Inventory 3389
Japan · 812 pages · 372 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
43. The 16th of March. To send the adjacent mentioned Ceramese chiefs to Their High Excellencies in Batavia in order to be banished elsewhere as scoundrels and notorious smugglers. Adjacent arrested Ceramese chiefs. The arrested orangkaij of Quaus held innocent of the murder of the orangkaij of Rarakit. Keliloehoe and priest of Keffing released to go their way. The goods of Hamba according to inventory, excluding his clothes, to be sold. Carried away by him from Latoehoeke. Robberies by that rabble. Report served by Ensign Feijge concerning his reconnaissance around Manipa against the Papuas. Contents of the report served by an Ensign. Company slaves lent and guns lost by him. And its proceeds to go towards the settlement of. Chiefs at the disposal of Their High Excellencies. To send the still living Radja of Kellemoerij named Mataoeloe, the orangkaij of Kellibon named Oltabessij, and the son of the orangkaij of Batoelomij named Djoemat, who died here some years ago, brought hither in safe custody with the hongi fleet, to Batavia in safe custody by the first ship opportunity at the disposal of Their High Excellencies; requesting that they all, as notorious scoundrels and clove smugglers, may be banished elsewhere and thus forever be deprived of the opportunity to return into or under the jurisdiction of this Province; furthermore to note that the Ceramese chiefs brought hither in arrest with the abovementioned hongi fleet and mentioned in the Secret Resolutions of the 10th of December last, being the orangkaij of Oerong named Notan, the Capalla Soa of Kellibon named Iaa, the Captain of Camar with his brother named Masila and Laisi, have all died one after another in their detention from beriberi; as also that the fiscal in his report declares not to have been able to discover that the orangkaij of Guaus named Kanne Kanne, arrested civilly within the Castle, had any part or share in the murder of the aforementioned orangkaij of Rarakit Codjisa; furthermore that the Governor on that account has already some days ago released and permitted him, as well as the orangkaij of Keliloehoe named Sabonie and the Priest of Keffing named Banaaij, who were also arrested within the Castle, to go their way; with which the members declared to conform. Furthermore it is resolved to dismiss the East Ceramese and to have the inventoried goods of the dismissed Ceramese Commander Hamba, except for the few clothes which must be handed over to him for his use, sold by the sequester. Hereafter was read the report of Ensign Feijge, who, pursuant to the secret resolution of this board of the 4th of January last, was dispatched from here to Manipa with a sergeant, two corporals, and ten common soldiers, provided with written instructions from the Governor, substantially containing in main points that he, in fulfillment of what was granted to him by the said instruction, provided with four Manipa orembaais armed with five metal swivel guns and the necessary ammunition, as well as reinforced besides his own command with eight soldiers from the small garrison of Manipa, departed on the 10th of January for the strait of Kelang and from there sailed along the Manipa shore, between the small islands that lie behind the land into the bay of Lackanca, where the Papuas had stayed a few days before and that predatory rabble had felled many coconut and other fruit trees; as also pulled down the house of the orangkaij of Soeniwara and seized and carried off an indigenous inhabitant of that hamlet named Paijkonie; that on the 13th of the aforementioned month having crossed over to Kelang in the bay of Kahoe Loehoe they had discovered that by the aforementioned rovers there also a few coconut and other fruit trees had been felled, as well as at Latoehoeke likewise considerable damage had been done to the gardens; furthermore two females, among them a female slave of the orangkaij of Kelang, were seized, as also in the bay. To let the proceeds serve both for the payment of two Company slaves which were lent to him by the Honorable Extraordinary Councillor in the spring of 1770 and mentioned in the Resolutions of this board of the 12th of October 1770, as well as several guns lost by him mentioned in the Secret and common Resolutions of the 10th of December of the past year.
Dutch transcription
43. den 16: maart. en met neevens verm: Ceramje hoog Ed=s na batavia te versonden om als deugnieten en besoom smokelaars na elders werden gerelegeert nevenstaande g'arresteerde Ceramse hoofden. den g'arresteerden orangkaij van quaus onschuldig aan de moord van den orangkaij van Rarakit gehouden loehoe en priester van keffing op vrije voeten gesteld, om hunnes weegs te kunnen de goederen van Hamba volgens „deren te laaten verkoopen hem van Latoehoeke weg ge voerd Roverijen van dat gespuijs „drig feijge gedient rapport woegens zijne gedaane bekruij op de papoe„ inhoud van het door Een ven geleende Comp:s slaven en esoek gebragt geweeren te en dies provenue tot vol hoofden ter dispositie hunnes de nog in leeven zijnde, en met de hongij vloot in goede verzeekering herwaards gebragte Radja van Kellemoerij gen=t Mataoeloe, den orangkaij van Kellibon met name Oltabessij en de Zoon van den voor eenige Iaaren alhier overleedene orangkaij van Batoe lomij gen=t Djoemat met de eerste scheeps geleegendheijd in goede verzeekering na Batavia te zenden ter dispositie van Hun Hoog Edelens te Versoeken dat ze alle als besaamde deugenieten Nagul Smockelaars na elders mogen gerelegeert en dus voor altoos de geleegendheijd benoomen worden weeder in of onder het ressort deeser Provintie te koomen; voorts te noteeren dat de alme genoteert het overlijden van de met boven gen: Hongij vloot in arrest herwaarts gebragte en bij de Secreete Resolutien van den 10:e Decemb:r pass=to vermelde Ceramse Hoofden zijnde den orangkaij van Oerong met name Notan, den Capalla Soa van Kellibon gen=t Iaa den Capitain van Camar met zijn broeder met naamen Masila en Laisi alle na den anderen in hunne detentie aan de berri berri overleeden zijn; zoo meede dat den fiscaal bij zijn be rigt declareert niet te hebben kunnen ontdecken dat den binnen het Casteel Civil g'arresteerden orangkaij van Guaus gent kanne kanne eenig part of deel gehad hebbe aan de moord van den voorwaards gementioneerde orangkaij van Rarakit Codjisa, mitsg:s dat den Heer Gouverneur uijt dien hoofden denzelven zo wel als de almeede binnen het Casteel g'arres„ en nevens den orangkaij van Kelliteert geweest zijnde orangkaeij van Keliloehoe met name Sabonie en den Priester van Keffing gen=t Banaaij reeds voor eenige dagen gerelaxeert en gepermitteert heeft hunnes weegs te gaan; waarmeede de Leeden verklaarden zig te Conformeeren de oost Cerammers te dimoveeren en denzelven nevens Voorts is verstaan de g'inventariseerde goederen van den gedi„ moveerden Cerams Commandant Hamba uijtgesondert de inventaris buiten zijne klee weijnige kleederen welke tot gebruijk aan hem zullen moeten overgegeeven worden te laaten verkoopen door den Tequester Hier na nog lecture genoomen zijnde van het Rapport van den vendrig Feijge ingevolge Secreet bestuijt deeser tafel van sing omstreeks manipas den 4:e Ianu: pass=to met een Sergeant, twee Corporaals en Tien gemeene militairen van hier is afgesonden na Manipa voorsien van een Schriftelijke Instructie van den Heer gou hon„ verneur in Substantie hoofd zakelijk behelsende dat hij sil„ in voldoening van het aan hem g'accordeerde bij de ged=e In„ „structie voorsien van vier Manipase orembaeijen g'armeert met vijff metale draaijbassen en het nodige scherp, mitsg:s buiten zijn eijgen Commando nog versterkt met agt sol„ daten uijt het guarnisoentje van Manipa den 10:e Ianu: is vertrocken na het gat van kelang en van daar heeft gescheept langs de Manipase wal, tusschen de Eijlandjes nagelaaten teekenen der die agter het land leggen tot in de bogt van Lackanca alwaar de Papoen eenige daagen bevoorens geleegen had„ den en dat roofgespuijs veele Clappus in andere vrugt. „boomen had omgeveld; mitsg:s het huijs van den orang„ zrend „kaij van Soeniwara om vergehaald en een Inlander E van dat gehugt met name Paijkonie opgelegt en meede gevoert hadden, dat op den 13:e der voorm: maand overgestooken zijnde na Kelang in de bogt Kahoe Loehoe ontdekt hadden dat door de voorm: Swervers aldaar mede een weinigte Calappus n andere vrugtbooig men waaren omgeveld, mitsg:s op Latoehoeke desgelijx aan de tuijnen een Considerable schade toegebragt was; twee vrouwspersoonen door Voorts twee vrouws persoonen daar onder een Slavinne van den orangkaij van Kelang opgelegt, zo mede in de Een Comp=s slaven welke hem door den Ed=e Heer Raad Extraord=r 1770. ter leen gegeeven en vermeeld voorjaar 177 zijn bij de Resolutien deser tafel van den 12:e 8ber: 1770: als diverse door hem te zoek gebragte geweeren gementioneerd bij de Secreete en gemeene Resol: van den 10:e Dec: a: p:; dies provenie te laten Strecken zo tot betaling van twee doening van twee door hem Breton in het bogt dant laten setrecken en gaan
English
no means had been left untried by that officer to overtake that rabble, which however proved fruitless, two more men of Nonialij were carried off by those robbers to the bay of Toelenne, lands of the orangkaij of Tomilehoe a multitude of Sago trees felled, the flour there extracted, the Palemit cut off and, in a word, great devastation had been brought about all around there, just as at the post Plattij by destroying the trees standing thereabouts and tearing down the dwellings; that he subsequently, having sought the Papuans in vain around the aforesaid Island Kelang, had returned to Manipa on the 24th of January and arrived there late the next evening; and furthermore, upon the rumor that the aforementioned rabble had again attempted an invasion on the hinterland of Manipa, he had departed thither again on the 1st of February with the aforesaid four orembaais to seek them out; furthermore, upon the report that the aforesaid rascals had crossed over to Kelang, he turned the prow hither and left no means untried to catch them there or elsewhere, but fruitlessly, since according to the reports of the people of Nonialij, from whom the aforementioned robbers had taken two men along, they had crossed over to the point of Sial; so that he, the officer, seeing that all attempts to overtake the aforementioned rabble were fruitless, returned to Manipa on the 3rd of February and remained there until the 16th of the same month, when he, upon obtained permission from the Honorable Governor to return hither on account of his increasing illness, departed from there and arrived here the following day. Whereupon it was resolved to hold oneself satisfied with the proceedings of the aforesaid Ensign Feijge and to offer his report among the annexes to the separate letter to Their High Nobilities by the next letter, and furthermore to bring the substance thereof, as set down herein, before their eyes. At the bottom stood: Thus done and resolved at Amboina at Castle Nieuw Victoria the 16th of March. Date as aforesaid. Was signed: J: A: van der Voort, J: A: De Villeneuve, H: v: den Brink, I: A: Schilling, C: F: Treno, and I: H: van Santen. Agreed; Tuesday the 17th of August Anno 173[illegible] In the morning at nine o'clock, council of policy, absent the Honorable Secunde De Villeneuve, Captain van den Brink, and the Heads of the Spice Offices, the first named due to indisposition. The Reverend Johannes Deodatus Ludovicus von Eijnburg having shown in substance, by an address dedicated to this assembly, that some differences had arisen between His Reverence and his colleague Wiltenaer, and that consequently some writings had been submitted by both sides in the church council; that the petitioner, being fully aware how odious such disputes between ministers who preach peace and tolerance to others must be regarded, and can cause nothing other than disruption among the congregation, has endeavored according to the duty of a true Christian to settle the same and to come to an amicable agreement with his said colleague, in order thereby to remove all offense and scandal; and to that end, on the day after the church assembly held on the 26th of July, having sent his pupil to ask Dominie Wiltenaer for an appointment, received this painful and no less insulting answer, that the said Pastor Wiltenaer, sitting with the Senior Merchant the Honorable De Villeneuve, would come home when it suited him, and would subsequently let the petitioner know, who waited in vain for an answer from 10 to 12 o'clock; that the petitioner, having caused a combined church assembly to be convened on the 2nd of August following, the reconciliation was advanced so far that the papers submitted by both sides would be torn up and destroyed at a subsequent meeting; that in order to fulfill this beneficial purpose, the combined church assembly having been convened by the petitioner for the second time on the 12th of this month,
Dutch transcription
geene middelen door dien off tier onbesogt gelaten dat gespuijs te agterhaelen die egter vrugteloos geweest nog twee man Nonialij weg geroofd in die rovers na de met de verrigtingen van den officier rapport hun hoog Ed:s aan t met aanhaling bij de aparte het meel daar veijt kloopt de Palemit afgesneeden en met een woord daar omstreeks allerweegen een groote ruim te weege gebragt hadden, gelijk ook aan de post Plattij met de daar omtrent staande boomen te verneelen en de wooningen om vertehaalen, dat hij vervolgens rondsom het voorm: Eijland Kelang de Papoen te vergeefs gesogt hebbende den 24e: Janu: weeder terug gekeert was na Ma„ nipa en aldaar des anderen daags avonds laat aangekomen mitsg=s op het gerugt dat het meerm: gespuijs weeder een invasie getenteerd had aan het agter land van Manipa den 1:e febr: weeder met de voorsz: vier orembaeijen der waards vertrocken was om deselve te gaan opzoeken, mitsg=s op het berigt dat het voorsz: geboefte na Kelang overgestooken zoude weesen de steeven herwaards gewend en geene middelen onbesogt gelaten heeft omse daar of elders te attrapeeren dog vrugteloos, nademaal volgens de Rapporten der volkeren van Nonialij, waar van de meerm: rovers twee man hadden meede genomen dezelve na hoek van sial overgestoken de hoek van sial waeren overgestooken, invoegen hij offi„ cier ziende dat alle pogingen om het meerm: gespuijs te agterhaalen vrugteloos was den 3:e febr: weeder na Mani„ pa gekeert en daar verbleeven was tot den 16: dito wanneer hij op bekomene permissie van den Heer Gouverneur om mits zijne toeneemende ziekte herwaards te retourneeren van daar vertrocken en Sanderen daags alhier g'arriveert zig voldaan te houden en desselfs is, zo wierd verstaand zig met de verrigtingen van voorm: vendrig Feijge voldaan te houden en desselfs Rapport onder de bijlagen tot de aparte brief hun Hoog Edelens per naasten brief van het zakelijke daarin aan te bieden mitsg:s het zakelijke uijt het selve invoegen in deesen is ter needer gesteld hoog dezelve daar bij onder het oog te brengen /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Ge„ resolveert te Amboina aan 't Casteel Nieuw Victoria van Tomilehoe een meenigte Sagoe boomen omgeveld, bogt van Toelenne, C: f: Treno, en I: H: van Santen. Dator: Landerijen van den orangkaij J: A: De Villeneure, H: v: den Brink, I: A: Schilling Dato voorsz: /:was getekend:/ J: A: van der Voort, den 16: maart Accordeerd; 45 zijn bieden vervat Sionst m: en d: oschellen tusschen vor en boasig teng hijten Den Predicant Iohannes Deobatus Sudovicus von Eijnburg bij een aan deese vergadering gedediceert addres in substantie vertoond hebben„ „de dat er tusschen zijn Eerw: in desselfs Collega Wiltenaer eenige verschil„ „len gereesen en diesweegen weederzijds eenige geschriften in kerken Rade ingebragt zijnde, den vertoonden ten vollen bewust hoe hatelijk diergelijke dis„ „puten tusschen Leeraaren die aan anderen de vreede en verdraagsaamheijd prediken, moeten aangemerket worden en bij de gemeente niet anders dan ontsligting kunnen te weege brengen, volgens de pligt van een regt gaart Christen getragt heeft dezelve bij te leggen en zig met ged: zijn Collega in der minne te verdragen, om daar door alle aanstoot en ergernisse weg te neemen en ten dien eijnde daags na de gehoudend kerk vergadering op den 26:' Julij door zijn Eerw: Moerit bij D=s Wiltenaar belet hebbende laten vragen, dit Smertelijk en niet min hoonend andwoord bekoomen heeft dat gem: P:r Wiltenaar bij den opperkoopman D E: de villen euve zittende, zou 'thuijs koomen als het hem geleegen quam, en zulx vervolgens laaten weeten aan den vertoonder die van 10: tot 12: uuren te vergeefs na bescheid vertoeft heeft dat den vertoonder den 2: Aug„s daer aan gecombineerde kerke vergadering hebbende laten beleggen de bevreediging in zo verre gevordert is dat de Pappieren over en weeder gediend bij een volgende sitting verscheurt en uijt de wereld zouden geholpen worden dat om aan dit heijlsaam oogmerk te voldoen de gecombineerde kerke ver„ „gadering oor den vertonden ten swede mal op den 12: deser belegt zijnde, Dingsdag den 17:' Augustus A„o 173: voordemiddag ten Neegen uuren vergadering van politie, absent den E: Secunde De villeneure den Capitain van den Brink en de Hoofden der Specerij Comptoiren eerst gem: door in„ „dispositie. in G - 47.
English
[illegible] his Reverence and [illegible] [illegible] the Reverend Johannes Deobatus Ludovicus von Eijnburg having shown in substance by an address dedicated to this assembly that some differences had arisen between his Reverence and his colleague Wiltenaer, and on that account some writings had been mutually submitted to the Church Council; the petitioner, being fully aware how odious such disputes between ministers who preach peace and tolerance to others must be regarded, and can cause nothing but distress among the congregation, has, according to the duty of a true and upright Christian, attempted to settle the same and to come to an amicable agreement with his said colleague in order thereby to remove all offense and scandal; and to that end, having sent his servant on the day after the church assembly held on 26:th July to ask for an appointment with Dominus Wiltenaar, received this painful and no less insulting answer, that said Pastor Wittenaar, being seated with the Senior Merchant the Honorable de villen euve, would come home when it suited him, and would then let the petitioner know, who waited in vain for an answer from 10: to 12: o'clock; that the petitioner, having arranged a combined church assembly on 2: August thereafter, the reconciliation was advanced so far that the papers mutually submitted would be torn up and disposed of at a following session; that in order to fulfill this beneficial purpose, the combined church assembly having been called for the second time by the petitioner on the 12:th of this month, Tuesday the 17:th August Anno 173: in the forenoon at nine o'clock, meeting of the Council of Policy, absent the Honorable Secunde De villeneuve, Captain van den Brink, and the Heads of the Spice Offices, the first named due to indisposition. in — 47.
Dutch transcription
Sioruet zijn Eerw: en s:s orthellent ussschen at oen van en oasigt an gosten den Predicant Johannes Deobatus Ludovicus von Eijnburg bij een aan deese vergadering gedediceert addres in substantie vertoond hebben„ „de dat er tusschen zijn Eerw: in desselfs Collega Wiltenaer eenige verschil„ „len gereesen en diesweegen weederzijds eenige geschriften in kerken Rade ingebragt zijnde, den vertoonder ten vollen bewust hoe hatelijk diergelijke dis„ „puten tusschen Leeraaren die aan anderen de vreede en verdraagsaamheijd prediken, moeten aangemerket worden en bij de gemeente niet anders dan ontstigting kunnen te weege brengen, volgens de pligt van een regt gaart Christen getragt heeft dezelve bij te leggen en zig met ged: zijn Collega en der minne te verdragen, om daar door alle aanstoot en ergernisse weg te neemen en ten dien eijnde daags na de gehoudend kerk vergadering op den 26:' Julij door zijn Eerw: Moerit bij D=s Wiltenaar belet hebbende laten vragen, dit smertelijk en niet min hoonend andwoord bekoomen heeft dat gem: P:r Wittenaar bij den opperkoopman D E: de villen euve zittende, zou 'thuijs koomen als het hem geleegen quam, en zulcx vervolgens laaten weeten aan den vertoonder die van 10: tot 12: uuren te vergeefs na bescheid vertoeft heeft. dat den vertoonder den 2: Aug„s daer aan gecombineerde kerke vergadering hebbende laten beleggen de bevreediging in zo verre gevordert is dat de Pappieren over en weeder gediend bij een volgende sitting verscheurt en uijt de wereld zouden geholpen worden dat om aan dit heijlsaam oogmerk te voldoen de gecombineerde kerke ver„ „gadering door den vertoonden ten tweede maale op den 12:' deeser belegt zijnde, Dingsdag den 17:' Augustus A„o 173: voordemiddag ten Neegen uuren vergadering van politie, absent den E: Secunde De villeneuve den Capitain van den Brink en de Hoofden der Specerij Comptoiren eerst gem: door in„ „dispositie. in — 47.
English
49. to be properly handled by this assembly. minutes retrieved advice of the Secunde concerning to be permitted to submit in writing against the aforementioned address of his colleague contents of the same. papers relating thereto on [illegible] papers and the tearing of the same out of the resolution book, in the expectation that his colleague in office, following the demonstrator's example, would also tear up his Reverence's papers or surrender them to be torn up, but that the Reverend Wittenaer, to the demonstrator's painful regret, could not be persuaded thereto under various far-fetched pretexts, so that this last church assembly had to separate fruitlessly, and finally that the demonstrator, defamed not only with the name of being un-orthodox or not sound in his doctrine, but who furthermore finds himself greatly injured in his honor and good name by the conduct of Domine Wittenaar, is compelled to turn to this assembly, with a request to maintain the demonstrator in his presumed good right according to equity, in such manner as one shall deem necessary for the preservation of mutual peace and tolerance between Christian ministers, who by virtue of their office ought to observe the same above all others, and which is testified by the demonstrator before an Omniscient God and this assembly to have always been observed by him: thus, after resumption of the aforementioned address or representation, it is, in accordance with the proposal of the Governor, unanimously approved and agreed to make remarks thereon, in the first place to observe how greatly this assembly had wished that all dissensions between those who, as edifying leaders of the congregation in loving one's neighbor, not with words or with the tongue, but in deed and truth, and in pursuing that which serves for peace and edification among one another, would have sacrificed all private animosity and displeasure to the preservation of mutual unity and would have borne with one another in love, without viewing and portraying the deeds and words of a fellow brother from the worst side, or making public and known to the world that which, for the edification of the congregation, ought to be kept secret as much as possible, realizing that the contempt of persons through human weakness often drags along the contempt of the character they hold, however highly worthy it may be, and, what is even more to be deplored, even influences their doctrine, which is thereby not seldom rendered wholly fruitless, and furthermore to demand from the Church Council all the writings submitted and presented there by both ministers, Wiltenaer and von Eijnburg, for resumption and disposition, as not belonging in that assembly, wherein only ecclesiastical matters, and that in an ecclesiastical manner, must be handled and no others may be handled, according to Article 29 of the Batavia Church Ordinance of 7 December 1643, so that after the same shall have been handed over to the Governor and subsequently brought to this assembly, the necessary disposition may be made thereon as deemed fit, and finally to allow Domine Wiltenaer the freedom to submit his interests at the same time against the aforementioned writing of his Reverend colleague von Eijnburg, provided that to that end a copy of the same be delivered to Domine Wiltenaar. The advice of the Secunde, the Honorable de Villeneuve, who due to indisposition could not attend the assembly, on account of his weakness, since Captain van den Brink, with the prior knowledge of the Governor, went to his plantation on the other side of the bay, having been retrieved by the Chief Surgeon Elias Jacob Beijnon, which was found to consist verbatim in the following: Advice. The undersigned, being unable to come to the assembly due to indisposition, serves as advice on the submitted writing of the Very Reverend Mr. von Eijnburg, in order to avoid all unrest among the congregation, which cannot be otherwise than detrimental, that this matter could indeed be settled by His Honorable Excellency, representing the High Government of this place, but in case such might not be deemed so to demand. this matter. 17 August
Dutch transcription
49. regt door deese vergadering gemarrottineert te worden. „lijke vistoriaalen opgehaald advis van den secunde weegens„ teegen het voorm: addres van zijn Collega schriftelijk te mogen inbrengen. inhoud van het zelve. papieren daartoe betrekking hebbende op en deselve stoeken en e eijs e en gemakt e me het vermetigen „nen Pappieren en het scheuren derzelver uijt het resolutie Boek, in ver„ „wagting dat zijn amgt genoot des vertoonders voorbeeld volgende, zijn Eerw: Pappieren meede zoude verscheuren of ter verscheuring overgeeven, maar dat de Eerw: wittenaer tot des vertoonders Smertelijk leedweesen onder ver„ „scheijde gezogte uijtvlugten daar toe niet te persuadeeren geweest zijnde deese laatste kerke vergadering vrugte loos heeft moeten scheiden en eijndelijk dat der vertoonden, beswalkt niet alleen met den naam van niet orthoboe of in zijn leer met regt sinnig te zijn, maar die zig daar en boven door het gedrag van D: Wittenaar in zijn eer en goede naam grootelijck be„ „leedige vind, genoodzaakt is te wenden tot deese vergadering, met verzoek om verzoek van eestgen: Leeraer om in zijnge den vertoonder in zijn vermeend goed regt na billijkheid te mainctineeren, zo„ „danig als men zal vermeenen tot Conservatie van de ouderlinge vreede en verdraagsaamheid tusschen Varstelijke Leeraaren die dezelve amptshalven booven alle anderen te betragten en door den vertoonder voor een Alweetend Godt en deese vergadering betuijgd word steeds betragt te zijn te behooren: zo is na resumtie van het doorsz: addres of vertoog, Conform het voorstel van den Heer Gouverneur unanimite goedgevonden en verstaan daar op aanmorkinge den vergering verde late, in de eerste plaats aan te merken hoe seer deese vergadering gewonscht had dat alle dissentien tusschen de geene die als stigtelijke voorgangers der gemeente in 't lief hebben van den eeven naasten, niet met woorden of met de tonge, maar met de daad en waarheid en in het najaagen van het geene tot den vreede en tot stigtinge onder malkanderen diend, alle particuliere animositeit en misnoegen aan de behoudenisse van de onderlinge een„ „dragt zoude gesacrificeert en malkanderen inliefde verdragen hebben, sonder de daden en woorden van een meede broeder van de ergste zijde te beschouwen en lielijk afte schilderen, dan wel rugtbaar en wereld kundig te maken, het geen tot stigting der gemeente zo veel mogelijk diende verborgen gehoden e wrden, wet efecerende dat de veragting den Perzoonen door de swakheid der menschen, veeltijds de veragting van het Caracter dat zij bekleeden, hoe hoog waardig ooke, wa zon sleept, en/ het geen nog meer te beklagen is / zelfs op hunne leere invlood heeft, die daar door niet selden geheel vrugteloos gemaakt word, besluijt en van den kerkendrag alle de en voorts van den kerken Raad op te eijsschende geschriften door de beijde Predicanten wiltenaer en von Eijnburg daar ingediend en ter resumtie en Dispositie overgeeven en vertoond als bij die vergadering, waar in alleen kerkelijke zaken en dat op een ker„ „kelijke wijse moeten en geene andere moogen verhandeld worden, volgens Arti: 29: van de Bataviase kerken ordonnantie van den 7: xber: 1643: niet t huijshoo„ „rende, om na dat dezelve aan den Heer Gouverneur overgegeeven en vervolgens te deeser vergadering zullen overgebragt weesen daar over na bevinding het noodige te disponeeren en eijndelijk aan D:r wiltenaer de vrijheid te laaten om van d„ wviltnaertoegesten inbelngentegens het voorm: Schriftuur van zijn Eerw. Collega von Eijnburg tefffens desselfs belangen in te brengen, midsgad:s ten dien eijnde Copia van het zelfde aan D:s Wiltenaar ter hand te doen stellen. — van den Secunde D E: de villeneuve die door indispositie de vergadering niet heeft kunnen bij woonen, mits de swakheid van deselve, als a Capitain van den Brink met voorkennisse van den Heer Gouverneur na zijn dous„ „son aan de overzijde van de baaij gegaan is, door den Eerste Cherog Elias Jacob Beijnon zijn E:s advies op gehaald zijnde, het welk bevonden wierd woordelijk hier in te bestaan. Advies Den ondergeteekende mits indispositie niet in vergadering kunnende koomen dient voor advies op het ingediende Schriftuur van den wel Eerw: Heer von Eijnburg tot vermijding van alle onrust, onder de gemeen„ „te die niet anders dan nadeelig zijn kan, deese zaak wel door sijn wel Edele Agtb: als presenteerende de Hooge overigheid deeser plaats zoude kunnen verlengt worden, dog ingevallen sulks soodanig niet gehouden mogte te Eijsschen. deese zaak. den 17. Aug
English
31 August The Governor. Second address of Dominee von Eijnburg indicating the unwillingness of the said Wittenaar to comply with the political resolution. Excuse brought forward by him in that regard. Resolution to have the said Wiltenaar, during the meeting, deliver the withheld papers to the Governor. Amboina Victoria, 17 August 1773. Signed: I. A. De Villeneuve. Upon which the Governor declared that His Honour was the one who had advised Doctor van Eijnburg himself to reconcile with his colleague Wiltenaer, but that His Honour will now no longer interfere in this matter, so as not to undergo a second insult from Dominee Wittenaer to the detriment and diminishing of the character that His Honour has the honour to hold in this Province. Thus done and resolved at Amboina, Castle New Victoria, date as above. Signed: I. A. van der Voort, I. A. Schilling, C. ds Treno, and I. H. van Santen. Tuesday, the last day of August, Anno 1773. Before noon at half past seven, meeting of the Council of Policy, absent the Military Captain van den Brink along with the Chiefs of Hila and Saparua, and the Pay Bookkeeper van Santen, the latter due to indisposition. Produced and subsequently read by the Governor, being the address presented to His Honour this morning by Dominee von Eijnburg, wherein His Reverence indicates not having been able to comply with the secret resolution of this table of the 17th of the current month, since Dominee Wiltenaer, listening neither to political nor to ecclesiastical orders, has refused to hand over the papers still partly in His Reverence's possession relating to the matter in question between him and his colleague Dominee von Eijnburg; in such manner as has also further appeared from a note written to His Reverence by Dominee Willenaer, containing in substance that the papers or writings submitted by both ministers are held by Dominee von Eijnburg, and therefore could be handed over by His Reverence, and that the extract from the aforesaid secret resolution containing nothing more, the said Dominee Wiltenaer also did not consider himself obliged to let his colleague have anything more. Which reckless actions and conduct of Dominee Wiltinaer having been discussed and the same being considered by the Governor as well as by the members as a notorious disobedience, tending to the evasion of the orders of this assembly, it was subsequently, in conformity with the proposal of the Governor, approved and agreed to have His Reverence notified by the Secretary, during the meeting, to deliver to His Honour, in compliance with the aforementioned resolution, the papers concerning the mutual disputes between him and Dominee von Eijnburg remaining in His Reverence's possession. Whereupon Dominee Wittenaer, appearing shortly thereafter in his mantle in the assembly, and a chair having been placed for him beside the table on the left hand of the Governor and a seat designated thereon, His Reverence indicated that he believed he had complied with the frequently cited resolution of this table; and that he had kept nothing in his possession except the letter of complaint of Dominee von Eijnburg handed to His Reverence to present his interests, and also a small booklet written by Dominee von Eijnburg to His Reverence, which the said Dominee Wieltenaar believed were not included among the demanded papers. However, the contrary having been demonstrated to His Reverence by the assembly by reading the frequently cited secret resolution of the 17th of this month, since it clearly expresses the writings submitted, handed over, and shown in the church council, by which latter words nothing is excluded.
Dutch transcription
31: Aug=s de Heer gouverneur. Tweede addres van D:l von Eeinburg te kenne geevende d'onwilligheijd van d:o wittenaar om aan het politicq besluijt van te voldoen. verschooning daar omtrent door hem in gebragt. adering. besluijt om d:o wiltenaar staende vergade„ „piere aan den Heer Ggouverneur te doen overgeeven. „magt begiepen worden es omone e et he geomen belit van dato heeden /: onderstond:/ Amboina vichoria den 17:' Aug„o 172 /:was getekend/: I: A De villeneuve gedan betuijgeng netzelve oor den zo heeft den Heer Jouverneur daar op verklaart dat zijn Ed: die geene geweest is die D:r van Eijnburg Selvs heeft geraden om zig met zijn Collega wiltenaer te vereenigen, dog dat gem: zijn Ed zig daar meede nu niet verder zal bemoeijen om ten tweede maale geen prostitutien van D:o wittenaer te ondergaan tot lase en bessin van tot Caraster dat welm: zijn Ed de eere heeft in deese Provintie te bekleeden. /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolveert te Amboina het zelve als eenotoir de obedtientie aan 't Casteel Nieuw Violoria dato voorsz. /:was getekend:/ I: A: van der Voort, I: A: Schilling, C„ d„s Treno, en I: H: van Santen. Dingsdag ult„o Augustus Anno 1773. Voor de middag ten half agt uuren vergadering van poditie, absent den Capitain Malitair van den Brink neevens de Hoofden van Hi„ „la en Sapparoua, tm den Zoldij Boekhouder van Santen, den laatst gen: door indis„ „potitie. Door den Heer Gouverneur Geproduceert en vervolgens geleesen zijnde den 1: aug: ot be verges mnge Capienen an de vergadering gebediceert adres heeden morgen aan zijn Ed: gepresenteerd door D: von Eijnburg waar bij zijn Eerw: te kennen geeft niet te hebben kunnen voldoen aan het Secreet besluijt deeser gedemonstreert. tafel van den 17:' Courant, nademaal D: Wiltenaer zig niet Hoo„ „rende nog aan Politicquen nog aankerlijke beveelen geweigert heeft de nog ten deele onder zijn Eerw: berusting zijnde Papieren retatie heben de tot de zak in quester tishen den zelven en zin olega d:d ven Eijnburg over te geevens in voegen dat ook nader is koomen, te blijken uijt een aan zijn Eerw: door D„ willenaer geschreeven briefje in Substantie behelsende dat de Pappieren of geschriften door de beijde Predicanten in gediendt inhouden van D:o von Eijnburg zijnde derhalven door zijn berw: kunnen worden overgegeeven en dat het Extract uijt voorsz: Secreete Resolutie niets meer behelsende ged„e D:s wiltenaer zig ook niet verpligt vond zijn Collega iets meer te laten toe koomen overwelke te meraire gedoentens en handelwijse van D:s Wiltinaer gesprooken en desel„ „ve zo wel door den Heer Gouverneur als de Leeden gehouden wordende voor een notoire disobedientie, steeckende tot illusie der beveelen deeser vergade„ „ring, is vervolgens Conform de propositie van den Heer Gouverneur goedge„ „vonden en verstaan zijn Eerw: door den Secretaris staande dezelve te doen „ring de door zijn Eerw: agter gehondene pa„ aanzeggen om in voldoening aan het op gemelde besluijt als nog aan gen: J: zijn Ed: terhand te stellen depapieren rakende besatelijke verschillen tusschen den zelven en D: von Eijnburg onder meerm: zijn Eerw:s berusting verbleeven waar op D:s wittenaer een weinig daar na gemanteld in de verscheijning van gem: veeraar in verge, vergadering verscheenen en voor den zelven bezijden de tafel aan de Lin„ „kerhand van den Heer Gouverneur een Hoel gezet en daar op zitplaats aangeweesen zijnde, gaf zijn Eerw: te kennen dat vermeende aan het meer geci„ „teerde besluijt deeser tafel voldaan was; en dat niets onder zig gehouden had dan het klagt schrift van D:o von Eijnburg aan zijn Eerw: ter hand gesteld om desselfs belangen in te brengen en nog een klein kartabelletje door D: vonr Eijnburg aan zijn Eerw: Geschreeven die meerm: D: Wieltenaar ver„ „meend onder de opgeeijschte Papieren niet begrepen te zijn; dog zijn dog het Contrarie door de vergadering Eerw: het Contrarie met het voorleesen van de veel geciteerde Secreete Re„ „solutien van den 17:' deeser gedemonstreert zijnde, alzo daar bij duijdelijk g'espresseert staan de geschriften in kerken Rade gediend, overgegeeven en vertoond en door welke laatste woorden niets uijtgeslooten is. hebbende invoegen e aangemerkt. _. 51.
English
September 1733. Whereupon this minister handed over a small notebook and a written complaint from Dominie von Eijnburg to the Governor. The aforementioned Wiltenaer presents his [illegible] and completed [illegible]. [illegible] suspended until a further sitting. Final decision regarding the disputes between the ministers. Related papers mentioned herewith. In such manner as is clearly evident from the ecclesiastical resolution of the 19th of this month submitted by Dominie von Eijnburg, whereby the return of the same was also requested from Dominie Wiltenaer, his Reverence thereupon handed over to the Governor not only the aforementioned small notebook, but also the handwritten complaint of Dominie von Eijnburg, and further presented to his Honour a still uncompleted document containing a defense of his Reverence's interests against the advice submitted on the 17th of this month by Dominie von Eijnburg, which, however, the Governor politely refused to accept before and until it had been completed. After Dominie Wiltenaer had taken his leave from the assembly, it was furthermore resolved to record this minute and to suspend the final disposition concerning the odious disputes of the aforementioned two ministers until a further occasion and until the cited writing of Dominie Wiltenaer shall have been received. Below was written: Thus done and resolved at Amboina at Castle Nieuw Victoria on the date aforesaid. Signed: J: A: van der Voort, I: A: De villeneuve, I: A: Schilling, and C: F: Treno. Wednesday the 7th of September, in the year 1733, in the morning at nine o'clock, Council of Policy meeting, absent the heads of Hila and Sapparoua. This meeting having been convened by the Governor primarily to take now, in accordance with what was determined at the session of the last day of August past, a final decision regarding the odious disputes between the two local ministers, Ericus Johannes Wiltenaer and Johannes Deodatus Ludovicus von Eijnburg, there were to that end produced by his Honour and subsequently read: 1st. [illegible] von Eijnburg submitted in the church council on the 12th [illegible] regarding the treatments by Dominie Wiltenaer towards his Reverence. 2nd. The written answer against this from Dominie Wiltenaer, presented to their Reverences' assembly on the 2nd of August. 3rd. The writing of grievance dedicated by Dominie von Eijnburg to this assembly and mentioned in the secret resolution of this board of the 17th of the just-mentioned month. 4th. The writing of answer or reply of Dominie Wiltenaer to the grievance of his Reverend colleague. 5th. An address or remonstrance of Dominie von Eijnburg concerning the refusal by Dominie Wiltenaer to surrender the papers remaining in his Reverence's possession that relate to the matter in question. 6th. A very ample written complaint or defense of Dominie von Eijnburg to the writing of Dominie Wiltenaer mentioned in article 2; all these papers being further accompanied by: a. Four separate and differing extracts found among the ecclesiastical resolutions taken on the 4th and 10th of May of this year, regarding the decision taken earlier by this assembly on the 16th of April to not only excuse Dominie von Eijnburg, at his request and on condition of learning the Malay language, from the performance of the Wednesday evening service following previous examples, but also to have the Catechism materials handled on that day by Dominie Wiltenaer, who, as a consequence of that dispensation, had to perform the same during the learning of the Malay language by his Reverend aforementioned colleague, in accordance with what was determined at this board on the 31st of August 1731. b. Ecclesiastical resolution of the 2nd of August containing, among other things, measures to settle the disputes that have arisen between Dominies Wiltenaer and von Eijnburg, and to reconcile them with one another.
Dutch transcription
Septemb: 173. hier op dien Leeraar een Cartabelletje en een klagt schrift van d:o von Eijnburg aan den Heer gouverneur overhandigt gem: Wiltenaer presenteert zijn en voltoij de wierd. „erenten tot een nadere Sitting gesuscheerd. finaale besluijt over de verschillen tusschen de prebianten. rlatire pepieren ier neeven vermild. invoegen zulke wog dindelijken teken is uijt de door d:o von Eijnburg overgelegde kerkelijke Resolutie van den 19. deeser waar bij de terug gave van dezelve ook verzogt worden van D:l Wiltenaer heeft zijn Eerw: hier op aan den Heer Gouverneur niet alleen het voorm: Cartabelletje waar ook het eij„ „gen handig geschreeven klagt schrift van D:l von Eijkburg overgeleevert en alverder aan zijn Ed:s gepresenteert een nog onvoltooijd geschrift houdende verandewoording ie beleefdelijk geseverde zijn Eerw: belangen teegens het op den 17:' hujus meerm: ingediend Advies door D:l von Eijnburg, dog het geen den Heer Gouverneur beleefdelijk re„ „fuseerde te accepteeren voor en al eer het zelve g'obsolveert was. Hier na door D: Wiltenaer van de vergabering afscheid genoomen weesende is nog goedgevonden van dit een en ander deese notitie te houden ende finale de finaale dispositie van des diense dese„ dispositie over de odieuse differenten van voorm: twee Leeraaren tot een nadere geleegentheid en dat het geciteerde geschrift van D:o wiltenaer zal ingekoomen zijn te Surcheeren /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolveerd te Amboina aan 't Casteel Nieuw Victoria dato voorsz /:was getekend:/ J: A: van der Voort, I: A: De villeneuve, I: A: Schilling, en C: f: Treno. Woensdag den 7„e Septemb: A„o 1733 voordemiddag ten Neegen uuren vergadering van Politie, absent de Hoofden van Hila en Sapparoua oogmets diesen blegde vergaeringte en Deese bij een komst door den Heer Gouverneur wel voornamentlijk belegd zijnde om als nu Conform het g'aresteerde ter sessie van ult„o August„s J„o Leeden een finaal besluit te neemen over de odieuse dissentien tusschen de beijde Predi„ „lanten alhier Ericus Johannes Wiltenaer en Johannes Deobatus Ludo„ per burti en bertuijr van alle de aartoere, wricus von Eijnburg, zo wierden ten dien eijnde door zijn Ed„e geproduceert en vervolgens geleesen burg in kerkens hade overgeleevert op den 12:' D: van Sijn Voor behandelingen van D: biltenaer omtrend zijn Eerw: 2: hot schriftelijk andwoord dar teegen voor D:o Wittenaer, gebrient en hun Eerw: vergadering op den 2„e Augusti: 3„e het schriftuur van doleantie door D:o von Eijnburg aan deese vergadering ge„ „dediceert en vermeld bij de Secreete Resolutie deeser Tafel van den 17=e der eeven gem: maand: 4„e Het schriftuur van andwoord of Replicq van D:s Wittenaer op de dole„ „antie van zijn Eerw: Collega: 5„e Een addres of vertoog van D:o von Eijnburg weegens de door D:o wittenaer geweigerde overgave der onder zijn Eerw: verbleevene Papieren betrecking hebben, „de tot de zaak in questi: 6„e een seer ampel klagt of verdeediging Schrift van D:o von Eijnburg op het Art„o 2„o vermelde Schriftuur van D: Wiltenaer; zijnde alle die papieren nog verseld van â vier onder scheidene en van een verschillende inhoud bevondene Extracten uit de kerkelijke Resolutien genoomen op den 4„e en 10„e maij deeses Jaars. over het bij deese vergadering op den 16„e April bevoorens genoo„ „men besluit om D:s von Eijnburg op zijn verzoek en mits het aanleeren der Maleidse tale niet alleen te excuseeren van de waarneeming der woensdag avond beurt na voorige excempelen, maar ook om op dien dag door D„o Wiltenaer, welke als een sequeele van die dispensati dezel„ „ve geduurende de aanleering der Maleidse tale door zijn Eerw: booen: Collega moest waarneemen te laten verhandelen de Catechismus stof„ „fen Conform het g'arresteerde aan deese tafel op den 31: aug„s 1757: 6: kerkelijke Resol: van den 2„e aug„s houdende onder meer om de ver„ „schillen tusschen D: D: Wiltenaer en von Eijnburg ontstaan bij te leggen en met den anderen te verzoenen:
English
55. Special remarks of the assembly concerning these disputes. Accusation made by Domine Wiltenaer against a councillor. Letter from the Honorable Church Council dated 12 August, written in their own hand, in which nothing of the aforementioned reconciliation is found, but indeed a communication made to the same that his Reverence would request his relief to the Netherlands with the sloops; dated authentic ecclesiastical resolution of the 19th of the aforesaid month, annex a correct account of what transpired, though not recorded by Domine Wittenaer in the meeting of the 12th previously; 2. Private declaration of the Citizen Captain Cooning under offer of oath regarding the discourse held by Domine Wittenaer with him concerning the report that Domine von Eijnburg was said to have made in the meeting of their Reverences regarding the admission of the said Cooning as a member and that his confession of faith had been deficient; f. Holograph note from Domine Wiltenaer to his colleague Domine van Eijnburg, containing a refusal to surrender the papers demanded by this assembly by resolution of 17 August and subsequently, or on the 31st instant, handed over by him to the Lord Governor, consisting, besides the bill of complaint of Domine von Eijnburg mentioned herein above under Article 1, and P. a small letter without date, written by his Reverence to Domine Wiltenaer and mistakenly sealed with a small Company signet, as is demonstrated in detail in the document mentioned under Article 6; And after an attentive review of all the aforementioned documents and their enclosures concerning these disputes, which are no less hateful than offensive to the congregation and so unseemly for teachers who preach peace and tolerance to others, having deliberated and taken into consideration that the proverb odium theologicum, odium diabolicum is but all too well-founded, one cannot, alas, hope that these disputes can be settled and the aforementioned two teachers be reconciled with one another, and that even if this reconciliation were brought about through the mediation of this assembly, the same would not come from the heart but would be forced, when one reflects upon how sharply their Reverences attack each other in their writings, and that Domine Wiltenaer charges his colleague von Eijnburg that his Reverence sought to compel members of the Church Council, among others, by all possible ruses on several occasions, both at their homes and in the church meetings, whether by friendly persuasions or by threats, to sign the resolution or declaration drawn up by him and filled with the greatest untruths, so that the above appears word for word in the document dedicated by Domine Wiltenaer to this assembly, accusations which, if found to be true, could in the opinion of the assembly not be allowed to pass uncensured; thus, in order to obtain certain information regarding this matter, it has been approved and resolved to have the elders Aengeveld and Swenne, together with the deacons Haga and Bruijns, already appointed for that purpose by the Lord Governor to testify regarding the members, enter into the assembly, and to interrogate them closely concerning that accusation, so that, having been summoned inside, the second page from the document of Domine Wiltenaer mentioned under Article 4 was presented to them, stating that they had allowed themselves to be compelled by his Reverence by all possible ruses on several occasions, both at their homes and in the church meetings, whether by friendly persuasions or by threats, to sign the resolution or declaration drawn up by Domine von Eijnburg and filled with the greatest untruths. The elder Aengeveld requested in the name of all that this resolution might be read aloud to them, which was granted by the Lord Governor, and the draft was deemed [illegible]
Dutch transcription
55. bij zonder aanmerkingen der vergadering over deese geschillen. beschuldiging van D„o wiltenaer ten lasten een raads in waargemaekt. tel ven dij Eeder: kerken Rand d: dato 12:' Aeug=s door de eijgehend geschreven waar bij van de voorsz: versoening niets gevin„ m van Pr Will wel een Communicatie aan dezelve gedaan dat zijn Eerw: „den word met de Chalouppen zijn verlossing na Neederland zou verzoeken: dd: authrenticque kerkelijke Resolutie van den 19„e der meerm: maand annex een regt verhaal van het verhandelde dog door D:o wittenaer niet aangeteekende in de zitting van den 12: bevoorens: 2: onderhandse verklaring van den Burger Capitain Cooning onder pre„ „sentatie van Eede weegens het discours door D:o wittenaer met den zelven gehouden over het Rapport dat D:o von Eijnburg in de vergadering van hun Eerw: zou gedaan hebben weegens het aaneemen van ged=e Cooning tot Lidmaat en dat zijne beleijdenis gebreckig was geweest: f: eijgenhandig briefje van D:s Wiltenaer aan desselfs Collega S„r van lijnburg, houdende eene weigering tot overgave van de door deese vergadering bij besluit van den 17:' Augustus op g'eischte en door hem naderhand of op den 31: Courant aan den Heer Gouverneur ter „hand gestelde Pappieren, bestaande behalven het klagt schrift van D„s von Eijnburg hier boven Art„a 1: gementioneert en P: een klein Cartabelletje sine dato, door zijn Eerw: aan D:s Wiltenaer geschreeven en abusive met een klein Comp: Cacketje verzegeld ge„ „lijk omstandig bij het schriftuur vermeld onder At„s 6: gedemend „treerd word: En na eene attentie resumtie van alle de voorsz: schriftuuren en dies bijlagen over deese niet min habelijke dan voor de gemeente ergelijke geschillen zo onbetamelijk aan Levaaren die andere de vree„ „de en verdragsaamheijd prediken gedelibereert en in aanmerking genoomen zijnde dat het spreekwoord odium Theologicum, odium diabolicum maar al te gegrond zijnde, men helaas niet verhooppen, han dit de gesedelen dlen kenen bij gelegten de voorsz twe Leeraaren wirden met den anderen verstend worden en dat zo deese verzoening boortusschen komst van deese vergadering al wierd te weege gebragt, dezelve niet van dtie tusschen die predivanten miterl herten maar gedwongen zoude weesen als men reflecteert hoe scherp hun Eerw: elkanderen in derzelver geschriften te keer gaan en dat D:r Wiltenaer zijn Collega von Eijnburg te laste legt dat zijn Eerw: onder meer de Leeden van den kerken Raad door alle moogelijke listen tot verscheide reijsen zoo aan hunne woonhuijsen als in de kerke vergaderinge, 't zij door vriendelijke persuasien 't zij door dreijgementen tot het teekenen van de door hem opge„ „maakte en met de grootste onwaarheeden op gevulde Resolutie of verklae„ „ringe heeft gezogt te dringen in voegen dit boovenstaande verbotenus voor„ „komt in het Schriftuur van D:o Wiltenaer aan deese vergadering gede„ „diceert beschuldigingen die in waarheid bestaande na het gevoelen van de vergadering niet ongeressentieert zouden kunnen worden gepasseert: zo is om daar omtrend zeekere informatie te erlangen goedgevonden en verstaen de ouderlingen Aengeveld en swenne neevens de diaconen Collega oor het getuijgens van de Leeden Haga en Bruijns ten dien eijnde door den Heer Gouverneur reeds g'appoincteert in de vergadering te laaten koomen en dezelve over die accursatie nauw keurig te ondervragen, in voegen dezelve binnen ge„ „scheld en aan hun uit het schriftuur van D:o wiltenaer vermeld onder Aat„o 4: de tweede bladzijde voorgehouden zijnde dat zij zig door alle moogelijke Listen tot verscheidene reijsen soo aan hunne woonhuij„ „sen, als in de kerk vergaderingen,'t zij door vriendelijk oppershacken, 't zij door dreijgementen tot het teekenen van de door D:l von Eijnburg opgemaakte en met de grootste onwaarheeden op gevulde Resolutie of verklaeringe door zijn Eerw: zouden hebben laaten dringen. vervogt den onderling Aengeveld in 't allen naam dat hun die Resolutie mogt voorgeleesen worden, het welk door den Heer gouverneur toegestaan en kan de klad g'oordeelt
English
55. Special remarks of the assembly regarding these disputes. A certain accusation by Domine Wiltenaer to the charge of the Church Council disproved. Extract from the Church Council of the 12th of August written as demanded, whereby concerning the aforementioned reconciliation, as well as a communication made to the same that his Reverence would request his release to the Netherlands with the sloops. a: authentic church Resolution of the 19th of the aforementioned month, annexed with a true account of what was transacted, though not recorded by Domine Wiltenaer in the session of the 12th preceding. b: private declaration of the Burgher Captain Cooning under presentation of oath concerning the discourse held by Domine Wiltenaer with the same regarding the report that Domine von Eijnburg was said to have made in the assembly of their Reverences regarding the admission of said Cooning as a member and that his confession was deemed defective. f: autograph note from Domine Wiltenaer to his colleague von Eijnburg, containing a refusal to surrender the papers demanded by the assembly by resolution of the 17th of August and subsequently or on the 31st instant delivered into the hands of the Governor, consisting, besides the complaint of Domine von Eijnburg mentioned above in Article 1, of I: a small undated slip of paper written by his Reverence to Domine Wiltenaer and mistakenly sealed with a small Company signet, as is circumstantially demonstrated in the document mentioned under Article 6. And after an attentive resumption of all the aforementioned documents and their annexes concerning these disputes, which are no less hateful than offensive to the congregation and so unseemly for teachers who preach love and forbearance to others, having been deliberated and taken into consideration that the proverb odium Theologicum, odium diabolicum is but all too well-founded, one can alas not conceal that [illegible] be reconciled with one another, and that if this reconciliation were brought about through the mediation of this assembly, the same would not be an affection between those preachers of a willing heart, but would be forced, when one reflects how sharply their Reverences attack each other in their writings, and that Domine Wiltenaer charges his colleague von Eijnburg that his Reverence, among other things, sought to urge the members of the Church Council by all possible wiles repeatedly, both at their residences and in the church assemblies, whether by friendly persuasions or by threats, to sign the Resolution or declaration drawn up by him and filled with the greatest untruths, so that this above-mentioned [illegible] appears in the document of Domine Wiltenaer dedicated to this assembly, accusations which, if existing in truth, in the opinion of the assembly could not be passed over unresented. Thus it was approved and resolved, in order to obtain certain information regarding this, to have the elders Aengeveld and Sevenne, together with the deacons [illegible] through the testimony of the members Haga and Bruijns, already appointed for that purpose by the Governor, enter the assembly, and to question them closely about that accusation; so that, having been called in and it having been presented to them from the document of Domine Wiltenaer mentioned under Article 4, the second page, that they had allowed themselves to be urged by his Reverence by all possible wiles repeatedly, both at their residences and in the church assemblies, whether by friendly persuasions or by threats, to sign the Resolution or declaration drawn up by Domine von Eijnburg and filled with the greatest untruths, the elder Aengeveld requested in the name of all that said Resolution might be read to them, which was granted and judged practicable by the Governor. 7 September 1773
Dutch transcription
55. bij zonder aanmerkingen der vergadering over deese geschuillen. zeekere beschuldiging van d„o wittenar ten lasten des kerken raads onwaar gemaakt. Eend: kenten Rads 8: dato 12:' eg=s door de eijs gescheeven waar bij van de voosz: versoening mietsg wel een Communicatie aan dezelve gedaan dat zij ne „den met de Chaloupen zijn verlossing na Neederland zou verzoeken: a: authenticque kerkelijke Resolutie van den 19„e der meerm: m annex een regt verhaal van het verhandelde dog door D:o wiltena niet aangeteekende in de zitting van den 12: bevoorens: &: onderhandse verklaring van den Burger Capitain Cooning onder „sentatie van Eede weegens het discours door D: wiltenaer met de„ gehouden over het Rapport dat D:o von Eijnburg in de vergade van hun Eerw: zou gedaan hebben weegens het aaneemen van 9 Cooning tot Lidmaat en dat zijne beleijdenis gebreckig was gem f: eijgenhandig briefje van D:s Wiltenaer aan desselfs Collega lijnburg, houdende eene weigering tot overgave van de door de vergadering bij besluit van den 17:' Augustus op g'eischte en hem naderhand of op den 31:' Courant aan den Heer Gouverne „hand gestelde Pappieren, bestaande behalven het klagt schrift D„s von Eijnburg hier boven Art„a 1: gementioneert en I: een klein Cartabelletje sine dato, door zijn Eerw: aan d:o Wilt geschreeven en abusive met een klein Comp: Cachetje verzegeld „lijk omstandig bij het schriftur vermeld onder Aat:s 6: geb „treerd word: En na eene attentie resumtie van alle de voorsz: schriftuuren dies bijlagen over deese niet min habelijke dan voor de gemee„ ergelijke geschillen zo onbetamelijk aan Levaaren die andere de „de en verdragsaamheijd prediken gedelibereert en in aanmerki genoomen zijnde dat het spreekwoord odium Theologicum, od diabolicum maar al te gegrond zijnde, men helaas niet verhool Vanen kan dat de geselen d len kenen bij gegten e orz we een aen weeden met den anderen versoend worden en dat zo deese verzoening voortusschen komst van deese vergadering al wierd te weege gebragt, dezelve niet van een afponatie tusschen die predicanten mit wil herten maar gedwongen zoude weesen als men reflecteert hoe scherp hun Eerw: elkanderen in derzelver geschriften te keer gaan en dat D:r Wiltenaer zijn Collega von Eijnburg te laste legt dat zijn Eerw: ondermeer de Leeden van den kerken raad door alle moogelijke listen tot verscheide reijsen zoo aan hunne woonhuijsen als in de kerke vergaderinge, 't zij door vriendelijke Persuasien, 't zij door dreijgementen tot het teekenen van de door hem opge„ „maakte en met de grootste onwaarheeden opgevulde Resolutie of verklae„ „ringe heeft gezogt te dringen in voegen dit boovenstaande verboten us voor„ „komt in het Schriftuur van D:o Wiltenaer aan deese vergadering gede„ „diceert beschuldigingen die in waarheid bestaande na het gevoelen van de vergadering niet ongeressentieert zouden kunnen worden gepasseert: zo is om daar omtrend zeekere informatie te erlangen goedgevonden en verstaen de ouderlingen Aengeveld en sevenne neevens de diaconen van zijn ollega door het getuijgens van de Leeden Haga en Bruijns ten dien eijnde door den Heer Gouverneur reeds g'appoincteert in de vergadering te laaten koomen en dezelve over die accussatie nauw' keurig te ondervragen, in voegen dezelve binnen ge„ „scheld en aan hun uit het schriftuur van D:o wittenaer vermeld onder Aat„ 4: de tweede blad zijde voorgehouden zijnde dat zij zig door alle moogelijke Listen tot verscheidene reijsen soo aan hunne woonhuij„ „sen, als in de kerk vergaderingen, 't zij door Vriendelijke perschasien, 't zij door dreijgementen tot het teekenen van de door D: von Eijnburg opgemaakte en met de grootste onwaarheeden op gevulde Resolutie of verklaeringe door zijn Eerw: zouden hebben laaten dringen. vertogt den onderling Aengeveld in't allen naam dat hun die Resolutie mogt voorgeleesen worden, het welk door den Heer gouverneur toegestaan en kan de doenelijk g'oordeels 7: 7ber: 1773
English
Resolution of the 19th of August, September 1773, the Lord Governor accused him of making maps of the Company's posts. Wiltenaar concerning His Honour, in a certain resolution of the 16th of April, confirmed the same. Request for his dismissal to their High Mightinesses, the conduct of the minister Wiltenaar, having been presented to them, His Honour declared that Resolution to be genuine and what was transacted therein to be in accordance with the truth, and furthermore that the signing thereof by Dominie von Eijnburg was not coerced, and also that His Reverence did not visit their houses with that aim or with that Resolution. Furthermore, the Lord Governor declared in all conscience that he was able and obliged to declare that what was stated by Dominie von Eijnburg in His Reverence's written statement of condolence presented to the Church Council, namely that his colleague Wiltenaer accused him to His Honour of occupying himself with making maps and surveying the Company's posts, although this latter point was passed over in silence by Dominie Wiltenaer in his written reply, but was nonetheless not denied therein, was indeed the truth, and that this took place on the occasion when in the beginning of the past month of May, when the Lord Governor had barely recovered from His Honour's illness, the said Dominie came to speak with His Honour about the decision taken at this table on the 16th of April last concerning the observation of the Wednesday evening service, as previously stated, until such time as Dominie von Eijnburg should have learned the Malay language, as well as regarding the treatment of the catechism topics. The Lord Governor answered the aforesaid malicious accusation that so many works on the situation of most places and their fortifications were already published that Dominie von Eijnburg with his hobby would cause no further harm to the Honourable Company, with the intention, however, of speaking to His Reverence about it, as His Honour further attested to have done, and that he found Dominie von Eijnburg reasonably very dismayed on that account, so that His Reverence asked the Lord Governor whether he was considered a spy and at the same time requested to know who had accused him of it, which His Honour then told him. While the Lord Governor made an oath, and being required to do so was prepared to do so again, he declared the above not only to have occurred substantially as stated, but also that Dominie Wiltenaer with great arrogance dared to tell His Honour to his face that he would oppose the above-mentioned decision and that the Lord Governor could simply send him away with his pay stopped, to which the Lord Governor merely replied by saying, Sir, you are going too far. Dominie Wiltenaer, having made a request at the beginning of the past month of August during the ordinary morning report to be allowed to submit a petition to their High Honours to obtain his discharge to the Netherlands, and this having been granted by the Lord Governor after some discussion because His Reverence's contracted term would only expire in the year 1775, His Honour was exceedingly surprised not only that Dominie Wiltenaer denied ever having made such a request, but was even more astonished when His Reverence last Friday presented a petition to the Lord Governor requesting his release to India's capital and not to the fatherland, in order, if it were possible, to overthrow everything and make everyone believe that what appears in the ecclesiastical resolution of the 19th of August regarding answering for his rebellious conduct in the fatherland is contrary to the truth, and consequently also his own handwritten minute of the 12th prior, according to which Dominie Wiltenaer also communicated to the church gathering his intention to request his release to the fatherland with the sloops. Finally, the Lord Governor added to this that, not to bring up everything, further remark on the wrong conduct, the resolution of this table of the 7th of February 1772 clearly shows how Dominie Wiltenaer from the beginning of his arrival in this province has constantly sought to oppose His Honour.
Dutch transcription
en diget kende kente ijden Resolutie van den 19:e Agrst aeten dien gijde oon 7ber: 173 dan heer gouverneeer beschuldigt ders kaarten maakt in sComp:s poten. Wiltenaar omtrent zijn Ed, in zeeker be „sluijt van den 16: April. redo te bevestigen. „zoek zijner vesalassinij aan hun hoog hondel wijsen van den praedicant wille„ tame overgelgeven mideljs hun vorsgehouden zijnde verklaarde c zijn Ed„e den lijk die Resolutie voor Egt en het daar in verhandelde met de waar„ zij „heijd over een komstig mitsg:s dat het teekenen van deselve door d: von Eijnburg niet gedwongen te zijn. ook dat zijn Eerw: met dat oogmerk of met die Resol: aan hunne huijsen niet geweest is. voorts betuigde den Heer ingemoede te d„o van Eijnburgh door zijn Collega bij den kunnen en te moeten verklaeren dat het geposeerde door P:l von Eijnburg bij zijn Eerw: schriftuur van Soleantie aan den kerken raad gepresenteerd namentlijk dat zijn Collega wiltenaer hem bij zijn Ed„s beschuldigt heeft dat zig ophield met kaarten te maken en Comp:s Posten opteneemen hoe„ „wel dit laatste nogtans door D: Wiltenaer in zijn Schriftuur van andwoord stilswijgende voor bij gegaan, maar daar bij eeven wel niet ontkend word in waarheid bestaat, en dat zulcx geschied is bij geleegend„ „heid dat hij in het segin van de maand maij pas„o toen den Haer gou„ „verneur nog qualijk van zijn Ed„e ziekte hersteld: was, gem: zijn Ed=e quam spreeken over het op den 16: April J„o Leeden aan deese Tafel genoo„ „men besluit over de waarneeming der woensdag avond beurt gelijk voorsegt zo lange tot dat D:o von Eijnburg de maleijdse tale zou aan„ „geleert hebben als meede weegens het verhandelen der Cate hismutstoffen dat den Heer Gouverneur op voorsz: quaadaartige betigtiging g'andwoord heeft dat 'er bereeds zo veele werken over de situatie der meeste plaat„ „sen en haare sterkte in't ligt waaren dat D: von Eijnburg met zijne lief hebberij de E: Comp: geen verder nadeel zon toebrengen met het voorneemen nogtans om zijn Eerw: daar over te onderhouden, gelijk zijn Ed: ook alverder betuigde gedaan en D:o von Rijnburg diesweegen met reeden seer ontset gevonden te hebben, invoegen zijn Eerw: aan den Heer Gouverneur Vroeg of men hem dan voor een Spion aanzag en teffens verzogt om te moogen weeten wie hem daar meede beligte, het welk zijn Ed: ene daar op gezegt heeft; Terwijl den Hier Gouverneur al„ n dan gque anurbed zed an nat, werden op den hed door zijn Ed: gedaan en die zijn Ed: des gerequireert werdende bereijd is daar voor als nog te doen verklaarde 'd, 't boovenstaende niet all een in substantie zodanig voor gevallen te zijn maar ook dat D:o Wiltenaer met een en doleet verdero over varogantie van D:o groote arrogantie welm: zijn Ed: in het aangezigt dorst zeggen dat hij zig teegens het booven gem: besluijt zouopponeeren en dat den Heer Gouverneur hem maar met afgeschreeven Gagie kon op zenden, het geen den Heer Gouverneur alleen b'andwoorde met te zeggen Mijn Heer gij gaat te ver dat D:o wilttenaer in het begin der Jongst verweekene maand Augustus op het ordinaire morgen Rapport verzoek gedaan hebbende om een Request aan hun Hoog Edelens te maits:s zijn mislijding omtrent het ver„moogen laaten afgaan ter erlanging zijner demissie na Nederland en zulx na eenige reede wisseling ter zake zijn Eerw: verbonden tijd eerst in A„o 1775: staat te expireeren door den Heer Gouverneur g'accordeert zijnde, zijn Ed=e niet dan met de uiterste bevreemding is te vooren gekoomen niet alleen dat D„ wiltenaer negeert ooijt een diergelijk verzoek gedaan te hebben, maar nog meer verzet stond wanneer zijn herw: op I„o leeden vrijdag den Heer gou„ „verneur een Request aanbord waar bij verzoekt om zijne verlossing na Jn„ „dias Hoofdplaats en niet na het vaderland, om daar door waare het mooge„ „lijke om verre te werpen en een ieder in het geloof te brengen dat het geen over het verandwoorden van zijn opvoerig gedrag in het vaderland bij de kerkelijke Resol: van den 19:' Augusti voorkomt teegens de waar„ „heid Streijd en Consequentelijk ook zijne eijgen handige kland Notul van den 12:' bevoorens volgens dewelke D„s Wittenaer aan de kerke vergade„ „ring ook Communicatie heeft gegeeven van zijne voorneemen om met de Chaloupen zijn verlossing na het vaderland te verzoeken: eijndelijk voegde den Heer Gouverneur hier nog bij dat om niet alles op te haalen verdere aanmerking over de verkeerde de Resolutie deeser tafel van den 7„e februarij 1772: duijdelijk aantoond hoe D:s wittenaer van den beginne zijner komst in deese Provintie al het getragt Ed=s „naer
English
the 7th of September 177[illegible] answer helped itself with untruths: recommendation to the said ministers hold. maintain all such arrangements as may serve the welfare of the divine service. resolutions taken concerning these hateful matters. and to take turns every other month in the duties of Praeses and Scriba etc. others the manner of trade and the storage thereof [illegible] and for that reason in the Company's letters to Their [illegible] High Mightinesses not the least mention was made, but on the contrary repeatedly Dominus Wittenaer was written of to Their High Mightinesses in the most favorable terms by missive of the 24th of September 171[illegible] in order to remove thereby as much as possible the bad suspicion regarding his person and his all too well-known rebellious conduct in Ternate: furthermore, upon the question put by the Governor to the Secunde de Villeneuve, His Honour declared that Dominus Wiltenaer sent just such a message to his colleague Dominus von Rijnburg as is stated in the paper of the latter Reverend, namely that he would come home when it suited him, etc., so that the twisting of that message in His Reverence's writing, like most of his objections, runs counter to the truth; the Junior Merchant Cruijpenning also testified, concerning the statement made by Dominus Wiltenaer in His Reverence's writing, that the offering of a chair in church council meetings is customary in Batavia and elsewhere: that he, as a member of this assembly, was given no chair when accepted as a church member, and the Junior Merchant Treno testified that, having sat as an elder in the church council for so long, he had never seen that anyone, not even respectable women, was offered a chair: the Junior Merchant Cruijpenning further observing, with respect to what was set down in the writing of Dominus Wittenaer, that the church council is not free to have church visitations made without the prior knowledge of the Government, that the visitations made by Dominus von Rijnburg to Haroeko did not occur without prior knowledge, but that he, in the name of the Regents, requested of the Governor a minister for the baptism of more than one hundred and thirty children, [illegible] [illegible], the which church extract was received, as can be seen from the resolutions of this council of the 6th of August; subsequently, having proceeded to the disposal of the aforementioned hateful papers and the matters appearing therein, it was approved and understood, in the first place, regarding the abovementioned extract of church resolutions of the 4th and 10th of May and the request made therein, to remark that this assembly shall continue to reserve for itself the right and preeminence, never yet disputed, to make all such arrangements and take such decisions, when required, as it shall deem useful and necessary for the welfare of religion and for the benefit of the congregation; secondly, to admonish Dominus Wiltenaer and Dominus von Rijnburg in the most earnest manner to keep quiet about these differences, and regarding the frequently cited, odious differences unbefitting teachers who preach peace and tolerance to others, to cause no further disturbance either in or outside the church meetings, much less to express themselves in any way about them from the pulpit in their sermons or to make anything thereof known in any manner whatsoever, whereby any further offense might be caused to the congregation; thirdly, to instruct and command Their Reverences that, in accordance with the customary practice, they shall take alternate turns every other month in the respective offices of Praeses and Scriba, without the one who is not Praeses being allowed to interfere with what occurs in that month and falls under the department or the disposal of the Praeses: nor with the signing of the wage rolls of the religious teachers and schoolmasters, or baptism certificates and the like; while on the other hand, or fourthly, the one holding the presidency shall not be permitted to refuse the signing of the aforementioned papers, as Dominus Wittenaer, presently being Praeses, did at the beginning of this month with respect to the baptism certificates, it being understood provided there are no lawful reasons against it, according to the complaints [illegible] there sought are
Dutch transcription
den 7:' 7ber: 177 „andwoording zig met onwaarheeden behelph: recommandatie aan de seijde predicanten houten. „houden alle sodanige schikkingen als tot welstand van den gods dienst kunnen strecken. genoomen besluijten over deese hate „lijke zaaken. en om d' anderen maand de beurte van Baas is en soriba waar te neemen d:a andere den kaerde hondelwijse en bergingen van dien ret en dies weegen bi 'sComp:s brieven aan Hun het hoofd gezien Hoog Edelens geen de minste mentie gemaakt maar integendeel meerm: D„e wittenaer bij missive van den 24: 7ber: 171: an Hoog deselve nog op het favora„ „belste aangeschreeven te hebben ten eijnde daar door zo veel mogelijk weg te neemen het quaad vermoeden weegens zijn Perzoon en maar al te wel bekend op werig gedrag in Ternaten: naderieberijs dat dien seerar in zijn ver„ Alverder is op de door den Heer Gouverneur aan den Secunde de Villeneure gedan vrage, door zijn E: verklaart dat D: Wiltenaer aan zijn Collega D: von Rijnburg eeven zodanigen boodschap heeft laten doen als bij 't papier van laast gem: zijn herw: vermeld staat naamentlijk dat hij zou'thuijs koo„ „men als 't hem geleegen quam enz: in voegen de verdraginge van die bood„ „schap bij zijn Eerw: schriftuur almeede eeven als zijne meeste teegen werpingen teegens de waarheijt aanboopt; Nog betuijgde den onderkoopman Cruijsen„ „ning op het geposeerde door D:o Wiltenaer bij zijn herw: schaeftuur dat het presenteeren van een stoel in kerke vergaderinge op Batavia en elders gebruijkelijk is: dat hij als Lid van deese vergaderinge bij het aannee„ „men tot Lidmaat geen stoel gehad heeft en den onderkoopman Treno dat zo lange in den kerken raad als ouderling gezeeten nooijt gezien heeft dat aan iemand selfs niet aan fatsoenelijke vrouwen een stoel aangebooden is: merkende den onderkoopman Cruijpenning alverder op het ter needer gestelde bij het schreftuix van D:s Wittenaer dat het den kerken Raad niet vrij staat buiten voorkennis van de Regeering kerkelijke visites te laaten doen, aan: dat de visites door D:o von Eijnburg op Haroeko gedaan niet sonder voorkennis geschied, maar dat hij den Heer gouverneur uit naam van de Regenten verzogt heeft om een Predikant tot het doopen van meer dan hondert dertig kinderen, in voe„ van zijne wstig overeshedt te Ravenseeren, het geen Lee kelijke Exstract is binnen gekoomen gelijk die visite zoen kan worden bij de Resolutien deeser tafel van den 6„e Aug=s vervolgens over de voorsz: hatelijke Pappieren en de zaken daar bij voorkoo„ „mende ter dispositie getreeden zijnde, is goedgevonden en verstaan in de eerste plaats op de boovengen: Extract kerkelijke Resolutien van den 4„e en 10:e maij en het daar bij gedaan verzoek aan te merken dat deese vergade„ „ring van haar zal blijven voortehouden het aan dezelve nog nimmer en, dat deese vergadering zal aan sigde, betwist regt en de priimentie om des vereijscht wordende alle zulke schik„ „kingen te maken en besluijten te neemen als zij tot wel zijn van den gods dienst en ten nutte der gemeente sal dienstig en noodsakelijk oordeelen: 2: D: D: Wiltenaer en von Rijnburg op het allersvigneuste te vermanen om zog over deese verschillen in rust te over de veel geciteerde odieuse en aan geene Leeraaren die aan anderen de vreede en de verdraagsaamheijd prediken betamende verschillen 't zij in of -buijten de kerke vergaderingen verder eenige bevreging te maken, veel man zig op den Predikstoel in hunne Leer reedenen daar over eenigsints uijt„ „telaten of iets hoe genaamt daar van te kennen te geeven, waar door eenige verdere ontstigting aan de gemeente zoude kunnen toegebragt worden; 3„e hun Eerw:s te gelasten en te beveelen dat zij om de andere maand vol„ „gens het guseerde gebruik de respective beurten van Prasis en Scriba beurtelinge zullen moeten waarneemen, sonder dat die geen Prasis is zig zal moogen moeijen met het geen in die maand voorvald en van het de parte„ „ment of de beschicking van den Praesis afhangt: ook niet met het teekenen der Gagie Rollen van de Leer en Schoolmeesters, dan wel doopbriefjes en wat diergelijke meer zij; Terwijl aan de andere zijde of 4„e de geene die het prasidie bekleed niet zal vermoogen te weigeren het tee„ „kenen der voorsz: Pappieren zo als D:o Wittenaer tans presis zijnde in het begin deeser maand gedaan heeft, ten aanzien der doopbriefjes /: wil verstaande als daarteegens geene wettig reedenen zijn /: volgens de klagten „gen daar getragt zijn
English
master of the Register also to avoid anything that could give rise to new quarrels. to send to the disposition of their High Noble Lordships with the separate advice of Captain van den Brink. Isaac Jansz Chalou and to order the Rev. Willemaen and von Eijnburg diligently to avoid anything that could give the slightest occasion for new quarrels, so that the Lord Governor is no longer troubled with spiteful writings, and finally. to send all the papers in original to Batavia, or rather all the papers relating to the aforementioned dissensions in original to Batavia, with the resolutions taken upon them in this meeting for the venerated disposition of their High Noble Lordships, to whom it was further decided to give respectful notice of the amusing history by a separate letter; Captain van den Brink being of the opinion that peace should still be effected and the disputes settled, provided that the Rev. Wittenaer give proper satisfaction to the Lord Governor; which latter the Lord Governor declared he left to the aforementioned High Noble Lordships. Below stood: Thus done and resolved at Amboina at Castle Nieuw Victoria on the date aforementioned. Was signed: I: A van der Voort, J: A: De villeneuve, H: van den Brink, I: A: Schilling, C:s d:n Trens and J: A: van Santen. Secret missive from and to as above dated ultimo August 1773. 13 Note of the received spice moneys by 25 perkeniers whose lands are mortgaged above the limit... Note of 20 perkeniers indicating their average income and spice charges. Two warrants of the means of subsistence calculated in the month of May 1773 to the sum of 586: 6: 8 rixdollars. 19 Two warrants for the purpose aforementioned of the month of August 1773 amounting to 325: 32: 8 rixdollars. Secret Missive from the Lord Governor Delters to their High Noble Lordships dated 15 August 1773 together with a note of nutmegs and mace. ... 21 Reijnon Agrees. Vaar High Noble Wide-Ruling Lord Right Noble and Most Respected Lords It is by this latest shipping opportunity that, through the complete transaction of the Company's affairs, I find myself in a position to give a full, yet wholly respectful answer to your High Noble Lordships' separate letters of 8 December 1772, prefacing this with a heartfelt satisfaction over the safe arrival of the three ships with an adequate relief of rice and other necessities, may I request that the demand for the year 1774, especially as far as the item of rice is concerned, may again be included in such manner given sufficient ship space, for this remote district being properly supplied with this, everything is completely at peace and the shortage of other goods can then always be endured in one way or another with less anxiety and greater likelihood. Banda in 1773 Secret received from to Brin 1 1 well 61
Dutch transcription
meester van de Register ook alle wat nieuwe broullerijen zoude kunnen verwekken te vermijden. te zenden ter dispositie van hun Hoog Ed=s bij zonder advis van den Capitain van den Brink. Isaac Jansz Chalou e de D: d: wilemaen en von Eijnburg het den omn tits te e „commandeeren dat zij Sorgvuldig zullen hebben te vermijden het geen eenige de aller minste aanleijding zoude kunnen geeven tot nieuwe broullerijen op dat den Heer Gouverneur niet verder vermoegelijk word met hatelijke ge„ „schriften en eijndelijk. alle de papieren in origenalie na Batavia of P=o alle de Pappieren tot de voorsz: dissentien relatie hebbende in originale na Batavia te zenden met de besluijten daar op bij deese vergadering genoomen ter gevenereerde dispositie van hun Hoog Edelens, aan wien nog besloo„ „ten wierd van del annusant historial bij eenapart briefje eerbiedig kenni„ „se te geeven; zijnde Capitain van den Brink van advis dat de vreede als nog moest bewerkt en de geschillen bij gelegt, midsg:s door D:o wittenaer aan den Heer Gouverneur behoorlijke satisfactie gegeeven worden; welk laatste den Heer Gouverneur verklaarde aan welm: hun Hoog Edelens over„ „telaten: /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolveert te Am„ „boina aan 't Casteel Nieuw Victoria dato voorsz: /: was gete„ „kend:/ I: A van der Voort, J: A: De villeneuve, H: van den Brink, I: A: Schilling, C„s d„n Trens en J: A: van Santen. selverte missiv van en aan als even onder ult„o aug:s 1773. - - - - - - - 13 Notitier van de ontfangen speleij gelden bij 25 perkeniers welkers Landerij en boven de bepaling beleend zijn... Notitie van 20 perkamirs aan wijsende derzelver gem: inkomsten en spe„ cerij ongelden- Twee ordonn: van het inde maand mai 1773. berekende middel van be„ „staan ter somma van rd. s 586: 6: 8: 19 Twee ordonn: ten oinde voorsz: vande maand augustus 1773. groot rd„s 325: 32: 8 -. Selreete Missive van den heer gouverneur Delters Aan hun„ in hoog Edelheeden d d' 15 augustus 1773: nevens aen notitie van nooten en foelij. ... Reijnon Accordeerd. Vaar -- -- 21 — Hoog Edele widgrbiedende Heer Wel Edele Groot Agtb:r Heeren Het is te dezer laatste scheeps gelegentheijd dat ik door de com„ pleete affhandeling van 's comp: zaken min staal bevinde tot eene vollee„ digen, egter ganscheerbiedige t'antwoorden uwer hoog Edelheeden sapparte letteren van den 8: december 172: onder een voor aanstellene hertelijke vergenoeginge over de behoud arrive der drie scheepen met een toerij„ „kend ontzet van rijst en ondere benodigt heeden, moogen ik versoeke den eijsch voor het Iare 1774: voornamentlijk soo veel het articul van de rijst betreft, bij eene genoegsame scheeps ruijmte weder dusdanig te mogen begreepen worden, want hier van dit afgelegene geweest na behooren voorsien zijnde, is alles volkomen gerusten het gebrek aan andere goederen kan men als dan met minder hoofdbreeken en meedere waarschijnelijkhijt altos op een off andere wijse nog Bandain 1773 Secreel tvangen van te Brin 1 1 wel 61
English
May it please Your Right Noble Honours favorably to consider my growing concern over the reduction of the garrison, to which end, from the reinforcement sent, no more than 106 arrived alive; that the number of the deceased in a full year has risen to 116 heads; that among those in effective service many are of little use due to lameness and other infirmities; that little relief was obtained from Ambon; that the intended enlistment of a party of Bandanese vagrants likewise did not succeed; and that, consequently, these worrying inconveniences will acquit me of an excessive boldness in my further petition to bring Banda to full strength, according to the plan determined in the memorandum of management, especially as the piracy and the so-called Papuans, the fear of the inhabitants, the arrogance of the Cerammese toward the few soldiers, together with the multiplication of slaves as well as convicts and prisoners of war, in the present critical state of the times, double the troubles and worries, so as not to give any of them the slightest suspicion of distress. In another case concerning indigenous affairs and citizen navigation, one no longer hears complaints about illicit trade and harassment now that this servant has ended his role on Ceram. I am also fully confident that, in time, it will be clear from the documents that during my administration no such excessive actions as the heavy ones of the former commander have continued; certainly not in that excessive manner by which the Company was brought great prejudice and the Ceram country had been provided in abundance with muskets, powder, and lead, without, however, disputing that one or another Bandanese might have handed over a musket, along with some powder and lead from the equipment of his vessel, in exchange for the country's produce. At least the good trust that Your Right Noble Honours have been pleased to declare so graciously in my regard must and shall encourage me, as well as strengthen me in the endeavor, further to counter here with zeal and deliberation all such illicit acts which are detrimental to the interest of the Company, and, in caring for this most deplorable colony, to give outstanding proof that I have not been unworthy of the various advantageous letters sent by Your Right Noble Honours to Europe, for the rest depending solely upon God's grace to crown my undertakings with blessed success. With regard to the new lease, I find that everything is still by no means regulated so as to completely cease constant quarrels and vexations, through the introduction of which they are greatly disadvantaged. Thus, at the same time, one cannot yet fully convince the shipping friends to pay the permitted ordinance over half a last without distinction of burdens. But far from making many public disturbances about this, or filling the general letters with remarks and rebuttals which could be settled by myself and brought on a firm footing to mutual satisfaction, the gentlemen of the political council have therefore, for those reasons, unanimously agreed to my proposal for the continuation of the present lessee at the previous year's price, hoping that by this middle course, at a further auction in 1774, one will be able to answer fully to the intention of the Right Honorable Gentlemen Masters, together with the just requisition of Your Right Noble Honours. Just as I am no less confident that the measures approved by Your Right Noble Honours for a regulated household in the South-Western Islands will in time have pleasant effects; for the draft instructions conceived by me for that purpose, added to the means of accomplishing the commission in a more facile manner, having been approved by the Political Council in their coherence, one will thus be able strictly to obey the repeated orders for the close examination of various places and, moreover, not only greatly check the bold navigation of the Easterners in their frequent sailing and passage around the spice-producing islands, but also curb them. And precisely for this reason I long with heart and soul for news from the Netherlands, not being able to doubt whether the price increase urged with force and emphasis by Your Right Noble Honours will be granted. But above all, it is my duty most humbly to thank Your Right Noble Honours for the regard taken of my candid representation regarding the uncertain and dangerous state of Bandanese affairs, and especially for the advocated necessity of prompt help and assistance to slowly lift up and restore again the perkeniers who are going to ruin, so that it grieves me greatly that they did not at the very first enjoy the estimated premium of 5000 guilders, had it been that the delivery of mace could be brought some hundred sokols above the determination of 700 piculs, having, on the contrary, fallen short of the last-named quantity by 9362 pounds. Indeed, this fatality demands all the more compassion because of a lesser delivery of 88226 lb of good nuts and 17570 lb of good mace (compared against the book year 1772), followed by a loss of 238 slaves, whereby those unfortunate colonists, in regard to these three articles, are once again 12430 5/16 rixdollars in arrears, according to what can be clearly understood in detail in the attached representation of their general burdens, spice monies, and deficits.
Dutch transcription
63 Bank Van uw hoog Edelheedens wel Luppleen late mijne toeneemende de kommernessie, door dringende Jnge over de vermindering van het guarnisoen tot dien eijnde goedguns„ „tiglijk gelieven 't overweegen, dat van het toegesonden ren forrement niet meer als 106: levendig overgebragt sijn; dat het getal der overledenen in een rondjaar tot 116: koppen gereesen is, dat onder de effective dienst doenders veele door lammigheeden en andere cor„ „repties van wijnig gebruijkt sijn, dat van Ambon geering ontzet erlangde de voorgenomene in dient neeming van parthij bandase leeg„ „loopers van 's gelijken niet gesuccedeert heeft en dat over sulks dese sorgelijke inconvenienten mij sullen vrij golijken van eene te ver„ „vegaande vrijmoedigheijt, in de nadere Supliante om Banda voltal„ te maken, na het plan in de memorie van menagie bepaald, te meer de stooperijt en den sogenaamde pappoesen, de vreijse der ingesete„ „nen de Harooging van den Cerammen op de wijnige militairen be„ „nevens de vermenigvoldiging den slaven, sowel als de bondie„ „ten in krijgs gevangens, in de tegenwoordige crituque tijds gestel„ tenisse moeijtens en sorgen versubbelen, om geen van allen de minste vermoedinge van verlegentheijt te doen opvatten. In een andere geval met betiecking tot de inlandse saken en burgervaart, hoord men niet langer klagen over verboden han„ „del en molesten nu dit Hamba sijn rol op ceram uijtgestelt heeft ik ben ook ten vollen verscheide in der tijd bij de strucken sonnen klaar te sullen blijken geduurende mijn, bewind geene soo Ten aansien der nieuwe pagt ondervinde alles nog geen„ „sints te sijn gereguleert oms gedurige krakeelen en verdrietig „heeden geheelijk te doen ophouden, door dies introductie grotelijks te zijn benadeelt, soo kan men teffen: de scheeps vrinden nog niet volkoomen overtuijgen met uw hoog Edelheedens on hoogst staaf van deen gewesen comman„ als de hevige hoewe immers niet in die buijten spoorigheijt, „dant hebben gecontinueert dat men de compagnie daarmede groot nadeel toegebragt, en het ceramse land met staaphaanen kruijd en loot in overvloet voor„ sien hadde, sonder nogtans hier mede te betwisten dat niet d'een ofp andere bandanies een snaphaan jtem wat kruijd en loot uijt d' equipagie van sijn vaartuijg, soude hebben overgegeven in troeg„ „ne der lands geroductie, althans het goede vertrouwe dat uw hoog Edelheedens op een soo guatieuse wijse ten mijnen opsigte heb„ „ben gelieven te declareeren, moet en sal mij aanmoedigen mits„ „gaders sterk maken in de betragtinge, omme verder heer met lust ende overleg tegen te gaan alle zusdanige on g'oorloofde F feijten, dewelke voor het belang van de Maatschappij nadeelig sijn ende sorg dragentheijt voor dese hoogst te beklagene colonie, uijt muntende blijken te geven, dat ik de door uw hoog Edelheedens verscheide voordeelige aanschrijving na Europa niet onwaardig geweest ben, voor het overige alleenlijk van goos genade aff„ „hangende mijne onderneeminge met gezegende successive te bekroonen. Banda ondernoomen te zijn hoogst donnantie 65 Dan vanden de gepermitteerde donnantie over een halve tot moeten betaalen, maar lasten sonder onderscheijt verre van hier over veele openbare beweeginge temaaken, nog„ te de gemeene brieven op te vullen met aanmerkinge ende wederleggingen, dewelke door mij selve konden dem Eddelt, en tot weersijdse voldoening op eenen vasten voet gebragt worden soo hebbe de heeren leeden van politie dan ook om die redenen mijnen voorstag, ter continuatie van den presenten pagter na de voorjarige prijs een parig toegestemd, hopende dat men langs desen middelweg bij eene nadere opvijling in 1774: aande intentie der wel Edele groot agtbaren heeren Majores, benevens de regtvaardige requisitie uwer hoog Edelheedens ten vollen sal konnen b'antwoorden. Gelijk ik niet minder vertrouwe in der tijd van aange„ „naam Effecten te sullen sijn de door hoogst deselve g'aggre ende maat regulen, tot een gereguleerden huijshouden op de suijdwester eijlanden, want de tot dien eijnde door mij gecon„ „cipeerde articulen instructieff gevoegd bij de middelen om de commissie op een facieldere wijse te volbrengen, door den politicquen raad in hunne zamenhang toegestant sijnde, soo sal men langs deser weg de herhaalde beveelen ter naauw „keurige examtnatie, van verscheijde sedert eenige plaatsen, stiptelijk konnen gehoorsame en daar te boven de stoutmoe„ „dige vaart der bosterlingen niet alleen grotelijk stugte; En even hier om verlange ik met hert en ziel na tijding, uijt Neerlandals niet mogende twijffelen off de door uw hoog Edel„ heedens met kragt en nadruk aangedrongene prijs verhooging Maar boven al is het pligtelijke dat ik uw hoog Edelheedens ne„ drigst danksegge voor het genomen reguard op mijn on bewimpeld vertoog, nopens de onsekere en dan gerense gesteldheijt der ban dase zaken, en wel bij uijt stek voor de g'advouceerde noodsakelijkheijt ter spoedige hulpe en bijstand, om den te gronde gaande per kenier langsamen hand weder op te beuren en te herstellen, invoegen mij seer affligeert dat sijlieden niet alten eerste gegaudeert hebben de beraamde premie van 5000: guldens, ware het sake dat de leveran„ tie van foeli eenige honder den soekels boven de bepaling van 700: p„s konde gebragt worden, hebbende ter contrarie aan de laastgenoemde quantiteijt nog 9362. ponden gemanqueert allans dese fataliteijt vereijscht des te meerder meedoogen door een op de mindere leverantie van 88226: lb: goede nooten en 17570: lb: goede foetie (: bij vergelijkinge tegens het boekjare 1772:/ gevolgd verlies van 238: slaven, waar door die ongeluikige coloniers in het reguard van dese drie articulen alweder 12430 5/16: rd„s veragters sijn, na het geene op eene gedesting„ „neerde wijse klaarden te bevatten vaet in het bij gevoegde vertoog hunner generale lasten, specingelden en te houtkomingen. vorschen in hare frequente vaart en passage von domn de specerien compete gevende eijlanden. maar se van
English
From Banda, regarding the mace, it will be granted without hesitation. This being so, I venture anew to suggest for consideration whether it would not be advisable to immediately apply the remaining measures for complete recovery in like manner: on the one hand, by continuing to supply rice at the present price of 20 rds., and on the other hand, by withholding the nutmeg money to serve towards reducing the heavy loans; at least in both respects until these have been reduced to two-thirds of the total purchase amount. With regard to the settlement of the surplus loan of 41542 1/8 rds., it is shown in a special note how much of this must be settled jointly and severally by each of the 25 perkeniers listed therein, adding to this the pleasing prospect of a reduced payment of 1867 rds. 24 per annum in interest money once this principal has been settled in the proposed manner. Indeed, in order to accommodate these debtors in this matter, a gracious remission of the interest to be calculated on the aforementioned 41542 1/8 rds. ought to flow from Your High Excellencies' mercy. To further manage affairs properly according to duty and order, favored by the sole salutary influence of the merciful blessing of the Almighty, through these perkeniers supported with such extraordinary generosity, they might simultaneously be notified and ordered, for their unquestionable compliance, to renew the old ancestral interdicts against all meddling with maritime trade. I refer here to large vessels sailing to Ambon, Ternate, Java, and Batavia; for through such mercantile distractions the lands are neglected, the best perk slaves are misused, and bread is snatched from the hands of the other colonists. But as regards the fetching of many domestic necessities from Ceram, Goram, and other islands belonging under Banda, everything in this regard could be continued without change using small vessels, under the restriction, however, to permit each person only one of them. The point regarding the servants requires no particular elaboration here, as Your High Excellencies' orders have had good effect, because of which I could not fail to testify in the general letter now being dispatched to a satisfactory progress in the entire administration, as well as the main commercial operations. I remain with inviolable respect and the greatest veneration, High Noble, Wide-Ruling Lord, Right Honorable, Highly Esteemed Lords, Your High Excellencies' dutiful and submissive servant, (was signed) H.s Pelters. In the margin: Neijra, the 15th of August 1773. Mace Delivery in 1772/3: Neijra: 41632 lb. Lontoir: 23150 lb. P.lo Aij: 10684 lb. Waijer: 17110 lb. Total: 109630 lb., 17161 rds. 15:- Delivered in 1772: 121208 lb., 18971 rds. 33:- Differs to the deficit of: 11578 lb., 1810 rds. 46:- Nutmeg Delivery: [illegible] Neijra: 88226 lb., 1379 rds. 10: 8 Lontoir: 79698 lb. P.lo Aij: 54894 lb. Waijer: 24375 lb. Total: 490250 lb., 7673 rds. 22: 8 Delivered in 1771/3: [illegible] Differs to the deficit of: 84220 lb., [illegible]
Dutch transcription
Van Banda van de foelij sal sonder hilsitatie in gewilligt werden. dit nu soo volgende verstout mij op nieuw in bedenkent geven„ off het niet raadsaam was de overige middelen tot volkomen herstel van 's gelijken al aanstonds applicatet te maken, aan d' eene kant door de continuatie der te verstreckene rijst na de tegenwoordige prijs van 20: rd„s in van d'andere sijde met inhou „ding van het noote geld, omme te strecken tot mindering der sware beleeningen, immers in bij de opsigten soo lange tot dat deselve op twee derdens van het totaal inkoops bedragen souden sijn gereduceert wordende ten belange der liquidatie van d' meerdere beleening â rd„s 41542 1/8: in eene bij sondere notitie aangetoont, hoe veel van de daar bij opgenoemde 25: per keniers, door ijder in solidum diend verEffent te worden accedeerende hier bij het aangenaam voor uijt sigt eener mindere betalinge van rd„s 1867: 24: per annam aan intrest gelden, wanneer dit capitaal op de voorgestelde maniere sal sijn geliquideert Ja om dese debiteuren hier te gemoed te komen soo soude al mede van uw hoog Edelheedens on 'therming moeten affvloeijen eener groo„ tieuse quijtschelding van de op voorsz: rd„s 415427/: te berekene Om dan wijders de saken, onder begunstiginge van den al„ „leen salutairen invloer der goedertierne zegeninge der Aller hoogsten, door dese soo kurijt dadigst onder steunde perkeniert na vereijsch volgens pligt en in order te doen manieeren, soo mogte haar lieden teffens aangekundigden ter onweder Het pooinct van de dienaren vereijscht hier gee„ „ne bij sondere uijt wijding, ter sake uw hoog Edelhee„ „dens beveelen van goed effect geweest sijn en waar door ik niet hebbe mogen nalaaten in de tans over„ „gaande gemeene brieff te getuijgen eenen Satisfotoira sprekelijke opvolginge aan bevoolen worden, de renovatie der oude vaderlandse interdicten te geven alle bemoeijtehssen met den handel op zee ik doele hier op groote vaar„ tuijgen, na Ambon, Ternaten Java en Batavia navi„ „geerende, want door soortgelijke meercantile beslomme„ ringen wordende landen veronagtssaamst de beste perk slaven verkeerdelijk, gebruijkt, en d' andere co„ „loniers het brood uijt de handen gerukt, maar wat betrefft der affhaal veeler huijselijks benoodigtheden van cerom, gorang en andere onder Banda gehoorige eijlanden, hier omtrent soude alles sonder verandering met klijne vaartuijgen kon worden gecontinueert, onder restrictie nogtans, om ijder maar een van deselve te permitteeren. sprekelijk voortgang venten. 18 Dic hende voortgang in de gesamentlijke administratie, benevens het negotie hoofdwrk. Ik ben met een inviolabel ontzagen die grootste veneratie / onderstond:/ hoog Edele wijd ge„ biedende heer, wel Edele groot agtbare Heeren /:lager:/ uw Hoog Edelheedens trouw schuldigen en Submisse dienaar /:was getekent:/ H:s Pel„ „ters /:in margine :/ Neijra den 15: augustus 1773: Neijra Lontoir P:lo aij. waijer in 177 2/3: lb: 41632: _„o _„o „ 23150: _„o _„o „ 10684: _„o _„o „ 17110: lb: 109630: rd:s 176:15:— Sommeert „ 121208: „ 18971: 33:— In 172: gelevert Differeert ter nadeele A: 1570: Rd„s 1810: 46: — Nooten. „ 88226: „ 1099: 10: 8: Din aan sepaerij aldminden on t a:s 9410: 8. 8 Foelie Leverantie _„o _„o _„o _„o _„o _„o 17 7r „ 79698 „ 54894: „ 24375: r:s 402: d:s ƒ574:12:— Sommeert „ 490250: „ 7673: 22: 8: In 17 1/3: gelevert. l: 802:ld:s 109: 10:8: differeers ten nadeele „ 84220: Al: 15884: Noolen Leverantie Lantoir P„lo aij waijer ourien Neijra Van _„o _„o
English
773: spice moneys arrears Inner Coast 762: 20: 1/5: 107: 18: 25: 295: 34: —. Gerard: Theod: Wagenaar gerrit Bouwer Jan Rensing A: M: Malder. Widow Bouwens J: M: Kulk I: P: Beneke Willem Blet J: N: van Surker W: A: Cammerling C: I: Hander. O: N: Bruijnvis I: M: van den Broek I: E: van den Broek Floris versteegh Nicolaas gilberrts W: L: Boshoff Iohannes veerman, Wid: Sax welman wid: Louis welman I: M: van den Broek Salomon Boreel soera soera Ioost Poolman willem Siebout wid: Paulus van den Broeke wid: octavia ten Broeke Egbert Boudewijnsz: Iohannes Boudewijnsz Anthonij Bosman A: I: groeneveld Carried forward Rds 3817: 7: — rds 17404:16:—: ds 16412:39: —. Poelo aij Lontoir 252: 16: —. 123: 20 3/5: 1691:4 2/5: 1567:32: — 1312: 2 1/5: 797: 36:— 514: 14: 1½5: 156014:— 222:45:— 1337: 57:—. 891: 9: 1/5: 461: 7:— 430: 2. 3/5: 1161: —— 417: 41:— 741: 7:—. 450: 10 /5: 156: 16:— 293: 42½: 296: 33 1/5. 95: 46:— 200: 35 1/5: 1758. 9. 2/5. 92822:— 829. 35. ¾. 1580. 15 2/5. 965: 12. — 615: 3/5: 2440: 40:15: 1354: 16:— 1086: 24/5: 1031: 24:— 651:2:— 380: 22: 1194: 33 3/5. 635: 43. — 550: 38: /½: 973:— —. 426:46:— 546: 2:— 3150: 1. 1/5: 1163: 14:— 1986: 35 1/5: 1360. 13. — 871: 34:— 488: 27:—. 1889 —. —. 897:—. —. 992:—. — 359. 10. —. 143. 17:— 215. 41:—. 1467: — 1/5. 612. 3. –. 854: 45 ½. 607: 2 9/8. 460: 44:— 1068: 18: 15: 198: 36: 1½: 178: 23:— 369 11 1/½5. 261. 46: — 149 16½ 411. 14. ½5. 176: 33. — 142. 5/5: 318: 38: 15: 114: 43 3/5: 38: 38. — 153. 33 3/¾5. 111. 43. — 266: 378: 19 ½5. 524: 6. 2/5: 1012:8: —. 1536: 14. 2/5. 90: 31 2/5. 571. 14. 3/5. 480. 31. 328. 1: —. 474. 11. -. 802. 12. - 687. 33 1/5. 972. 31: 1½. 284: 46:— 230: 40: 3¾. 651. 9. 2/5. 420. 17. - 402: 26 2/5: 730 24. – 478: 8:— 95: 14: 2/5: 548: 36: — Rds 33817: 7:— 17404: 16:—. 16412: 39:— 175: 12:— 116:13: —. 58: 47:— 320: 33 ¾: 298: 14: —. 79. 30. — 176: 19 1/½5. 52. 29: — 112. 7 1/5. 57: 14: — 112: 46:—. 170. 12. — 56: 6: —. 76: 25. 1/5. 132. 31: 1/5. 83. 32. — 228: 17: 1/5. 312. 1. 1/5. 59: 33. — 39. 15:—. 99. –. –. 16: 42: — 58: 40:—. 75. 24 - 1684: 45 3/5. 809. 3 —. 794: 42. 3/15. 188: 20. 4/15. 681: 45 1/5. 495: 25. — 524: 29: ¾: 669. 28: — 1194: 9 4/5. 569: 36: 1/5. 404: 31: — 1274:19 /5. 319 19: 2/5. 577: 7: — 896: 26 2/5. 252: 21: — 1014: 41: ½. 78: 44: — 186: 14: 2/5. 342 38: — 638: 24: — 315: 8: — 568: 38 2/5. 18: 8. 2/5. 110: 20: — 128: 28 /5: 154:14: 45. 154:14: 2/5: 531: 33: 8/. 746: 36: — 1278: 21: ½ Rds 145093: 7: 2½ rd 23760. 24. 21/5: d 21332. 30 3/¾. Total. Rd:s 12408. 11: — Interest moneys 7303. 31. 2/5. Rice 9520. —. — Loss of slaves at 40. rds 2106: —. —. Clothing ditto 3¾: rds each 6482. —. —. Self-maintenance 4978: 43: —. Interest on the remaining Capital 2300: —:— Repair moneys. Rds 45093. 7: 2½: Totals. Rds 59. 26: 1/5. 53: 30. 2/5. —. —. 96: 37. 1/5. 22. 19 3/5: Thomas van der Moor Fredrik Iansen widow Evertsz ditto Rijke Lucas Isaack Jasper Jan sz. Abraham Thobias David davidsz L: S: Revis widow Zach: Roeling ditto Iohs Steenrots J: M: Pietersz Johannes Roeling Ioost Boreel Domingo Laurensz Iacobus Iambroes Ian Josias cos widow Camp ditto Leuning guilliam Jambroes widow Ball Transport Noij ra celam Landens, spiaa Rds Waijer onrien Rds 2500: —. the total under the spice iterative purchase amounts and borrowing old orders allow, taking of the same collection of 2 thirds as follows from. administrators gradually in Jan Rensing A: M: Muulder Widow Bouwers willem Polet Nicolaas van surker Willem Camerling obbe Bruijnvens Floris versteegh wid: Nicolaas gilbertsz willem Lodenlijk Boshoff wid: Sax welman Salomon Boreel soera soera Willem Tibout Egbert Boudewijnsz Anthonij Bosman wid: Izacheus Roeling ditto Steenrots Jan Marten Pieters Iohannes Roeling Ioost Boreel Domingo Laurensz Jacob Iambroes Ian Josias Cos widow Ball 1146: 32. 166:32. 532. 32. 3781. 32. 1816: 32: 2708:18: 2132. 40. 1746: 32. 133: 16: 200. —. 1067. –. 333. 16: 1666: 32. 283: 16: 1966: 32. 633. 16: 3563. 16: 1546: 32. 3833: 16: 366: 32: 1966: 32. 1146: 32. Total Rds 41542: 6: 2332. 32. 3970: 12: High Noble widely commanding Their Right Noble Great Honorable Lords I flatter myself to be admitted into grace again; having by delivered letters of the 15th of May proposed further redress for the impoverished and dejected perkenier in arrears, and in such well-founded confidence I undertook, for a clearer adstruction of that proposal, further to argue that since the Company, through the noble price increase of mace which in my judgment is certainly to be expected, puts that perkenier in a position to change his condition noticeably for the better within a few years under the salutary influence of divine blessings, consequently Her Honor likewise has a fundamental right to demand from this so powerfully supported planter the most scrupulous attentiveness over his aromatic plantations, and thus on the one hand, with the postponement of all other activities highly necessary for great trade at sea, furthermore on the other hand in cordial cooperation in order to benefit Rds Banda anno: 31st August
Dutch transcription
773: specereijgelden veragtert Binnen Cust 762: 20: 1/5: 107: 18: 25: 295: 34: —. Gerard: Theod: Wagenaar gerrit Bouwer Jan Rensing A: M: Malder. Weduwe Bouwens J: M: Kulk I: P: Beneke Willem Blet J: N: van Surker W: A: Cammerling C: I: Hander. O: N: Bruijnvis I: M: van den Broek I: E: van den Broek Floris versteegh Nicolaas gilberrts W: L: Boshoff Iohannes veerman, Wed: Sax welman wed: Louis welman I: M: van den Broek Salomon Boreel soera soera Ioost Poolman willem Siebout wed: Paulus van den Broeke wed: octavia ten Broeke Egbert Boudewijnsz: Iohannes Boudewijnsz Anthonij Bosman A: I: groeneveld Transporteere Rd„s 3817: 7: — rds 17404:16:—: d„s16412:39: —. Poelo aij Lontoir 252: 16: —. 123: 20 3/5: 1691:4 2/5: „1567:32: —„ 1312: 2 1/5: „ 797: 36:—„ 514: 14: 1½5: 156014:—„ 222:45:—„ 1337: 57:—. 891: 9: 1/5:„ 461: 7:—„ 430: 2. 3/5: 1161: —— 417: 41:—„ 741: 7:—. 450: 10 /5: „ 156: 16:—„ 293: 42½: 296: 33 1/5. „ 95: 46:—„. 200: 35 1/5: 1758. 9. 2/5. „ 92822:— „ 829. 35. ¾. 1580. 15 2/5. „ 965: 12. —„ 615: 3/5: 2440: 40:15: „ 1354: 16:—„ 1086: 24/5: 1031: 24:—„ 651:2:—„ 380: 22: 1194: 33 3/5. „ 635: 43. —„ 550: 38: /½: 973:— —. „ 426:46:—„ 546: 2:— 3150: 1. 1/5: 1163: 14:—„ 1986: 35 1/5: 1360. 13. —„ 871: 34:—„ 488: 27:—. 1889 —. —. „ 897:—. —. „ 992:—. — 359. 10. —. „ 143. 17:—„ 215. 41:—. 1467: — 1/5. „ 612. 3. –. „ 854: 45 ½. 607: 2 9/8. 460: 44:—„ 1068: 18: 15:„ 198: 36: 1½: 178: 23:—„ 369 11 1/½5. 261. 46: —„ 149 16½ 411. 14. ½5. 176: 33. —„ 142. 5/5: 318: 38: 15:„ 114: 43 3/5: 38: 38. —„ 153. 33 3/¾5.„ 111. 43. —„ 266: 378: 19 ½5. 524: 6. 2/5: 1012:8: —.„ „1536: 14. 2/5.„ 90: 31 2/5. 571. 14. 3/5. 480. 31. 328. 1: —. 474. 11. -. 802. 12. -„ 687. 33 1/5. 972. 31: 1½. „ 284: 46:—„ 230: 40: 3¾. 651. 9. 2/5. „ 420. 17. -„ 402: 26 2/5: 730 24. – „ 478: 8:— 95: 14: 2/5: 548: 36: —„ Rd„s „ 33817: 7:— 17404: 16:—. 16412: 39:— 175: 12:— 116:13: —.„ 58: 47:— 320: 33 ¾:„ 298: 14: —. „ 79. 30. —„ 176: 19 1/½5. 52. 29: — 112. 7 1/5. „ 57: 14: —„ 112: 46:—. 170. 12. —„ 56: 6: —. „ 76: 25. 1/5. 132. 31: 1/5. „ 83. 32. —„ 228: 17: 1/5. 312. 1. 1/5. „ 59: 33. —„ 39. 15:—. 99. –. –. „ 16: 42: —„ 58: 40:—. 75. 24 -„ 1684: 45 3/5. „ 809. 3 —. „ 794: 42. 3/15. 188: 20. 4/15. 681: 45 1/5. „ 495: 25. —„ 524: 29: ¾: 669. 28: —„ 1194: 9 4/5. „ 569: 36: 1/5. 404: 31: —„ 1274:19 /5. 319 19: 2/5. 577: 7: — 896: 26 2/5.„ 252: 21: —„ 1014: 41: ½. 78: 44: —„ 186: 14: 2/5. „ 342 38: —„ 638: 24: — 315: 8: —„ 568: 38 2/5. 18: 8. 2/5. 110: 20: — 128: 28 /5: 154:14: 45. „ 154:14: 2/5:„ 531: 33: 8/. 746: 36: —„ 1278: 21: ½ Rd„s 145093: 7: 2½ rd 23760. 24. 21/5: d 21332. 30 3/¾. Sommeerf. Rd:s 12408. 11: — Intrest gelden „ 7303. 31. 2/5. Rijst 9520. —. — verlies van slaven â 40. rd„s 2106: —. —. kleeding „ _„o 3¾: rd„s ieder 6482. —. —. selffs onderhoud „ 4978: 43: —. Jntrest op destilst Capit: „ 2300: —:— Reparatie gelden. Rd„s 45093. 7: 2½: Sommeert. Rd„s 59. 26: 1/5. 53: 30. 2/5. —. —. 96: 37. 1/5. 22. 19 3/5: Thomas van der Moor Fredrik Iansen weduwe Evertsz _o Rijke Lucas Isaack Jasper Jan sz. Abraham Thobias David davidsz L: S: Revis wed:e Zach: Roeling _„o Ioh„s Steenrots J: M: Pietersz Johannes Roeling Ioost Boreel Domingo Laurensz Iacobus Iambroes Ian Josias cos wed„e Camp _„o Leuning guilliam Jambroes weduwe Ball Transport Noij ra celam Landens, spiaa Rd„s Waijer onrien „ Rd„s 2500: —. het totaal onder de specerij terative inkoops bedragen en geleenin„ oude ordres toelaten, men van dersel„ „gen van 2: derdens n, als volgt van. „ver beherders langsamerland in Jan Rensing A: M: Muulder Weduwe Bouwers willem Polet Nicolaas van surker Willem Camerling obbe Bruijnvens Floris versteegh wed: Nicolaas gilbertsz willem Lodenlijk Boshoff wed: Sax welman Salomon Boreel soera soera Willem Tibout Egbert Boudewijnsz Anthonij Bosman wed: Izacheus Roeling _„o Steenrots Jan Marten Pieters Iohannes Roeling Ioost Boreel Domingo Laurensz Jacob Iambroes Ian Josias Cos weduwe Ball 1146: 32. 166:32. 532. 32. 3781. 32. 1816: 32: 2708:18: 2132. 40. 1746: 32. 133: 16: 200. —. 1067. –. 333. 16: 1666: 32. 283: 16: 1966: 32. 633. 16: 3563. 16: 1546: 32. 3833: 16: 366: 32: 1966: 32. 1146: 32. Sommeert Rd„s 41542: 6: 2332. 32. 3970: 12: Hoog Edele wijd gebiedende Hun„ wel Edele Groot Agtbare Heeren Ik vleije mij weduwe in gratie te sullen g'admitteert worden; 't bij apporte letteren van den 15: muijus voorgesteld na der redres voor den veragter dien verarmden en neerslagtig in pakinie, en in sulken wel gegrond vertrouwen verstont mij tot eene klaar„ „dere adstructie van dien voorstel verders te argumenteeren, dat derijl de Compagnie, door de mijns oordeels sekerlijk te volgene edelmoedige prijs verhoging van de foelie, dien per„ „kenier in staat stelt om onder den solutaris invloed de godde„ „lijke zegeningen binnen wijnige Iaaren van conditie merke„ „lijk ten goeden te veranderen, bij gevolge haar Edele insgelij„ „ken een fondamenteel regt heeft, van desen soo kragtig onder steurt en landman te vorderen, eene aller nauwkeurigste oplet„ tentheijt over sijne aromatreijne plantagies en dus van d' eene kant. met - postpositie van alle andere tot den grooten handel op zee hoogstnoodige beezigheeden voorts aan de andere sijde in de hertelijke mede werksaamheijt om ter bevoordeelinge van Rd„s Banda deno: 31:e Augustus
English
Banda, 31 August of his status, by the [illegible] to be partially relieved of the interest moneys to be paid. These two main propositions have been put forward repeatedly in earlier times, and considered the most efficacious means to maintain the perkenier against the detrimental consequences of poor harvests and high mortality among the perk slaves. One has also been busy more than once directing matters to that end, although the success thereof has never been fully achieved. Indeed, if there was ever a splendid opportunity to promote the latter, it ought to have been at the time when Your Right Excellencies, moved with compassion over the general gardens, were pleased to remit the interest on all public loans for five consecutive years due to the terrible earthquake of the first of September 1763, amounting for these country people, on a mortgaged capital of 243184:1/4: rd, to the sum of 54720: rd. But no, and since most have spent scarcely half of this important amount on repairs to the dwellings and nutmeg smokehouses, there have otherwise been scarcely any among the whole lot. It is then also partly my own experience that must accuse them of neglect and indifference in this matter, and guided by the same, I believe I may assert this frankly, as hitherto all my efforts have primarily aimed at devising what is necessary and useful for the preservation of this valuable acquisition, which, not without special reference to the perkeniers, will appear more clearly in the annexed speculative [illegible]. If, now, on the one hand it is beyond all dispute that one ought to act firmly on the Company's behalf when exhortations can accomplish nothing, it remains reciprocally incontestable on the other hand that upon obtaining the added increased mace money, the perkenier cannot complain of any hardship in the proposed withholding of the nutmeg money; indeed, no other hardship than that the landlord urges him to the performance of a duty, the execution of which he ought to fulfill out of his own motivation. having done and calculation [illegible] Of May 17 [illegible] proof calculation sub No 4: loan of 41542:1/8: [illegible] if it pleases Your Right Excellencies to favor my recently made proposal with your highest approval, at least in this manner the 25 perkeniers mentioned therein, taking the poor harvest of 17 e/3 as a basis, will be able to calculate upon more cash annually after its liquidation, or 972: 1/4: rd. For if, on the contrary, one considers the status of the perkeniers to the number of 28 individuals not included among them, as the same is concisely demonstrated in the annexed appendix sub No 2, the certainty of a decent livelihood must immediately strike the eye, if they wish to attend to the harvesting of spices with zest, earnestness, and diligence, as well as prefer it above the incidental advantages of sea trade. At least it appears fully that according to the new calculation, which follows upon comparison of the expenses against the income, they all fall short by no more than 3181 17/40. rd, which could without much trouble be supplemented from the remaining products of the land. Please take into contemplation here that the interest on their own capitals, namely the excess purchase amount, is included above, and must be adjusted to the [illegible], wishing the interest thereof [illegible] 10: without fail to make the [illegible] and spice revenues equalize, just as the latter must absolutely exceed the former in proportion as the harvest of nutmegs and mace increases through God's goodness. And to bring this into even clearer light, I take a step back to the year 1770, when the general delivery of nutmegs climbed to 608981: lb: and that of mace to 148764: pounds, yielding for all an increased receipt of nutmeg money at rd 2957: 29: and according to the new calculation of mace money 25031: —: making on these two items, more than in 177 2/3: - the sum of rd 22988: 29: further, above the expenses listed in my respectful [illegible] of the [illegible] at Rd 21332: 30: solely in spice moneys an excess profit of - - - - - Rd 1655: 47: which, together with what the lands yield beyond that, may well suffice to subsist generally in a more orderly manner in the Gardens than the present poverty of most perkeniers permits, and which ought at the same time to encourage the most affluent to, after the example of the Company, other brave
Dutch transcription
nda beleen gen Banda den 31e August van sijnen staat, door het ver van de te betalene intrest gelden gedelte ijke onthe te worden. Dese twee hoofd stellingen sijn in vroegere tijden te meermalen geprofereert, en gehouden voor de effurieuste middelen om den perkenier te maintineeren, tegens de nadeelige gevolgen van schrale gewassen en grote sterff„ tens onder de perk slaven men is ook meer dan eens beesig geweest om de zake daar hunne te dirigeeren, edocht het succes van dien heeft men nooijt ten vol„ „len komen bereijken Ja was er ooijt eene heerlijke gele„ gentheijt ter bevordering van de laatste, soo behoorde het geweest te zijn, ten tijden dat uw hoog Edelheedens, aangedaan van ontferming over de algemeene tuines, door de verschrickelijke aard beeving van den eersten Sep„ tember 1763: op alle publicque beleeningen de renten voor vijff agter een volgende Iaaren hebben gelieven quijt te schelde, beloopende voor dese landlieden op een beleend capitaal van 243184:1/4: rd„s de somme van 54720: rd„s maar neen, en daar de meeste nauwlijks de helfste van dit important bedragen; tot reparatie aan de woon„ luijsen en nooten combuijsen besteed gehad hebben sijn er overigens onder den ganschen hoop nauwlijks van geweest; Het is dan verdeel ook mijn selfs ondervinding die haar van veronagtsaming en onverschilligheijt op dit stux moet beschuldigen, en ik van deselve geleijd vermeene sulks onbewinhpelt te mogen allegueeren, als hebbende tot hun toe alle mijne pogingen ten principa „len gedoelt, op de uijt denkinge van het nodige en natti„ „ge voor de behoudenisse van dit kostbare wingevoert, na het geene niet sonderlinge refect tot de penkeniers klaarder sal eluceeren in de annexe speculative Is nu van d'eene kant buijten alle tegen sprake dat men Comp:s weegen ernstige behoord te handelen, wanneer adhortatis niets konnen bewerken, het blijft van d'an dere sijde reciproque onbetwistbaar, dat bij erlanging van het toegebragte meerdere foeli geld, door den per „kenier niet kan geklaapt worden over eenige hardig„ heijt, in de voorgestelde aanhouding van het nooten gelet„ immers geen andere hardigheijt van dese, dat den land „heer hem aandringt tot praestatie van eenen pligt, welkers bewerk stelliging hij uijt eijgen motieff behoorde te volbrengen. daan hebbende en bereekening lden Van Mail 17 n. t bewijse bereekening sub N„o 4: „leening van 41542:1/8: fent, wanneer het uw hoog Edelheedens behaagt mijnen onlangh gedanen voorstel met hoog st: derselver god kering te gratificee„ ren, altans op de wijse sullen de daar bij vermelt 25: perkeniers /: het schrale gewas van 17 e/3 tot een basis neemende :/ na dies liqui„ datie jaarlijks of 972: 1/4: rd„s an meerdere contanten h:a konnen calculeeren. want als men in tegendeel beschouwt den staat der perkee„ „niers ten getalle van 28: stuks onder haarlieden niet beqree„ „pen (:gelijk de zelve in de annexe bijlage sub N„o 2: beknop„ telijk word gedemonstreert :/ soo moet terstont in het oogloo„ „pen de sekerheijt van een ordentelijk bestaan, in dien den insaam van specerijen met lust ernste neerstigheijt wil„ „len behertigen, mitsgaders preefeneeren boven de toevallige voor deeler van den zee handel, ten minsten het blijkt volkomen dat deselve na de nieuwe bereekening die foligoaijs bij vergelijkinge der Lasten tegens de inkomste met haar allen niet meer als 3181 17/40. rd„s te kort schieten, die sonder veel moeijte uijt de overige lands perobucten kon„ „nen gesupleert worden, men gelieve hier bij in contin„ „platie te neemen, dat den intrest op hunne eijge Capita„ „len, namentlijk het meerdere inkoops bedraagen boven begreepen, en ten inst past moet worden enten daar van willende 10: sonder ontbreeken om en specerij in komsten te doen equaliseeren gelijk laatste de eerste afsolut moeten overtussen na rato den oegstr van nooten en Coelie door gods goedheijt van meerdert en om dit nog klaarder in het ligtte stellen, doe ik een te rug stap tot het Iaar 1770: wanneer de generale le„ verantie van nooten tot 608981: lb: en die den foeli tot 148764: ponden geklomme, voor alle gerendeert heeft eene meer ontvangst van nooten geld â rd„s 2957: 29: en na de nieuwe bereekening van Coeli geld „ 25031: —: makende op dese twee posten, meerder als in 177 2/3: - de somma van rd„s 22988: 29: voorts boven de in mijne eerbiedige van den k: Cuijus opgetelde Lasten a Rd„s 21332: 30: alleenlijk aan specerij gelden een overwinst van - - - - - Rd„s 1655: 47: dewelke met het geene de landerijen boven dien uijtleveren wel konnen sufficieeren om in het algemeen ordentelijker in Tuijnen te bestaan als de presente armoede der meeste perkeniers niet toelaat, en die dan teffens de meest bemiddelde behoo„ „ren aanteemoedigen om, na het voorbeed van de compagnie, andere dere brave
English
Mace Ioost Boreel Domingo Laurensz Iacobbus Iambroes Ian Josias Cos brave inhabitants to support them, until they are restored. However, although it is on these grounds very well established that the perkeniers and burghers will soon be in a position to be freed from the heavy burden of their work and able to live well satisfied, it is quite otherwise with the Company servants, who are in no way benefited by the proposed measures of redress, and of whom the attached ordinances under numbers 3 and 4 most convincingly show that out of the meager portion resulting from the total income in the sum of 920 19/48 rixdollars, very much falls short for the household; and since these shortfalls, combined with the local ailments, deter able and experienced persons elsewhere from coming hither in employment, it depends solely upon the grace of Your High Nobilities to place those unfortunate settlers of this dreadful province to some extent on a par with those of other profitable places; all the more because it is the Company itself from whom every change for the better must be implored, if the servants are to continue occupying their posts with the required fidelity and vigilance; while I, in the hope of a benevolent reflection upon the one and the other, with all conceivable reverence and awe, remain in the most humble capacity of, undersigned, High Noble Far-Ruling Lord, Right Noble, Highly Respected Lords, lower, Your High Nobilities' humble servant, was signed: I:bs Pelters, in the margin: Neijnd, the last of August 1773. Nicolaas van Zurken Wouter [illegible] O: N Bruijnvis Floris versteegh Widow Gilberts W: Loodewijk Boshoff Widow Daxwelman Salomon Boreel Soera Soera Willem Siebout Egbert Boudewijnsz Anthonij Bosman Widow Roeling [illegible] Steenrots J: M: Pietersz Iohannes Roeling A: Camer Widow Ball 2957 lb: 462 rds 39 1308 lb: 204:34 550 lb: 86: 4 2138 lb: 334:30 1931 lb: 302. 12 2315 lb: 362. 15 3401 lb: 532 15 3672 lb: 574: 38 2824 lb: 442: — 1078 lb: 168: 35 314 lb: 49 6 1768 lb: 276:34 3135 lb: 490. 32 869 lb: 136 — 4657 lb: 728: 43 5381 lb: 842. 14 4260 lb: 666 38 3691 lb: 577. 34 3019 lb: 472 25 4156 lb: 650:25 4412 lb: 690 27 490 lb: 76:34 2474 lb: 387. 12 1007 lb: 157:29 3607 lb: 564: 28 Total lb: 65414 Total rds 10238. 27 Nutmeg money rds 3613. 29 Nutmeg money: rds 233: 10 65. 16 73 45 19 14 237. 43 314: 37 178 25 313 2 205 2 319 14 149 12 40. 33 25: 39 139 29 118 7 161 8 131. 18 137. 13 122 3 135 7 57. 12 83 34 29 38 66. 4 256. 4 Banda, the 31st of August Nutmegs, Pol, guilders, money, lb: Proceeding, however, according to the rough calculation of 12 stuivers per 1 pound, 65414 lb amounts on the contrary to Rds 16353: 24 Deducted from this: Rds 10238: 27 Consequently, in the first place, in surplus cash: Rds 6114: 45 Furthermore, if the interest on Rds 41542 may remain suspended, and the nutmeg money is retained, then in the second place there comes to fewer debts: Rds 3613. 29 Making together: Rds 9728: 26 In this manner, according to my proposed plan, the said 25 perkeniers would have prospered in 17 2/3.
Dutch transcription
Foelie Ioost Boreel Domingo Laurensz Iacobbus Iambroes Ian Josias Cos brave ingesetenen in de 't ondersteunen, ten herstelde worden. dat de perkeniers Maar is het op dese gronden seer van het werk hun en burgers eerlange in staat sullen g'eerk ner handen gerukt en welvergenoegd konnen leven, anders staat het geschaapen met 's Comp: dienaaren, die bij de geproponeerde middelen van redres op geen der hande maniere bevoordeelt worden en van dewelke de bij gevoegde ordonnanties onder N=os 3: en 4: aller overtuijgt aantoonen, dat van de schaale portie suijt het botaal inkomen ter somma van 920 19/48: rd„s tot de huijshouding seer veel te kort schiet in daar dese te kort komingen gevoegt bij de landsquaalen bequame en ervarene subjecten di terreeren van elders in emploij herwaarts te komen, soo dependeert het alleenlijk van de genade uwer hoog Edelheedens, die ongeluckige besetteling dezer akelige Provintie met die van andere winst geevende plaatsen eeni„ „gen mate preallel te stellen, te meer het de Compagnie selve is, van dewelke ook alle verandering ten goeden moet worden affgesmeekt, sullen de dienaren hare posten met de vereijschte trouwe en de vi„ „gilantie blijven bekleede; terwijl dat ik, in hopde van eene goedertierne reflectie op het een en andere, met alle bedenkelijke eerbied ende ont„ „zag volkerde in de aller nedrigste hoedanighijt van /onderstond:/ Hoog Edele wydgebiedende heer, wel Edele groot Agtbare heeren /:lager:/ uw hoog Edelheedens submissie dienaar /:was getekent:/ I:bs Pelters /:in margine:/ Neijnd den laatsten augustus 1773: —. Nicolaas van Zurken Wo: g O: N Bruijn vis Floris versteegh Weduwe gilberts W: Loodewijk Boshoff wede Dax welman Salomon Boreel Soera Soera Willem Siebout Egbert Boudewijnsz Anthonij Bosman Weduwe Roeling _„o steenrots J: M: Pietersz Iohannes Roeling A: Camer Weduwe Ball 2957„ 462 39 1308„ 204:34: 550. „ 86: 4: 2138 „ 334:30: 1931„ 302. 12. 2315„ 362. 15. 3401„ 532 15: 3672„ 574: 38: 2824„ 442: —. 1078„. 168: 35: 314„ 49 6. 1768 „ 276:34: 490. 32. 3135„ 654:14: rd„s 10238. 27: rd„s 3613 29. Somma lb: Somma Maar na de ruuwe bereekening van 12: Stve:s 1: pond te werk gaande Rd„s 16353: 24: beloopen 65414: lb: ter contrarie.. Hier van affgetrocken - . . . Rd„s 6114: 45: gevolgelijk in d'eerste plaatse aan meerdere contanten. Mag verders d' intrest op Rd„s 41542: blijven stil staan, en 't nooten geld worden inge„ houden, dan komt in de twee de plaatse aan mindere schulden - - - - - - - - „ 3613. 29. In deeser voegen souden de gemelte 25: perkeniers na mijn voorgestelde plan in 17 2/3: geprospereert thebben. 869 „ 136 —. 4657„ 728: 43: 5381„ 842. 14: 4260„ 66638. 3691„ 577. 34: 3019„ 472 25: - - - - - - - - - - „ 10238: 27: . . . . . . . . . Rd„s 9728: 26: 4156„ 650:25: Nooten komen t Van Banda den 31: Augustus Nooten geld rd„s 233: 10: 65. 16. 73 45: 19 14. 237. 43 314: 37. 178 25. 313 2 205 2. 319 14. 149 12 40. 33 25: 39 139 29 118 7. 161 8 131. 18. 137. 13 122 3 135 7. 57. 12 83 34: 29 38 66. 4: 256. 4: ƒ . . „ „ „ „ „ „ „ „ 4412„ 490. „ 2474:„ 1007:„ 3607: 1d:s lb: 564: 28: 157:29 387. 12. 76:34: 690 27: geld Pol . . . . . . .. . . . . . .. .
English
Banda 31st August 1788 Due 730: 24: —. Gerrardus Theodorus Warijtemaar. -- 1691: 4:–. Gerrit Bouwer 1165: —. — I: M: Kulk 450: 10: —. Joh: Fred: Beneken 911: 19. —. 442. 15: — 2440: 40 —. Carel Iohannes Hander 491. 44: —. 143: 47: — 3143. 1194: 33 –. Joh: Mart: van den Broeke 117:18:— 1978. 309. 28:— 973. — —. I: E: van den Broeke 112: 3:—. 716:1 31:14:— 359. 10: —. Iohannes Veerman 90: 14:—. 25: 2:— 57 331: 19 —. Adrianus Gilbertsz 2302. 360: 15: —. 100. 29 — 1068: 18 —. Widow Louis Welman 781. 122. 11:— 42. 12. —. 369. 11. —. I: M: van den Broeke 193 30. 9. -. 8. 29. — 153. 33. –. Joost Poolman Cornelisz 4537: 718: 5: —. 302. 3. —. 1536: 14. —. Widow Petrus van den Broeke 2066. 323. 17: —. 157. 14:— 571: 14. —. Widow Octavia ten Broeke 1258. 196. 42. -. 88. 4: —. 972. 31. –. Iohannes Boudewijnsz 2426. 379. 34: —. 169. 2. - 951. 14. —. Ant: Iudocus Groeneveld 511. 79. 46: —. 36. 15: — 175: 12. —. Thomas van der Moor 1361. 213. —. — 320. 33 —. Fredrik Iansz 85. 14: —. 287. 44: 43. —. 34: 35. —. 176. 19. –. Widow Evertsz 260. 40. 32. –. 11. 45: —: 112. 7. —. Widow Rijke 79. 32. —. 507. 28. 30 — 170. 12. —. Lucas Isaacsz 33. —. —. 211. 23. 6: —. 132. 31. —. Iasper Iansz 51. 15: —. 328. 22: 17. –. 312. 1. —. Abraham Thobiasz 37. 1. —. 236. 22. 32. —. 99 —. —. David Davidsz 18. 15. —. 66. 6. 27. — 75. 34:— L: 2: Pievis 363. 36. —. 2324. 151. 20 — 568. 38. –. Widow Camp 83. 12. —. 532 27. 8. — 128. 28. —. [illegible] Leuning 125: 32. —. 803. 35. 27. — 154. 14. —. Guilliam Iambroes Total Rds 2782. 47. — lb: 45695 Rds 7152. 6: —. If now the mace were calculated at 12 stuivers then 45695 lb would amount to - - - - - - - - - Added the nutmeg money. 346. 32. —. 42: 12:—. 5823. 1122: 12:—. 17384. 24. -. 2782. 47. —. Together in spice revenues Rds 14203: 19. —. 1 Compared against the general charges and expenses 2: 17384. 24:— thus the charges surpass the revenues by an amount of Rds 3181: 5:— . . . . . Rds 11420: 20. —. 136: broken - 2278: lb: from Waijer 6639: duc: 70 9/80: Rds 18: 5:— - - - - - 4: 7/80: 7: 35: —: Counts duc: 74: 1½: Rds 25: 40: —: -. 7. 3/20 12: 28: —: remainder duc: 67: 1/20 Rds 13: 12:—. duc: 58: 17/80 Rds 97: 3:—. - - - 3: 3/80 9: 9:—. Counts -. duc: 63: 34: Rds 16: 12:—: Deduct the 10th - 6 3/8: 10: 30:—. Remainder 57: 3/8: 95: 30: —. 5491: lb: from Revengie 4674: lb: good - - - - duc: 48: 29/60 Rds 81: 13: 8: 817: broken - - - - - - - 4: 7/80 7:5:—. Counts duc: 5: 1/32: Rds 88: 18: 8: Deduct here the 10th 5: 3/10: 8: 40: —. Remainder . . . 47. 17/160 79: 26: 8: . . . . p. —. 19/60 1: 8: 8: Money duc: 23: 4/80 Rds 38: 20: 8: Deduct the 10th 2: 9/160 3: 40: 8: Remainder 20: ¾: 34: 28: —. from Ourien A: 1126: lb: good - duc: 11: 4: Rds 19: 28: —: 417: broken - - -. 2 7/40: 3: 30:—. Counts percent 13: 3/40 Rds 23. 18:—. Deduct here the 10th - - - 1. 7/80: 2: 15:—. Remainder 12 3/80 20: 43:— duc: 206 1/32: Rds 43. 43: 8: 2142: lb: good - - - - - duc: 22: 7/20 Rds 37: 12:—. Total. Cashier cash to the undermentioned persons as much as stated for 23631: lb: sorted nutmegs, then lb: broken for the 7: 8 percent, as on a receipt sorted by their High Excellencies to the servants has been assigned to, amounting to a sum of three three and forty stuivers, and eight pennies: calculating two and thirtieth milled new Netherlands ducats 7680: lb: from Nassauw 6791: lb: good 889: broken - Deduct the 10th - lb: from Hollanden 5581: lb: good - 1058: broken - 109. 27:— lb: 2355: Rds 368: 29:—. Expenses Rds the and Purchases at Nutmegs 445: 2: — 7170: 71: 9:— 22 729. 15: Mace Rds 1543:
Dutch transcription
Banda 31:e Augtstus 1788: Gij 730: 24: —. Gerrardus Theod„s warijtemaar. -- 1691: 4:–. gerrit Bouwer 1165: —. — I: M: Kulk 450: 10: —. Joh: Fred: Beneke„ 911: 19. —. 442. 15: — 2440: 40 —. Carel Iohannes Hander 491. 44: —. 143: 47: — „ 3143. 1194: 33 –. Joh: Mart: van den Broeke 117:18:—„ 1978. „ 309. 28:— 973. — —. I: E: van den Broeke 112: 3:—. 716:1 31:14:— 359. 10: —. Iohannes veerman „ 90: 14:—. 25: 2:— 57 331: 19 —. Adrianus gilbertsz 2302. „ 360: 15: —. 100. 29 —„ 1068: 18 —. wed„e Louis Welman 781. „ 122. 11:— 42. 12. —. „ 369. 11. —. I: M: van den Broeke 193„ 30. 9. -. 8. 29. — 153. 33. –. Ioost Poolman Cornelisz 4537: „ 718: 5: —. 302. 3. —. „ 1536: 14. —. wed„e P„s van den Broeke 2066. „ 323. 17: —. 157. 14:—„ 571: 14. —. wed„e octavia ten Broeke 1258. „ 196. 42. -. 88. 4: —. „ 972. 31. –. Iohannes Boudewijnsz 2426. „ 379. 34: —. 169. 2. -„ 951. 14. —. Ant: Iudocus groeneveld 511. „ 79. 46: —. 36. 15: —„ 175: 12. —. Thomas van der Moor 1361. „ 213. —. — 320. 33 —. Fredrik Iansz 85. 14: —. „ 287. „ 44: 43. —. 34: 35. —. „ 176. 19. –. weduwe Evertsz 260. „ 40. 32. –. 11. 45: —:„ 112. 7. —. wed„e Rijke 79. 32. —. 507. „ 28. 30 — „ 170. 12. —. Lucas Isaacsz 33. —. —. 211. „ 23. 6: —. „ 132. 31. —. Iasper Iansz 51. 15: —. 328. „ 22: 17. –. „ 312. 1. —. Abraham Thobiasz 37. 1. —. 236. „ 22. 32. —. „ 99 —. —. David Davidsz 18. 15. —. 66. „ 6. 27. — „ 75. 34:— L: 2: Pievis 363. 36. —. 2324. „ 151. 20 —„ 568. 38. –. wed„e Camp 83. 12. —. 532„ 27. 8. —„ 128. 28. —. _„o Leuning 125: 32. —. 803. 35. 27. — „ 154. 14. —. guilliam Iambroes Sommeert Rd„s 2782. 47. — lb: 45695 rd„s 7152. 6: —. Jndien nu de foelie gereekent wiert teegens 12: stijr dan souden 45695: lb: be„ „loopen - - - - - - - - - Bij gevoegd 't nooten geld. 346. 32. —. 42: 12:—. 5823. „ 1122: 12:—. 17384. 24. -. „ 2782. 47. —. Tezamen aan specerij in komsten rd„s 14203: 19. —. 1 vergeleeken teegens de generale Lasten en ongelden 2: „ 17384. 24:— soo surpasseeren de Lasten d' in komsten een bedragene rd„s 3181: 5:— . . . . . Rd„s 11420: 20. —. 136: „ stukkende - 2278: lb: van waijer 6639: duc: 70 9/80: rd„s 18: 5:— - - - - - „ 4: 7/80: „ 7: 35: —: Teld duc: 74: 1½: rd„s 25: 40: —: -. „ 7. 3/20 „ 12: 28: —: 67: 1/20 rd„s 13: 12:—. rest duC: duc: 58: 17/00 rd„s 97: 3:—. - - - 3: 3/80 „ 9: 9:—. Teld. -. duc: 63: 34: rds16: 12:—: 10: 30:—. -„ 6 3/8:„ Hier op de 10:e Rest „ 57: 3/8: „ 95: 30: —. 5491: lb: van Revengie - - duc: 48: 29/60 rd„s 81: 13: 8: 4674: lb: goede - - 7:5:—. - - - - - - „ 4: 7/80 „ 817: „ stukkende - Teld duc: 5: 1/32: rd„s 88: 18: 8: hier op r de 10„do 5: 3/10: „ 8: 40: —. rest. . . „ 47. 17/160 „ 79: 26: 8: . . . . p. —. 19/60 „ 1: 8: 8: 23: 4/o0rd„s 38: 20: 8: Geld duc: 2: 9/160 „ 3: 40: 8: rest „ 20: ¾: „ 34: 28: —. hier op de 10„e van ourien A: duc: 11: 4: rd„s 19: 28: —: 1126: lb: goede - - -. „ 2 7/40: „ 3: 30:—. „ stukkende - 417: Felt prc:t 13: 3/40 rd„s 23. 18:—. - - - 1. 7/80: „ 2: 15:—. hier ofr de 10„de rest 12 3/00 „ 20: 43:— duc: 206 1/52: rd„s 43. 43: 8: 2142: lb: goede - - - - - diac: 22: 7/20 rd„s 37: 12:—. Sommeert. Cassier cassa aan d' onderstaande Persoonen so veel als d staat voor 23631: lb: gesorteerde noten, dan lb: stukkende voor de 7: 8 precento, als op een ontfan„ gesorteerde door haar hoog Edelheedens aan de dienaa„ aan zijn toegelegd, bedragende Eene somma van drie drie en veertig stx„s, en agt penn: bereekende Twee en dertigste gecartelde nieuwe neederlandse duca„ 7680: lb: van Nassauw 6791: lb: goede 889: „ stukkende - hier of de 10:de - lb: van hollanden 5581: lb: goede - 1058: „ stukkende - 109. 27:— lb: 2355: rds 368: 29:—. Ongelden Rd„s de en Inkopen ten Nooten 445: 2: — „ 7170: 71: 9:— 22 729. „ 15:„ Foelie „ . Rd„s 1543: . .
English
Banda the 31st August 1773: 730: 24: —. Gerrardus Theodorus Waijtenaar. - 1691: 4:—. Gerrit Bouwer 1165: —. — I: M: Kulk 450: 10: —. Joh: Fred: Beneke 442. 15: — 2440: 40 –. Carel Johannes Hander 143: 47: — and 3143: and 491: 44:— 1194: 33 –. Joh: Mart: van den Broeke 117:18: — and 1978. and 309. 28:— 973. —. —. I: E: van den Broeke 716: and 112: 3: — 31:14:— 359. 10: —. Johannes Veerman 25: 2: — and 577: and 90: 14:— 331: 19 —. Adrianus Gilbertsz 2302 and 360: 15:— 100. 29 — and 1868: 18 —. Widow Louiss Welman 781. and 122. 11:— 42. 12. —. and 369. 11. —. I: M: van den Broeke 193 and 30. 9. — 8. 29. — and 153. 33. –. Joost Poolman Cornelisz 4537. and 710: 5: — 302. 3. —. and 1536: 14: —: Widow Petrus van den Broeke 2066. and 323. 17: — 157. 14:— and 571: 14. —. Widow Octavia ten Broeke 88. 4: –. and 1258. and 196. 42. - 972. 31. –. Johannes Boudewijnsz 2426. and 379. 34: — 951. 14. —. Ant: Judocus Groeneveld 169. 2. - and 511. and 79. 46: — 36. 15: — and 175:12. —. Thomas van der Moor 213. —. — 1361. and 85. 14: —. 320. 33 —. Fredrik Jansz 44: 43. — 287. and 34: 35. —. and 176. 19. –. Widow Evertsz 40. 32. — 260. and 11. 45: —. 112. 7. —. Widow Rijke 79. 32. — 507. and 28. 30 — and 170. 12. —. Lucas Isaacsz 33. —. — 211. and 23. 6: —. and 132. 31. –. Jasper Jansz 51. 15: — 328. and 22:17. —. and 312. 1. —. Abraham Thobiasz 37. 1. — 236. and 22. 32. -. and 99 —. —. David Davidsz 18. 15. — 66. and 6. 27. — and 75. 34:— L: 2: Pievis 363. 36. — 2324. and 151. 20 — and 568. 38. —. Widow Camp 83. 12. — 532 and 27. 8. — and 128. 28. —. Jo Leuning 125: 32. — 803. and 154. 14. —. Guilliam Jambroes Totals Rds 2782: 47. —. lb: 45695. Rds 1152. 6:— If now the mace were calculated at 12 stivers then 45695 lb would amount to Rds 2782. 47. — Added the nutmeg money Total in spice revenues Rds 14203: 19. — 18 Compared against the general charges and expenses at Rds 17384. 24:— thus the charges surpass the revenues by an amount of Rds 3181: 5:— amounting to Rds 11420: 20. — 112 5823. and 911:19. – 35. 27. — and 17384. 24. –. 346. 32. — 42: 12:—. 109: 27: — lb: 2355 6 Cashier Cash to the below-mentioned persons as much as is stated for 23631 lb sorted nutmegs, then broken for the 7 percent as upon a receipt of sorted by Their High Honours to the servants have been allocated, amounting to a sum of three forty-three stivers, and eight pennies calculating two and thirtieth milled new Netherlands ducats 7680 lb of Nassauw 6791 lb good 889 broken - thereof the 10th lb of Hollanden 6639: 5581 lb good 1058 broken - 2278 lb of Waijer 2142 lb good - 136 broken - duc: 70: 9/8: Rds 18: 5:— - . . . - 4: 7/80: 7: 35: —: Counts duc: 74: ½: Rds 125: 40: —. 7. 1 3/20 12: 28: —: Remainder duc: 67: 13/20 Rds 13: 12:—. duc: 58: 179/00 Rds 97: 3:—. 3: 3/80 9: 9:—. Counts duc: 63: 34: Rds 106: 12:—: 6 3/8: 10: 38:—: Thereon the 10th Remainder 57: 3/8: 95: 30: —. 5491 lb of Revengie duc: 48: 29/60: Rds 81: 13: 8: 4674 lb good - - - - - - 4: 2 7/80 7: 5:—. 817 broken - 53:1/32: Rds 88: 18: 8: Counts duc: 5: 3/16: 8: 40:—: Thereon the 10th Remainder 47: 17/60 79: 26: 8: duc: 22: 7/20 Rds 37: 12:—. 1 13/160 1: 8: 8: 23: 40 Rds 38: 20: 8: Amounts to duc: 2: 9/160 3: 40: 8: Remainder 20: ¾: 34: 28:—. Thereon the 10th of Ourien A: duc: 11: ¾: Rds 19: 28:—. 43: 1126 lb good - 2 7/40: 3: 30: —. broken - 417: 13: 3/40 Rds 23: 18:—. Counts duc: 2: 15:—. Thereof the 10th Remainder 12 9/00 20: 43:—. Totals - - - duc: 206: 1/ : Rds 3: 3: 8: - . and 1. 33/80: 1 Expenses Rds Nutmeg and costs 368: 29: — 7 2215: 729. 445: 32: — Rds . - - - .. . List
Dutch transcription
Banda den 31:e Augustus 1773: 730: 24: —. Gerrardus Theod„ waijtenaar. - 1691: 4:—. gerrit Bouwer 1165: —. — I: M: Kulk 450: 10: —. Ioh: Fred: Beneke 442. 15: — 2440: 40 –. Carel Iohannes Hander 143: 47: — „ 3143: „ 491: 44:— 1194: 33 –. Joh: Mart: van den Broeke 117:18: —„ 1978. „ 309. 28:— 973. —. —. I: E: van den Broeke 716:„ 112: 3: — 31:14:— 359. 10: —. Iohannes veerman 25: 2: —„ 577: „ 90: 14:— 331: 19 —. Adrianus gilbertsz 2302 „ 360: 15:— 100. 29 —„ 1868: 18 —. wed„e Louiss Welman 781. „ 122. 11:— 42. 12. —. „ 369. 11. —. I: M: van den Broeke 193„ 30. 9. — 8. 29. —„ 153. 33. –. Ioost Poolman Cornelisz 4537. „ 710: 5: — 302. 3. —. „ 1536: 14: —: wed„e P„s van den Broeke 2066. „ 323. 17: — 157. 14:—„ 571: 14. —. wed„e octavia ten Broeke 88. 4: –. „ 1258. „ 196. 42. - 972. 31. –. Iohannes Boudewijnsz 2426. „ 379. 34: — 951. 14. —. Ant: Iudocus geroeneveld 169. 2. -„ 511. „ 79. 46: — 36. 15: —„ 175:12. —. Thomas van der Moor 213. —. — 1361. „ 85. 14: —. 320. 33 —. Fredrik Iansz 44: 43. — 287. „ 34: 35. —. „ 176. 19. –. weduwe Evertsz 40. 32. — 260. „ 11. 45: —. 112. 7. —. wed„e Rijke 79. 32. — 507. „ 28. 30 — „ 170. 12. —. Lucas Isaacsz 33. —. — 211. „ 23. 6: —. „ 132. 31. –. Jasper Iansz 51. 15: — 328. „ 22:17. —. „ 312. 1. —. Abraham Thobiasz 37. 1. — 236. „ 22. 32. -. „ 99 —. —. David Davidsz 18. 15. — 66. „ 6. 27. — „ 75. 34:— L: 2: Pievis 363. 36. — 2324. „ 151. 20 —„ 568. 38. —. wed„e camp 83. 12. — 532„ 27. 8. —„ 128. 28. —. _„o Leuning 125: 32. — 803. „ 154. 14. —. guilliam Jambroes Sommeert Rd„s„ 2782: 47. —. lb: 45695. rd„s 1152. 6:— Jndien nu de foelie gereekent wiert teegens 12: stix dan souden 45695: lb: be„ „ 2782. 47. — Bij gevoegd 't nooten geld . -. Tezamen aan specerij in komsten rd„s 14203: 19. — 18 vergeleeken teegens de generale Lasten en ongelden a: „ 17384. 24:— soo surpasseeren de Lasten d' in komsten een bedragenva rd„s 3181: 5:— „loopen. . . . . . . . . . . . . . . . . Rd„s 11420: 20. — 112 5823. „ 911:19. – 35. 27. —„ 17384. 24. –. 346. 32. — 42: 12:—. 109: 27: — lb: 2355 6 Cassier cassa aan d' onderstaan de Persoonen so veel als d staat voor 23631: lb: gesorteerde noten, dan tee stukkende voor de 7: precento als op een ontfan„ gesorteerde door haar hoog Edelheedens aan de dienaa„ aan zijn toegelegd, bedragende Eene somma van drie drie en veertig stxr, en agt penn: bereekende Twee en dertigste gecartelde nieuwe neederlandse duca„ 7680: lb: van Nassauw 6791: lb: goede= 889: „ stukkende - hier of de 10.„de lb: van hollanden 6639: 5581: lb: goede- 1058: „ stukkende - 2278: lb: van waijer 2142: lb: goede - 136: „ stukkende - duc: 70: 9/8: rd„s 18: 5:— -. . . - „ 4: 7/80: „ 7: 35: —: Teld duc: 74: ½: rd„s 125: 40: —. „ 7. 1 3/20 „ 12: 28: —: 67: 1320 rd„s 13: 12:—. rest duC: duc: 58: 179/00 rd„s 97: 3:—. 3: 3/80 „ 9: 9:—. Teld. -. dic: 63: 34: rd„s 106: 12:—: „ 6 3/8: „ 10: 38:—: Hier op de 10:de Rest „ 57: 3/8: „ 95: 30: —. 5491: lb: van Revengie -duc: 48: 29/60: rd„s 81: 13: 8: 4674: lb: goede - - - - - - „ 4: 2 7/80 „ 7: 5:—. 817: „ stukkende - 53:1/32: rd„s 88: 18: 8: Teld duc: o 5: 3/16: „ 8: 40:—: hier opr de 10„e rest. - . „ 417: 17/60 „ 79: 26: 8: -. . diac: 22: 7/20 rd„s 37: 12:—. . . . p —. 1 13/160 „ 1: 8: 8: 23: 4oord„s 38: 20: 8: Geld duc: - 2: 9/160 „ 3: 40: 8: rest „ 20: ¾: „ 34: 28:—. hier op de 10„e van ourien A: duc: 11: ¾: rd„s 19: 28:—. 43: 1126: lb: goede - - -. - „ 2 7/40: „ 3: 30: —. „ stukkende - 417: 13: 3/40 rd„s 23: 18:—. Helb PnC: 2:15:—. hier of de 1„de rest 12 9/00 „ 20: 43:—. Sommeert - - - duc: 206: 1/ : ds 3: 3: 8: - . n 1. 33/80:„ 1 Ongelden Rd„s No en ko 368: 29: — 7 2215:„ 729. „ 445: 32: — „ Rd„s . - - - .. . Lijsie
English
Banda the 15th of The Honorable and Esteemed Lord Governor Honorable Chief Administrator Fiscal Merchant at Poeloaij Commanding Lieutenant 4: — Secretary of Police Schoerm Resident at Waijer 3: — Garrison Bookkeeper 3: — Resident at Durien 3: — van Oort The Lieutenant of Querieke Rds 1: 23: 8: Wendzel Overseer of the Artillery Dirk Kleijn The following Bookkeepers in Employment Trade transfer clerk 4: 37: —. To 8 officers 4: — Ensign Oosterman 1: 23: 8: Steenhart 1: 23: 8: The First Sworn Clerk Rds 4: 37: —. Pay clerk 4: 37: —. Shopkeeper 4: 37: —. Whereof Hollandia Revengie Waijer Ourien Drawn up signed Js Hageman lower Agreed was signed Is Banda-Nassauw the 11th of May 1773. was signed I: Pelters in the margin 756 597 286 from Nassauw for 890 lb nutmegs Counts ducats 178: 17/40 Rds 97: 10: —. 15: 32: —. 3/80 13: 7: — 7: 7/80 10: 18: — 6: 9/40 4: 47: —. 279/80 2: 34: 8: 1: 109/160 1 Sum ducats 206: 17/32 Rds 343: 13: 8: Cashier 4: 37: —. 14: 5/16 23: 41: — For the 1 percent on the shipment Rds 46: 33: 8: 1: 23: 8: 7: 9/20 11: 44: —. 1: 23: 8: 1: 23: 8: 1: 23: 8: 1: 23: 8: 42 percent 14 For 16115 lb nutmegs being that which the 6 percent on the shipment of the Nutmegs the Honorable administrators have allocated, amounting to a Fifty-two Rixdollars and Eleven stuivers, these fifty-seven and twenty-eightieths calculated provision of the 534 4: 350: 9/16 Rds 3: 31: —: Honorable Lord Governor Rds 41: 39: 8: 41: 39: 8: ducats 50: 7/8 Rds 3: 31: —. Honorable Chief Administrator 4539 lbs from Hollandia to the Honorable and Esteemed Lord ducats 33: 7/160 Rds 56: 3: — Revengie. 358 1/2 The Honorable and Esteemed Lord Rds 28: 1: 8: 33: 7/160 56: 3: —. Merchant at Souloaij 28: 1: 8: ducats 16: 1/160 Rds 26: 41: 8: 1716 lb from Waijer The Honorable and Esteemed Lord Rds 13: 28: 12: 13: 20: 12: 16: 13/160 26: 41: 8: Resident at Waijer 8: 1/160 Rds 14: 29: 8: 934 lb from Ourien ducats The Honorable and Esteemed Lord Rds 7: 14: 12: 7: 14: 12: 1/160 14: 29: 8: Resident at Ourien Ducats 15: 17/80 Rds 2: 1: — Sum. Banda Nassauw on this day 11th of May 1773. was signed I: Pelters drawn up to the side signed Js Hageman lower Agreed Js Hageman; 42: 5/8 71: 2: —. 8: 8: 297 3: 156 Hageman. Banda the 31st of August 1773 Cashier Banda petty cash account to the specified list under each name 11245 lb good, and 1515 lb broken Lot of 19499 lb sorted to a means of subsistence hundred and eighty-seven rixdollars lb from Nassauw 6137: ducats 58: 27/80 Rds 97: 11: 5591 lb good 2: 7/20 4: 36: —: 546 broken Counts ducats 61: 3/16 Rds 101: 17: —. deduct the 10th 6: 3/160 10: 9: 8: remainder ducats 55: 1/160 Rds 91: 37: 8: from Hollandia 2633 lb ducats 21: 1/10 Rds 36: 24: —. 2099 lb good 534 broken 2: 27/32 4: 30: 8: Counts ducats 24: 1/160 Rds 41: 6: 8: deduct the 10th 2: 1/32 4: 5: 8: remainder 22: 7/80 37: 1: —. Counts ducats 16: 3/160 Rds 27: 10: 8: Deduct the 10th 1: 1/160 2: 34: 8: remainder 14: 7/10 24: 24: —. from Ourien 793 lb ducats 7: 1/32 Rds 12: 1: 8: 692 lb good 101 broken 3/40 42: —. Counts ducats 7: 19/160 12: 43: 8: deduct the 10th 1: 13: — remainder 6: 17/160 11: 30: 8: ducats 112: 7/160 Rds 187: 41: broken 3/80 1: 5: — 1502 lb good ducats 15: 1/160 Rds 26: 5: 8: etc. to esteemed administrators garrison bookkeeper Secretary of Police To 7 officers. Schoerin Dirk Kleijn Steenhaut. The following bookkeepers in Employment The First Sworn Clerk Rds 3: 15: —. ƒ. Pay Cashier and shopkeeper Counts The 1 percent to the administrators on the shipment with Rds 25: 22: 8: as follows: from Nassauw for 720 lb ducats 7: 19/32 Rds 12: 31: 8: Hollandia 273 2: 17/20 4: 36: —. Revengie 182 1: 9/10 3: 8: —. Waijer 189 1: 3/32 3: 13: 8. Ourien 93 1/32 1: 29: 8: 15: 1/32 25: 22: 8: Sum ducats 112: 57/160 Rds 187: 41: — Banda Nassauw on this day 18th of August 1773: was signed I: Pelters, drawn up at the side signed Js Hageman lower Agreed was signed Js Hageman; Trade transfer clerk 3: 15: —. The Lieutenant of Querieke Rds 44: 8: Resident at Ourien 3: — 2: 47/160 4: 41: 8: Ensign van Oort 44: 8: Wenzel 44: 8: 44: 8: Overseer of the artillery 44: 8: 3: 19/160 6: 23: 8: 44: 8: 44: 8: 3: 15: — 3: 15: —. 7: 7/20 13: 12: —. ducats 97: 9/160 Rds 162: 18: 8: 2: 107/160 4: 41: 8: 3: — 2: 147/160 4: 41: 8: 4: — 3: 77/160 6: 23: —. 3: — 2: 17/160 4: 11: 8: 42 percent ducats 40: 7/8 Rds 68: 6: — 14: — 13: 3/5 22: 32: —. 8: — 7: 31/40 12: 46: —. 8: — 7: 31/40 12: 46: —. Rds 169: 100: 8 from Waijer 1630 Counts together. cashier 128 Ourien 4: — 3: —
Dutch transcription
Banda den 15: k van Den wel Edelen agtb: heer gouverneur E: hoofd administrateur.-. Fiscaal - . koopman te Poeloaij- commandeerende Lieutenant - - - - 4:— secretaris van politie- schoerm - - - - - Resident op waijer - - - - - - - - 3: — guarnisoen boekhouder - - - - - - 3: — Resident op durien. . . . . . . 3. _„o „ van oort - - - - den Lieutenant van querieke. . . . . . . . Rd„s 1: 23: 8: wendzel - - - - - opsigter der artillerij. -- - - „ dirk kleijn - - - - - - - - „ De volgende Boekhouders in Emploij negotie overdrager - - - - - - - - „ 4: 37: —. Aan 8: officiers - - - - - - - - „ 4: _„o vaandrig oosterman - - - - - - - - „ 1. 23: 8: steen hart: . . - - - . „ 1: 23: 8: den eerstgeesw: clercq. . . . . . . . rd„s 4: 37:—. zoldij _„o - - - - - - - „ 4: 37. —. winkelier - - - - - - - - „ 4: 37: —. Waar „ holtandia - - - „ „ Revengie- waijer -- ourien- opgemaakt /:getekent:/ J„s Hageman /:Lager:/ Aecordeert /:was getekent:/ I„s Banda - Nassauw den 11:e meij 1773. /:was getekent:/ I: Pelters in margine 756:„ 597: „ 286. „ van nassauw - - - voor 890 lb: - noten - - - - Teld - - - duc: 178: 17/40. ld:s 97: 10:—. 15: 32:—. 3/80 „ 13: 7: — 7: 7/80: „ 10: 18. — 6: 9/40: „ 4: 47: —. 279/80. „ 2: 34: 8: 1. 109/60 „ 1 Somma - - duc: 206: 17/32: rd„s 343: 13: 8: Cassier - - - - - - - - - „ 4: 37: —. „ 14: 5/16: „ 23: 41:— voor 't 1: precent op den Afscheep. . . Rd„s 46: 33: 8: 1: 23: 8: „ 7. 9/20: „ 11: 44: —. 1: 23:8: 1:23: 8. . . „ 1: 23: 8: - . - „ 1: 23: 8: 42: pre 14. voor 16115: lb: nooten mutschaten zijnde het geene dias 6: procento op den afscheep der Nooten Den wel dministrateurs toegelegt hebben, bedragende een Twee en vijftig Rijxsdaalders en Elf stuijvers, deree„ vijftig seheven en twintig Tachentigste n: n: gecar„ strek der 534 4: 350: 9/16: rd„s 3: 31: —: Sue tb: heer gouverneur - - - - - Rd„s 41: 39 8: W - - - -„ 41:39 8: due 50: 7b: rd„s 3: 31: —. E: hoofd administratteur - - - 4539 lb:s van hollandia aan den wel Ed: agtb: heer - - - - - - duc: 33 7/00 rd„s 56: 3:— Revengie. 358½½„ Den wel Ed: agtb: heer. . . . . . . . R2d„ 28: 1: 8: 33 7/00 „ 56:3:—. koopman tot Souloaij - - - - - - -. - „ 28: 1: 8: - - - duc: - 16: 1/100 rd„s 26: 41: 8: 1716: lb: van waijer - - Den wel Ed: agtb: heer. . . . . . . . rds 13:28: 12: 13: 20: 12: „ 16: 13/60 „ 26: 41: 8: resident tot waijer 8 1/160 rd„s 14: 298: 934: lb: van ourien - - - duc: Den wel Edelen agtb: heer. . . . . . . . . rd„s 7: 14:12: -. - - „ 7: 14:12: 1/160 „ 14: 29: 8: resident op ourien- t .Du : 15: 17/0 d„s 2:1:— Somma. Banda Nassauw adij 11:' meij 1773. /:was getekent:/ I: Pelters ter zeijde opgemaakt /:getekent:/ J„s Iageman /:lager:/ secordeert J„s Hageman; 42: 5/8: „ 71: 2:—. - 8: 8: 297 - . .. 3: - „- - - - „- „ „- - - - - - - - - - - . e „ „ 156: „ .„ Hageman. „ . „ da. den 31 Cassier gus tund: 177 Banda p: kleene geldcassa aan dersaa de ider naam gespecificeerde staat 11245: lb: goede, en 1515: lb: stukken Parthij van 19499: lb: gesorteerde ren tot een middel van bestaan hondert seeven en Tachentig rijs ksda lb: van Nassauw 6137: duc: 58: 27/80 rd„s 97: 11: 5591: lb: goede- / 2: 7/20: „ 4: 36:—: 546: „ stukkende - Teld duc: 61: 3/16: rd„s 101: 17: —. . „ 6: 3/160 „ 10: 9: 8: hier of de 10„de- -- 55: 1/160rd„ 91: 37: 8: rest duC: van hollandia 2633: lb: - duc: 2: 1/10: rd„s 36: 24: —. 2099: lb: goede - - 534: „ stukkende. . . . . . „ 2: 27/32: „ 4: 30: 8: Teld. - duc: 24: /16ord„o 4:6: 8: „ 2: 1/32: „ 4: 5: 8: hier afde 10d„o rest. „ 22: 7/80: „ 37: 1:—. Teld. duc: 16: 3/60 rd„s 27: 10: 8: Hier af de 10„de - - „ 1: 1/100 „ 2: 34: 8: rest. „ 14: 7/10: „ 24: 24:—. van ourien 793: lb: - . duc: 7: 1/32: d„s 12: 1: 8: 692: lb: goede „ stukkende - - - - - „ —. 3/40 „ —. 42: —. 101: Teld. -. du C: 7. 19/160 „ 12: 43: 8: te 1: 13:— hier af de 10„de rest „ 6: 17/60 „ 11: 30: 8: duc: 112: 700 rd„s 187: 41: „ stukkende - - - - - — 3/80 „ 1: 5: — 1502: lb: goede - - - duc: 15: /00rd„ 26: 5: 8: &c:a aan gtb: straten khouder -- guarnisoen boe Secretaris van Politie - Aan 7: officiers. „ schoerin- - „ „ dirk kleijn.. „ steenhaut. De volgende boekhouders in Emploij den eerstgesw: Clercq. . . . - . . . rd„s 3: 15: —. ƒ. - zoldij - Cassier en winkelier -- Teld- Het 1: procent aan d'administrateurs op den afscheep met rd„s 25: 22: 8: als. rd„s 12: 31: 8: van nassauw voor 720: lb: duc: 7: 19/32:- „ hollandia „ 273: „ „ 2: 1 7/20. - - - „ 4: 36: —. „ 3: 8. —. 1. 9/10. revengie - - „ 182. „ „ 189 „ „ 1. 3/32: - - - - „ 3: 13: 8. waijer 93. „ „ — 1/32: . . . - „ 1: 29 8: „ 15: /32: „ 25: 22: 8: duc: 112: 57/60: rd„s 187: 41:— Somma Banda nassauw adij 18: aug„s 1773: /:was getekent:/ I: Pelters, ter zeijde op„ gemaakt / getekent:/ J„s Hagemman /:lager :/ Accondeert /:was getek„t J„s Jageman; „ negotie overdrager - - - - - - - „ 3: 15: —. den Lieutenant v„n querieke. . . . . rd„s —. 44: 8: resident op ourien.- -. -. . . 3: _„o - - „ 2 47/160 „ 4: 41: 8: „ vaandrig van oort - - - - - - - - - „ —. 44: 8: „ wenzel - - - - - - - „ —. 44: 8: . „ —. 44:8: „ opsigten der artillerij.- - - - - - - „ —: 44: 8 „ 3 1 9/160 „ 6: 23: 8: - - - - - - - „ —. 44: 8: - - - - - „ — 44: 8: - - „ 3: 15:— - - - „ 3. 15: —. „ 7. 7/20: „ 13: 12:—. duc: 97: 9/oord„s 162: 18: 8: „ 2. 10 7/160 „ 4. 41: 8: . . . 3. _„o. . . „ 2 14 7/80 „ 4: 41: 8: 4: _„o. . . „ 3: 7 7/80 „ 6: 23: —. . - „ 3: _„o . . . „ 2 1: 7/100 „ 4: 11: 8: 42: poc: duc: 40: 7/8: rd„s 68: 6:— „ 14: _„o. . . . . „ 13: 3/5: „ 22: 32:—. . 8: _„o. . . . „ 7. 3 1/40: „ 12: 46: —. . . 8. _„o. . . . „ 7. 3 1/40. „ 12: 46: —. r rd:s 169: 100:8 van waijer A: 1630: Teld te samen. cossier 128: dn „ ourien „ - .- -. - - 4: _„o . 3: _„o -
English
August 1773: 35: A cashier Berward nutmegs, are paid out of the Company's petty cash fund for that which Their Right Noble Excellencies have granted to the Honorable, Esteemed administrators upon the shipment of the nuts, amounting to one hundred thirty- seven rixdollars, forty-one stuivers, and eight penningen, calcu- lating eighty-two and twenty-three thirty-seconds of milled new Netherlandish ducatons, as: lb: from Nassau costs after deduction of the tithe - - - - - duc: 4: 1/20: rds 68: 20: —. thereof to the Honorable, Esteemed Sir. . . rds 34: 10:— chief administrator - - - 34: 10: — ps 41: 1/2 rds 68: 20:—. 1637: lb: from Hollandia to the Honorable, Esteemed Sir - - - 15: 3/6. 25: 30: —. from Revengie - - - duc: 110: 9/40 rds 17: 2:—. 1049: The Honorable, Esteemed Sir. . . . . . rds 8: 25 —. merchant on Poeloaij. 8: 25:—. 10 9/40 17: 2:—. 1146: from Waijer - - - - duc: 10 10: 3/80 17: 45:—: the Honorable, Esteemed Sir. . . . . rds 8: 46: 8: --. -. - - 8: 46: 8: 10: 3/80 17: 45:—. resident on Waijer duc: 5: 29/160 rds: 8: 40: 8: 557: from Ourien-. - The Right Honorable, Esteemed Sir. . . . Rds 4: 20: —. . . . 4: 20: 8: 5: 3/160 8: 40: 8: resident on Ourien- Totalizes - duc. 82. /8r rds 74: 8: Banda Nassau, the 18: August 1773. /:was signed /:J: Pelters / in the margin/ drawn up /:signed:/ J:s Hageman //lower:/ Agrees /:was signed:/ J:b Pageman/ Before After vision 4371: For the reading A: a: de Jong zarberk S Batavia To His Right Noble Excellency Right Noble, Valiant, Most Esteemed, Wide-Ruling Lord. Petrus Albertus van der Parra, Governor-General, Along with The Right Honorable Lords Councillors of the Dutch Indies. Right Noble, Valiant, Most Esteemed, Brave, Prudent, Provident, Discreet, Most Gene- rous Lord, and Right Honorable Lords, We have communicated to Your Right Noble Excellencies the decease of the Ternatean Prince Sahamoer on Tidor in our letter of the 27: May, and take the liberty now to add to this news that the said Prince has left behind a numerous family of seven legitimate children, whom we understand are all of a good and peaceful disposition, and residing on Tidor, are regarded again as natural natives of that island. The Ternatean Prince Amirie, who retreated thither, also lives quietly and retired, but still comes here occasionally for the transaction of his affairs, which we allow to pass with connivance, since we are assured that nothing detri- mental 87 is to be feared from him, as he is well pleased that he is allowed to live on Tidor unmolested, and that the rumors of his being sent up to Batavia are gradually disappearing. The turbulent and avaricious nature of the Radja Moeda of Tidor causes us far more concern, since it is to be feared that if such a prince, of such a disposition, should come to the Government, he might well forge detrimental designs against the tranquility of these lands, and against the interests of the Honorable Company, since several incidents have already occurred to us from which we cannot conclude otherwise than that he seems to apply his intellect and judgment, with which he is by no means unblessed, solely to the formation of evil practices. In proof of this statement, we consider ourselves obliged to inform Your Right Noble Excellencies that the said Radja Moeda has not only been accused of being present at the hostile incursion that the Tidorese made on the 21st of March upon the Makianese negorij Ngoffagita, but that he is even held in suspicion of being an accomplice, and even having been present at a certain murder, which at the beginning of the month of May, on the opposite coast of Halmahera, was committed upon the wife of the bookkeeper and Quandang resident De Wolff, and upon seventeen other persons, with whom that woman had departed thither to go fishing; for notwithstanding that the King of Tidor has attested with heavy oaths that he had not the least knowledge of this case, nor of the rumors to the disadvantage of his son, before he was addressed by us on that account at the time of the conference that was held between His Highness in this castle on the 20th of May, we nevertheless doubt not that Your Right Noble Excellencies, upon the reading of the secret Resolution of the 20th of May and of the circumstances of this case appearing therein, will share the suspicion with us that the often-mentioned young king cannot by any means be cleared of that murder. We are therefore very well pleased that no further instances are being made from the Tidorese side to proclaim that Crown Prince as King, regarding which we shall respectfully await Your Right Noble Excellencies' further orders, while we take the liberty to note that, in our opinion, it would be desirable that the Tidorese for the time being ceased this intention, and made no use of Your Right Noble Excellencies' permission to let that elevation proceed; for although the old King of Tidor, through his slack governance and carelessness, is himself already much the cause of the mischief that his subjects stir up, we are nevertheless of the opinion that it would be more ser- viceable to the welfare of the Moluccas if His Highness remained in the Government for the time being, than that his eldest son, the Radja Moeda, should succeed him in these con- junctures of times. With respect to the considerations required by Your Right Noble Excellencies concerning the requested throne successors by the Kings of Ternate and Bat- jan, the first undersigned takes the liberty, con- cerning the person and the character of the Ternatean Prince Toloko, eldest son of His Highness, to set down that he is of a very somber nature, hard of hearing, of few words, and not the brightest; yet, on the other hand, he is just 89
Dutch transcription
gustus 1773: 35: A assier Berward musschaten, zijn„ Betaald uij tsComp: kleene geld Cassa ten de het geene haar hoog Edelheedens tos op den afscheep der nooten den wel Edelen agtbaren d' administra teurs hebben toegelegd beddragende eenes hondert Seeven en dertig rijksdaalders, Een en veertig stuijvers en agtpenningen beree„ „kende Twee en Tachentig en drie en Twintig Twee en dertigste ge„ Cartelde nieuwe neederlandse ducatons, als. lb: van nassauw kosten naar aftrek der Thiende - - - - - duc: 4:1/20: rd„s 68: 20: —. daar van den wel Ed„le agtb: heer. . . rd„s 34: 10:— „ hoofdadministrateur - - - „ 34: 10: — p:s 41: 1/2 rd„s 68: 20:—. 1637: lb: van hollandia aan den wel Ed: agtb: heer - - - „ 15: 3/6. „ 25: 30: —. „ van Revengie - - - duc: 110: 9/40 rd„s 17: 2:—. 1049: Den wel Ed: agtb: heer. . . . . . rd„s 8: 25 —. „ koopman op Poeloaij. „ 8: 25:—. 10 9/40 „ 17:2:—. 1146: van waijer - - - - duc: 10 10: 3/80 „ 17: 45:—: den wel Ed: agtb: heer. . . . . rd„s 8: 46: 8: --. -. - -„ 8: 46:8: „ 10: 3/80 „ 17:45:—. „ resident op waijer duc: 5: 29/160rd:s 8: 40: 8: 557: van ourien-. - Den wel Edelen agtb: heer. . . . Rd„s 4: 20: —. . . . „ 4: 20:8: „ 5: 3/160„ 8: 40: 8: resident op ourien- Sommeer t - du c. 82. /8r rd:s 74:8: Banda nassauw, den 18: Augustus 1773. /:was getekent /:J: Pelters / ter zeijde/ opgemaakt /:getekent:/ J:s Hageman //lager:/ Accordeert /:was getekent:/ J„b Pageman/ Voor Na zion 4371: Voor het opleezen A„ a: de Jong zarberk „ S Batavia Aan zijn Hoog Edelheijd Hoog Edelen Gestrengen, Groot Agtbaeren wijdgebiedende Heere. Petrus Albertus van der Parra, Gouverneur Generaal, Benevens De wel Edele Heeren Raeden van Nederlands India. Hoog Edele Gestrenge, Groot Achtbaere, Manhafte, welwijse, voorsienige, Discrete, zeer Gene¬ „reuse Heer, en welEdele Heeren, Wij hebben het afsterven van den Ternaatsen Prins Sahamoer op Tidor aan uw Hoog Edelheeden bedeelt bij onse missive van den 27: Meij, en neemen de vrijheijd thans bij deese tijding nog te voegen dat gemelde Prins een talrijke familie van seeven egte kinderen heeft nagelaaten, die wij verneemen dat alle van een goeden en vreedsaemen inborst zijn, en zig op Tidor onthoudende, als naturelle in boorlingen van dat Eiland weder aangemaakt. De aldaar geweekene Ternaatse Prins Amirie leeft ook stil en geretireert, dog komt nog somwijlen hier tot verrigtinge zijner affaires, het geen wij oogluijkende laeten Passeeren, vermits wij verseekert zijn dat 'er niets na„ „deeligs 87 hem te dugten is, als wel in zijn schik zijnde naderleijst van dat men hem naar ongemalesteerd op Tidor laat woonen, en Batavia allengs„ dat de gerugten van zijner opzen „kens verdwijnen. Radja Moeda van Het woelig en winnig naturel g, dewijl het te Tidor baarts ons vrij meer beken vreesen is, dat zoo en vorst, voor dusdaenige gesteltheijd aan de Regiering quam, deselve wel eens nadeelige desseinen voor de rust dezer landen, en tegens der belangen de E: com„ „pagnie zoude kunnen smeeden, nadien ons reets ver„ „scheijde gevallen zijn voorgekoomen, waar uijt wij niet anders kunnen opmaeken, als dat hij zijn verstand en oordeel, waar van hij gantsch niet misdeelt is, eenelijk tot het formeeren van quaade praktijken schijnt aan te„ „leggen. Ten bewijze van dit gesegde, agten wij ons gehouden uw Hoog Edelheeden kennis te geeven dat genoemde Radja moeda niet alleen betigt is geworden van praesent te zijn geweest bij den vijandelijken inval die de Tedoreesen den 21:e maart op de Macquianse Negorij Ngoffagita hebben gedaan, maar dat hij zelfs in verdenking werd gehouden van meedepligtig, en zelfs tegenwoordig te zijn geweest bij zeekere moord, die in het begin van de maand Meij, aan de overwal van Halmahera, is begaan aan de huijsvrouw van den boekhou„ „der en quandangs Resident de Wolff, en aan seventien andere persoonen, waar meede die vrouw derwaards was vertrokken om te gaan visschen; want niettegenstaande Tidors koning met swaare Eeden heeft betuijgt, dat hij van dit geval, en van de gerugten ten nadeele van zijn zoon, geen de minste kennis heeft gehad, voor dat hij diesweegens door ons is aangesprooken ten tijde van de conferentie die op den 20:e Meij tusschen zijn hoogheid in dit Munsterieden is geholuden„ gter niet off uw Hoog Edelheeden zullen bij de lecture der secreete Resolutie van den 20: Meij en van de daar bij voorkoomwende omstandigheeden geval, wel met ons in het vermoeden vallen, dat van dit meermelde Ionge koning geensints van die moord kan werden vrijgekont. Wij zijn daarom zeer wel in ons schik dat 'er van de Tidoreese zijde geene verdere instanties werden gedaan om die kroon Prins tot Koning te proclameeren. waar ontrent wij uw Hoog Edelheedens nadere ordres Eerbiediglijk zullen afwagten, terwijl wij de vrijheit neemen te noteeren, dat het onzes bedunkens te wenschen zoude zijn, dat de Tedoreesen dit voorneemen voor Eerst maar staakten, en geen gebruik maakten van uw Hoog Edel„ „hedens vergunning om die verheffing voortgang te laaten neemen. want hoewel de oude koning van Tidor door zijne slappe Regeering en agteloosheit zelfs al veel oorsaak is van de onheilen die zijne onderdaenen verwekken, zijn, wij Egter van gevoelen, dat het nog diens„ „tiger voor den welstand der Molucoos zoude zijn, zoo zijn Hoogheijd nog vooreerst aan de Regeering bleef, als dat zijn oudste zoon den Radja Moeda hem in deese con„ „junotures van tijden quam op te volgen. Met betrekking van de door uw Hoog Edelheeden gerequireerde consideraties, weegens de verzogte troons successeurs door de kooningen van Ternaten en Bat„ „ang; neemt de Eerstgeteekende de vrijheijt aan„ „gaande de Persoon en het caracter van de Ternaatse Prins Toloko, oudste zoon van zijn Hoogheit, ter neden te stellen, dat deselve van een seer somber naturie hardhorig, weijnig van spraak, en de geestigste niet is; Heij is egter aan de andere kant dit Juist 89