaar /:geteekend:/ C:s Burghard /:in margine stond:/ In de pantjallang voorm: den 26. Junij Ao 1773. /:onderstond:/ Accordeert /:was geteekend:/ P: Luzac /:onderstond:/ Accordeert /was geteekend:/ I: R: van der Burgh. Volgens uwel Ed achtb: steeds veel g'eerde ordres vervat bij aparte missive van den 3. deesenr begaf den eerstget: sig op den 8. deser van Passourouang over banger en lamadjang en van daar verder naar gittem aldaar den vaandrig en adwogos Commandant fissen verwagte bij aankomst derselve besloten wij voor het een ste depostrambang als het verste om de west geleegen te gaan visiteeren en bevonden de post aldaar van geen verder nit te wesen als tot bewaring van de aldaer vallende weijnige vogelnessies als meede Entfeste Doorsienige Discrets Eerbiedig Berigt: gedaan maaken en overgeven Aan den Wel Ed: Achtb: Heer M:r Pieter Luzac opperkoopman en gesaghebber over Iavas oosthoek door de ondergeteekendens nopens hunne Commisse langs de zuider see en daar besette posten van Rambang, gittem Plindo, Poeger Batoe oeloe de geleegentheijd van het eijland Noessa dies fer„ tificaties en dieptens van het vaarwater daar omtrent Eerbiedig tot 4og
English
411 From Java's East Coast, 25 August 173- From Java's East Coast, 1 August 173- to occupy a road emerging from there that leads to the Malang region likewise it is impossible for vessels to arrive at that place due to the heavy surf. From here we returned back to Gittem, from where we could not view the island of Noessa for two full days for the reason that it was covered with such a heavy mist and fog. On the 3rd day it cleared up, and we found the center of the island of Noessa to lie directly south of Gittem, with its westernmost point about 2 miles distant from Gittem, where it is likewise impossible to arrive or depart with vessels. We proceeded to the post of Plindo, which lies about 1½ hours east of Gittem, where we found the sea to be much calmer and the surf of no consequence, and therefore suitable for the departure and arrival of vessels, and we estimated the distance to Noessa's easternmost point from the aforementioned post to be 3¼ miles over water. That same day the weather was very clear, and one could expect to see the island and its mountains perfectly from Plindo, as well as Samie, where through spyglasses one could see a benting or fortification; one could also clearly discern the mouth of the cove or bay of Turroek, though nothing inward. With much effort and the help of a small canoe, as well as we could, we sounded the depths thereabouts and found 30 fathoms of water at the deepest point between Plindo and the bay of Soeroek, and closer to the bay 15 fathoms. Due to the lack of a vessel with which one could defend oneself to some extent, we had to abandon further reconnaissance. Furthermore, we were informed and shown here by the known Lamadjanger, Bappa Moerit, the places that were suitable for landing on Noessa, such as Jurroek, Samie, and Botto, the last-mentioned of which is still very deficient, while for the rest the shores of this island generally consist of very steep rocky cliffs and mountains, which are for the most part bare on the sea side and entirely unscalable. Thus, being able to accomplish nothing further at Plindo, other than noting that there is no fresh water at this Plindo, which must be fetched from the river of Poeger, we went back to Gittem, from where we undertook our journey via Poeger to Pagrenden. Upon our arrival there, we met among the garrison stationed there a Javanese by the name of Bappa Banang from the village of Terto, being a person who had formerly been sent with the patrol under the supervision of the former head of Sabrang, Bappa Roman, in the month of February of the current year to Mero by the ensign and adirogos commander Fisser, 413 From Java's East Coast, 25 August 1732 From Java's East Coast, 30 August 173- where the known Roman was murdered and 6 commoners were taken prisoner by Juragan Janie and carried off to Noessa. The aforementioned Bappa Banang declared that he had sat in the stocks there for 4 months, and having been released a few days ago by Juragan Janie, saw an opportunity on the 16th of this month to escape from Noessa at night with a small canoe, arriving at Poeger on the 17th. Furthermore, he declared the raiders and Noessa forces to be over 800 men under arms, equipped with more than 200 firearms. The aforementioned Juragan Janie, united with the head of Noessa, Sindo Bromo, Juragan Globo, and ditto Collec, have firmly resolved to defend themselves to the utmost against all attacks that the Honorable Company might undertake against Noessa, to which end the first three aforementioned have already fortified all places that can be approached in any way, such as Jurroek, where they had erected a benting equipped with 6 cannons, at Samie ditto with 2 cannons, and Botto and other small places barricaded in such a manner that, reinforced by nature, they can well defend them with small arms. The last-mentioned Juragan Collec had been sent some time ago by Juragan Janie from Noessa to Prigi in the Sultan's lands to purchase provisions there, commanding a Mandarese prahu padoeakan, but had not yet returned. Furthermore, Noessa lies south-southwest from the aforementioned Poeger, about 3 miles. From Plindo to Poeger's river there is nowhere a good landing for vessels except only in front of the mouth of that river, though only for prahu mayangs and smaller craft, but in the west monsoon or change of the monsoon, shallops or barques could indeed anchor in its bay, although around here one nowhere has altogether clean anchoring ground, but everywhere a depth of 30 and more fathoms of water. From the river of Poeger, which place is called Glatak, and where we also have a garrison of natives stationed on guard, we continued our marching route and arrived at Pagrenden; and although Glatak lies only 3 to 4 miles from Batoe Oeloe (namely, reckoned along the sea coast), one is nevertheless obliged to turn inland from Glatak and take a long detour of fully 16 miles, for the reason that one cannot pass closer due to the enormous and inaccessible mountains, cliffs, valleys, and heavy rivers. Having spent the night at Pagrenden, we marched to Batoe Oeloe, where there is also a benting and a garrison of European and native soldiers. Here, landward / seaward
Dutch transcription
411 Van Javas oostkust den 25 Augustus 173— Van Javas oestut den 1 Augustus o173 tot besetting van een weg daar uit komende die naar het Malangsche liquitseek eedegis't op die plaats voor vaartuigen onmogelyk om aen tekomen door de swaare brandings van hier retourneerden wij weeder naar gitten van waar wij het eiland noessa in geen twee et„ malen konde besigtigen uit reeden het selve met soo een sware nevel en mits beset was den 3. dag klaar het op en bevinden het middan van 't eijland noessa regt suiden van gittem afte leggen in desselfs westelijkste hoek circa 2. meijlen ver van gittem alwaar het meede onmogelijk is met vaartuigen af of aan te komen begaven wij ons na de post plindo de welke omtrent 1½ uur van gittem oost waards aflegt waar wij bevonden de see veel gemodereerder en de brandings van geen belangen te sijn en dierhalven het aldaer be„ kwaam tot afvaart en aankoming van vaartuigen te wesen en gisten de verheid van Noessaas oostelijkste hoek van opgem: post 3¼ mijl water te sijn dien selfden dag was het seer klaar weeder en men konde verwagt perfect het eilanden dies bergen van Plindo zien als samie alwaar met te verre kijkers konde een ben„ „ting of sterkte was ook konde men wel bekennen de mondt van den inham of baaij van Turroek dog egter inwaarts niets wij lieten met veel moeite en behulp van een klijn Canotje soo goed in quaadwij konden de dieptens daar omtrent pijlen en bevonden 30. vadem water op het diepste tusschen Plindo en de baaij van soeroek nader aan de baaij 15. vadem do quit gebrek van een vaartuig waar meede men sig eenigsints te weer konde stellen moesten wij van het verder recognosceeren afsien wijders wierden wij alhier onderregt en aangeweesen door den bewusten Lamadjanger Bappa moerit deplaatsen soo bekwaam waren tot landing op noessa als Jurroek samie en botto welke laast„ „gemelde nog maar seer gebrekkelijk sijnde voor de rest de oe„ vers van dit eiland doorgaans seer sterle klippen bergen die als meestendeel aan de seekant karl en ten eenemal on beklimbaar sijn dus tot Plindo verder niets kunnende uitvoeren als dat men diend aantemerken op dit Plindo geen versch water is moe„ „ende het selve uit de revier van Poeger gehaald worden gingen weder te rug naar gittem wan waar wij onse reise over Poeger na Pagrenden aannamen bij onse komst aldaar ontmoeten wij bij daar leggende besetting een Javaan in naame bappa banang uit de negorij terto zijnde een persoon die voormaals door den vaandrig en adirogos Commandant fisser met de patruiljo onder het opsigt van het geweesene hoofd van sabrang bappa soo coman 413 Van Javas oost kust den 25: Augustus 1732 Van Javas oostkust den 30=' Augustus 173 roman in de maand februari anno courant naar mero is gesonden alwaar den bewisten roman vermoord is en 6 gemeene gevangen sijn geraakt bij Juragan Janie en naar Noessa gevoerd, op gem: bappa banang verklaarde hij aldaar 4: maanden in het blok had geseten en om voor eenige dagen door Juragan Jan„ „ne ontslagen heeft kans gesien den 16. deeser bij nagt met een klijn Canatje t van noessa te ontvlugten komende den 17. tot Poeger aan wijders verklaarde hij de overvalders en Naessars steuk te sijn in de wapenen ruim 800 koppen met meer dan 200 schietgeweeren gewapend meergem: Juragan ofanie ver„ eenigd met het hoofd van roessa sindo Bromo juragan globo en d„o collec vast voorgenoomen haar tot het uittersten teegens alle aanslagen die de ECompagnie op noetsa soude mogen onder„ „nemen te verweeren ten welken einde dedrie eerstegen: bereets alle deplaatsen daar naar eenigsints aante komen is versterkt hebbe als Iurroek alwaar een benting had aangelegd met 6. Canons voorsien te La„ „mie een dito met 2. Canons en botto en andere kleine plaatjes sodanig verhouwen dat sij die als doo de natuur versterkt met klein geweer wel kunnen veraedigen laastgem: Juragan Collec was door Juragen Janie voor eenige tijd van noetsa afgesonden naar Prigi in sulthans land, om aldaar provisie op te kopen voerende denselve een man daarsche prauw padoeakan was egter nog niet geretourneerd wijders legt Noessa van opgemeld soeger Z: Z: W. run 3. muijlen van Plindo tot Poegers rivier is nergens goed aankomen voor vaartuigen als alleen voor de mond van die rievier, dog maar voor prauumajangs en klijnder vaartuigen, dog soude in de west mousson of kentering en dies baaij wel chialoupen of barken kunnen ankeren schoon men hier omtrent nergens al de zuivere anker guond heeft maar over al een diepte van 30. . en meer vadem water van de revier van Poeger welke plaats meer glatak noemt en alwaar men van onse kant meede een beset„ ting van inlanders ter wagthouding heeft legen vervolgeden wij onse mansch route en kwamen tot Pagaenden aan en schoon dat glattak maar 3. a 4. mijlen van batoe oeloe aflegt /: teweten langs seestaand. gereekend :/ soo is men egter verpligt van gattak landwaarts inte keeren en een verre omweeg van ruijm 16: muijlen te neemen uit reden dat men doo de enorime en ontoegang kelijke gebergtend klijpen valleijen en sware revieren 't niet nader passeeren kan tot Pagvenden vernagt hebbende marcheerden bij na batoe veloe alwaar meede en ben„ ting en besetting van europeesche en jnlandsche krijgers ligt alhier land waterd
English
From Java's East Coast, the 25th of August 1773 the great river Majang empties out, but in this district there is not the slightest approach or anchorage for vessels; from here one can just see the island Noessa, and in this region lie the known so-called bird's nest cliffs, yes, even about only a half mile by water from this post; the Noessa people pass by here in small vessels toward the said cliffs to rob them of that product, and this cannot even be prevented from our side due to a lack of defensible small vessels here; from there they ordinarily proceed further to the bays and small coves of Parmissan and other small passages in order to provision themselves there with a palatable kind of sago and the root gadong. And provided that the last-mentioned Parmissan lies about an hour from Mero, which lies inland; while we were at Batoe Oeloe, the returning patrol joined us there, which had been sent out by Commandant Fisser on the 25th of the past month along the southern sea beach to Radjac Wetsi to seek out the known rebel Bappa Endo, who reported to us that upon arriving there they found nothing but a place where one could perceive that there had been a so-called pondok, which according to their estimate had already been abandoned for a month; after having searched all corners of the included mountains and valleys on and around Radjac Wessi that were at all climbable by humans, they turned back homeward, but along the way arriving at Mero and from there wishing to inspect the sea beach to Parmietsan, they unexpectedly met there a small fortification situated on a small water inlet in the bay of Parmitsen, in which lay hidden 9 small vessels and one prahu-mayang, whose combined crew was said to have consisted of a good 50 to 60 heads, who nevertheless all kept themselves concealed behind the aforesaid fortification; but being discovered by our men, although unexpectedly, they were furiously attacked and fired upon, whereupon the aforementioned vessels were hauled into the bay onto afloat water by some of the enemy while the attack lasted, and after having been engaged in combat for some time, our men had to retreat, being overpowered and only 37 heads strong; during which retreat the little son of the known Bappa Lanat, who had been sent along as a guide, although bound, managed to escape into the wilderness; but as it happened, a patrol also sent out from Adirogo via the overland route to Radjac Wessi for the same purpose as the former appeared there at that very same moment; our men, having thus received assistance, attacked the enemy anew, shot down one of them, whereupon the others immediately took flight in the swiftest manner into their vessels and headed out to sea, it having been impossible for our men, being less familiar with the forest paths, to capture any of the enemy; however, coming to the first-mentioned fortification, they found there a little girl about two years old, under the presumption that some runaway Balambangan people had again stayed there and have now been carried away with the aforementioned Noessa vessels, leaving this child behind due to their sudden retreat; furthermore, 2 of our men were slightly wounded in this attack, namely a cabaijan from the negorij Sambrang and a bangers mantri; now, having examined all these places thus far, under Your Honorable Reverence's favorable approval, we have found it best for the embarkation of warriors as well as otherwise to let it take place at Plindos, and for the expedition—if it shall please Their High Nobilities to allow the same to proceed—such a land and sea force and further necessities will be absolutely required as the attached note or statement dictates, not doubting that under God's dear blessing that force will be sufficient to obtain a desired success of the expedition; from Batoe Oeloe we returned via Ballom to Adirogo, from where the first undersigned, having accomplished his commission, departed for Besoekie and thus returned to Passourouang; with which we hope to have satisfied the much-esteemed intention of Your Honorable Reverence, so that after mature deliberation with the regents in this matter, and under Your Honorable Reverence's favorable interpretation according to this nomination, we humbly offer ourselves for the execution of the expedition, and furthermore reverently subscribe with all high esteem, /:below stood/ [illegible] /:lower/ was signed:/ A. J. Rijck and P:r Fisser /in the margin/ Adirogo the 29th of July 1773. Note or statement of such vessels, European and native military force, artillery and ammunition, and further necessities for the upcoming expedition to Noessa, as: 2 well-armed chaloups or Company pantjallangs, manned with the necessary sailors and at least each 12 European soldiers and 50 heads of easterners each. 12 well-armed cruising prahu-mayangs, each provided with two swivels and the necessary ammunition, 9 heads of native sailors and European ditto. 30 well-trained European soldiers who can march over the land route from Lamadjang to Gettem. 500 Javanese warriors who can be supplied from the districts and under the Tumenggungs Aditingara of Passourouang, the Tumenggung Djojonegoro of Banger, the Ngabehi Poespanagara of Bangil, and the district of Besoekie. And although 18 open small prahu-sekongs have already been made at Gittem, we have found by experience that each can carry no more than three men, and therefore, besides the same, there is still an urgent need for a number of 30
Dutch transcription
415 Van Javado stut den 5e Augustus 173 Van Iavas oost kust den 25:' Augustus 1773 — wateret de grote rivier Majang uit maar is er in dit district geen de mina„ „ste aankomen op ankerplaats voor vaartuigen van hier kan men man even heteiland moessa sien en leggen in deese sreck de bewusten soo ge„ noemden vogelnesses klippen Ia zelfs crica maar -½ mijl waters van deese post af de noessaers passeeren alhier met kleine vaartuijgen naar op gem: klippen die van dat product te beroven en kan selfs bij gebrek van weerbare kieltjes alhier van onse kant niet belet werden van daargaan hij ordinair verder naar de baaijen op klijne in hammen van Parmissan en andere kleine paasies ten inde aldaar sig met een leeker soort van sago en de woortel gadong te proviandeeren. en voorsien dat laast gem: Parmissan legt omtrent een vuur van Meroo dat landwaarts in legt terwijl wij tot batoe veloe waren quamen aldaar bij ons de retourneerende patroulje soo door den Commandant Fisser den 25. der gepasseerde maandt langs de zuider Leestrand naar Radjac wetsi waren uit gesonden om de bewusten rebel baspa endo op te soeken die ons rapporteerde dat deselve aldaar aankomende vonden niets alseen plaats waar men konde bespeuren dat een soo genaamde pondok geweest die naar haar lieder gitsing wel bereets en maand verlaten was naar op en omtrent Radjac wessi allehoeken van begreepen bergen en valeijen die maar eenigsints door menschen te beklummen waren doorgesogt te hebben, sijn deselve weeder thruiswaars gekeert maar onderweegen komende op Mero en van daar de seestrand tot Parmietsan willende gaan visenteeren ontmoeten bij onverhoeds aldaar een kleijne versterking aan een inwateringetje gelegen in de baaij van Parmitsen, waar in verborgen leiden 9. kleine vaartuiges en eene prauw„ majangs welke gesamentlijke bemanning soude bestaan hebben uit een groote 50. a 60 koppen die egter alle agter voorm: sterkte sig verdeket hielden dog bij de onse ontdckten schoon onverwacht faneuselijk aangevallen en beschoten wierden waar op door eenige van den vijand de voormelde vaartuijges in de baaij op vlotwater wierden gehald intusschen dat de attacque deuurden en naar eenige tijd slaags te sijn geweest moesten de onse reitireeren als overmand en maar 37. koppen sterk sijnde bij welke retirade het tot weg wijser mede gegeven soontje van den bewusten bappa lanat schoon gevleugeld het in de wil„ dernissen heeft weeten te ontkomen dog welke het geval dater een meede uitgesonden patroulje van adirogo over den landweg naar rad jac wessi ten selfde fine als de vorige op dat selfde tijd stip aldaar verscheen de onse als doen hulp bekomen hebbende vielen op een nieuwe den vijand aan schoten een van deselve ter needer waar op de andere aanstonds op het snelste de vlugt in haare vaartuigen namen en zeewaarts instaken sijnde 't de onse als minder in de bosmegen bekent onmogelijk geweest eenige van den vijand vijand te be„ komen egter aan 't eerstgemelde sterktense komende vonden aldaar een te klijn Van Javas oostkcust den 25. Augustus 1773 — Van Java oostkust den 25: Augustus 173 klemmeisse omtrent twee Javen oud naar presumatie dat aldaar weder eenige weggelopene balemboangers sig onthouden hebben en nu met de vornoemde Noessasche vaartuigen weggevoerd en door haar Subite retirade dit kind laten leggen wijders sijn bij deese altacque 2. van de onse ligt gpekwetst na montlijk een cabaijan uit de negorij Sambrang en een bangers mantie nu tot dus verre alle dese plaatsen ondertogt hebbende bevonden wij onder uwE: achtb: gunstige approbatie goedent beste tot de inscheping van krijgers als andersints tot plindoslaten geschieden en sullen absoluit benodigt sijn tot deexpecitie in dient hunne hoog Edelheeden welsal gelieven te behagen de„ selve te latenvoortgang nemen sodanige lang zeemagt en verdere benodigheden als annexe antitie of op gave dicteerd met twiffelinde of sal onder godes dielaaen„ zegen die magt sufficieerende sijn om een gewensch succes van expeditie te elangen van batoe oeloe retourneerden wij over ballom naar adirogo vanwaar den eerst geteekende sijn Commissis volvoert hebbende naar besoekie vertrokken en soo voorts naar Passourouang retourneerden Waar mede mij verhoopen aan de veel geerde intentie van uwel Ed:e achtb: te sullen hebben voldaan soord't dat wij naar rijp overleg met de regenten in desen beneemt onder uwel Edele achtb: guntige welduidingen volgens aese benanming ons nedrigoffereeren tot den utvoer van de expeditie en wijders med alle hoogagting reverentelijk onderteekenen /:onderstond/tetul /:lager/ was geteekend:/ A: 3. Rijck en P:r Tisseer /inmangine/ Aarogp den 29 Julij 1773. Notiti of opgave van zodanig vaartuigen Europese en Jnlandsche kwijgfmagt arthillerij en ammunitie en ver„ dere benoodigtheeden tot aanstaande espedie op moessa, als 2. Wel g'armeerde chialoupen of Compagnies pantjallangs bemant met de nodige zeevaart en ten ominsten ieder 12. omi„ litairen en 50 koppen oosterlingen ider 12. wel g'armeerde kruisprauwmajangs ider voorsien met twee bassies en de nodige ammunitie 9 koppen Jnl: mattroosen en Europeese dito 30. wel gedresseerde Europeesche militairen die over den land weg van lamadjang naar gettem kunne marcheeren 500 Javaansche krijgers die uit de districten en onder de Tommon„ gons Aitinagara van Passourouang der Tonm: Dpoijono„ „goro van banger den ingabeij Poespanagara van Bangil en het district besoekie kunnen geleverd worden, en schoon men bereets tot gittem 18. opees kleine prauw secongs vervaardigt heeft soo hebben wij bij ondervinding derselve niet meer als drie man ider kunnen laden en dierhalven buijten deselve nog hoog benodigt een aantaal van 30 417.
English
From Java's East Coast, the 25th of August 1773. From Java's East Coast, the 23rd of August 1773: 300 to 40 prau cromangs with their handlers, which can carry at least 10 to 12 men each, for the transport of the native armed forces to Noessa, the more so as one will be obliged to attack that island in two or more places, or at least to divert the enemy in one or two places in order to facilitate the landing at the strongest place. 30 coyangs of rice for provisions, both for the European and native armed forces, which, along with the necessary rations, should first be transported thither on the large vessels. 30 barrels of musket ball cartridges 100 pieces of hand grenades 100 pieces of mortar shells 4 pieces of mortars of 4 inches, which can, by way of precaution, also be given from Oeloepampang to the pantjallangs 1 piece of mortar of 7 inches 25 bombs of the same caliber with their ammunition, namely fine powder, quick match, 200 pieces of fuses, 3 lb of meal powder 300 pieces of flints 6 iron scrapers 20 bundles of match cord 200 lb of musket lead 2 lb of brass wire for priming needles 4 pieces of Prince's flags 2 pieces of orange flags, for signaling 2 pieces of blue flags 2 pieces of white flags 12 axes flag lines 30 serviceable grenadier guns in reserve 100 bundles of binding rattans The small items still lacking here will be submitted by way of a further respectful list. Underneath stood: Adirogo, the 23rd of July anno 1773. Signed: A. van Rijck and Prk. Visser. From Java's East Coast, the 3rd of August 1773. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. Short statement of the Sentong settlements and population, drawn up by the mantri Soeta Reering and delivered upon his arrival at Sourabaija, to wit: Names of the settlements, inhabited by persons: Sentong - 10 Doekoe - 11 Pakalangan - 8 Lodgadjar - 6 Padassan - 10 Tingarang - 12 Cotta Widoerie - 25 Plindongan - 5 8 settlements, inhabited by 73 persons. The above-mentioned mantri Soeta Rering, head over Sentong, declares to deliver annually from his district to the Company: 2 coyangs of rice. Underneath stood: Sourabaija, the 3rd of July 1773. Lower: this is the mark of Soeta Reering. Short statement of the Pradjakan settlements and population, drawn up by the mantri there, Pacooman, and delivered upon his arrival at Sourabaija, to wit: Names of the settlements, inhabited by persons: Pradjakan Pager Goenoeng 2 settlements, inhabited by 30 persons. The above-mentioned mantri Pacoeman, head of Pradjakan, declares to deliver annually from his district to the Company: 1 coyang of rice 1 picul of wax and 1 picul of long pepper. Underneath stood: Sourabaija, the 3rd of July anno 1773. Lower: this is the mark of Pacoeman. Copy. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. Short statement of the Sabrang settlements, drawn up by the mantri Roeman and delivered upon his arrival at Sourabaija, to wit: Names of the settlements, inhabited by persons: Sabrang - 37 Djangjang - 7 Gablee - 1 Telo - 5 Wankies - 9 Geban - 11 Ganboloe - 9 Dempok - 10 Doeat - 6 Petoet - 8 Tabaga Sarie - 4 Tiato - 6 Pregendie - 9 Kassian Kilajoe and Soelin Ampel 17 settlements, inhabited by 150 persons. The above-mentioned mantri Roeman, head of Sabrang, declares to deliver annually from his district to the Company: 1/2 picul of wax and 1/2 picul of cotton yarn, of which we have found here, instead of the above-stated 1/2 picul of wax and 1/2 picul of cotton yarn for the said settlements, that they are able to deliver 1 whole picul of the same products. Underneath stood: Sourabaija, the 3rd of July 1773. Lower: this is the mark of Roeman. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. From Java's East Coast, the 25th of August 1773. Short statement of the Djember settlements, drawn up by the mantri Sto Dito and delivered here to us, to wit: Names of the settlements, inhabited by persons: Djember - 30 Bentink - 3 Kamoning - 4 Patjang Kongan - 4 D' Compo - 4 Camirie - 15 Kadatan - 15 Palivan - 4 Petjorro - 20 Djobong - 20 Pagambiran - 15 Benatan Pogong Somorto Negorsarie Plangsattan 16 settlements, inhabited by 147 persons. The above-mentioned mantri Sto Dito, head of the Djember people, declares to deliver annually from his district to the Company: 1/2 picul of wax. Underneath stood: Adirogo, the 20th of July anno 1773. Lower: this is the mark of Sto Dito. All the above has been examined by us and found that from these neglected districts nothing more than what is stated therein can be produced, and also their strength and inhabitants were thus found to correspond. Underneath stood: signed: A. van Rijck and F. Cispa. Lower: agrees. Signed: P. Luzac. Lower: agrees. Signed: I. R. van der Burgh. H. Berlingh. For the copy: W. V. Meijerman. Examined. For the collation: Ternate. Anno 1773. No. 11. Secret Incoming. Third Section. To His Right Honorable, The Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed, Widely Ruling Lord, Petrus Albertus van der Parra, Governor-General, Along with The Honorable Gentlemen, Councillors of the Dutch Indies. Right Honorable, Valiant, Highly Esteemed, Brave, Most Wise, Prudent, Discreet, Most Generous Lord, and Honorable Gentlemen. I have the honor respectfully to inform your Right Excellencies that the Commissioners Hemmekam and Van der Staal, on the 18th of the past month of September, in order to carry out the known commission,
Dutch transcription
41g Van Iavas oostkust den 25. Augustus 1773 — Van Iavas oost ust den 23. ' Augustus 1713: 300 a 40 prauw Cromans met dies voerders die ten minsten 10. â 12. koppen ieder kunnen laden ter overvoering van de inlandsche krijgst omagt naar moessa temeer daar men verpligt sal sijn dat eijland op twee ofmeer plaatsen te attacqueeren of ten winsten den vijand op een a twee plaatsen te amuseeren om de aanlanding op de sterkte plaats te faciliteeren 30: coijangs rijst tot mondt behoefte soo voor de europeeshe als Jnlandsche krijgsmagt die benevens de nodige randsoene op de groote vaartuijgen voor eerst na derwaarts diend getransporteerd te worden 30 vaten scherpe snaphaan pattronen 100. p„s handgranaten 100. „ mortiergranaten 4: „ mortiers van 4. duim kunnende van oeloepampang p„r pretautie meede aan de pantjallangs gegeven worden 1. p„s mortier van 7. duim 25. bommen van gelijke Caliber met dies ammunitie teweten fijn kruit geswinde land 200 p. s sinders 3. fb: meel kruit 300 p:s vuursteenen 6 „ Eisere kratsers 20. „ bossen lond. 200 lb: loodelsportier 2 „ koperdraad voor ruimmaalden 4 p„s prine 2. „ oranje „vlaggen tot het doen van fijne 2 „ blauwe „ 2 „ Witte vlaggen, 12 bylen = vlagge lijnen 30 bekwame granadiers geweren in de rezeve 100 bos bindrottings De hier nog aanmanqueerende klijnigheiden sullen bij wijse van nadere Eerbiedig lis werden opgegeven /onderstond:/ Adirogo den 23 Juli anno 1773 / was geteekend/ A van Rijck en prk fisser„ 300 korte van Savatoostkust Den 3. Augustus 1773 Van Iavas oostkust den 25 Augustus 1773 korte opgave der centongsche negorijen en volkeren door den mantrie soeta reering ter nedergesteld en bij sijn komst te sourabaija overgegeven te weten. Sentong Doekoe Pakalangan Lodgadjar Padassan Tingarang cotta widoerie Plindongan 8 Negorijen — bewoond met 73 koppen Den bovengem: mantrie soeta rering hoofd over sentong verklaerd van sijn district s seers aende Compagnie te leveren 2 Coijangs rijst /:onderstond:/ sourabaija den 3 Julij 173 /:lager:/ dit is het merk van Soeta reering 10 11. 8 Namen der negorijen bewoond met Coppen korte op gave der Pradjakansche negorijen en volkeren door den mantrie aldaer Pacooman ter nedergesteld en bij sijne komst te sourabaija overgegeeven teweeten namen der negorijen bewoond met koppen Pradjakan bewoond met 30 koppen 2 negorijen den bovengemelde mantrie Pacoeman hoofd van Pradjakan verklaard van sijne district sjaars aan de Compagnie te leveren 1. Coijangs rijst 1: picols wax en 1. picols lange peper /:onderstond:/ Sourabaija den 3 Julij anno 1773 /:lager:/ dit is het merk van Pacoeman Pager goenoeng - - - Copia korte - — - - - — . - 6 - „ - . - - - 10 12 .25. 5 421 Van Iavas oostkust den 25 Augustus 1773 Van Javas Oostcust den 25 Augustus 173 Korte opgave der sabrangsche negorijen door den mantrie Roe„ man ter needen gesteld en bij sijn komst te sourabaija over„ gegeven teweten, Namen der negorijen Sabrang Djangjang Gablee Telo wankies geban ganboloe Dempok- Doeat Petoet Tabaga Sarie Tiato Pregendie kassian kilajoe en Ampel soelin bewoont met 150 kappen . 5. o 9 . 11. 9 o - . 10 . 6 bewoont met koppen —½ „ Cattoen garen de welke bij alhier bevonden hebben insteede van de voorschreeven opgegeven —½ picol wax en —½ picol cattoen gaaren voor gemelde negorijs 1: heele picol van deselve producten te kunnen leeveren /onderstond/ sou„ rabaija den 3 Julij 1773 /lager:/ dit is het merk van Roeman Korte De boven gemelde mantrie wanan hoofd van sabrang vaon„ klaard van sijn district sjaars aan de Comp: te leveren —½ picol wax en Den 1 - 37. 7. - - — ƒ - - - - - - - . - — - - — - O - . — . . - : 8 4. . 6. 9 - . — - 17 negorijen — „ 423 Van Iavas oostkust den 25. Augustus 1773. Van Javas oost Cust den 25. Augustus 173— Borte opgave der Djembersche negorijen door den mantrie ste dito ter nedergestelden alhier aan ons overgegeven teweten Namen der negorijen - - - bewoond koppen Djember Bentink kamoning Patjang Kongan D' Compo. Camirie kadatan Palivan Petjorro DJobong Pagambiran Benatan Pogong Somorto Negorsarie Plangsattan. 16 Negoryen . bewoond met 147. koppen 4. 4. 4. 15. 15 4. 20. 20. 15 Alle de vooren staande bij ons ondersogt en bevonden uit dese vere„ wilde districten niets meer dan het daar bij vermelde kan opgebragt werden en ook dies sterkte en inwoonders aldus bevonden te con„ fronteeren /:onderstond /:was geteekend:/ A: van Rijck en F: Cispa /:lager:/ Accordeert /:was geteekend/ P: Luzac /:lager:/ Accordeert /:geteekend:/ I: R: van der Burgh /. H Berlingh Den bovengemelde mantr sto dito hoofd van de Djembersche verklaard van sijn district s jaars aan de Compagnie te leverent/ ½ picol wax /:onderstond:/ adirogo den 20 Juli anno 1713 /: lager dat is 't merk van sto dito Voor t Nazzen W. V: Mejerman getaflantg voor het pegclken 30. 3. 425 Tierder Ternaten Ao: 1773 No. 11. Secreet Inkomend Derden Darol # Aan zijn Hoog Edelheed, Den hoog Edelen Gestr: grot Agtb:, wijdgebiedende Heere, Pitrus Albertus van der Parra Gouverneur Generaal Benevens De wel Edele Heeren Raden van Nederlands India Hoog Edele, Gesringe, Groot Agtbare, Manhafte, welwijse, voorsienige, Discrete, zeer Genereuse Heer, en Wel Ede„ len Heeren. Ik heb de eere uw hoog Edelheeden eerbiedig te verwittigen, dat de Commissianten Hemmekam, en van der staal, den 18:' van de gepasseerde maand September ter aflegging van de bewuste Commissie
English
From Ternate, the 4th of October, in the year 173.— From Ternate, the 4th of October, in the year 173. Commission, departed with the pantchiallang Ternaten for Xullok, equipped and fitted out in such manner as I made known to Your Right Nobilities in my last secret missive of the 27th of August. Upon reading through the Instruction that I had drawn up in draft on this occasion, having considered that the Commissioners might easily commit some oversight or error in drafting a treaty of alliance, I was advised rather to formulate myself a model of a suitable treaty, and to provide it to them for their guidance, as I have indeed put into execution, now offering to Your Right Nobilities the copy of this charter, together with an expansion of the Instruction, in the hope that their contents may give Your Right Nobilities satisfaction and fulfill Your High intentions. His Highness the King of Tidor, very satisfied with the reception he enjoyed here, on the 21st of September resumed his return journey to his country with his retinue, in order, upon the arrival of our Commissioners, to give orders for their prompt departure in the company of the Tidorese, who are also to help carry out the extirpation work in the Maba districts; our said Commissioners departed from here for Tidor the day before, or the 20th of the same month, with the pantchiallang Het Genoegen, from where they, along with the young King and further Tidorese, turned their prow toward Maba a few days later. If one may believe the promises and protestations of His Highness and his grandees, then the good progress of the spice destruction will not falter through them, although in the beginning, according to the Tidorese custom, quite remote difficulties were raised, and requests were made for the advance provisioning of funds, under the pretext of making their countrymen willing to work; therefore, so as not to delay or postpone this important work through a refusal, we found ourselves obliged, besides the advance to the King that is made known in our current outgoing general letter, upon the strong insistences of the young King, also to advance for his benefit half a year of recognition monies for the chiefs of Maba, Weda, and Pattani, for which the account of those chiefs has been debited with an amount of 493: 36:- rixdollars, this Prince having moreover received on debt: also 1 last of rice, 1 leaguer of arrack, 3 pieces of flag canvas, and 20 pieces of ordinary bleached Guinees, which, at the pleasure of Your Right Nobilities, may be deducted from the gratification that Your High Selves shall be pleased to grant to the said Prince. I likewise hope that the aforementioned advance, which occurred solely to further the intended extirpation expedition, will be favorably approved by Your Right Nobilities, while I further note that the Crown Prince, on the occasion when he took leave of the council, gave the strongest assurances of applying his utmost duty to bring the work to a desired end, in which good intentions I strengthened him through my exhortations, so that I hope to have the pleasure of sharing with Your Right Nobilities the happy progress of the work in the coming year. I also cannot refrain from informing Your Right Nobilities that the King of Tidor spoke with me in private, in the presence of Secretary Beynon, about the constant piracy of the inhabitants of Salawati, on which occasion the Prince testified that the complaints he had to hear from all sides about their misdeeds always aroused the bitterest pain and emotion in him, wherefore he requested me to propose to Your Right Nobilities and to request in his name to construct a post or stronghold on Salawati, as this, according to his opinion, would be the best means to keep these peoples as well as their neighbors in check, and to prevent their robberies; whereupon His Highness undertook to place also a detachment of Tidorese soldiers near such a post, likewise to keep an eye on things and to lend us a helping hand, adding that the alleged unhealthiness of that climate need not deter Your Right Nobilities from such an establishment, since this was usually, according to his saying, represented far too gravely, inasmuch as the location of the settlement of Salawati, according to His Highness's assertion, was as healthy as Ternate or Tidor. This is the principal matter of the proposal that the King made to me, and regarding which I shall await Your Right Nobilities' opinion and orders with respect, observing in the meantime that if one could be firmly assured that the Papuan robberies were to be prevented or brought to an end by this means, it would in my opinion indeed be worth the trouble to bear the expenses of such an establishment, but since it appears to me that the principal benefit to be expected from this would not be more than a thorough knowledge and report of what transpires in that region, I testified
Dutch transcription
Van Ternaten Den 4:' october A:o 173.— Van Ternaten Den 4:' october A:o 173. Commissie, met de pantjallang Ternaten na Xullok zijn vertroc„ „ken, zodanig toegerust en geequipeert als ik uw Hoog Edel„ „heeden bij mijne laaste secreete missive van den 27:' aug:s heb„ be te kennen gegeven. Bij het naleesen der Jnstructie die ik bij deese gelegentheid in Concept hebbe gebragt, bedagt hebbende dat de Commissianten in het opstellen van een alliantie Tractaet ligtelijk eenige bevue of dwaaling zouden kunnen begaan, ben ik te raade geworden lie„ „ver zelfs een model van een Convenabel tractaat te formeeren, en henlieden tot narigt ter hand te stellen zoo als ik zulks dan ook ter uijtvoering hebbe gebragt, het afskhrift van dit chartre, mits„ „gaders van eene ampliatie der Jnstructie uw Hoog Edelheeden thans aanbiedende in hoope dat der zelver inhout uw Hoog Edel„ „heeden genoegen geven en aan Hoog derzelver intentie mag voldoen zijn Hoogheid de koning van Tidor zeer voldaan over het onthaal dat hij alhier heeft genoten, heeft den 21:' september de te rug reijze na zijn land wederom met zijn gevolg aan„ genoomen om bij de komst van onse Commissianten ordre te stellen op derzelver spoedig vertrek in gezelschap van de Tidoreesen, die het Extirpatie werk op de Mabase districten meede moeten helpen verrigten, gemelde onse Commissianten sijn 's daags bevoorens of den 20:' dito, met de Pantjallang het genoegen van hier na Tidor vertrokken, van waar deselve, benevens den Jongen koning ende verdere Tidoreesen eenige dagen naderhand de steven na Maba hebben gewend. Indien men de betoften en protestaties van zijn Hoogheid in zijne grooten mag gelooven, dan zal den goeden voort„ „gang van de specerij vernieling aan henlieden niet haperen, hoe wel ers in den beginne, na de Tidoreese gewoonte nog al ver„ „te difficulteiten geoppert, en verzoeken zijn gedaan om voor uitverstrekking van penningen, met voorwending van hunne landzaten gewillig tot den arbeid te maken, om dit gewigtig werk daarom door weigering niet te vertragen of te doen uitstel„ „len, hebben wij ons wel genoodzaakt gevonden om behalven het voor„ geschotene aan den koning dat bij onse thans afgaande gemeene let„ „teren,is bekent gestelt op de kragtige instanties van den Jongen koning nog ten behoeven van derzelven voor uit te verstrek„ ken, een half Jaar recognitie penningen van de opperhoofden van Maba, weda, en Pattani, waar voor de reekening dier hoofden is belast met een bedragen van rd: 493: 36:- hebbende de„ sen prins boven dien nog op schul genoten. meede 1: last Van Ternaten Den 4:' October 173.— Van Ternaten Den 4:' october A:o 173. — 1. last Rijst 1. legger arak, 3 p:s vlagge doeken, en 20: „ guinees gem: gebl: het geen met believen van uw hoog Edelheeden zal kunnen wer„ den afgetrokken van het douceur dat hoogst deselve gemelden prins zullen gelieven toete leggen. Ik hoope van desgelijken dat de evengemelde voorschieting die eenelijk tot bevordering van de voorgenomene Exstirpatie togt is geschiet, goedgunstiglijk door uw hoog Edelheeden zal werden goedgekeurt, ter wijl nog noteere dat de kroomprin, bij gelegentheid dat afscheid nam van den raad, de sterkste verzeekeringen heeft gedaan van zijn uitterste devoir te zullen aanwenden om het werk tot een gewenscht einde te brengen, in welke goede voornemens ik hem door mijne vermaningen hebbe gesterkt, zoo dat ik hoope het ge„ noegen te hebben uw hoog Edelheeden den gelukkigen voortgang van het werk aanstaande Jaar te mogen bedeelen. Ik kan meede niet afzijn uw Hoog Edelheeden kennisse te geeven dat den koning van Tidor mij in het particulier in presentie van den secretaris Beijnon, heeft onderhouden over de geduurige roverijen van de inwoonders van salevalti, bij welke gelegentheid de vorst be„ „tuigde, dat de klagten die hij van alle kanten over derzelver euwel„ „daden moeste hooren, altoos de bitterste smert en aandoening bij hem verwekten, alwaarom hij mij verzogt uw Hoog Edelheeden voor te slaan en uit zijne name te versoeken om op salwatte een post of vastigheid te lustrueeren, dewijl zulks na zijne sustenue, het beste middel zoude zijn om deese volkeren, benevens haare nabuuren in toom te houden, en derzelver roverijen te verhinderen; wanneer zijn Hoogheid aannam, om mede een detachement Tidoreese soldaaten ontrent dusdanigen post te plaatsen, om van des gelijken een oog in het zijlfe houden, ende onze de behulpzaame hand te bieden met bij„ „voeginge dat de voorgewende ongezondheit van dat Climaat uw Hoog Edelheeden van dusdanigen aanleg niet behoefde te weder„ „houden, de wijl hier van doorgaans na zijn zeggen, veel te erg wierd op gegeven, in zoo verre de standplaats van de Negorij sal„ watti na zijn hoogheits voorgeven zoo gezondt zoude zijnde, als Ter„ naten of Tidor Dit is het hoofd zakelijke van de propositie die de koning mij heeft gedaan, en waar omtrent ik uw Hoog Edelheeden gevoelen, en ordres met eerbied zal afwagten, in middelen tijde aanmerkende dat zoo men vast verzekert konde zijn, dat de papoese roverijen door dit middel verhindert of ten einde gebragt stonden te werden, het mijns bedunkens de moeite wel waard zoude zijn, de kosten van dusdanigen aanleg te dragen, dog dewijl het my voorkoomt, dat het voornaamste hier uit te wagten nit, niet boven een grondige ken„ „nis en tijding zoude zijn van het geen om dien oiat omgaat, ben tuigde
English
From Ternate, the 4th of October 1773. From Ternate, the 4th of October 1773. I am of the opinion that this slight advantage would in no way outweigh the notable inconveniences that such a far-distant post would in all likelihood entail. Regarding the deficit of the departed Gorontalo Resident Hougue, I have the honor to inform Your High Noblenesses that although the Gorontalo specifications have indeed arrived here since the dispatch of my last secret letters, the trade clerks have nevertheless notified us in an entered finding that they are not yet able to demonstrate the actual deficit, in the absence of the account of the bartered gold and the disbursed cash at Quandang, which we still await from there. Wherewith I have the honor to commend Your High Noblenesses' illustrious persons to the solely safe keeping of the Almighty, at the same time taking the liberty to call myself, with the deepest respect and veneration, beneath stood, High Noble, Stern, Highly Honorable, Valiant, Wise, Prudent, Discreet, very Generous Lord and Noble Lords, lower, Your High Noblenesses' very humble and faithful servant, was signed, P. D. Valentenaer, in margin, Ternate in Castle Orange, the 4th of October 1773. Although I have, aside from the main point of exclusion, largely left the drafting of the terms that must be stipulated when entering into a treaty with the Xullok emperor to Your Honor's own experience, and to obtain some light in the drafting of such an agreement have had delivered into Your Honors' hands a copy of the alliance that was concluded in the year 1751 between this Government and the King of Parigi, Kitchil Majumba, I have nevertheless since, for certain reasons, seen fit to draft a treaty myself, a copy of which I have attached hereto for Your Honors' information, thinking that the main points which Her High Noblenesses wish to have carried out are set down herein in such a manner that if Your Honors see an opportunity to persuade the emperor to enter into the conditions appearing therein, I may indeed flatter myself with the hope of having fulfilled Their High purpose. It will therefore be Your Honors' duty to convey to the monarch in the most favorable manner the alliance with the Company and the advantages that may result therefrom for the Xullok nation, and further, in concluding the treaty, to adhere as closely as possible to my instructions, although I also do not wish to restrict Your Honors too strictly, but leave you full freedom to alter, amplify, or diminish the articles as Your Honors shall judge serviceable according to the circumstances of time and affairs for the advancement of our purpose. Amplification of the Secret Instruction for the Commissioners Hemmekam and van der Staal, dated the 27th of this month. From Ternate, the 4th of October 1732. From Ternate, the 4th of October 1773. could result in the most favorable manner, and further, in concluding the treaty, to adhere as closely as possible to my instructions, although I also do not wish to restrict Your Honors too strictly, but leave you full freedom to alter, amplify, or diminish the articles as Your Honors shall judge serviceable according to the circumstances of time and affairs for the advancement of our purpose. In particular, I recommend to Your Honors not to persist in pressing for the ratification of such terms as are not pleasing to the prince, or which appear to him entirely objectionable, being primarily mindful, if possible, to exclude foreign nations from trade with Sullok, and to foster the friendship of the Hullokkers for the Company. Having said this beforehand with regard to the treaty to be entered into, I recommend to Your Honors, above all, upon sighting a ship or smaller vessels bearing the flags of European powers, to continue Your Honors' course without waiting for them or approaching them; but if such European vessels should overtake Your Honors and inquire after the reason for your journey, Your Honors shall merely state that you have been sent by the Moluccan Government to congratulate the new Sultan of Hullok on his accession to the throne, and nothing more; meanwhile, Your Honors shall also privately try to learn what nation they belong to, what their purpose is, and what the place of their destination is, without however delaying yourselves on account of these travelers, much less familiarizing yourselves with them. On such occasions being especially careful to keep the crew in a state of defense and Your Honors' vessel cleared for action, in order to always be able to counter force with force and defend yourselves bravely if such mariners should have any evil in mind; although I have no great reason to fear such encounters, since the latest news has still brought us word of the continuation of the general peace among the seafaring powers of Europe. And although I have also admonished Your Honors in the delivered Instruction to avoid all acts of war as much as possible during this voyage, this recommendation must nevertheless be applied primarily to the outward journey, since it would be unseemly for the Company's vessel on this occasion to appear on the Xullok roadstead with prisoners or wounded, or battered by gunfire; but on the other hand, I am of the opinion that Your Honors are all too well equipped for war.
Dutch transcription
Van Ternaten Den 4:' october 1773. — Van Ternaten Den 4:' october 1773. — ik van gedagten dat dit geringe voor deel de notabele inconvenienten geenzints zoude opwegen, die zoo eene ver afgelegene post na alle waarschijnelijkheid na zig zoude sleepen Ontrent de te kortkoming van den afgegaanen Gorontaals Resident Hougue, hebbe ik de eere uw Hoog Edelheeden te berigten, dat hoe wel de gorontaalse specificatien hier zedert de verzending myner laatste secreete letteren wel zijn aangekomen, de negotie bedienden ons egter bij een ingediende bevinding hebben verwittigt, van als nog niet in staat te zijn de regte te kortkomst te kunnen aantoonen, by ontslentenis van de Reekening van het getrocqueer„ de goud, en de uitgegeevene Contanten te quandang die wij nog van daar te gemoet zien Waar meede ik de eere hebbe uw Hoog Edelheedens Jllustoe perzoonen in de alleen veilige hoede des Almagtigen te beveelen, teffens de vrijlend neemende mij met het diepste respect en veneratie te noemen /:onderstond/ Hoog Edele, Gestrenge, Groot Agtbaren, Manhafte, welwijse, voorsienige Discrete, zeer genereuse Heer, en wel Edelen Heeren, /lager /uw Hoog Edelheedens zeer on„ derdanige en Troeuwschuldige Dienaar /:was getekend/ P: D: vale„ „tienaer /:in margine/ Ternaten in't Casteel orange den 4: 8ber 173. — Hoe wel ik de beraaming der voorwaarden die bij het aangaan van een Tractaat met den Xulloksen keijser bedongen zullen moeten werden, buiten het hoofdzakelijke poinst van Exclusie meerendeels aan UtE:ei„ „gen ervarentheijt hebbe overgelaten, en om in het formeeren van dusda„ „nig verdrag eenig ligt te bekomen aan UEE: hebbe laten ter hand stel„ „len een afschrift van het verbond het geen in den Jaare 1751. tus„ „schen deese Regeering en den koning van Parigi Kitchil Majumba, is geslooten ben ik nogthans zedert om redenen te rade geworden, van zelfs een Tractaat te Concipieeren, waar van ik het afschrift tot UEnarigt hier nevens hebbe gevoegt, denkende dat de hoofd zake„ „lijke poincten die Haar Hoog Edelheeden uitgevoert gelieven te hebben, hier bij op dusdanigen wijze zijn ter neder gestelt dat bij al„ „dien UE: kans zien den keiser over te halen om de daar in voor ko„ „mende Conditien aan te gaan, ik mij wel met de hoope mag vlij„ „en van aan Hoog desselver oogmerk te hebben voldaan. Het zal daarom UEE post zijn, om den vorst de alliantie met de Comp: ende voordeelen die daar uit voor de Xullokse natie Ampliatie van de Secreete Instructie voor de Commissianten Hemmekam en van der staal de dato 27:' deeser. Amplatie kunnen Van Ternaten Den 4:' October 1732 Van Ternaten Den 4:' October 173. — kunnen resulteeren op de favorabelste wijk ovortedragen, en zig verders bij het sluiten van het verbond zoo naukeurig als doen„ „lijk is na mijn voorschrift te rigten, alschoon ik UE meede niet te naauw wil bepaalen, maar volkomen de vrijheid laaten, om de ar„ „tikelen te mogen veranderen amplieeren dan wel te verminde„ „ren, zoo als UEE: na de omslandigheid van tijd en zaken tot bevor„ dering van ons oogmerk zullen oordeelen dienstig te zijn. In zonderheid re commandeere ik UE: om niet te blijven aan drin„ „gen op de ratificatie van zodanige voorwaarden, die den vorst niet aangenaam zijn, of die hem ten eenemaal verwerpelijk voorkomen, voornamentlijk bedagt zijnde om de doenlijk de vreemde natien van den handel op sullok te secludeeren, en de vriendschap der Hullokkers voor de Compagnie te doen aanwakkeren. Dit voor af hebbende gesegt met betrekking van het aan te dien gaan Tractaat recommandeere ik uE: boven „ om bij ontdekking van een schip of kleinder vaartuigen met vlaggen van Europeaan„ „sche mogendheeden uE: Coers te vervolgen, zonder deselve in te wagten of te naderen: dog indien dus danige Eucopeaansche bodems UE mogten inhaalen en na de reeden uwer afreise vragen, zoo zullen UE. eenelijk te kennen geeven door de Molukse Regiering gezonden te zijn, om den nieuwen sulthan van Hullok wegens zijne koomste tot den thooon te feliciteeren, zonder meer, onder„ „tusschen zullen UE als dan meede onder de hand tragten te vernee„ men van wat natie zij zijn, wat hun lieder oogmerk, en welke de plaats hunner destinatie is. zonder zig egter om deeze reizi„ „gers op te houden, veel min, zig met dezelve te familiariseeren: Bij dusdanige gelegentheeden inzonderheid bezorgt zynde van de manschap in staat van defensie en UE bodem slagvaardig te hou„ „den, om altoos in staat te zijn van geweld met geweld te keer te gaan, en zig dapper te defendeeren, zoo dusdanige zeelieden iets quaads in den zin mogten hebben: hoe wel ik Just geen groote reden heb„ „be om voor diergelijke ontmoetingen te vreesen, dewijl de laaste tij„ „dingen ons de Continuatie der algemeene vreede tusschen de zee„ „varende mogendheeden van Europa nog hebben geboodschapt. En alschoon ik UE: bij de ter hand gestelde Instructie, meede hebbe vermaandt, om alle krijgs alties zoo veel doenlijk gedurende desen togte te vermijden, moet deese recommandatie egter voorna„ mentlijk op de hier reise applicabel werden gemaakt aangesien het geen pas zoude geven dat Comp:s bodem bij deese geleegentheid met gevangenen of gekwetsten dan wel door schutgevaart ge„ „teistert op de Xullokse rleede quam te verschijnen, dog aan de ande„ „de kant bedijk van gevoelen dat UE al te wel ten oorlog zijn uit„ zijne „gerust
English
From Ternate, the 4th of October 1773. From Ternate, the 4th of October 1773. equipped to bravely resist any Maguindanao or Malorang pirates should you encounter them on the return voyage, if you see an opportunity to gain an advantage over these scoundrels without significant hindrance to your journey, and to make them pay by force of arms for the troubles and damages that they continually cause the Company in the Manado Residency. To what I have mentioned in the Instruction regarding the quality of the mother-of-pearl shells, I will add here that these sea shells must be heavy, flat, and lustrous, and that the wax which might be collected by you must also be clean and pure, just as you must also take care to chop the excessively large pieces in half in order to discover whether the inside is in good condition and not filled with impurities, in which case, to prevent loss, it must be returned to the owners. And since great fraud is often committed with the local weights, I shall, to avoid such inconvenience, have shipped aboard your transport vessel an iron balance scale with seven pieces of weights of the following kinds: 2 pieces of 50 pounds, 1 ditto of 25 ditto, 1 ditto of 10 ditto, 1 ditto of 5 ditto, 1 ditto of 2 ditto, 1 ditto of 1 ditto, 2 pieces with which you must weigh the purchased merchandise. If, contrary to expectations, the Emperor should keep you waiting too long for the reply letter, you must request him to have it prepared quickly, informing him that you need the time to return here promptly. But if the monsoon should begin to expire, or if you should notice that they are seeking to detain the vessel without necessity, or that something evil is afoot, you must without further delay undertake the return voyage hither, even if it were without a letter from the Emperor, since I will then be satisfied if I only obtain from you a clear report concerning the English establishment on Balambangan, so that in such an unexpected eventuality the principal intention of Their High Excellencies may at least still be fulfilled. I have deemed it useful to add the above to the Instruction for your guidance, remaining once again /below stood/ Your good friend /was signed/ P. J. Valckenaer /in the margin/ Ternate, the 30th of August 1773. /below stood/ Conforms /was signed/ Fred. Hend. Beynon, Secretary. Model Exclusive Treaty of friendship and commerce, concluded and ratified between the Honorable Paulus Jacob Valckenaer, Governor and Director, together with the Council of the Moluccas, in the name and on behalf of the Dutch Company and of His High Excellency, the High Noble, Right Honorable, Highborn Lord Petrus Albertus van der Parra, Governor-General, together with the Noble Lords Councillors of the Dutch Indies, residing at Batavia, on the one side, And the Mighty Emperor Mahomet Israae, who gloriously rules over the kingdom of Xullok and the lands and places belonging thereto, on the other side. Firstly, the mighty contracting parties declare that on both sides a sincere and lasting peace and friendship shall exist between the two powers as well as their lands and subjects, which they also dutifully promise to maintain without breaking or neglecting the same for any reason. Model Article 2 Notes:
Dutch transcription
„ Van Ternaten Den 4:' october 173.— Van Ternaten Den 4:' October 1773. — „gerust, om bij ontmoeting van magindanauwse of Maloerangse rovers op de te rug reise deselve met dapperheit te keer te gaan, in„ dien UE: kans zagen des schelmen zonder merkelijke verhinde„ „ring uwerreise een voordeel afte zien, en hen door koagt van wapenen eens betaald te zetten, de moeijelijkheeden en nadeelen die zij de Comp:e by Continuatie in de manadose Residentie ver„ wekken. - Bij het geen ik in de Jnstructie wegens de hoedanig„ „heid van de paarlemoer schulpen heb aangehaalt zal ik hier nog voegen, dat deese zee schulpen zwaar plat en glan„ zig moeten zijn en dat het was 't geen door uE mogt werden ingevuilt, meede schoons en zuiver dient te zijn, gelijk UE ook verdagt moeten weesen om de al te groote stukken door midden te kappen om te ontwaren of het zelve van binnen wel gestelt, en met geen vuiligheid is opgevult wanneer het tot voorkoming van schade aan de eigenaars moetwerden te rug gegeeven. En dewijl met het inlands gewigt ook dik„ „wils groot bedrog werd gepleegt, zal ik ter vermijding van dusdanig in Convenieut in uE Transport bodem laten af„ scheepen, een ijsere Balans met zeven p:s gewigten in zoort als. 2: Pees van 50 ponden, 1: _o „ 25: _o 1: _o „ 10: _„o 1: _o „ 5: _„o 1: _o „ 2: _o Waar meede UE de ingevuilde koopmanschappen moeten inweegen. Indien de keijser UE onverhoopt na de brief in rescriptie te lang mogt laten wagten moeten uE: hem versoeken, om deselve spoedig in gereidheit te brengen hem te kennen gevende dat uE de tyd nodig hebt, om spoedig herwaarts te keeren, Maar indien de Mousson quam te verloopen of dat uE: mogten bemerken, dat men den bodem beiten noodsakelijkheid zogt op te houden, dan wel dat er iets quaads schuilde, moeten UE: zonder verder vertoeven de te rug rei„ se dit heen onderneemen, al was het zelfs sonder brief van den keijser dewijl ik mij als dan te vreeden zal stellen, als ik maar een duijdelijk berigt wegens het Engels Etablissement op Blanbangan van uE: bekome ten einde bij zoo een onver„ hoopt ongeval ten minsten nog aan de voornaamste intentie van 1: _o „ 1: _o 2. p=s haar „ 13 Van Ternaten Den 4:' October 173. Van Ternaten Den 4:' 8ber 173. — haar hoog Edelheedens te kunnen voldoen Dit bovenstaande heb ik dienstig geagt, tot uE: narigt bij de Jnstructie te voegen nogmaals verblyvende /:onderstond/ UE: goede vriend /:was geteekend/ P: J: valckenaar /: in margine Ternaten den 30:' Augustus 1773. /onderstond/ Accordeert /was geteekend/ Fred: Hend: Beijnon, secretaris. Eerstelijk verklaren de magtige Contractanten dat van weder zy „den eene opregte en bestendige vreede en vriendschap tusschen de beide mogendheeden mitsgaders hunne landen en onderdanen plaats zal hebben, dewelke zij ook pligtig beloven te zullen onder„ houden zonder dezelve om eenige oorzaak te verbreeken of te verwaarloosen. Ter eenre En den Magtigen Keiser Mahomet Jsra„ „ae, die met roem het bestier voert, over het rijk van Xullok, ende daar onder gehoo„ rende landen en plaatsen; ter andere zijde Model Exclusief Tractaat van vriendschap en Commercie, geslooten en bekrag„ tigt tusschen den heer Paulus Iacob Dalckenaer, Gouverneur en Directeur, mitsgaders den Raad der Molieuos, in naa„ „me en van wegen de hollandse Compagnieen van zijn Hoog Edelheid Den hoog Edelen Groot Agtb:r wydgeb:re Heere Petrus Albertus van der Parra Gouverneur Generaal; benevens, de wel Ede„ „le Heeren Raden van Nederlands India, resideerende te Batavia. Model Art2 Nots:
English
15 From Ternaten the 4th October 1773. From Ternaten the 4th October 1773. Article 2. To render this alliance durable and to cause it to flourish as well to the prosperity of the Dutch Company as of the realm of Xullok, both parties promise to maintain a friendly and unbroken correspondence and exchange of letters with each other, to which end His Highness the Emperor undertakes to send his vessels and emissaries from time to time to Ternaten, in order to make known to the Moluccan Government the condition of his lands and the noteworthy events that might occur there, and at the same time to deliberate together on everything that can serve their mutual benefit and security. Article 3. With the same purpose, this government, if it is agreeable to His Highness, will also sometimes dispatch a Company vessel with news and letters to Sullok, to convince His Highness that the Governor and Council do not fail to maintain the concluded alliance to their utmost power. Article 4. Upon the appearance of such dispatched vessels in each other's lands, the mutual allies promise to receive the crew members with the required friendliness, and to protect them from harassment and injustice, indeed even to show all help and assistance and if necessary to assist them with foodstuffs and other necessities of which they might have a shortage, provided that these necessities are paid for to the suppliers at a decent price. Article 5. And whereas the mutual protection of powers who live with each other in peace contributes greatly to making the bond of friendship sincere and durable, both parties promise that in case one of them might be attacked by enemies, the same shall be assisted by their ally in such manner as the far distance of the Company and of the Sulluk territory will allow, which assistance the allies especially promise each other in case of invasion by roving sea-robbers who, as general enemies of the human race, must be regarded as those who apply themselves to nothing other than enriching themselves with plunder and laying waste to lands and peoples. Article 6. The above shall especially take place if vessels belonging to the subjects of the two contracting powers unexpectedly, through storm or other perils of the sea, might come to fall upon each other's lands or sea coasts, or suffer shipwreck, in which latter case the contracting lords undertake to take care that no goods or merchandises are robbed away, but that everything salvaged shall be properly preserved and delivered to the owners. Article 7. Yet in particular His Highness the Emperor of Sullok promises not to demand help from the Dutch Company with the aim of making war on native potentates or foreign European nations with whom the said Company is at peace, such as the subjects of the King of Spain, France, England, Portugal, and other European countries, all of which stand in a treaty of peace and friendship with the Dutch nation, against whom His Highness the Emperor therefore may not request any help from the Company, much less expect any, although the Governor and Council in such cases, with the approval of His Highness, are gladly willing to apply themselves to removing the differences that have arisen, and to pacify the Sullok nation with their enemies through a wholesome mediation. Article 8. Since it is also equitable that the two allied nations, to the exclusion of foreign traders, enjoy the advantages that they can bring to each other through the mutual products and trade wares of their lands, His Highness undertakes, along with the grandees of his realm, in order to convince of his inclination and friendship for the Dutch nation, to give the same priority above all others in the matter of trade, and in consequence thereof to command his subjects to deliver their country products of wax and mother-of-pearl shells solely to the Company, without tolerating that other trading nations come to transport these wares from Sullok, or that his subjects deliver the same to other merchants except to the servants of the Dutch Company in Castle Orange. Article 9. On the other hand, the Governor and Council promise always to accept the aforementioned Xullok trade wares at a decent and fixed price, which His Highness, if it pleases him, can further regulate and determine with our emissaries the Junior Merchant Hemmekam and Commander Van der Staal, just as the Governor and Council also promise to pay for the aforementioned goods that shall be brought here with Sullok vessels in cash, linens, or in such other trade goods as the suppliers shall choose in return. Article 10. Lastly, His Highness the Emperor of the land of Xullok promises along with...
Dutch transcription
15 Van Ternaten Den 4:' october 173. — Van Ternaten Den 4:' October 1773. — Om dit bindgenootschap duuszaam te doen zijn en zoo wel tot wel„ „stand van de Hollandsche Comp:e als van het rijk van xullok te doen gedijen, beloven de beide parthijen eene vriendelijke en onafgebrokene Correspondentie en briefwisseling met elkanderen te zullen onderhou„ den, ten welken ende zijn hoogheid den keiser aanneemt zijne vaar„ „tuigen en sendelingen van tijd tot tijd na Ternaten te zullen zenden, om den toestand zyner landen en het maakwaardige dat aldaar mogt voorvallen aan de Molukse Regeering bekent te maken, en teffens met elkanderen te beramen alles wat tot weder zijds nut en veiligheid kan strekken. — Art: 3. Met det zelfde oogmerk zal deese regeering indien zijn hoogheit zulks aangenaam is meede somwijlen een Comp:s vaartuig met teij„ ding en brieven naar sullok afzenden om zijn hoogheid te over„ tuigen dat de gouverneur en Raad niet in gebreeke blijven om de geslotene alliantie naar hun uitterste vermogen te onderhouden. Arb: 4. Bij verschijning van dusdanige afgezondene vaartuigen in El„ kanders landen, beloven de wederzijdse geallieerden om de schepelin„ gen met de verliskte vriendelijkheit te onthaalen, en voor overlast En dewijl de onderlinge bescherming van mogenheeden die met elkande„ „ten in vreede leven, voornamentlijk veel toebreergt om den band van vriendschap opregt en duurzaam te doen zijn, belovende beide partijen dat bij aldien een van henlieden door vijanden mogt werden aange„ „tast, deselve dusdaniger wijse van zijnen bondgenoot geassisteert zal werden als de verre distantie van d Comp:s en van het sullukse ge„ „bied zal toelaten, welke assistentie de g'alligeerden elkander in 't bij„ zonder beloven ingeval van invasie van zewervende zeerovers dewelke Het bovenstaande zal in zonderheid plaats vinden, indien vaartuigen toebehoorende den onderdanen van de beide Contracterende mogendheden, onderhoopt door storm dan wel andere zeenooden op elkanders landen of zee kustende mogten komen te vervallen, of schip breuk te lijden in welk laaste geval de heeren Contractanten aanneemen van zorge te zullen dra„ „gen dater geene goederen of koopmanschappen weggerooft maar dat al het geborgene behoorlijk bewaart en aan de eigenaars terhand gesteld zal worden. Art: 6: en ongelijk te beschermen, Jaken zelfs alle hulp en bijstand te bewij„ „sen en des noods te assisteeren, met levens middelen en andere benodigt„ „heeden, waar aan dezelve gebrek, zoude kunnen hebben mits dat dese be„ „hoeften voor een ordentelijke prijs aan de leveranciers werden voldaan. als Ab: 2: Arts. 2 en Van Ternaten den 4:' october 173. — Van Ternaten Den 41:' October 1713. — als algemeen vijanden van het menschelijk geslag moeten werden aan„ gemerkt als die zig nergens anders op toeleggen als om zig met buit te verrijken en landen en volkeren te verwoesten Dog in het bijzonder belooft zijn hoogheit de keiser van sullok om geen hulp van de hollandsche Comp: te vorderen, met oogmerk om inland sche potentaten dan wel vreemde Europeaansche natien te bevrlogen waarmeede de gem: Comp:e vreede heeft, als daar zijn de onderdanen van de koning van spanje, vrankrijk, Eugeland, Portugal, en andere Euro„ peaansche landen, die alle in verbond van vreede en vriendschap staan met de hollandsche natie, tegens welke zijn hoogheid de keijser daar„ om geen hulp van de Comp: zal mogen verzoeken, veel min te wag„ ten hebben hoe wel de gouverneur en Raad zig in zulke gevallen met goedvinding van zijn hoogheit gaarne willen toeleggen, om de geresene verschillen uit den weg te ruimen, ende stullokse natie door eene heilsame bemiddeling met hunne vijanden te bevredigen Aangezien het mede billijk is, dat de beide verbondene natien met uitsleuiting van vreemde handelaars de voordeelen genie„ „ten, die zij elkanderen door de wederzijdsche produsten en handel„ Ant: 8: Laastelijk beloven zijn hoogheid de keiser van 't land van Xullok be„ Art: 10 daar en tegen beloven den gouverneur en raad vande evengem: xullokse handelwaren altoos te zullen aanneemen, tegens een ordentlijke en vastge„ stelde paij, dewelke zijn hoogheit des goedvindende, met onse zendelingen den onderkoopman Hemmekam, en den gesaghebber van der staal, nader zal kun„ nen reguleeren en bepalen, gelijk de gouverneur en raad mede beloven om de evengem: goederen die alhier met zullokse vaartuigen zullen werden aangebragt, te zullen voldoen in Contanten lijwaten, dan wel in zulke andere negotie goederen, als de leveranciers daar voor zullen verkeizen „waren van hunne landen kunnen toebrengen, neemt zijn hoogheid benevens zijne Rijxgrooten aan, om tot overtuiging van desselfs ge negentheit en vriendschap voor de Hollandsche natie deselve boven alle andere in het stuk van handel den voorrang te zullen geeven, en ingevolge van dien zijne onderdanen te zullen gelasten, om hunne landsprodusten van was, en Paarlemeer scholpen alleen aan de Comp: te leveren, zonder te dulden dat andere handel drijvende natien deze wa„ ren van Htullok komen te vervoeren, of dat zijne onderdanen dezelve aan anderen kooplieden leveren behalven aan de dienaren vande holland„ sche Comp: in het Casteel orange. „waren nevens Aol. 7. Art9
English
From Ternate the 4th of October 1773. — together with his Grandees of the Realm on the one side, and the Governor and Council of the Moluccas residing in Castle Orange, together with the undersigned junior merchant and commander as their special envoys and plenipotentiaries on the other side, will maintain the aforementioned conditions and articles as sincere friends and allies and take care that our subordinates will also observe the contents of this treaty, without any breach whatsoever being suffered herein. In witness of the truth, we, the Emperor of Hullok and Grandees of the Realm, have confirmed this solemn treaty of friendship and commerce by taking the oath on the Koran and by our signatures, after which we, special envoys and plenipotentiaries in the name and on behalf of the Dutch Company of our Illustrious superiors the High Indian Government at Batavia, and of the Governor and Council of the Moluccas, have also signed this treaty and ratified it with the Company's seal. Subscribed: Thus contracted and concluded at [illegible] the [illegible] of the month [illegible] of the year 1187 and according to the Christian calendar the [illegible] 1773. Subscribed: Agreed. Was signed: Fred. Hend. Beijnon, Secretary. Collated: g Vartling Examined: J. C. de Jongrent Secret Year 1773 Makassar S A Register Copy of letters written by the Lord Governor Van der Voort to their High Excellencies dated 24 October 1773. 1 Appendices belonging to the aforementioned letter. 23 Daily register from the 10th of June to the 23rd of October 1773. 81 [illegible] 20 To his High Excellency, The High Noble, Right Honorable, Strict, Far-Ruling Lord, Petrus Albertus van der Parra, Governor-General, The Right Honorable, Strict Lords Councillors of the Dutch Indies. High Noble, Right Honorable, Strict, Far-Ruling Lord, Right Honorable, Strict Lords. Now continuing the respectfully made report concerning the state of native affairs in my humble last letter of the 14th of June past, Together with Appendices received from Makassar in 1773. now Secret letters and From Makassar the 24th of October 1773— From Makassar the 24th of October 1773— now continuing, I have the honor to bring to the knowledge of your High Excellencies regarding the kingdom of Boni that the circumcision of the crown prince Latanri Tappo was finally completed on the 24th of the past month, and the same having been honored on that day by the king with the royal title of Aru Timurung, was publicly proclaimed as such, which, added to the extraordinary ceremonies that took place in that connection at the same time, in my humble opinion provided further proof of the ruler's true intention to have the same ascend the throne after his death. The gift which I deemed necessary, following previous customs, to have offered to His Highness by the commissioned merchants Raket and Voll, who were deputed to the circumcision, amounts to a sum of ƒ197. 14. 8, the write-off of which I respectfully take the liberty to request. While according to His Highness's statement I expect the entire court to visit me shortly, when, if at all possible, I hope to seize the occasion to confer with him in conformity with your High Excellencies' much honored order regarding the complaints of the King of Ternate about the mission sent to his lands and the levying of a contribution at Manado, for which thus far, on account of the preparations made for the aforementioned festivities, I have had no opportunity. Although the commotions that arose in the inland regions, of which I made mention under this heading in my humble previous letter, have ceased again according to successive reports, His Highness seems to pretend ignorance thereof, at least having answered to the inquiry made by me in that regard that he cannot say as yet because his envoy sent thither most recently had not yet returned. Of this dissimulation I cannot fathom the reasons, unless his purpose might be to use those disputes as a cloak for the restless designs with which he still shows himself to be possessed, and of which he among others, besides what happened regarding Sidenreng as I shall have the honor to report under that chapter, recently showed a new proof by an order given to all His Highness's subjects and his inland states to provide themselves with weapons. 23
Dutch transcription
Van Ternaten Den 4:' October 173. — „nevens zyne Rijksgrooten ter eenre, ende gouverneur en raad der mo„ „luccos resideerende in 't Casteel orange, benevens de ondergeteekende onderkoop„ man en gezaghebber als hunne Exsprese zendelingen en gemagtigden ter anderen zyde, de voorschreevene Conditien en artikelen als opregte vrien„ den en bondgenoten te zullen onderhouden en zorge dragen dat onsr on„ derhoorige den inhoud van dit verdrag meede zullen onderhouden, zonder dat hier in immers eenige verbreking zal geleeden werden In teeken der waarheid hebben wy keiser van Hullok en Rijks„ grooten dit plegtig verdrag van vriendschap en Commercie met het afleggen van den Eed op den Alcoran en onze signature bevestigt, waar na wij Expresse zendelingen en gemagtigden in name en van wegen de Hollandsche Compagnie van onze Jllustre oppergebiedens de hooge Jndiase Regeering te Batavia, en van den Gouverneur en Raad der Molucos dit Tractaat meede hebben ondertekent, en met Comp:s zegul bekragtigt /: onderstond:/ Aldus gecontrac„ teert en beslooten tot - - - - - - . den - - - - - van demaand. des Jaars 1187 en na der Christenen tyd reekening den . . . . . 173. /onderstond/ Accordeert /: was ge„ teekend/ Fred: Hend: Beijnon, Secretaris. op geleeken g Vartling Nagezien J„ C de Jongrent Secreer Ao 1773 Maccasser S A Register Copia Missiven geschreeven door den Heer Gouver„ „neur van der voort aan haar Hoog Edelhedens de dato 24 October 1773. 1 _„o bijlagen gehoorende tot de opgem„e brief . - - - - - - 23 _„o Dagragister van den 10„e Iuni tot den 23 oc„ „tober 1773. - 81 Jag 20 Aan zijn Hoog Edelheijd, Den Hoog Edele Groot Achtbaere gestr: wijdgebiedende heere, Petrus Albertus van der Parra¬ Gouverneur Generaal De wel Edele Gestrenge Heeren Raaden van Neederlands Jndia Hoog Edele, Groot. Dectb:, Gest: ijdgebid ere„ Wel Edele Gestrenge heeren. Het eerbiedig gedaene verslag, wegens den toestand der inlandse zaaken bij mijne onderdaenige laaste van den 14. Junij passato Benevens Bijlagen ontvangen van Macasser in 1773. thans Secrete brieven en Van Maccasser den 24. october 1773— Van Maccasser Den 24. October 1773 — thans vervolgende so geeve ik mi de een uw hoog Edelhedens met be„ trecking tot het rijk van Bonij ter kennisse te brengen dat de besuijdenisse van den kroon prins latanri Tappoe eijndelijk den 24. der voorleeden maand volbragt en den selven ten dien dage door den koning met den koninglijken titul van Aroe Timoerong vereerd zijnde, als zoodanig opentlijk uit geroepen is 't geen gevoegd, bij de buiten gewoone plegtigheeden die daar omtrend tevens hebben plaats gehad, mijnes geringens eragtens een nader bewijs uitgeleeverd van svorsten waare intentie om den selven na sijn overlijden den troon te doen beklummen het geschenk dat ik nodig geacht. hebbe in navolging van voorige gebruiken, aan sijn hoogheid te laeten aenbieden door de gecommitteerde kooplieden Raket, en voll, welke welke bij de besrijdenitse gecommitteerd geweest zijn bedraegd een somma van ƒ197. 14. 8. welker afschrijving ik eerbiedig de vrijheijd neeme te versoeken Terwijl ik ingevolge zijn hoogheijds uitlaeting het gantsche hof eerlange bij mij verwagte wanneer ik immers doenlijk zijnde d'occagie hoope te zullen capteeren om den selven Conform uw hoog Edelheedens veel g'erde bevel 't onderhouden over de klagten klagten des konings van ternaten wegens de gedaane bezending naar desselfs landen en d' uitschrijving van een contributie te Manado waar toe ik tot aus verre ter zaake van de gemaakte toebereidselen tot de voorsz: festiviteijten nog geene gelegentheijd hebbe gehad, „schoon de beweegingen in de binnen landen ontstaan, waar van onder dit hoofddeel bij mijn onderdaenige voorige hebbe gewag gemaakt volgens de successive berichten weder zijn gecesseert schijnt sijn hoogheijd daar van ignorantiete pretendeeren ten minsten op de dientwegen door mij gedaane vraage hebbende doen antwoor„ den sulks voor als nog niet te kunnen seggen vermits zijne laast derwaarts gesondene zendeling nog niet waare gereverteerd van welke dissimutatie ik de reedenen niet bevroeden kan ten waare desselfs oogmerk mogte sijn om die twisten tot een dekmantel te gebruiken van d'onrustige ontwerpen met welke hij als nog toond aangedaan te weesen en waar van big onder anderen be„ halven het gepasseerde omtrend sedeenring gelijk ik de eere sal hebben onder dat chapiter te melden Jongst een een onieuwe blijkt heeft opgedaan door een gegeven onare aan alle zijn hoogheids onderhoorige en desselfs binnen landsche staaten om zig van des geweer 23
English
From Macasser, 24 October 1773. From Macasser, 24 October 1773— to provide with arms and provisions in order to appear in the field at the first command, without, however, naming whom it shall concern; and whereas I have moreover been informed that Datoe Baringang, who on the day of the circumcision was appointed head over all the Panghoeloe Djoas /:officers of the realm:/ in place of his brother Lacasie, has reportedly already received orders to march shortly with a numerous force to Sedeenring, the outcome of which must nevertheless be awaited in due time, I now further report how the aforementioned Lacasie, being now already considered by the appointment of Datoe Baringang to have been removed from the office of Pongauwa, or supreme realm's commander-in-chief, which the King nevertheless did not have made known to me, has since that time, and indeed for a considerable period, no longer been present at court, much less at the circumcision, presently residing with a number of approximately four hundred heads at Siang, from where, in response to a message sent to him regarding his unauthorized occupation of the Company's governor's residence and the erection of a house in a village situated nearby, he sent me word in answer that if I would not permit him to remain there, he would then be forced to join the enemies of Boni; so that, as appears both from the daily register under date of the 8th of this month and as evidenced by the entry on the 16th following, upon my further discussion with him regarding this matter, he denied having said this again, and on the contrary declared that such had never been his intention to say, so that I have also received word that he reportedly turned down the overtures said to have been made both by the Mandharese Maradia of Pamboeang and the Datoe of Sideuring to cross over to them, conveying that he as yet had no reasons to estrange himself from the Company and Boni, notwithstanding the disfavor of his lord father, whose displeasure it is believed has been revived anew on account of his having reconciled some time ago with his wife, formerly the widow of Datoe Pamana, and taken her back unto himself, which nevertheless can just as little be reconciled with the ruler's previous conduct in this regard as the pardon granted him recently shortly after his divorce, in the event His Highness might not have had a further aim in view in this matter, which for those reasons I still take as certain and which time will also discover; thus in the meantime I take the honor to bring further to Your High Excellencies' notice how I, on account of the completed circumcision and his promise made regarding this after the mention in my aforementioned humble last report, have once more caused the regent of the realm to be addressed regarding the discharge of the debts, 16 25 From Macasser, 24 October 1773— From Macasser, 24 October 1773— addressed, but that nevertheless once again nothing other than mere promises have followed; while for the rest I take the liberty, with regard to points of lesser importance concerning this realm, respectfully to refer to the already cited daily register. At the court of Gowa I was obliged on the 3rd of August past to lodge a complaint in writing through commissioners and to demand satisfaction regarding the abduction or dispatch to the mountains by one of the Macassarese village chiefs of a certain soldier from the garrison, who went missing on the 2nd of November last and in the following July returned having escaped in a miraculous manner; but seeing that it was thereupon offered to me in the King's name to condemn the guilty party to a monetary fine according to their country's laws, which I rejected out of hand as being by far insufficient for the crime and in use in that respect regarding runaway slaves, I nevertheless deemed it more advisable to provide against such occurrences for the future than to make too much commotion over this case, the more so as there would have been no lack of means to keep that matter unresolved and dragging on; and therefore I sought to direct the matter to that end during two conferences held with the assembled grandees of the realm, detailed Concerning Tanette there is likewise nothing for me to report, but with respect to the Queen, who still maintains her residence here and at Oedjong Tanna, I find myself obliged to bring to Your High Excellencies' notice described in the daily register under the dates of the 2nd and 18th of this month, but the certain outcome of which I cannot report for the present, owing to the ruler's still withheld answer to what was proposed on the latter day, namely: that in the future such criminals may indeed be punished by the King and grandees of the realm according to their country's custom by stripping them of all their goods and possessions and by banishment from the country, yet on the condition that the Company obtain assurance that the banishment of the same shall be effected in such a manner that they may never find opportunity to return quietly, which, if obtained, will undoubtedly cause a considerable deterrent, on which account, hoping for such, I flatter myself that Your High Excellencies will kindly be pleased to approve my conduct in this matter; while I add here furthermore how this realm, and likewise that of Tello, still continues in tranquility, as nothing came of the arisen dispute between the King and Queen. described bring 47. Concerning
Dutch transcription
Van Macasser den 24. october 173. Van Macasser den 24. October 173— geweer en proviant te voorsien ten eijnde op het eerste bevel in't veld te ver„ schijnen sonder egter te noemen wien het sal gelden en omen mij daar en bovere bericht heeft dat datoe Baringang die ten dage de besuijdenisse in steede van deselfs broeder Lacasie tot hoofd over alle de Panghoeloe Djoas /:rijks officieren:/ is benoemd, bereets inmandatis soude hebben eer„ „lang met een talrijke macht naar sedeenring op te trecken waar van het gevolg nogthans van den tijd moetende worden afgewagt melde ik thans nog hoe den voormelde Lacasie door de aanstelling van Datoe Bariigang als nu bereets geconsidereerd wordende van het ampt van Pongauwa of opperrijks veldheer gedimoveerd te sijn 't geen den koning mij egter niet heeft laeten bekend maeken, zedert en ook al een geruimen tijd niet meer ten hove veel min bij de besuijdenisse present geweest is sig thans met een aantal van circa vierhonderd koppen te siang onthoudende van waar hij mij op eene hem gesonden boodschap over het ongepermitteerd betrecken van sComp: sgou„ verneurs wooning en het oprechten van een huis in eene daar om„ trend geleegene negorij heeft laeten aentwoorden dat wanneer ik hem niet permitteeren wilde daar te blijven hij als dan genoodsakt soude wesen zig bij de vijanden van bonijte begeeven invoegen sulks so wel consteerd bij dag register onder dato 8. deeser als blijkens het aangeteekende op den 16 daar aan dat hij op mijne nadere onderhouding dierwegens dit sijn seggen weder ontkend en daar en tegen betuiget heeft suls nimmer zijne ntentie te seggen zijn invoegen ik ook bericht ontfangen hebbe dat hij de aanzoekingen die soo door de Mandhareese Maradia van Pamboeang als den datoe van sideuring zouden zijn gedaan om tot haar over te komen soude hebben afgeslagen onder te kennen gave dat hij als nog geene reedenen hadde zig van de compagnie en Bonij te verwijderen, miet jegenstaande d'ongunst van sijn heer vader wiens mispoegen men wil dat op nieuw soude verleevendigt weesen ter oorsaeke hij zig voor ee„ „nigen tijd met zijn vrouw voormaals weduwe Datoe Pamana versoenden haar weeder bij sig genoomen heeft 't welk nogthans even min als het hem Jongst verleende pardon kort na desselfs egtschijding kan over een gebragt worden met 't vorsten handelwijse daar omtrend bevoorens gehouden ingevalle zijn hoogheijd in deesen geen verder doelwit mogte b'oogen het geen ik om die reedenen als nog vast stellende en dat den tijd zulx ook wel ontdecken sal soo geeve ik mij wij intusschen de eene uw hoog Edelheedens nog ter kennisse te brengen hoe ik den rijks„ bestierder mits de volbragte besnijdenisse en zijne dierwegens ge„ daene toe Legging na het vermelde bij voorgem: mijne onderdae„ nige laatste nogmaals om de aflegging der schulden hebbe doen aenspreeken 16 25 Van Maccasser den 24 october 1773— Van Macasser Den 24. october 1773 — aanspreeken dog dat er egter alweder niets anders dan enkele beloften opge„ volgd zijn terwijl voor het overige de vrijheijd neeme mij ten aansien van poincten van mindter belang dit rijk betreffende eerbiedig te refereren aan het reeds geciteerde dag Register„ Bij het hof van Soa ben ik genoodsaakt geweest op den 3. augustus passato door gecommitteerdens schriftelijk te doen doleeren en satisfactie te eisschen over de vervoering of versending naar het gebergte door een der mal„ Cassaarse dorpshoofden van zeekeren militair uit het guarnisoen die op den 2:e november laastleeden vermist en in Julij daar aan op eene wonderbaere wijse ontvlugten terug gekomen is dan gemerkt mij daar op uit sConings naam wierd aangeboden om den schuldige na hunne lands wetten in een geld boele te verwijten dat ik als in verre na niet voldoende voort misdrijf en witaar omtrend weg geloopen slaappen in gebruik van de hand geweesen hebbe oordeelde ik nogtans geradener tegen dierge„ lijke gedoentens voo 't vervolg te voorsien dan over dit geval te veel beweeging te maaken te meer het aan geene middelen soude hebben ontbrooken om die zaak onafgedaan en sleepende te houden en dierhalven hebbe ik getragt sulks daar heenen te dirigeeren bij twee gehoudene conferentien met de gesamentlijke rijksgrooten omstandig Tanelte valt voor mij meede niets te berigten maar ten belange„ van de koninginne die nog alhier en op oedjong Tanna verblijf houd, 3 ind ik mij verpligt uw hoog Edelheedens ter kennisse te beschreven bij dagregister sub datis 2. en 18. deser dog welker zeekeren uitslag ik voor als nog niet melden kan mits 's vorsten nog agter„ blijvend antwoord op het ten laatsten dage voorgeslagene namentlijk dat in het vervolg zodanige misdaedigers wel door den koning en rijksgrooten na haere landswijse sullen mogen worden gestraft door het berooven van alle haere goederen en bezit„ „tinge en met een banissement van het land dog onder voor„ waarde dat de Comp: verzeekering erlange, dat de verbanning van deselve sodanig komt te geschieden dat z' rimmermeer geleegentheijd kunnen erlangen om stil te rug te komen 't welk verkreegen wordende ongetwijffeld merkelijk afschrik baaren zal, weshalven ik zulks verhoopende mij vlije dat uw hoog Edelheedens mijn handelwijse in deese wel sullen gelieven 't approbeeren, terwijl ik hier nog bijvoege hoe dit rijk enso mete dat vem Tello: nog in ruste Continueerd als zijnde van het ongestaane ge„ schil tusschen de koning en koninginne niets geworden, beschreeven brengen 47. Nopens
English
From Macasser, the 21st of October 1773 — reporting how I was informed that Her Highness, as well as her uncle Mappo Poenlipoe, First Minister of Sopig, seemed to have conceived some displeasure, or at least not to be satisfied, over the refusal to allow her to erect a house in the Malay Campong, which was recently almost entirely burned down, according to what was recorded in the daily register under the date of the 26th of April last, in which the reasons for that refusal are also stated. I caused the same to be presented to her once again, explaining how I did not doubt that she would easily be able to understand that the fear of an estrangement, both between myself and her, as well as with the King of Bonij, had been the sole cause thereof; that, for the rest, still assuring her of my friendship, I therefore wished to expect that she would draw no other conclusion from this, nor put wrong ideas into the heads of her children, but on the contrary strengthen them in the good sentiment that they had always shown toward the Company's affection, advising her to undertake nothing contrary thereto, much less to embroil herself in disputes from which, far from any advantage, the greatest calamities might flow for them. With which last remark I had my eye upon Aroe Pantjana, who, having been requested by the King of Bonij to let himself be employed against the Datoe of Sedeenring, had shown sufficient readiness thereto, but has since been dissuaded from it by his aforementioned mother, who rebuked him over his imprudent conduct. Her Highness, who immediately perceived my intention, let me know in reply, declaring that she considered herself assured concerning the aforementioned message, and had likewise always admonished her children to rely upon the Company alone. And although I have not seen those princes with me since, I nevertheless think that shame over the already predicted bad outcome of the marriage between her daughter, the widow of the Datoe of Pamana, and the former Pongauwa, is the principal cause thereof; while on the 26th of June she had me informed by an envoy that the wife of her son Magoesila had given birth in childbed, which I answered merely with a compliment of congratulation, so as to give no occasion for his appointment as her successor to be considered recognized by me, as might have been the case had I, according to custom, caused a small gift to be presented. From Macasser, the 24th of October 1773 — From Macasser, the 24th of October 1773 — Furthermore, I nevertheless had to lodge the most serious complaint with Her Highness again regarding the outrageous conduct recently maintained at Mandelli by her aforementioned son Aroe Pantjana, who did not hesitate to set up a cockfight there, to rob the Company's subjects of various trifles, to carry off their small vessels, and to cut bamboo in the forests; regarding which she promised me that she would immediately send one of her grandees to him to forbid him all further hostile actions. Having already made mention above of the little kingdom of Sedeenring, I now request permission to be allowed to remind Your High Nobilities of the displeasure, communicated in my respectful letter of the 10th of June 1772, conceived by the King of Bonij against the Datoe of this little kingdom because, when the latter was invited by a certain Aroe Oedjong on the prince's behalf From Macasser, the 24th of October 1773. to attend the wedding of His Highness's daughter with the son of the Queen of Tanette, Magoesila, he had refused to grant an audience to this emissary; and how, because of the prince's outwardly displayed indifference regarding this matter, according to what was noted in my later humble letter of the 21st of October thereafter, I had to form the impression that nothing more would come of this affair. The contrary of this, however, has recently become evident, to the extent that it is not to be doubted that His Highness himself attempted to oust him from the kingdom through one Lamakawaroe, being the Datoe's half-brother. For after the prince had rejected the Datoe's offer to atone for his offense according to the laws of the land by paying 44 Spanish rixdollars, the aforementioned Lamakawaroe, accompanied by Aroe Oedjong and other princes, as well as a good number of Boniers sent thither by His Highness, attempted to surprise him quietly by night, but with a very unexpected outcome; for having been informed of the design and being assured of the loyalty of his subjects, he was on his guard and offered such resistance that, after suffering several dead and wounded—among which latter they found themselves—they had to take flight, while the Matoua, or eldest of the three Wadjorese head companies known to the
Dutch transcription
Van Macasser den 21. october 1773 — brengen hoe ik onderregt dat haar hoogheijd zoo wel als haar om Mappo Poenlipoe E: van sopig eenig misnoegen scheen te hebben opgevat often minste niet voldaan te weesen, over de haar geweijgerde oprechting van een huis in deonlangs genoegsaam geheel afgebrande Campong der Maleijers na het aangeteekende bij dag register onder dato 26 april laastleeden waar bij de reedenen van die wegering teffens vermeld staan haar deselve andermael en teffens hebbe doen voor„ houden hoe ik niet twijffelde of zij zoude gemackelijk kunnen begrijpen dat alleen de beduchting voor verwijdering zo tusschen mij, als haar met den koning van bonij d'oorsaeke daar van was geweest, dat ik haar voor 't overige als nog van mijne vriendschap verseekerende dierhalven verwagten wilde dat z' hier uijt geen dandere Consequentie trecken nog haare kinderen in verkeerde gedagten brengen maar in tegendeel in't goed gevoelen versterken soude dat z'steeds op 's Comp: genegentheijd hadden betoond haar afraedende niets daar tegenstrijdigt onderneemen, veel min sig te wickelen in twisten waar uit wel verre van voordeel de grootste rampen voor deselve soude kunnen voortvloijen met welk laatste ik het oog hadde op Aroe Pantjana die door den koning van bonij aangesogt om sig tegen den Datoe van Sedeenring te laeten gebruiken, daar toe ge„ moegsaem zijn bereijdwilligheijd betoond, maar zedert door voorm: zijn moeder over zijn onvoorsigtig gedrag onderhouden daar van gedetourneert is gelijk haar hoogheijd die mijn intentie ten eerst merkte mij in antwoord weeten liet, onder betuiging dat zij over de gemelde boodschap verzeekerd hield mitsgaders haare kinderen ook altoos vermaand hadde op de Compagnie alleen te vertrou„ „wen en schoon ik die vorsten zedert niet bij mij hebbe gedien, zo denke ik nogtans dat de schaamte over den haar bereets voorspelden quaden uitslag van het huwelijk tusschen haar Dogters de weduwe datoe Pamana, en den gewesen Pon„ „gauwa daar van voornamentlijk d' oorsaeke zij terwijl zij mij op den 26 Juni opassato heeft laeten verwittigen dat de vrouw van haar zoon Magoesila in het kraam bedde bevallen was, 't geen ik enkel met een compliment van gelukwensching hebbe b'antwoord, om geen voet te geeven dat desselfs benoeming tot haar succes„ seur mogt g'acht worden, door mij te zijn erkend, wanneer ik ona het gebruijk een smal geschenkje hadde doen aanbieden Van Macasser Den 24. October 1773 — noegsaam voorts 49 31 Van Macasser Den 24. october 1773 — Voorts hebbe ik bij haar Hoogheijd egter weder op het erns„ „tigste moeten laten doleeren over het buiten spoerig gedrag door voorm: haar zoon Aroe Pantgana onlangs gehouden te Mandelli als zig niet ontzien hebbende aldaar een haare vegterije op te rigten sComp: onderdaenen van deese en geene kleenigheeden te berooven, derselver vaartuijgjes weg te haalen, en in de bosschen bamboesen te kappen; waar omtrent zij mij heeft doen belooven den selven ten eersten een haarer groo„ „ten te zullen zenden om hem alle verdere hostile bedrijven te verbieden. Hier vooren reets omientie gemaakt hebbende van het Rijkje Gedeenring versoeke ik thans permissie om uw hoog Edelheedens te mogen herinneeren het bij mijne Eerbiedige van den 10 Junij 1772. bedeelde misnoegen an door den koning van bonij over den Datoe van dit Rijkje opgevat ter zaake den selven door eenen Aroe Oedjong uit s vorsten onaan genordigt Van Maccasser den 24. october 1773. tot bij woning van de bruiloft van sijn hoogheijds dogter met de zoon van de koninginne van Tanette Magoesila deesen zendeling geen gehoor hadde wil verleenen en hoe ik mits svorsten uiterlijk betoonde onverschilligheid over dit geval na het genoteerde bij mijn onderdanige latere van den 21 octob=r daar aan, in begrip hebbe moeten komen dat er van deese saak niets maar geworden soude waar van het tegendeel nogtans jongst gebleeken is, in so verre dater niet te twyffelen zij of zijn hoogheid heeft zelf gtragt hem uit het rijk te bonsen door eenen Lamakawaroe sijnde des datoes halven broeder, want na dat den vorstdes daloes aanbieding om sijn misdrijf na volgens slands wetten door betaling van 44=e rijxd„s spaans te boeten afgeweesen hadde, heeft den gemelde bamakawaroe verseld van aroe dedjong en andere princen mitsgaders een goed getal Boniers door sijn hoogheid derwaards gesonden den selven bij nagt instille tragten 't overvallen dog met een heel onverwagten uijtslag vermits hij van het desseijn onderrigt en van de trouwe zijner onderdanen verseekert op sijn hoede geweest sijnde sodanige we„ derstand heeft gebooden dat z ona het bekomen van verscheijde dooden en gequetsten onder welke laatste z' haar beiden zelve bevondende vlugt hebben moeten neemen, ondertusschen dat den Matoua of oudste van de drie wadjoreese hoofd vendels bekend bij de G: tot
English
33 43 From Macassar the 24 October 173— From Macassar The 24. October 1773 — in the name of Patolaije had informed the Datu not to worry about the doings of his brother Lamakawaroe, with the promise to support him with all might if it should come to that, from which then not much good can be predicted for the King of Boni if His Highness might truly be intended to send Datu Barnigang thither, whose contrary I therefore also wish to hope, the more so because in that case it is to be feared that Soping also stands to become restless, whose Datu Mappa I, both to remove all unfavorable impressions which the refusal to build a house to his mother the Queen of Tanette according to the aforementioned might have made upon him, as out of a fair apprehension that he in another outcome of affairs at Sidenreng would not have remained unmolested, have had quietly maintained by the Captain of the Malays and once again earnestly admonished to keep himself out of all difficulties, so that he has also assured me he will follow this advice, but has since, among other things, communicated by letter to the said Captain how not only rumors were circulating that the Wajoese with Datu Sidenreng were intending to wage war against him, but the latter had even already caused some inhabitants of the negorij Mario Riawa to be plundered, adding nevertheless that he would take no vengeance for this before he had given notice thereof to the Company and had received orders, since no disputes existed between him and Sidenreng. To which writing it having been answered to him by the Captain that he ought to give me notice of the aforementioned case with mention of the reasons and cause thereof, I thus expect that he will also comply with this, and further report how it is said that not only a dispute had arisen between Mappa and his lieutenant to the extent that the latter had already retired, though which I am informed from good authority has already been settled again, but also that several subjects had made their displeasure known because they no longer performed court service for the King of Boni as previously, and they were therefore longing for another master, which having come to the knowledge of Mappa, he had openly declared that yet 35- 8 From Macassar the 24 October 1773. From Macassar The 24. October 1773 that he willingly wished to abdicate the realm in case they might judge they would have it better then, whereby everything had come to a standstill again, just as for the present, as far as I have been able to find out, nothing more has followed, while I nevertheless am not disinclined to think that Boni's ruler has a hand in this to stir up the subjects if possible and in doing so finally achieve his long-pursued objective to gain control over this realm again, to which end he seems to leave no means untried. With regard to Wajo it is further reported in the letter written by the aforementioned Mappa to the Captain of the Malays how a certain emissary had informed the writer that an Englishman was said to be at Pasir, who is thereby named Moestakool, who had sent a present to the value of fully a thousand rixdollars to Wajo, with the request to be allowed to establish a lodge before the mouth of the Pasir River, and to enter into an alliance with the Wajoese just like that between the Company, Boni, and Soping, under promise to support them in case of war against others with weapons, ammunition of war, and cash, and that having deliberated over this proposal, some had been of the opinion whether it would not be better to permit the English the establishment of a lodge at Dopie or Panekie, being places situated near Cenrana Boni and where one must arrive with vessels through the Gulf of Boni, but that others had not considered this expedient for the sake of the Company and Boni, regarding all of which the aforementioned Captain of the Malays likewise requested him to write directly and circumstantially to me, which has also not yet happened, but which I nonetheless expect, while I have for the present deemed it inadvisable to insist further upon it, so as to give no cause for entertaining notions whether one might be too concerned about the undertakings of the English and the conduct of the Wajoese, besides that with respect to Pasir there would be nothing to be done, and it is not to be thought that the Wajoese will proceed to grant the said competitors residence in Wajo, nor that these will take up a post anywhere in the Gulf of Boni, where it is also very difficult and dangerous to arrive with large vessels. about regarding Mandar
Dutch transcription
33 43 Van Macasser den 24 October 173— Van Maccasser Den 24. october 1773 — naam van PatolaijE den datoe hadde laeten weeten om zig der gedoentens van desselfs broeder Lamakawaroe niet te bekom„ meren met toesegging van hem als het er op aankomen mogte met alle magt te zullen ondersteunen waar uit dan niet veel goeds kan worden voorspeld voor den koning van Bonij wan„ neer zijn hoogheijd waarlijk g'intentioneerd mogte zijn Datoe Barnigang derwaarts te zenden, welker teegendeel ik dier„ „halven ook wil hoopen te meer het indien gevalle te Vreesen zy dat Sopin9 meede staat te worden onrust welkers datoe Mappa ik soo tot wegneeming van alle nadeelige indruk welke de aan zijn Moeder de koninginne van Tanette geweijgerde oprechting van een huis na het hier vooren aangehaalde bij hem mogt hebben gemaakt als uit een billijke beduchting dat den selven bij een anderen uitslag van saeken te sedeenring niet ongemoeijt zoude sijn gebleven door den Capitein der maleijers in stilte hebbe doen onderhouden en andermaal ernstig vermaanen om sig buijten alle moeijelijkheeden te houden, invoegen hij mij ook heeft laten verseekeren deesen raad te zullen nakomen dog zedert aan gem: Capitain onder anderen bij een brief be„ deeld heeft hoe en niet alleen gerugten liepen dat de wad joreesen met datoe sedeenring voorneemens soude weesen, hem den oorlog aan te doen maar den laatste selfs reets eenige inwoonders van de negorij Mario Riawa hadde doen oplundeeren met bij voeging nogtans dat hij daar over geen waaake zoude neemen vooren al eer hij daar van kennisse aan de Compagnie gegeven en ordre ontvangen soude hebben also er geen geschillen tusschen hem en seedeenring subsisteerden op welk schrijvens hem door den Capitein g'antwoord sijnde dat hij mij van het voorm: geval diendse kennisse te geeven met melding van de reedenen en oorsaake van dien so verwagte ik dat hij daar aan ook voldoen sal, en melde wijders nog hoe men wil dat er niet alleen geschil tusschen Maspa en zijn steede houder soude weesen ontstaen in soo verre dat den laatsten zig reets geretireerd hadde dog't welk ik van goederhand bericht ben, dat reeds weder bij gelegt is, maar ook dat verscheiden onderdaenen hun misnoegen te kennen gegeven soude hebben ter oorsake dat z niet meer gelijk bevoorens bij den koning van bonij hof dienst deeden en zij dierhalven na een ander Heer verlangende waaren 't geen Mappa ter kennisse gekomen sijnde rondelijk hadde doon verklaren dat dog 35- 8 Van Macasser den 24 october 1773. Van Maccasser den 24. october 1773 dat hij gaarne afstand van het rijk wilde doen ingevalle bij oordeelen mogte het dan beter te zullen hebben waar door het weder alles tot Stilstand geraakt was gelijk er dan voor als nog in soo verre ik te weeten hebbe kunnen krijgen niets meer opgevolgd is terwijl ik egter niet vreemd ben van te denken dat bonijs vorst hier in de hand heeft om waare het mogelijk d'onderdaenen op te roekenen en dus doende eijndelijk eens zijn lang, bevogde doelwit te bereijken om dit rijk weder magtig te worden waar toe hij geene middelen schijnt onbesegt te laten Ten aanzien van Wadjo word wijders bij den brief door voorm: Maspa aen den ca„ „pitain der maleijers gesz: nog gemeld hoe seeker zendeling aan den schrijver bericht hadde dat er een Engelsman op Passier zoude weesen die daar bij genoemd word Moestakool welk een geschenk ter waarde van wel duijsend rd„s na wadjo soude hebben gesonden met versoek om een logie voor de mond van de revier Passier te mogen oprichten, en om met de wadjoreesen een verbond aan te gaan even als dat tusschen de Comp: bonij en soping onder toesegging om haar in cas van oorlog tegen anderen met waepomen ammunitie van oorlogen Contanten te ondersteunen en dat over dien voorslag geraadpleegd weesende sommigen van Concept waeren geweest of het niet beter soude sijn om de engelschen het oprechten van een logie te Dopie of Panekie, bij de plaetsen omtrent Tjinrana bonij geleegen en alwaar men met vaartuigen door de bogt van bonij komen moet toetestaan dog dat anderen sulks niet hadden dienstig geoordeeld om de wille van de comp: en bonij omtrent welk een en ander voormelte capitein der maleijers hem insgelijks ver„ sogt heeft aan mij direct en omstandig te schrijven dat mede nog niet geschied is dog ik des niet te min verwagte terwijl ik voor als nog ongeraaden hebbe geoordeeld daar op nader aan te dringen om geen voet te geven tot het op vatten van denkbeelden of men voor d' onderneemingen der engelschen en het gedrag der wadjoreesen te zeer bekommert waare behalven dater met betrecking tot Passier niets zoude te doen vallen en en het niet te denken sij dat de wadjoreesen zullen overgaan om gem: compediteuren in wadjo verblijf te vergunnen nog dat deese ergens in de bogt van bonij zullen post vatten alwaar het ook zeer difficiel en ge„ vaarlijk is met groote vaartuigen te koomen over omtrend. Mandhaar
English
No. 17 From Macasser, 24 October 1773 From Macasser, 24 October 1773 Concerning Mandhaar, or the demanded satisfaction from the Maradia of Ballanipa or rather the one of Madjene alias Bangaij, I could perhaps spare keeping Your Right Noblenesses' esteemed attention engaged any longer, seeing that there no longer seems to be any appearance of hoping for anything from it; however, I find myself obliged to respectfully bring to Your knowledge how the aforesaid Poenliepoe, King of Soping, told the Captain of the Malays on the occasion of the oral conversation held between them that he had learned from an emissary that the demanded money had already been brought together, but the Maradia of Madjene had reportedly let slip that it would not be offered before and until movements were made to attack them hostilely. To what extent this may now be acceptable is doubtful, but on the other hand it is certain that the King of Bonij does not seem satisfied with himself in this respect, for besides having let slip on two different occasions to the Chief Interpreter that he was surprised that he came to hear nothing further of that matter, His Highness, on the occasion that I was in the north to collect the tithes, made this further known to the Secunde Van Pleuren, whom he had summoned to him on three different occasions solely for that purpose, as it seems, and how he had been expecting to receive further writing about this from Your Right Noblenesses; who, pointing out to him that he had after all not yet answered Your Right Noblenesses' latest letter, received in answer thereto that he, now also remembering the same, hoped to do so shortly. Regarding the overseas princes, it falls to me in the first place to report the news received on the 12th of last month that the King of Bima passed away on 31 August prior from the smallpox, which has raged uncommonly fiercely across the island of Sumbauwa and likewise on Saleijer, as well as a short time thereafter, besides his little son Danig Matara, also the Crown Prince Jenelie Teek, according to what was communicated to me by letter of the 5th of this month; on which grounds I have ordered Commandant Lecerps to see to it that the election of another successor is proceeded with as soon as possible, and that the same is subsequently sent hither for the swearing-in of the contracts, for which the deceased's now only remaining son, by name of Boemie Partiga, is stated to be the next in line. Furthermore, the election of a new King of Tambora has taken place in the person of the late deceased prince's son Bone, on account of whose young years the Jeneli Kankiwi has been appointed as regent, and according to the Commandant's letter of the 5th of this month is expected hither shortly; but on the other hand, the final settlement of the dispute between the princes of Dompo and Sangar, which has dragged on for so long, has had to be postponed for the present due to the ongoing high mortality from the smallpox, according to what was mentioned in the said Commandant's just-mentioned letter, in which he nevertheless promises to make an end to that matter as soon as possible, and that he would furthermore proceed to Sumbauwa in order to urge the King, whom he now says is not insane but in full possession of his senses and also returned long ago from Taluwang to his place of residence, to depart for here in order likewise to swear to the contracts; reporting for the rest that the Sumbawanese Prince Craeeng Biladje had offered to deliver into his hands the well-known wanderer Tjalla Bankahoeloe, provided he were first furnished with a certificate on the Company's behalf granting him power and orders thereto. However, I have pointed out to him that this is not advisable, as evil use could sometimes be made of it, both in the present case itself and on other occasions, with the order therefore to do his best to get hold of that wanderer without this means, and if successful, to send the same hither under secure custody; awaiting the outcome whereof, I add hereto that the well-known Craing Bellasarie already arrived here on 14 June last with the returned Bonian Prince Cuanig Sapanang and currently resides at the court of Bonij. Furthermore, alongside the Commandant's letter of the 5th of last month, there has come to my hands a letter addressed by Gusti Waijantaga, King of Salemparang, to Your Right Noblenesses, which I have the honour to accompany herewith, as well as the translation of another written to me, which nevertheless contains nothing of substance and is moreover completely incomprehensible, which is why I have not yet found it expedient to reply thereto, all the less so as it appeared to me from the writing of the Commandant that he the same... From Macasser, 24 October 1773
Dutch transcription
N 17 Van Macasser den 24. october 1773 Van Macasser den 24: october 1773 — Mandhaar of d geijschte voldoening van den Maradia van Balla„ nipa dan wel die van Madjene alias Bangaij soude ik moge„ lijk wel menageren kunnen uw hoog Edelheedens geerde attentie langer bezig te houden gemerkt er geen apparentie meer schijnt om daar van iets te hoopen; egter vinde ik mij g'obligeerd hoog deselve eerbiedig ter kennisse te brengen hoe meerm: Poenliepoe E: van Soping aan den Capitein der maleijers ter geleegentheijd van het tusschen deselve gehouden wond gesprek gesegt heeft van een zendeling te hebben vernoomen dat het gevorderde geld reets bij den anderen gebragt dog den maradia van Madjene biq uitgelaaten soude hebben dat het niet zoude worden aangeboden voor en al eer er beweegingen gemaakt wierden om haar vijandelijk 't attac„ queeren in hoe verre sulks nu aanneemelijk zij is twijfflagtig maar daar en tegen seeker dat den koning van bonij over sig selve in dit opdigt niet voldaan schijnt want behalven dat hij tot tweediffe„ rente reijsen big aan den oppertolk hadde uitgelaat en verwonderd te zijn dat hij van die saake niets meerder kwame te hoorn heeft zijn hoogheijd ter geleegenheijd dat ik mij om de noord tot het doen der verthiening bevond zulks nader te kennen gegeven aanden se„ cunde van Pleuren die hij alleen tot dien eijnde so het schijnt tot Ten belange van d'overwalsche vorsten valt mij in de eerste plaats te melden de op den 12. der voorleeden maand ontfangen tijding dat den ko„ ring van bima den 31. augustus bevoorens aan de kinder ziekte die over het eijland Sumbauwa en soo meede op Saleijer ongemeen sterk gegrasseert heeft so wel overleeden is als korten tijd nadato behalven desselfs zoontje Danig Matara ook den kroon prins Jenelie Teek na het mij bedeelde bij brieve van den 5. hujus uit wel„ ken hoofde ik den Commandan. Lecerps gelast hebbe te sorgen dater ten spoedigsten tot de verkiesing van een ander Sucesseur getreeden en denselven vervolgens ter besweering van de contracten herwaards gesonden worde waar toe des overledens nu nog eenig overgebleven zoon in naame Boemie Partiga voor de naaste word opgegeven, drie differente reijsen bij sig hadde doen onrdigen en hoe hij verwagtende was geweest daar over nader schrijvens van uw hoog Edelheedens te zullen ont„ fangen welke hemn voorhoudende dat hij uw hoog Edelheedens laatste brief immers nog niet b'antwoord hadde daar op tot antwoord ontfing dat hij sig sulks als omu ook hermnnerende het zelve eerlange hoopte te zullen doen dai voorts 32 49 Van Macasser den 24. october 1773 voorts heeft de verkiesing van een nieuwen koning van Tambora gevolg genoomen in de persoon van des laast overleeden vorsten zoon bone om de wille van wiens jonge Jaaren den Jeneli kankiwi tot regent is benoemd en volgens s Commandants schrijven van den 5. hurjus eerlange herwaards word verwagt dog daar en tegen hadde definaale afdoening van het se lange getrotteert hebben de verschil tusshen de vorsten van Dompo en Sangar mits d'aanhoudende groote sterfte aan de kinder ziekte voor als nog moeten worden uitgesteld na 't vermelde bij gemelde commandants even gewaagde schrijven waar bij hij nwogtans belofte doet ten spoedigsten een eijnd van die saak te zullen maeken en dat hij sig voorts soude begeeven maar, Sumbauwa om den koning die hij thans segt dat miet zinneloos maar bij sijn volkomen kennis en ook voor lange van Taluwang op sijn residentie plaats te rug gekomen is aantespooren tot vertrek na herwaarts ten eijnde almeede de Contracten te b'eedigen meldende voor t overige dat de sumbauwarees prins craeeng Biladje hadde aanboden hem den bekenden swerver Tjalla Bankahoeloe in handen te leeveren mits hij alvoorens voorsien wierde van een bewijs sComp: wegen dat hem daar Salemparang aan uw hoog Edelheedens gerigt die ik d'eere hebbe deese so wel te aoen versellen als het translaat van een andere aan omij geschreeven welke nogthans niets saekelijk bevat en daar en boven geheel onverstaan baar is waarom ik voor als nog niet dienstig hebbe gehad daar op te antwoorden te minder mij uit het schrijven van den commandant is gebleeken dat hij den wijders is mij nevens & Commandants schrijven van den 5. der voorleen dene maand aanhanden gekomen een brief door gusti waijantaga knnigen toemagt en ordre gegeven waere, dog het geen ik hem voorgehou„ „den hebbe niet geraeden te wesen wijl daar van somwijlen een quaad gebruik soude kunnen worden gemaekt so in 't presente geval zelve als in andere gelegentheeden met de ordre dierhalven om buiten dit middel sijn best te doen dien swerver magt te werden en zulks geluckende denselven in goede verseekering herwaarts tesenden, waar van ik den uitslag afwagtende hier nog bij voege dat de bekende craing bellasarie alhier reets op den 14. Junij passalo met de geretourneerde bonijs prins Cuanig Sapanang g'arriveerd is en thans aan het hoff van bonij verblijf houd. Van Macasser den 24. october 1773 toe selven
English
41 From Maccasser, 24 October 173 — has invited the same to come over, whom I have therefore ordered to proceed thither once again at a suitable opportunity in order to resume the negotiations begun, with authorization to hire a suitable vessel for that purpose, as I was as little able to grant his request to send one from here as I deemed it advisable, on account of the long absence that usually ensues, to employ one of the pantjallings for that purpose. Yet since he, before receiving this order, requested permission in his aforementioned letter of the 5th of this month to make a short trip hither for 8 to 10 days, I have moreover written to him how I would gladly see him do so, if at all possible, before the monsoon comes to an end. Regarding the kingdom of Bouton, due to the delay of the Commissioner for the Extirpation of spice trees and that no news has arrived from there since my last, having as little to report as regarding the Northern and Southern provinces, I still have the honor to report with respect to Saleijer that the resident, upon the received report concerning the roaming around Bouton of some Ceram vessels, From Macasser, 24 October 1773 — having with them two large gontings with Mandarese, and his not unfounded supposition that these, having belonged to the fleet that made an invasion on Bouton and has since steered for Balij, might well await them to undertake something similar, has everywhere established good order and, among other things, ordered the Bonto Bango to remain close to the post in order to support the same in case of need, while shortly after his arrival he departed thither again, and besides the crew that was lacking due to mortality, he was also provided with some gunpowder and further necessities, whereby I flatter myself that he will find himself sufficiently able, in the event of an unexpected appearance of that predatory rabble before the aforementioned fortress, which in proportion to its small size is fairly strong, to offer the required resistance and secure the same. Having hereby now dealt with all the principal matters that have occurred and been executed by me since my humble last, while with regard to matters of lesser importance I respectfully refer to my maintained daily journal, I hope and pray that Your High Noble Excellencies will be pleased to remain satisfied with my proceedings, and for the rest I take the liberty toward Your High Noble Excellencies two 4184 From Maccasser, 24 October 173 — has invited the same to come over, whom I have therefore ordered to proceed thither once again at a suitable opportunity in order to resume the negotiations begun, with authorization to hire a suitable vessel for that purpose, as I was as little able to grant his request to send one from here as I deemed it advisable, on account of the long absence that usually ensues, to employ one of the pantjallings for that purpose. Yet since he, before receiving this order, requested permission in his aforementioned letter of the 5th of this month to make a short trip hither for 8 to 10 days, I have moreover written to him how I would gladly see him do so, if at all possible, before the monsoon comes to an end. Regarding the kingdom of Bouton, due to the delay of the Commissioner for the Extirpation of spice trees and that no news has arrived from there since my last, having as little to report as regarding the Northern and Southern provinces, I still have the honor to report with respect to Saleijer that the resident, upon the received report concerning the roaming around Bouton of some Ceram vessels, From Macasser, 24 October 1713 — having with them two large gontings with Mandarese, and his not unfounded supposition that these, having belonged to the fleet that made an invasion on Bouton and has since steered for Balij, might well await them to undertake something similar, has everywhere established good order and, among other things, ordered the Bonto Bango to remain close to the post in order to support the same in case of need, while shortly after his arrival he departed thither again, and besides the crew that was lacking due to mortality, he was also provided with some gunpowder and further necessities, whereby I flatter myself that he will find himself sufficiently able, in the event of an unexpected appearance of that predatory rabble before the aforementioned fortress, which in proportion to its small size is fairly strong, to offer the required resistance and secure the same. Having hereby now dealt with all the principal matters that have occurred and been executed by me since my humble last, while with regard to matters of lesser importance I respectfully refer to my maintained daily journal, I hope and pray that Your High Noble Excellencies will be pleased to remain satisfied with my proceedings, and for the rest I take the liberty toward Your High Noble Excellencies two
Dutch transcription
41 Van Maccasser Den 24. October 173 — selven tot overkomste genodigt heeft den welken ik dierhalven bevoolen hebbe tig zig bij bekwame gelegentheijd aandermaal derwaarts te be„ geeven om d'aangevange onderhandeling te hervatten met qualifiatie om ten dien eijnde een bequaam vaartuig in te huuren als aan desselfs versoek om er een van hier te senden so min hebbende kunnen voldoen als ik om het lang uit blijven dat er gemeenlijk op volgd dienstig hebbe gacht daar toe een van de Pantjalling t emploijeeren Dan vermits den selven alvoorens deese ordre t ontfangen bij meerm: zijn brief van den 5 deeser permitsie heeft gevraagt om voor 8: a 10 dagen een spuingtogtje na herwaerts te aven hebbe ik hen daar en boven geschreven hoe ik gaane soude zien dat hij sulks eenigsints mogelijk eerst aan deselve kwame te oen voor dat de mousson komt te verloopen Nopens het rijk van Bouton mits het agter blijven van den Commissiant tot Estripatie van specerij boomen en dat van daar zedert mijn laatste geen tijdingen sijn ingekomen so omn iets te berichten hebbende als ten belange van de Noorder en zuijder provintien hebbe ik nog d' eere ten opsigte van saleijer te melden dat den resident op het ontfangen bericht woegens het swerven omstreeks Bouton van Eenige Ceramse vaartuijgen Van Macasser den 24. october 1773 — twee groote gontings met mandhareesen bij sig hebbende en sijne niet ongegronde Sustenue dat deese tot de vloot gehoord hebbende die een Jnvasie op Bouton gedaan heeft en zedert na balij gesteevend is deselve wel souden kunnen afwagten om nog iets diergelijks t onderneemen alomme goede ordre gesteld en onder andere den Bonto Bango gelast heeft digt bij de post te blijven ten eijnde deselve in cas van nood te secundeeren terwijl hij al kort na sijn komst weder derwaerts vertrocken is en hen behalven de door sterfte ontbrooken hebbende Manschap nevens nog eenig buskruit en verdere benoodigtheeden meede gegeeven sijn waar door ik mij vlije dat hij sig genoeg in staat sal bevinden om bij onver„ hoopte verscheijning van dat roof gespuijs voor gemelde vetting die na rato de kleente tamelijk sterk is de vereijschte tegenstand te bieden en deselve te beveijligen. Hier meede nu weder alle het voornaamste dat er zedert mijne on„ derdanige laatste gepasseerd en door mij verrigt is afgehandelt hebbende terwijl ik mij ten aansien van de saaken van minder belang eerbiedig aan mijn gehouden dag verhaal refereere soo hoope en bidde ik dat uw hoog Edelheedens sig over mijn behandelingen sullen gelieven voldaen te houden en neeme voort overige de vrijheyd naar uw hoog Edelheedens twee 4184 Van Maccasser Den 24. October 173 — selven tot overkomste genodigt heeft den welken ik dienhalven bevoolen hebbe sig zig bij bekwame gelegentheijd aandermaal derwaarts te be„ geeven om d'aangevange onderhandeling te hervatten met qualificatie om ten dien eijnde een bequaam vaartuig in te huuren als aan desselfs versoek omer een van hier te senden so min hebbende kunnen voldoen als ik om het lang uit blijven dat er gemeenlijk op volgd dienstig hebbe gacht daar toe een van de Pantjalling t emploijeeren Dan vermits den selven alvoorens deese ordre t ontfangen bij meeren zijn brief van den 5 deeser permitsie heeft gevraagt om voor 8: a 10 dagen een springtogtje na herwaerts te aoen hebbe ik han daar en boven geschreven hoe ik gaane soude zien dat hij sulks eenigsints mogelijk eest andeselve knwame te oen voor dat de mousson komt te verloopen Nopens het rijk van Bouton mits het agterblijven van den Commissiant tot Extarpatie van specerij boomen en dat van daar zedert mijn laatste geen tijdingen sijn ingekomen so min iets te berichten hebbende als ten belange van de Noorder en zuijder provintien hebbe ik nog d'eere ten opsigte van saleijer te melden dat den resident op het ontfangen bericht wogens het swerven omstreeks Bouton van Eenige Ceramse vaartuijgen Van Macasser den 24. october 1713 — twee groote gontings met mandhareesen bij sig hebbende en sijne niet ongegronde Sustenue dat deese tot de vloot gehoord hebbende die een Jnvasie op Bouton gedaan heeft en zedert na balij gesteevend is deselve wel souden kunnen afwagten om nog iets diergelijks t onderneemen alomme goede ordre gesteld en onder andere den Bonto Bango gelast heeft digt: bij de post te blijven ten eijnde deselve in cas van nood te secundeeren terwijl hij al kort na sijn komst weder derwaerts vertrocken is en hem behalven de door sterfte ontbrooken hebbende Manschap nevens nog eenig buskruit en verdere benoodigtheeden meede gegeeven sijn waar door ik mij vlije dat hij sig genoeg in staat sal bevinden om bij onver„ hoopte verscheijning van dat roof gespuijs voor gemelde vetting die „narato de kleente tamelijk sterk is de vereijschte tegenstand te bieden en deselve te beveijligen. Hier meede nu weder alle het voornaamste dat er zedert mijne on„ derdanige laatste gepasseerd en door mij verrigt is afgehandelt hebbende terwijl ik mij ten aansien van de saaken van ominaer belang eerbiedig aan mijn gehouden dag verhaal refereere soo hoope en bidde ik dat uw hoog Edelheedens sig over mijn behandelingen sullen gelieven voldaen te houden en neeme voort overige de vrijheijd naar uw hoog twee Edelheedens
English
4 41 From Macasser, 24 October 1773 From Maccasser, 24 October 1773 has invited the same to come over, whom I therefore ordered to betake himself thither once more at a suitable opportunity in order to resume the commenced negotiations, with authorization to hire a suitable vessel for that purpose, as I have been just as unable to comply with his request to send one from here as I deemed it unserviceable to employ one of the pantjallings for that purpose because of the long absence that usually follows from it. However, since the same, before receiving this order, requested permission in his letter of the 5th of this month to make a short cruise here for 8 to 10 days, I have written to him in addition that I would gladly see him, if at all possible, do so first before the monsoon comes to an end. Regarding the kingdom of Bouton, owing to the stay of the Commissioner for the Extirpation of spice trees and as no news has arrived from there since my last, having just as little to report as regarding the Northern and Southern provinces, I still have the honor to report with respect to Saleijer that the resident, upon the received report concerning the roaming around Bouton of some Ceram vessels, having two large gontings with Mandharese with them, and his not unfounded supposition that these belonged to the fleet that made an invasion on Bouton and has since steered towards Bali, might well await the same to undertake something similar again, has established good order everywhere and, among other things, ordered the Bonto Bango to remain close to the post in order to support the same in case of need, while he departed thither again shortly after his arrival, and besides the crew missing due to mortality, some gunpowder and other necessities were also given to him, whereby I flatter myself that he will find himself sufficiently able, in the event of the unexpected appearance of that marauding rabble before the aforementioned fortification, which in proportion to its small size is reasonably strong, to offer the required resistance and secure the same. Having herewith again dealt with all the principal matters that have occurred and been carried out by me since my humble last, while with regard to matters of lesser importance I respectfully refer to my maintained journal, I hope and pray that Your High Nobilities will be pleased to be satisfied with my proceedings, and furthermore I take the liberty, after having commended Your High Nobilities' illustrious persons and the weighty interests of the Company to the safe keeping and protection of the Almighty, with all due deference and deep respect to subscribe myself, below stood: High Noble, Right Honorable, Strict, Temporally Ruling Lords, and Well-born, Strict Lords, lower: Your High Nobilities' humble, obedient, and faithful servant, was signed: P. P. van der Voort, in the margin: Maccasser, in Fort Rotterdam, 24 October 1773. Your Honorable, Respected letters of 1 May per the deposed king of Tambora and one per the islander Bappa Beta were duly delivered to me on the last day of May, the contents of which will be duly observed by me; since, with the loading of the ship, I currently have no good opportunity as yet to inquire after the state slaves, I nevertheless told the king, who paid a visit to me and handed over to me the letters of Your Honorable, that he must remain within the district of this post. Prince Craring Sapanaang, who has been here Honorable, Respected Sir To the Honorable, Respected Sir Paulus Godofredus van der Voort Governor and Director of this Coast of Celebes to F
Dutch transcription
4 41 Van Macasser den 24. october 1773 — Van Maccasser Den 24. October 173— selven tot overkomste genodigt heeft den welken ik dierhalven bevoolen hebbe tig zig bij bekwame gelegentheijd aandermaal derwaarts te be„ geeven om d'aangevange onderhandeling te hervatten met qualificatie om ten dien eijnde een bequaam vaartuig in te huuren als aan desselfs versoek omer een van hier te senden so min hebbende kunnen voldoen als ik om het lang uit blijven dat er gemeenlijk op volgd dienstig hebbe g'acht daar toe een van de Pantjalling 't emploijeeren Dan vermits den selven alvoorens deese ordre t ontfangen bij meeren zijn brief van den 5 deeser permitsie heeft gevraagt om voor 8: a 10 dagen een spuingtogtje na herwaerts te doen hebbe ik han daar en boven geschreven hoe ik garne soude zien dat hij sulks eenigsints mogelijk eerst aan deselve kwame te roen voor dat de mousson kom te verloopen Nopens het rijk van Bonton mits het agterblijven van den Commissiant tot Estaripatie van specerij boomen en dat van daar zeaert mijn laatste geen tijdingen sijn ingekomen so omin iets te berichten hebbende als ten belange van de Noorder en zuijder provintien hebbe ik nog d'eere ten opsigte van saleijer te melden dat den resident op het ontfangen berich, wgens het swerven omstreks Bouton van Eenige Ceramse vaartuijgen twee groote gontings met mandhareesen bij sig hebbende en sijne niet ongegronde Sustenue dat deese tot de vloot gehoord hebbende die een Jnvasie op Bouton gedaan heeft en zedert na balij gesteevend is deselve wel souden kunnen afwagten om nog iets diergelijks tonderneemen alomme goede ordre gesteld en onder andere den Bonto Bango gelast heeft digt bij de post te blijven ten eijnde deselve in cas van nood te Secundeeren terwijl hij al kort na sijn komst weder derwaerts vertrocken is en hem behalven de door sterfte ontbrooken hebbende Manschap nevens nog eenig buskruit en verdere benoodigtheeden meede gegeeven sijn waar door ik mij vlije dat hij sig genoeg in staat sal bevinden om bij onver„ hoopte verscheijning van dat roof gespuijs voor gemelde vetting die na rato de kleente tamelijk sterk is de vereijschte tegensland te bieden en deselve te beveijligen. Hier meede nu weder alle het voornaamste dat er zedert mijne on„ derdanige laatste gepasseerd en door mij verrigt is afgehandelt hebbende terwijl ik mij ten aansien van de saaken van minder belang eerbiedig aan mijn gehouden dag verhaal refereere soo hoope en bidde ik dat uw hoog Edelheedens sig over mijn behandelingen sullen gelieven voldaen te houden en neeme voort overige de vrijheijd naar uw hoog twee Edelheedens 4323 Van Maccasser den 24. October A„o 173. — Van Maccasser Den 24: October 173 — Edelheedens gelustre persoonen en de gewigtige belangen der maat„ schappij in des Allerhoogsten veijlige hoede en bescherming te hebben bevoolen mij met alle verschuldigde Eerbied en diep respect te on„ „derschrijven /:onderstond:/ Hoog Edele Groot Achtb: Gestrenge Tijdgebiedende Heere en Wel Edele Ge„ „strenge Heeren /:lager:/ uw hoog Edelheedens onderdanige Gehoorsame en getrouwe Dienaar /:wwas geteekend:/ P: P: van der voort /:in margine:/ Maccasser In 't Casteel Rotterdam den 24. October 1773 — uwel Edele Agtb: gerespecteerde letteren van den 1: meij p=r den afge„ setten koning van tambora en een per den oiilander Bappa beta bij mijn op den laatste Meij behoorlijk ter hand gesteld wel„ kers inhoud door mijn behoorlijk sal werden g'observeerd dewijl thans met 't laaden van 't schip als nog geen goede occagie hebbende om na den rykslaaven te ondersoeken hebbe egter den koning die bij mijn inficite heeft afgelegt en de brieve van uwel Edele agtb: mij overgegeven aangesegt van sig onder distrikt van deese post te moeten blijven. Den Prins Craring Sapanaang die alhier geweest is Wel Edele Agtbaere Heer Aan Den wel Edele Agtbaren Heer Paulus Godofredus van der 3oort Gouverneur en directeur deser custe celebes om F