Inventory 3418
Japan · 615 pages · 359 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
43. 85 From Banda the 20. August 174. From Banda the 28 August 174. nutmegs to the quantity of 52595 pounds at rd.s 815: 19 through a lesser collection of 18530 lb. mace at rd.s 2900 - 15 besides the loss of 2=o 7 slaves at r.:s 9080, however in the current financial year they have not only fallen behind again by 1125 rd.s, but also their heavy mortgages have been increased by more than 6000 rd.s due to the purchase of 150 slaves. Indeed, this brief detail shows a new arrears of over 17000 rd.s, and it is also very easy to understand what detrimental influence must devolve from this upon people who previously, through the support of well-to-do perkeniers, conducted and maintained the retail trade with success, whereas on the contrary one now hears lamentations from all sides and outcries over the stagnant trade, the diminished credit, the scarcity of cash, and the fear of total ruin if some private loans had to be liquidated, all the more so since many would not be able to settle the interest without my assistance, although the latter will have to cease in order not to disadvantage myself in the highest degree through too much compassion. Besides and beyond this, one will shortly have to deal with various perkeniers just as was done with Domingo Laurensz according to the Banda resolution of the first of November 1773. However, in this critical state of affairs it is, for great and small, a particularly great fortune that the supply of grains in the Company's warehouses allows everyone, without distinction, to be provided with rice, what heavy consequences would arise from even the slightest scarcity in the coming year, if bad harvests or shipping disasters should obstruct the supply of the required quantities, if not completely frustrate it, at least the grievous effects thereof having made the first eight years of my administration very worrisome; and when I reasonably began to hope to experience within three years the pleasant effect of the recommendations for the accumulation of an eighteen-month supply, this intention was, to my great consternation, completely thwarted by the begging of the inhabitants belonging to the third class to assist them definitely just like the others, and truly this request made me all the more perplexed, since the private rice sellers likewise urged to sell their modest remaining stocks to the Amboina merchants on the most advantageous terms. Moreover, the Governor of Amboina had at that time already requested me to tacitly favor the export to that province, and in addition to this came the detrimental consequence if one wished to exclude the Ceramers and Gorammers from all export. All these diverse and pressing considerations have thus compelled me, on account of the various interests implicated therein, to take a middle course this time, consisting in this: that everyone could avail themselves of the most advantageous opportunities regarding the Ambonese, provided they kept one-third of their supply for the maintenance of the native shipping and trade, and subsequently provided the inhabitants of the third class monthly with 15 lb. per head against 30 and 40 rds.
Dutch transcription
43. 85 Van Danda den 20. Augustus 174. Van Banda den 28 Augustus 174. nooten ter quantiteijt van 52595 ponden a rd„s 815: 19 door eene mindere insaam van 18530 lb. foelie a rd„s 2900 - 15 benevens het verlies van 2=o 7 slaven a r.:s 9080 egter in het lopende boekjaar weder 1125 rd„s ten agteren geraakit sijn niet alleen maar ook hunne smare beleeningen mits den inkoop van 150 slaven ruijm 6000 rd„s ver„ hoogd geworden. Immers dit korte detail eenen nieuwe veragtering van over de 17000 rd„s aet aan meede seer faciel begrijpen welken nadeeligen invloed daar uit moet devolveeren op luiden die bevoorens door de onderstant van wel bemiddelde perkieniens den smallen handel met succes gedreeven en onderhouden hebben daar men integen deel tens van alle kanten hoort lamenteeren ende uitsonderen op de stilstande negotie op het gedaalde credit op de schaarsheijt aan contanten en op de bedugtinge voor totale nuuwe wanneer eenige particuliere beleeningen mosten worden geliquireert te meer ser veelen den interest sonder mijne adjude niet souden komen vereffenen hoe wel het laatste sal moeten ophouden ten eijnde mij selve door te veel meedoogen nutten hoogsten te benadelen buten en behalven dit men binnen kouten met verscheijde perke„ „riers sal moeten handelen even als na de bandes resolutie van den eersten november 1773 omtrent Demingo laurensz gedaan is maar is het in dese entiges gesteltenisse van sakien voor groot en kleijn een bijsondere groot geluk dat den voorraad van gaanen in sComp. pakhusen talat allesonder onderscheijt van rijt te voorsien wat saarte uijten bij eene minste kopene schaarsheyt in anns provimo wanr het sakve at slegte gewassen off schips fataliteijten den aanver der benodigde quantiteijten mogten belemmeren so met geheel frasteeren altans de droevige uitwerkselen van dien hebbende agt„ eerste jaaren van mijn bewind seer sorgelijke gemaakt en toen ik met reeden begon te hoopen binen a arie jaaren te sullen beleeven het aangenaame effect an ude aanbeveelingen tot opgaaring van een en agtien maandigen voorraad soo wierd tot mijner groote alteratie dit voorneemen ten eenemaal verijdelt door het gesmeek der inweoonders tot de derde classe gehoorig om haar even als de andere bepaaldelijk t assisteeren en voorwaar dit versoek maakte mij derte verlegener nademalen de t particuleere rijst verkoopens ins gelijken aanarongen hunne matige restanten aan de ambonse negotianten voordeeligst te verkoopen daar te boven hadde den hier gouverneur van amboina mij op dien tijd berees versogt den uitvoer na die provinue oogluikenste te favoriseeren en hier bij quam vreedens het nadeelige arivament wanneer men aecer ammers en gorommners van alle uitvoer wilde seluderen alle deste vam en lopen de bedenkelijkheeden hebben mij dan wel genoodsaakt wegens de aaar bijg'ampliceerde onderschrijven belangens ditmaal eenen mitdelweg in teslaan hierin bestande dat elken een sig van de voordealigste gelegentheeden omtrent de ambonisen konde bedienen mitseen derde van sijnen voorraad tot onder houding van de inlandse vaarten handel bewaarende en het vervolgens de ingesetenen van de derde classe smaands met 15. lb: perhooft tegend: 30 en nutte 40 rds
English
44 87 Banda, the 28th of August 1774. From From Banda, the 20th of August 1774. 40 rixdollars the last Company, which was favored in such a way that, following this arrangement, everything thus far has had an unhindered progress, whereas I, on the contrary, by severe interdicts would have given the entire community lawful reasons for complaint and displeasure in a calamitous circumstance in which everyone groans and laments over the lack of sustenance. And this notwithstanding, because of great misgivings, to persist in the proposal to adhere to this, for the reason that the aforesaid inconveniences of bad harvests as well as otherwise could demand the contrary, and this being certain, there was no counsel nor means for redress in such a pressing embarrassment to obtain grains in a place just like Banda, which can only be navigated in certain seasons of the year. Consequently, it is advisable to submit most humbly to Your Right Honorable penetrating judgment regarding the matter of the rice provisioning, to bring everything gradually back to the old footing, so that private merchants can bring in that grain in the certain expectation of sufficient profits on the one hand, and that on the other hand, through this wise rearrangement, the Company's provisions may be so increased as to be able, according to the old system, to nourish the entire community only in times of general scarcity. The remainder relating to this connected matter consists of the presentation of the general desire to be liberated from all taxes for a certain time; for my having taken it upon myself this time, according to the dictum of the Banda resolution of the 10th of July 1774, to enter into an accommodation with the leaseholders, was done solely so as not to give displeasure to the Noble, Right Honorable Lords Majors through an immediate suspension, notwithstanding that it may certainly be stated that the leaseholders will not be able to produce what was conditioned, and then I remain obliged to make up the deficit out of my own pocket, provided Your Right Honorables most humbly insist that the present general poverty may effect a temporary suspension of tolls and taxes. As regards indigenous affairs, I rejoice in the highest degree that since the removal of Commander Hambaut, no complaints have been received from Ambon nor from elsewhere concerning forbidden trade, and nevertheless all usual precautions against the same are most carefully pursued. Moreover, there is reason to hope that the bold Easterners in their frequent voyages to the South-Western Islands will also gradually be checked, now that the resident is provided with everything to unsettle them in every way with the assistance of the native regents. Then, in other respects, affairs over there are handled very well, and it appears to me from all circumstances that the man's moderate conduct benefits the dazed native immensely; at least, I can for my part testify with tranquility, having discovered through special investigations that the fatal extortions From Banda, the 20th of August 1774. extortions of the former commissaries are being annulled by him. Since the bookkeeper Hageman and these two subjects have been reared in the Company's service from early youth, and through excessive personal ambitions I have instructed them so far that they are capable of all offices here, I trust it will not be attributed to me as any offense when I petition Your Right Honorables for their promotion as junior merchants, to the end that upon vacancies they may immediately be substituted into higher office. This petition is accompanied by a second one concerning myself, namely to continue for the time being in the administration of Banda, because my transfer would certainly have the consequence of having to ruin many poor people entirely through the liquidation of their own and inherited credit. Lastly, I find myself obliged to note in a single line that I have received, directly nor indirectly, any further news of the attempt by the English to search for spice trees in these regions, according to the account given in a secret Ternate letter of the 27th of December 1773, answered by me on the 15th of April, in such manner as the annexed copy shows. I remain with inviolable respect and veneration, Right Honorable, Wide-Ruling Lord, Noble, Great Honorable Lords, Your Right Honorables' faithful and submissive servant, was signed: I. Petters. In the margin: Deijra, the 28th of August 1774. Read by: Ager Joharis Lin Orkaane Examined by 89 To His Right Honor The Right Honorable, Great Honorable, and Wide-Ruling Lord Petrus Albertus van der Parra Governor-General, together with the Honorable Lords Councilors of the Dutch East Indies Right Honorable, Great Honorable, Wise, Prudent, Discreet, Very Generous Lords, Honorable Lords! From Your Right Honorables' urgent secret missive of the 30th of November and the attached copy of the letters dispatched to Ambon on the 23rd of that month, I have understood that everything having any relation to the forthcoming Maba military expedition has been regulated in such a manner by Your Right Honorables' wise arrangements, that in my opinion one has reason to hope, under God's blessing, for a fortunate outcome of this undertaking, the more so because through the highest foresight everything has been provided for. and Annexes from Ternate since 15th of May to the end of September 1774 Incoming Secret Letters where C
Dutch transcription
44 87 Banda Den 28. Augustus 174. Van Van Banda Den 20. Augustus 174 40 rd„s het lastcomp: welgen stond begunstigt worden in voegen na dese schikking alles te dus verre eenen onbelemmerden voortgang gehad heeft daar ik in tegendeel door scherpe inten dicten de gansche gemeente wettige redenen soude gegeven hebben tot doleance ende miswoegen in eene Cataltijas omstandigheijd dat alles kermnt ende lanmiteert overgebrek aan kestiiming. En dien ong agtorele wogtens gote bedenkelijkheijt te bogen op geslooten in de propositie omme hier bij te volherden ter sake dat de voorsz: inconvementen van slegte gewassen als andersints het contrarie souden konnen vereijschen en dit gewisse esteerende was er geen raad nog midael tot redres mnene soo gest aslhot pag gmante verlegentheijd om graanen op en plaatse even als banda maar in sekere jaar getijden konnende bevaane worden bij gevolge raadsaamen aan uw hoog Edelheedens door dringene oordeel needrigst te defeneeren in het stuk den rijst ver„ streckinge alles langsamer hand weder op den ouden voette brengen op dat de particuliere handelaars dien corl kunnen anvoeren in de seekere axpertantie van toerijkende voordeelen eens deels en dat de anderen door deese wijsk herschicking den vooraad van de compagnie sodanig kome te vermerderen om na het oude fijstena alleenlijk in ood van algemeene schaarsheijd de gansche gemeente te konnen swijsigen. Het meerdere tot deese aan ten geschakkelde materie betreckelijk bestaat in de voordragt den algemeene verlangens omme voor sekere tijd van alle imposten gelibereertse te worden want dat ik deese keer na het dictamen der bandase resolutie van den 10 Juli 1714 op mij genomen hebbe met de pagters tot een acommi„ immediate dament te Treeden is eenlijk geschied omme door eene rowedierte stilstand an d' Edele hoog agtbare heeren majores geen mitwoegen tegeven niet tegenstaande met sekerheijd mag:t gemelt worde dat de bij de pagters het geconditioneerde niet sullen komnen opbrengen en dan blijve ik verpligt het ontbreekende uijtprieve beurs bij te leggen mitsdien uw hoog Edelheedens ter aller de moedigste in„ steerende dat de tegenwoordige algemeene armoed: eene temporeele stilland van tollen en imposten mag bewerken. watein betreft de Jnlandse saaken soo verblijde mij ten hoogsten dat sedert de ligtinge van den commandant hambauit ambonia nog van elders over verbooden handel gedoleert is en egter worden alle gewoone precauties tegens deselve ten nauwkeurigste vervolgt daar te boven met reden te hoopen sijnse dat de stout„ vaart moedige oosterlingen in hunne frcquente wart op de sud wetten eijlanden ook al gaande weg sullen tegen gehoudene worden nu dat den resident van alles „voorsien is omme haar met behulp van de inlandse regenten op allen hande manieren te ontrusten. Dan inandere opsigten worden de saken ginter seer wel behandelten het komt smans moderaat mij uit alle omstandigheeden te blijke dat sraands meterant gedrag den versuffen inlanden ongemenen gebeurt ten minsten soo denvsike vor mijn aandeel met gerustheijt betuigen door bijsondere na vorrschingen wo te hebben komen, ntdocke de vetaliesen restolutie henevelarijen Van Banda Den 20. Augustus 174. kinevelarijen der voormalige commissanten door hem te wrden gumileert. Daar mi dese koutenbergen den boekhouder hageman twe subjeten sin dierks van gering afte skomp: dienst aangekweekt en dor acesive eijge ambities vere hebbe g'intrneert dat se hier tot alle bedieningen bequaam sijn so ventrouwe mij tot geen misdaad te sullen worden g'atribueert wa eer ik van uw hoog Ed„s supliceeren derselver optreedingen als onderkoopliden ten eijnde sodanig bijn Cature in hogere ample terstond te worden gesurogeert. deese supplicatie is verselt van eene tweede mij selve botreffende namentlijk om voreertnog inhet bandas bewind te continueeren want mijne verplaatsing seker„ lijk ten gevolg sonder hebben om veele armoedige menschen door de liquidatie van eijge en aangeerfden creditie tenene maal te moeten ruimeeren. Laastelijk vinde mij verpligt met een enkelde regul te noteeren dat ik direct nog maireet eenige nadere tijding vernoomen hebbe van het tentamen der Engelschen om in dese contreijen specrij boomtjeste laten opsoeken na het gegeeven relaas bij een secreete ternaatse brief van den 27 xber: 173. door mij op den 15 april b'antwoordindirwegen als het annexe afschrift disigurt Ik ben met een invrolabel ontsagen veneratie /:onderstond:/ Hoog Edele wijd„ „gebiedende heer Edele groot Agtbare heeren /:lager, uw hoog Edelheedens trouwschuldige en submissie dien aer /:was geteekend:/ I: Petters /in margine:/ Deijra den 28 augustus 1774. door 't opleezen ager Joharis Lin Orkaane voor 't nazien 89 Aan zijn Hoog Edelheijd Den Hoog Edele groot Agtbaren en wijdgebiedende Heere Petrus Albertus van der Parra Gouverneur generaal benevens de wel Edele Heeren Raden van Nederlands India Hoog Edele godt Agtb: Manhasse de wije voorsienige Dis„ „creete zeere Genereuse Heeren wel Edele Heeren! uit uw hoog Edelheeden sergeende secreet Missive van den 30: November en het daar bij gevoegd afschrift aen na ambon afgevaardigde letteren van den 33 dier maand hebbe ik verstaan dat alles het geen eenige relatie heeft tot de aanstaande Mabase krijgs expeditie op dusdanigen manier door uw hoog Edelheedens wijs schikkingen is gereguleert, dat men mijns oor„ deels reeden heeft om onder gods segen op een gelukkigen uitslag van deese onder oneeming te hoopen te meer om dat door horgt denselven voorsarg in alle is vorsen en Bijlagen van Ternaten zedert 15. meij tot rlto sepz: 1774 Aankomende Secreete Brieven waar C
English
46 91 From Ternate 17 May 1774: From Ternate 17 May 1774. from which any misunderstanding or hindrance in the planned design might arise. Since Your High Nobilities have moreover been pleased to reconcile and decide the differing opinions of the Governor of Ambon and myself concerning some points which affect the aforementioned undertaking, I shall diligently apply myself to proceed in accordance with Your High Nobilities' intention. They may also rest assured that upon their departure I shall most strongly impress upon the chiefs of the expected Ternate squadron to strictly comply with Your High Nobilities' orders when undertaking the military operations and to conduct themselves according to their Instruction. Furthermore, I have the honor to inform Your High Nobilities that I wrote to Mr. van der Voort concerning the necessary matters regarding the military expedition on 27 December of last year, as well as on 12 and 25 April of this year. The copies of those dispatches accompany this letter, to which I respectfully refer; noting solely from that of 12 April how Your High Nobilities may perceive therefrom, if it pleases them, that I also reminded the said Governor to act in concert with one another in accordance with Your High Nobilities' recommendation. For this reason, I shall also strictly direct and conduct myself according to the altered Instruction and sailing orders which I still expect from Ambon and will likely receive at the first opportunity, for I firmly assume that Mr. van der Voort, when drawing up these documents, will also strictly keep in mind Your High Nobilities' arrangements regarding the time of dispatch of both small fleets, the appointed rendezvous on the north side of Obi Latoe, the chastisement of the Gebi people and the three rebellious settlements, the sparing of the inhabitants of the four aforementioned small islands, and finally the statutory punishment for those who do not heed Your High Nobilities' orders on this expedition or might happen to oppose them; just as I, for my part, shall also observe, in accordance with Your High Nobilities' desire, not to give notice of the expedition to the Tidorese court until the very moment it is to be carried out. In the meantime, I offer my humble thanks both for Your High Nobilities' care in having four or five orembaais dispatched from Ambon to the rendezvous for the service of the Ternate squadron, and for the confirmed allocation of a bark and two pantjalangs as well as twelve bronze half-pounders, all of which I await as eagerly as the crew for the military armada, since it is only too lamentable that Your High Nobilities, due to the still continuing mournful mortality of crew on the arriving ships, are once again rendered unable to dispatch the required squadron to this government. Writing on this subject, I cannot fail respectfully to note that
Dutch transcription
46 91 Van Ternaten 2 17 Meij 1774: Van Ternaten 217. Meij 1774. waar uiteenig nis verstand of hindernis in het voorgenoomen defsen soude wunnen ontstaan Dewijl uw hoog Edelheeden daar en beven hebben gelieven over een te brengen en te decideeren deverschillende gevoelen van den heer ambons gouverneur en mij oversommige poincten dewelke de bewuste onderneming betreffen sal ik mij vlijdtig toeleggindem ingevolge hoogst denselver intentie te werk te gaan die ook verseekent kunnen sijn dat ik de hoofden van het verwagte ternaatse smapldteel bij hun vertrek mede op het kwagtigste sal inprenten om uw hoog Edelheedens ordres bij het onderneemen der krijgs operatie stiptelijk na tekomen en sig aan hunne Jnstructie te gedragen. wijders hebbe ik de eere uw hoog Edelheeden te verwittigen dat ik den heer van der voort op den 27. december anni passati mitsgaders op den 12 en 25 april deeses Jaars het nodige over de krijge expeditie hebbe geschreeven gaande de afschrijften dier missiven hier nevens dus ik mij daar aan eerbiedig gedraage eenelijk uit die van den 12 april noteerende hoe uw hoog Edelheeden daar uit ais gelievende kunnen ontwaren dat ik gemelden gouverneur mede hebbe herineert om in opvolging van hoogst derselver recommandatie de concert met elkanderen te ageeren weshalven ik omij meede nauwkeurig sal rigten. en gedragen na de gealtereerde Instructie en seilagie ordre die ik nog van ambin tegemoet sie en denkelijk wel bij de eerste gelegentheijd sal ontvangen wantik stellevast dat de heer van den voort bij het formeeren deeser papieren mede stijtelijk in het oog sal houden uw hoog Edelheedens schiktingen ontrent den tijd der dipeche van de beide vlootjes de bepaalde versamelplaats aan de Noond zijde van oubi Lattoe de kastijaing der gebereesen en der drie rebellerende ne„ gorijen verschooning der inwoonders van de vier bewuste kleine eilandjes en eindelijk de gestatueerde straffe voor de geenen due uw hoog Edelheedens ordres op desen togt geen gehoor geven of sig daar tegens mogten komen te opponeeren: gelijk ik van mijn kant meede sal observeeren om in opvolging van uw hoog Edelheedens begeerte het tidoreese hof miet eerder kennis van de expeditie te geeven dan op het punt dat deselve ten uitvoer sal gebragt werden. Inmiddelen tijde legge ik soo wel mijne nedrige dankbetuiginge af voor uw hoog Edelheedens sorgvuldigheijt om viera ijf orambaijen ten dimnste van het ternaatse smaldeel van ambon na de samelplaats te laten afvaardigen als voor de vastgestelde toegeschiking van een bark en twee pantjallangs mits„ „gaders twaalf metaale halfs ponders welk een en ander ik also met verlangen te gemoet sie als de manschap van de krijge armade aangesien het maar al te beklaaglijk is dat uw hoog Edelheeden door de nog aanhoudende droevige sterfte van manschap op de uitkomende scheepen, alweder om buiten staat sijn gestelt om het benodigd es quader waar dit gouvernement aftescheepen. over dit onderwerp schrijvende kan ik niet na laten eerbiediglijk te noteeren want dat
English
4793 From Ternate, the 17th of May 1740. From Ternate, the 17th of May 1740. that I judge Your High Right Honourables are not intending to postpone the Maba military operation on account of the spice extirpation currently taking place in the aforementioned districts. If Your High Right Honourables should therefore have the Ternate squadron undertake the journey hitherward this year around north Celebes, it could easily happen that this armada might appear here while the extirpators were still busy with the work on Maba. In that case, the extirpation would not only have to be suspended, but the extirpators themselves would also have to undertake the return journey hitherward in the best possible manner. For this reason I take the liberty to inform Your High Right Honourables that, should the squadron arrive here within the period of two or three months, I shall summon the extirpators to prevent misfortune, either by the overland route from Dodingo, which can be done within six or seven days, or with the pantchiallang De Caneelboom, which lies anchored in the Maba roadstead for their service and protection. With your favourable permission I shall postpone the further reply to some points concerning Your High Right Honourables' honoured missive of 30 November until the departure of the ship Vlissingen, while in the meantime I take the liberty to express my gratification to Your High Right Honourables for your approval of many of my actions, and in particular regarding the handling of the two Sulu prahus that appeared here and at Manado in the past year. And since nothing is as pleasing to me as giving satisfaction to my high masters, this reflection will ever spur me on to help promote your wholesome orders and intentions with the utmost diligence. I also thank Your High Right Honourables for the sent charts of Maguindanao and the Philippine Islands, of which we shall make the necessary use in due time and manner. Furthermore, I have to inform Your High Right Honourables that the pantchiallang Ternaten returned from Deullot on 24 November, and the commission to the said island was accomplished reasonably prosperously, so that I am now able to provide Your High Right Honourables with a factual detailed account of the experiences of the former commissioners Hemmekam and Van den Staal. For although their activities can be seen clearly enough in the detailed daily journal currently being forwarded, I nevertheless find myself obliged to summarize some points more closely and to present our remarks concerning various matters most respectfully to Your High Right Honourables, noting initially that during the secret session of 4 December of the past year we deliberated upon the papers submitted by the commissioners and furthermore on the outcome of the commission, during which we could find nothing other than that the aforementioned servants conducted themselves on this expedition in such a manner that nothing essential can be criticized or brought against their conduct. year these
Dutch transcription
4793 Van Ternaten Den 17 Maij 174. Van Ternaten Den 17 Meij 174 dat ik oordel uw hoog Edelheeden niet van voorneemens sijn de Mabaase krijgs operatie uit testelen wegens de thans werkelijk verrigt werdende specrij estir„ patie in evengemelde destuicten bij aldien uw hoog Edelheeden daarom het ternaatse smaaldeel de reise herwaarts nog van dit Jaar bewoorden celebes om lieten aanneemen soude het al ligtelijk kunnen gebeuren dat deese armade hier quam te verschijnen, terwijl de exturpateurs nog op maba met den arbeid besig waren in welken gevalle de extirpatie niet alleen gestaakt soude moeten worden maar de extupateurs selfs ook de te rug reijse herwaarts op de best dvenlijkste wijk souden moeten aannemen weshalven ik de vrijheijd neeme uw hoog Edel„ heeden kennisset geven dat bij aldien hit es quader hier binnen den tijd van twee of drie maanden mogt arriveeren in de Astirpatenias tot voorkoming van ongeval sal op ontbieden het sij voor den landweg van dodingo, het geen binnen ses of zeven dagen kan geschieden dan wel met a pantjallang de caneelboom die tot hun dienst en beverliging op de Mabase rheede geautiert legt. De verdere beantwoording van anige poicten unteent gemeld uw hoog Edelhedes gevenureerde missive van den 30 november sal ik met gunstig verlop uitstellen tot het vertrek van het schip vlissingen terwijl ik in tusschen de vrijheijd neeme uw hoog Edelheeden mijne vergenoeging te betuigen wegens hoogst derselver goedkeuringe met veele myner verrigtingen en wel ins onderheit wegens de behandeling met de twee zullokse prauwen die in 't gepasseerde Jaar alhier en te Manado sijn verscheenen en dewijl mij niets soo behaaglijk is als mijn hooge gebiedens genoegen te geeven sal deese bedenking mij Hteers aan„ spooren om horgst derselver heilsame ordres en ootgmerken met de uitterste sorgvuldigheit te helpen bevonden an Ik bedanke uw hog Edelheden meede voor de toegesondene Maarten van Ma„ gmaanauw en de philipijnse eilanden waar van wij bij tijd en wijse het nodig gebruik sullen maaken en hebbe wijders de Heere hoogst deselve ter kennisse te brengen dat de pantjallang ternaten op den 24. november van Deullot terug gekomen en de commissie naar gemeld eiland redelijk voorspoedig is volbragt soo dat ik thans in staat ben uw hoog Edelheeden een sakelijk detail te daen van het wedervaaren der gewesene commissianten hemmekam en van den staal: want hoe wel derselver verrigtingen bij het thans overgaand uit voe„ rig dagregister duidelijk genoeg kunnen werden beoogt vinde ik mij egter verpligtom sommige pouinten wat nader te reduceeren en uw hoog Edelheden onse aanmerkingen over het een en ander op het eerbiedigste voor te houden dus aanvankelijk noteerende dat wij ter secreete sessie van den 4. Decembr anni passate over den Commissianten ingediende papieren en wijders ook over den uitslag der commissie hebben gebesoigneert wanneer wij niet anders hebben kunnen vinden afgemelde dienaeren hebben sig op deesen togt dusaaniger wijse gedragen dat er niets weesentlijks tegen hun bedrijf aangemerkt of ingebragt kan werden. Jaar deese
English
48 95 From Ternate, the 17th of May 1774. From Ternate, the 17th of May 1774. This Sulu voyage was likewise accomplished very speedily, given that the commissioners returned from there within the space of ten weeks, which prompt return gave rise during the deliberations to the remark whether the departure from Sulu had not been all too precipitate and premature, and whether the commissioners would not have better fulfilled the intention of Your High Excellencies if they had pressed a little longer for an answer to the letter delivered to the Sultan of Sulu and had waited another two or three days for it, as the aforementioned prince had requested of them. But since one must conclude from the journal of the 27th of October that the commissioners feared a foul trick might be played on them, and they were best able to judge from close at hand whether such fear was grounded, the matter was left at this remark, especially as we found no reason to demand a further accounting from them regarding this sudden departure, the more so since upon a longer stay many of their crew members would likely have been seduced by the English and enticed into their service. For Your High Excellencies may now hold it as a certain truth that this nation, who according to the account of the Sulu envoy Amirul Alam Mohamet was said to have abandoned Balambangan, has nevertheless not given up on this establishment, but on the contrary is now making substantial preparations to found a colony there, since upon the commissioners' arrival at Sulu a British squadron of six vessels lay at anchor with this intention before the Sultan's residence, consisting of the ship Britannia, the two-masted snows the Farllili, Dolphin, and Cornelia, the bomb ketch the Success, together with a one-masted sloop named the Deserter. This squadron had arrived there from Madras about a month before the commissioners' arrival, and according to the English account had been forced by contrary winds to make for the Sulu roadstead, from where towards the end of the month of November they were to undertake the voyage further to Balambangan, to which island at the time of the commissioners' arrival many Bugis and hired Chinese had already been sent to erect a fort, just as daily many horses, cattle, and sheep were also transported thither, because the island of Balambangan according to rumors must be completely barren and produced not the least necessities of life. All this took place under the direction of Mr. John Herbert, Commander of the aforementioned fleet and designated Governor of Balambangan, being the same person who after the departure of the Scotsman Garden functioned as factor or agent of the English nation at Batavia, from which Mr. Herbert the commissioners enjoyed many civilities, moreover testifying that he seemed to hold a very good heart toward our nation, insofar as one could rely on outward declarations; although it seems to us that the harboring of four of our sailors who ran away at Sulu was not a
Dutch transcription
48 95 Van Ternaten Den 17: Meij 174. Van Ternaten Den 17: Meij 174. Deese scullokse reis is meede seer spoedig volbragt aangesien de commissianten binnen den tijd van tien weken van daar sijn gereventeert welke chelijke te rug komst bij de besorigne aanleiding heeft gegeeven tot de remarque of het vertrek van wullok niet al te parccepitant en te voorbaarig sij geweest en of de commissianten niet beeter van de intentie van uw hoog Edelheeden souden hebben voldaan indien sij wat langer om antwoert op de made gegeene missive bij den keiser van follok aan gehouden en daar op nog tweea dri dagen haden gewagt, soo als gemelde vorst op henlieden haade begeert Dog dewijl men uit het dagver„ haal van den 37 october moet besluten dat de commissanten bedugt sijn geweest dat: hen een quade trek gespeelt mogte worden en sij van nia bij het best hebben kunnen oordeln of ansdanige vreede gegrond was heeft men het bij deese remarquelaten berusten nadien wij geen reeden hebben gevonden om henlieden wegens dit schie„ lijk vertrek nadere verantwoording af te vorderen te meer dewijl bijlanger verblijf veele van hunne scheepelingen, waarschijlijk door de Engelschen ver„ leid en tot derselven dienst aangelokit souden sijn geworden: want uw hoog Edel„ rheeden gelieven nu voor een sekere waarheijt te houden dat deese natie die blij„ „kens het verhaal van den vollokse senaeling Amaboel Alam Mohamet van blambangan soude sijn opgebroken nogtans van dit etablissement niet heeft af gesien maar in tegendeel thans wesentlijke preparaties maakt om alaaar een„ colonie aan te leggen, dewijl bij der Commissianten aankomst op zullok een brits Esquader van ses vaartuigen met dese intentie voor des keiser residentie plaats ten anker lag bestaande in het schip britannia de twee maaste snauwen de varlilli Dolfain en cornelia de bombander hoeker de succes benevens een Een maat sloepje genaamt deser dit smaldeel was alaaar circa een maand voor den commissanten arrivement van Maaras aangekomen en volgens het verhaal den Engelschen genoodsaakt geweest wegens contrarie wint de Collokse rheede te kiesen van waar sij tegens het eijnde vande maand november de reis verder na blanbangan stonden te onderneemen na welk eiland bij den commissianten aan„ komst rees vel bittenboegineesen en geleurde chineesen waren gesonden oem een fort op te rigten gelijks dagelijks meede veele paarden, koebeesten en schapen der„ waarts wierden overgevoort vermits het eiland blanbangan volgens de gerugten ten eenemaal moet bagen geen de minste levens behoefde voortbragt. Dit alles geschiede onder de directie van den heer John Herbert Comman„ „deur van gemelde vlst en geligeert gouverneur van Bolanbangan sijnde deselfsde persoon die na het vertrek van den schotsman garden als factoor of agent der Engelsche natie op batavia heeft gefungeert van welke M:r Herbert de commissianten vele beleeftheeden hebben genoten boven dien getuigende dat deselve onse natie en seer goed hert scheen toe te dragen voor so verre men op uitterlijke betuigingen staat konde maaken hoe wel wij dunket dat de verberging van vier onser matroosen die op zullok sijn weg geloopen niet een
English
49 97 From Ternate, 17 May 1774. May 1774. From Ternate, 17 cannot well be reconciled with this statement, since it had to be assumed that they joined the English and ought to have been handed over to our men by Herbert if he had wished to show genuine tokens of goodwill. The arrival of the English squadron at Puellote, as well as the intentions of these mariners, I considered to be matters of such importance that I would gladly have made this news known to Your High Excellencies with a Company vessel in the month of December of the past year, but had to abandon this because the chief mates Wolchh and van Wanningen notified me by a report that the voyage to Batavia was impracticable at that time of the year. Since fate has now willed that the aforementioned English were encountered on Zullok by the commissioners Hemmekam and van der Staal, I flatter myself that Your High Excellencies, in consideration of these altered circumstances, will be pleased to approve that I appointed the aforementioned persons and not native commissioners for the execution of this commission, since in my opinion even the most capable natives could not have supplied Your High Excellencies with such a complete report of the foreign actions and designs as Hemmekam and van der Staal have done, to which end the former's experience in Malay and van der Staal's knowledge of the English language have been of great service. Furthermore, I have the honor to inform Your High Excellencies that Your High Excellencies' intention to enter into an exclusive treaty of friendship with the Sollok emperor could not possibly be carried out. This design was indeed primarily hindered because the English nation had the advantage, having already entered into an alliance with the Sollokkers since the year 1761. Moreover, the mutual interests of these two nations are so closely bound to one another through diverse relations that the commissioners saw not the slightest opportunity to negotiate separately with the Sollokkers, in which they would presumably also have been prevented, or at least thwarted, by the English. However, since the present emperor is described as a very greedy prince who even openly boasts of being a friend of the English, French, and Spanish as long as they give him presents, it is easy to understand that not much good or advantage would have been to be expected from an alliance with such a prince anyway. In addition, it seems to me that the commissioners' accounts of the wild and covetous nature of the Sollokkers give reason to suspect that even their friendship with the English will not be of very long duration, because while their inclination toward the English nation has primarily arisen from
Dutch transcription
49 97 van Ternaten Den 17 Meij 174. Meij 1774. Van Ternaten Den 17 niet wel met dit gesegde is over een te brengen aangesien men vast moest stellen dat deselve sig bij de engelsche hebben begeeven, en door herbert aan de onsen overgeleevert hadden moeten werden in dien hij wesentlijke blijken van welme„ „rendheijd hadde willen toonen De aankomst van het engels Esquader te puellote benevens de voornemens deser vlotelingen hebbe ik als poincten van dusdanig gewist aangemerkit dat ik uw hoog Edelheeden dese tijaing nog garne in de maand December van het gepasseerde jaar met een compagnies vaartuig soude hebben betent gemaakt dog. hebbe daar van moeten afsien dewijl de opperstuurlieden Wolchh en van wanningen mij bij een berigt hebben verwittigt dat de reise naar batavia in die tijd des jaars in practicabel was. vermits het getal nu gewilt heeft dat meermelde engelschen door de Commis„ „sianten hemmekam en van den staal op zullok sijn aangetroffen vleije ik mij dat uw hoog Edelheeden uit aanmerking van dese veranderde om„ standigheijd sullen gelieven goed te keuren dat ik de evengemelde personan en geen inlandse Commissianten tot de uitvoering deser commissie hebbe be„ „noemt aangesien selfs de bequamste inlanders uw hoog Edelheeden mijn bedmnkiens soo en volledig verslag van den buitten bedrij en aesseinen niet hadden kunnen supperiteeren als hemmekam en van den stal hebben gedaan waar toe des eerstens ervarentheijd in het Maleijs en van der staals kundigheijd van de engelsche taale grootelijks te staade sijn gekomen. verders hebbe ik de eere uw hoog Edelheeden te verwittigen dat hoogst deselven intentie om een exclusief tractaat van vriendschap met den volloksen keiser aan te gaan ommogelijk uitgevoert heeft kunnen werden welk dessen mog„ tans wel voornamentlijk is gestremt door ain de Engelse natie in de voor„ baat geweesten reets zedert den Jaare 1761. na de tollokkers in alliantie is getreden zijnde de weder sijdse belangen deser twee natien boven dien door diverse betrek„ „kingen soo naauw aan elkanderen verbonden dat de Commissianten geen de minste gelegentheijd hebben gesien om apart niet de tullokkens te contracteeren waar in see denkelijk buiten dien ook door de Engelschen ver„ hindert of ten minsten gedwaars boomt souden sijn geworden dog dewijl de tegenswoordige keiser als een er inhaalig vorst werdt bescheeven di sig selfs opentlijk beroemt een vriend te sijn van Engelschen Fransschen en spanjaarsen soo langze hem maar geschenken geven is het ligt te begrijpen dat er uit de alliantie met dusdanigen vorstaog niet veel goeds of voordeel te wagten soude sijn geweest. onde g Daar en boven dunkt mij dat der commissianten verhalen van het woesten heb sugtig naturel der xullokkens redengeven van te vermoeden dat selfs hunne vriendschap met de engelschen niet van seer langen duur sal sijn want de „wijl derselver weigjing voor de Engelsche natie voornamentlijk ontsprooten is door „
English
50 May 174. From Ternate the 17 Ternate the 17th May 174. From through the significant presents that they have enjoyed from the said Britons, and perhaps is also grounded on the advantages that they still expect from this European nation, it is beyond doubt that an alliance resting on such loose foundations may also easily come to a rupture and be destroyed, in which case the designs of the Britons would naturally fall through, since they would not then be able to maintain themselves on Balambangan, because they must be provided from Sulu with building materials, provisions, and other necessities that cannot be dispensed with. Indeed, the said island of Sulu is, according to the report of the commissioners, very fertile, its products consisting mainly of a great abundance of the best teak timbers, wax, pearls, mother-of-pearl shells, tortoiseshell, sea cucumbers, ambergris, birds nests, cowries, shark fins and their tails, all of which merchandises can greatly serve the Britons to pursue the Chinese and Bengali trade with profit and advantage. And this will, in my opinion, be the principal objective of the English alliance with the people of Sulu, in which consideration may perhaps also have been taken of the convenience of supplying their colonists on Balambangan from Sulu with provisions, unless by their voyages to the last-mentioned island they have no more detrimental design against the Companys interests, which they, in case of a rupture, could easily undertake from there against the Companys gold-producing residency of Kwandang and Manado, which places can easily be reached from Sulu within four days and nights in the favorable monsoon. Of the Britons taking possession of the barren island of Balambangan I can give no probable reason, unless they might have certain indications that the soil of that island possessed the required qualities to cultivate spice trees, which fruit trees the commissioners report that the English had decided, through a certain Captain Bartels at the beginning of this year, to have brought from other places in order to plant them on Balambangan, as appears from the accounts of two Dutch defectors, which are to be found among the appendices of this commission under numbers 4 and 5, wherefore I take the liberty respectfully to refer to them, adding only this remark that, if the Britons truly intend to carry out this plan, such an undertaking will directly conflict with the orders of the English court, and likewise with the news recounted in the public newspapers concerning the oft-mentioned island of Balambangan, for in a letter from Madras dated the 20th of February 1772, it is reported that the spice trade that had been established on the small island of Balambangan was suspended in order to cause no disquiet to the Dutch, who presented a memorial to our court against that establishment, wherein they claim their right to the spice trade; this English letter being to be found in the continuation of the Dutch Post-Rijder. Against For
Dutch transcription
50 Meij 174. Van Ternaten Den 17 Ternaten Den 17: Maij 174. Van door de importante geschenken die sij van gemelde brutten hebben genoten en mis„ schien ook is gegrondrest op de vordeelen diesij nog van dese Eurpe natie te„ gemoet sien is het buiten twijffel dat eene alliantie die op sulkie losse fundamen„ ten esteunt ook ligt tot eene ruptuure kan komen en vernietigt werden in welken gevalle der britten desseimen van selfs wel in dungen souden moeten vallen door dien sij sig als dan niet op blanbangan souden kunnen maine„ tineeren dewijl sij van voloke vorasien moeten werden met bouwmaterialen levens behoeften en andere noodrustigheeden die niet ontbeert kunnen werden Immers is gemeld Eiland zullok volgens het relaas de Commissanten seer vrugtbaar bestaande desselfs producten voornamentlijk in een groote overvloed van beste Jati houtwerken wasch Puerlen Paerlemoer schelpen, Caret taripangs amberde guijs vogelnese cauris haaije vinnen en derselver staarnten alle welke koopmanschappen de britten grotelijks te stade kunnen komen om den chinasen en bengaalsen handel met winst en voordeel voort te setten en dit sal mijn bedunkiens wel het voornaamste ogmerk sijn van den Engelschen alliantie met de rollokkers waar bij misschien ook wel in consideratie kan sijn gekomen het gemak om hunne collonsten op blanbangan van Lollok met levens mitdelen te voorsien in een sij met hunne vaart op last gemeld eiland geen nadeeliger dessien voor Compagnies belangen bedoelen die sij in cas van een rupture van daar met gemaak souden kunnen ondernemen tegens compagnies goudgevende residentie van quandang en Manado welke plaatsen men in de woonder mousson ligtelijk binnen vier etmalen van sullok kan bereiken van den britten besitnening van het sehwaale eiland solamnbangan wete ik geene waarschijnlijke reden te geeven ten ware dat sij sekere indicren mogten hebben dat de grond van dat eiland de vereischte qualiteiten hadde om specerij boomen voort te queeken welke vrugt boomen de commissianten verhalen dat de engelschen besloten hadden door seekeren capitein bartels in het begin deses jaars van andere plaatsen te laten halen om op blanbangan aan te planten soo als blijkt uit de relaasen van twee hollandse overlopens die onder de bijlagen deser com„ „missie sub N. 4. en 5 sijn te vinden waarom ik de vrijheijd neeme mij daar aan Eerbiedig te refereeren met bij voeging alleen van deese aanmerking dat„ indien de bretten dit voornemen wesentlijk den ken uitteroeren dusdanig verdrijf direct sal strijden tegens de ordres van het engelde hof en teffens tegens de tijdingen die wegens meermeld eiland blanbangan bij de publijke nieuw papieren werden verhaalt want in een brief van maaras gedagteekend den 20. februarij 1772 word gemeld Dat de handel in specerijen die men op het klein eiland blan„ bangang had aangelegd was opgeschort om den hollanderen geene ongerust„ heit te veroorsaaken welke tegen dien aanleg een memorie aan ons hof gepresenteert hebben waar bij sij hun regt op den specerij handel reclameeren sijnde dese engelse brief te vinden in het vervolg van de nederlandse postrijder tegens voor
English
F 101 From Ternate, the 17th of May 1744. From Ternate, the 17th of May 1744. for the month of September 1712 under the article of England on page 412. Notwithstanding the fact that the contracting with the people of Sollok has failed to succeed, I nevertheless hope that Your Right Excellencies, upon reading this, will find that through the Sollok commission such serviceable discoveries have been made that in my judgment they well merit Your Right Excellencies' utmost attention. For besides what has already been cited, it seems to me that there may also be counted among the points of consideration—the discovery of which is owed to this voyage—the account that the English Captain Bartels gave to the commissioners regarding the present conduct of the Magindanaoans, together with their wars and freebooting against the neighboring Spaniards of Manila, appearing in the daily journal of our envoys from the 26th of October. Likewise, in certain respects, no small advantage for the Company's interests can result from the commissioners' remarkable reports concerning the attempts of the English and French to participate in the spice trade and to propagate this crop, since these reports can serve as warnings to the servants in the East to be on their guard against the harmful designs of these competitors and to thwart them if possible; just as, with this aim, I have already taken the liberty to inform the governors of the three other eastern governorships of the previously mentioned voyage of the oft-mentioned Captain Bartels, which aimed to fetch spice plants from here or elsewhere. The English currently seem not even to disguise their pernicious design to obtain spices, of which I may be permitted to note as proof: how Mr. Herbert publicly related to the commissioners that those of his nation annually received, both at Passir and at Benkulen, 50 to 60 piculs of cloves from the Bugis, who came to fetch these spices on Ceram; and that the French followed these evil footsteps only too eagerly was no less clearly evident from the continuation of Herbert's account regarding the nutmeg plants that were brought in the year 1770 by Monsieur Provost from Patani and Gebe to the island of Mauritius, which Herbert claimed were growing very abundantly there, from which, according to his contention, great consequences were to be expected. While writing this, it occurs to me that I read the outcome of the expedition of the just-mentioned Monsieur Provost quite some time ago in the gazettes of the month of March 1771, where in the ninth article a detailed account appears of this French enterprise, which in many respects agrees quite well with what was said by Mr. Herbert, except that the place of cultivation according to the Dutch news was said to be Madagascar, and according to Mr. Herbert's claim, the island of Mauritius; whereto I also observe that if the French knowingly obtained the spice plants from Maba and Patani, of which there is almost no doubt, they, entirely contrary to the truth, maintain to have made the discovery The
Dutch transcription
F 101 Van Ternaten Den 17: Meij 1744. Van Ternaten Den 17: Meij 174. — voor de maand september 1712 onder het artikul van engeland op Sig. 412. Niettegenstaande nu het contracteeren met de vollokkens niet heeft willen ge lukken hoope ik egter datuw hoog Edelheeden dit lesende sullen bevinden dat door de scollokse commissie sulke dienstige ontdekkingen sijn gedaan dats hoogst derselver op lettentheijt mijns oordeels wel meriteeren want behalven het reeds aangehaalde dunkt mij dat meede wel onder de poincten van consideratie waar van men de ontdekking aan deese togt verschuldigt is gerekent magt werden het verhaal dat de engelse capitain bartels aan de commissianten heeft gedaan aangaande het tegens woordig gedrag der Magindanauwers benevens denselven oorlogen en vrijbuiterijen op de nabuurige spanjaarden van munilha voorkomende bij het dag verhaal onser sendelingen van den 26 october. van de gelijken kan selfs in eker opsigtenig nit voor compagnies belangen resulteeren uit den commissianten merkwaardige berigten wegens de pogingen der engelsen en franschen om in den specerij handel te participeeren en dit gewas voort tequeeken vermits dese berigten de dienaeren om de oost tot waarschouwingen kunnen dienen om tegens de schadelijke dessemien deser competiteuren op hun hwede te sijn en deselve des doenlijk te vereijdelen gelijk ik de gouverneurs der drie andere oosterste land voogdijen met dit ookmenk reets permissie hebbe vervitigt van de bevooren angehaalde toff ia meermelde capitain bantels stind te amn om alhier ofelaens specerij plantent halen De Engeschen schijpven dater verderfelijken teleg om speceijen te benagtigen thans met eens te bewmpelen waar van het mij geoonloft si tot een bewij te note„ „ren: hoe M=r herbert publijk aan de commissianten heeft verhaalt dat die van sijne natie jaarlijks soo te passiu als te bankoeloe 50 â 60 Picols nagelen inkregten van de boegineesen die deese specerijen op deram quamen haalen en dat de fran„ schen deese quade voetschappen maar alte ijverig na volgden bleek niet anders onduu„ „delijk uit het vervolg van herbents verhaal wegens de noote muscaat planties die in den Jaar 170 door monsiceur Trovot van Pattam: en gebe op het erland Mauritius waren gebragt die herbent voor gaf aat aldaar seer veelanig op groeiden waar uit volgens sijne sustinue groote gevolgen te wagten waren. Terwijl ik dit schrijve schiet mij te binnen dat ik den uitslag den expeditie van even gemelde monsieur Provot reets voor geruimen tijd hebbe gelesen in de pott„ rijden van de maand maart 1711 alwaar in het negende antikul een breedvoeig ver„ „haal voorkomt van deese onderneeming der franschen het welk in vel opsigten al vrij wel met het gesegde van den heer herbert over eenkomt behalven dat de plaats der aanplanting volgens de hollandsche tijding Madagascar en na M:r Herberts voorgave het eiland Mauritius soude sijn waar bij ik nog aanmerke dat indien de franschen de specerij planten wetentlijk van Maba en Pattam: hebben gehaalt waar aan bij na geen twijffel is teslaan deselve gehel belijden de waar hieit sustineeren, de ontrekking te hebben De gedaan
English
52 103 From Ternate, the 17th of May 1774. From Ternate, the 17th of May 1774. done on an island entirely independent of the Dutch, since it is known that these districts of Gebe, Maba, and Patani fall directly under the King of Tidore, which monarch is indeed bound according to the treaties to tolerate the extirpation of spices on his lands and to keep foreign nations away from his territory. For further confirmation of my contention that the French obtained the spice plants from Maba and Patani, I will add here that no spice trees actually grow on Gebe, so that Mr. Herbert's statement regarding the delivery of those fruits from Gebe must solely be understood as referring to the inhabitants of that place, who, with the help of their neighbors from Patani and Maba, delivered these fruits to the French; of which illicit trade committed, a clear account appears in the answers to the query points that were put by the former Papuan commissioners Hemmekam and Waker in the year 1771 to the sangajis of Patani and Gebe, which document, to be found among the appendices of the Papuan Commission under No. 19, very well deserves to be examined regarding this case. Having respectfully presented the most notable matters of the Sula commission accompanied by my humble considerations to Your Right Excellencies, I furthermore take the liberty to show Your Highest Selves that the commissioners strictly had to uphold the prestige of the Company before a foreign native nation and under the eyes of the English in order not to fall into low esteem among these peoples. And since this objective could not have been achieved without incurring some expenses, we resolved at the session of the 4th of December, in the hope of Your Right Excellencies' favorable approval, to pass for write-off the moderate expenses which, as shown by the attached account, were caused thereby to the amount of 140: 44 rixdollars, together with and besides 16 pounds of gunpowder that were fired off during this expedition. In the same hope of Your Right Excellencies' approval, we have also reimbursed the commissioners in kind for a quantity of 55 jugs of arrack that were consumed by them in excess of what was taken along; but on the other hand, we have had them return the remaining 61. 44 rixdollars in cash, besides the returned iron and linens. Finally, we have granted to a certain Ternatean Makassarese named Jahaja, whom the commissioners used as a messenger, for his undertaken trouble, a sum of thirty rixdollars, in consideration of the fact that this person has been of great service here through his experience in writing the Malay language. In the hope that these our actions with respect to the Sula expedition will satisfy Your Right Excellencies, I furthermore have the honor to communicate to Your Highest Selves that the spice extirpation in the districts of Maba, Weda, and Patani proceeds reasonably prosperously according to the arrangement of absolutely the
Dutch transcription
52 103 Van Ternaten Den 17 Meij 174. Van Ternaten Den 17: Meij 174 gedaan in een eiland volstrekt onafhankelijk van de hollanders aangesien het be„ tient is dat deese districten van gebe maba en Patteni direct onder de koning van Tidor sorteeren welke vorst immers naar luidt der tractaten gehouden is de uitroeijing der specerijen op sijne landen te gedogen en de vreemde naties van sijn grond gebied te weeren. Tot nadere bevestiging van mijn sustenue dat de faanschen de specerij planten van mabaen Pattami hebben gehaalt sal ik hier nog bij voegen dat op gebeligentlijk geene specerij bomen groeijen soo dat Mr herberts gesegde wegens de leverantie dier vrugten van gebe eenelijk verstaan moet werden van de inwoonders dier plaats die met behulp van haare na buuren van pattanij en Maba dese vrugten aan de franschen hebben gelevert van welke gepleegde sluikhandel een duidelijk verhaal voorkomt bij de beantwoording der vraag poincten die door de gewee„ sene papoese commissianten hemmekam en waker in den Jaare 1771 aan de senghadjes van Pattani en gebe sijn gedaan welk papier onder de bijlagen der papoese Commissie sub N:o 19 te vinden seer wel verdient over dit geval nagesien te werden het merkwaardigste van de zullakse commissie verselt van mijne geringe consideratien eerbiediglijk aan uw hoog Edelheeden hebbende voorgedragen neeme ik wijders de vrijheijd hoogt deselve te vertoonen dat de commissianten het aansie„ van da compagnie bij een vroemde inlandse natie en onder het oog den Engelsen Eindelijk hebben wij aan sekeren ternaatsen maccassarin naame Jahaja die de commissianten als boodschappen hebben gebruikt voor sijne genomene moeite toegelegt eene somma van dertig rijksd„s uit Consiberatie dat desepersoon her door sijne ervarantheijt int schrijven der maleijs taale van grote dient is geweest. In hoope dat deese onse verrigtingen met betreking ot de zul okse axpe„ dctie uw hoog Edelheeden sullen voldoen en hebbe wijdens de eere hoogst deselve te communiceeren dat de specerij ex strpatie op de districten van Maba weda en Pattami redelijk voorspoedig vontgaat volgens de schikking van strckt hebben moeten ophouden om niet in klemn agting bij dese volkeren te geraken en vermits dit oogmerk dit met bereikit heeft kunnen werden sonder aanvending van eenige onkosten hebben wij ter sessie van den 4. december besloten om de matige uitgaven die hier door blijken de annese reekening ter somma van rd„s 140: 44- sijn veroorsakit in hope van uw hoog Edelheedens gqunstige approlatie ter afschrijvinge te passeeren met en benievens 16: ponden buskrut dewelke ge„ duurende desen togt sijn verschoten in deselve hoop van uw hoog Edelheedens goed keuringe hebben bij de commissianten mede in natura laten vergoeden een quantiteijt van 55 kannen arak die meerder door hen sijn verbruikt als mede genomen dog wij hebben daar in tegen door hen laten restitueeren de overge„ houdene rijksdaalders 61. 44 aan contanten benevens het te rug gebragte ijser en lijwaten velstreckt den
English
53. 105 From Ternate, the 17th of May 174. From Ternate, the 17th of May 174. The king of Tidor, of whom I made mention in my secret letter of the 27th of August, has commenced this work on the border of Maba and Pattani, and the extirpators Stephann and Out have written to us in their last letter of the 18th of February that our people were still busy extirpating in this first or Maba district. I have also ascertained from the same letters that from the beginning of the extirpation, or from the 23rd of November of the past year up to the 10th of February of this year, a considerable quantity of 30784 nutmeg trees of various kinds had already been felled and destroyed, no clove trees having been found in those tracts of land. If since the 10th of February up to the present date this labor has proceeded proportionally well, approximately sixty thousand trees must have been destroyed in the Maba district, for which I now have good hope, even though we have received no news from the extirpators for ten weeks, except that the king of Tidor informed me a few days ago through a clerk that his son the crown prince had written to him that all was going well and that he lived in good friendship with our people. In the beginning, however, it took considerable effort to get the work properly underway, because the young king of Tidor, who is rather fickle of humor, initially took it into his head to carry out the extirpation solely with Tidorese and Mabarese without the assistance of our people, under the pretext that his people would not be able to carry provisions for the Dutch through the forests and mountains that were to be extirpated. Because this manner of eradication would be entirely wrong, and moreover would have been just as contrary to custom as to the intention of Your High Excellencies, I myself wrote to the crown prince regarding this to bring him to another concept and to make him abandon this intention, which had the good effect that he was finally persuaded to follow the customary manner and to have the trees felled jointly by Dutch and Tidorese extirpators. Afterwards other difficulties arose again through the unwillingness of some Mabarese chiefs and Tidorese firebrands, who strictly maintained that they were not obliged to work longer than six months, pretending moreover that they did not need to eradicate the spice trees any further than along the seashores, and for that reason refused to penetrate inland. Yet these obstacles were also cleared away by our written representations and further through the agency of the commissioners, to which, however, I readily acknowledge that the young king contributed his part as well; for after he had nine Mabarese chiefs placed under arrest on account of displayed disobedience and insolence, the others were frightened off by this and were afterwards more willing to labor, so that I flatter myself that this established example of rigor will notably promote the good outcome of the commission, especially for so
Dutch transcription
53. 105 Van Ternaten den 17 Meij 174. Van Ternaten Den 17 Meij 174. den koning van tisor waar van ik bij mijne secreete brief van den 27. augustus hebbe gewag gemaakt is met dit werk een aanvang gemaekt op de scheieding van Maba en Pattani en de extirpateurs stephaan en out hebben ons in hunne laatste brief van den 18 februari geschreeven dat de onsen nog op dit eerste of mabase district metesturpeeren besig waren ook hebbe in uit den selver brieven nagegaan dat er sedert aen aanvang der extripatie of van den 23 november ann: passati tot aan den 10 februarij deses Jaars reets waeren omgevelt en vermelt een consi„ derabele quantiteit van 30784. noote muscaat boomen in soort werdende en die lanastrecken geene nggulbonen aangetroffen. Indien het sedert den 10 februarij tot dato deses na rato even voorspoedig mot desen arbeid heeft gegaan moeten en ongevaar sestig duisend boomen in het Mabase sijn vermielt waar toe ik thans goede hoop hebbe of shon wij nu in geen tien weken tijding van de Atupateurs hebben ontfangen uit gesondert dat de koning van tedor mij voor konte dagen door een schrijver heeft laten weten dat sijn Coom de kromn prinij hem hadde geschreeven dat alles wel ging en dat hij met de onsen in goede vriendschap leefde In den beginne heeft het egter al vrij wat moeite ingehad om het werk regt aan aen gang te krijgen dewijl de Jonge koning van tidor die dog guillig van humeur is eerst in het hoofd kreeg om alleen door tisoreesen en mabareesen te laten ex„ stirpeeren sonder behulp der onsen onder voorwendsel dat sijn volk de lieftogt voor de hollandens niet soude kunnen dragen over de bosschen en gebergten die gestin„ „peert souden moeten werden vermits dese manier van uit roeijen geheel verkeerd en boven dien so wel strijdig soude sijn geweest tegens de gewoonte alstegens de in„ „tentie van uw hoog Edelheeden hebbe ik den kromn prins hirover selfs geschre„ „ven om hem in een ander concept te brengen en van dit voorneemen te doen afsien het geen ook van dat goedeffect is geweest dat hij aindelijk over gehaalt is ge„ „worden om de gebruikelijke manier op te volgen en de boomen door hollandse en tidoreese es tirpateurs gesamentlijk te laten omvellen. Naderhand sijn en wederom andere swarigheeden opgekomen door de onwillig„ heit van eenige mabate opperhoofden en Tidoreese stooke branden die volstrekt sustineerden dat se niet gehouden waren langer als ses maanden te werken daar en boven voorgevende atse het specerij geboomte niet verder als langs de see stwander behoefden uitteroeijen en daar om weiger den om landewaards in te daingen: dog ook deese hinderpalen sijn door onse schriftelijke vertogen en verder door toedoen der commissanten uit den weg geruimt waar toe ik egter gaamn be„ konne dat de Jonge koning het sijn meede heeft gecontribueert: want na dat hij negen mabarede operhoofden wegens betoonde ongehoorsaamheit en legte„ „nis hadde laten setten sijn de overige hier door afgeschuikt en naderhand bereitwil„ liger geweest tot den arbeid soo dat ik mij vleije dat dit gestatueerde voorbeed van rigeur den goeden uitslag der commissie merkelijk sal bevorderen insonderheit voor zoo
English
From Ternate, 17 May 1744. From Ternate, 17 May 1744. If the young king persists in having two hundred men work in each troop, the clearing progresses much faster than when, according to the old custom, barely thirty natives were assigned to each troop. In order to bring this important Maba extirpation expedition to a speedy and desired end through the necessary supplies, we have decided in our separate meetings of 10 November of the past year, as well as 23 January and 12 February of this year, to reimburse the commissioners a sum of one hundred rixdollars, which they spent over there for 200 Ambonese parangs, over and above 200 other such chopping tools that we had purchased here for the extirpation for the same price of one hundred rixdollars. Likewise, at the urgent request of the Maba chiefs and according to former custom, we have issued six pieces of linen for burial shrouds for their subjects who might die during the expedition, these cloths consisting of: 2 pieces Guinees, medium, bleached Coast 2 pieces ditto, brown blue Coast, and 2 pieces Salempoeris, fine bleached. Moreover, upon the urgent requests of the commissioners in the month of February, half a leaguer of arrack was also sent to them, along with 6 pieces of Guinees, medium, bleached Coast, and 3 pieces of Guinees, brown blue Coast, all this to serve as small gifts for natives who render our people any help or assistance in this difficult work. I request that these distributions may be favorably approved for the reasons given, just as I also most humbly express my gratitude to Your High Nobilities that you have been pleased to approve the advance provision of half a year of Maba recognition money to the crown prince of Tidore, together with the rice, arrack, and linens issued to him. These provisions and cloths, pursuant to the order given by Your High Nobilities in the secret letter of 31 December, will be deducted from the gratuity of one thousand rixdollars that was granted to the young prince by the generosity of Your High Nobilities for his assistance in the extirpation work on Maba. Before I conclude this letter, I deem it not unserviceable to inform Your High Nobilities that about a month ago the king of Tidore let me know by a letter that his son, the crown prince, caught the petty pirate king of Warongeeuw on Maba in a trap and secured him in irons, whereby the king promised me to send this head of the pirate gang here shortly. But as the Tidorese promises sometimes turn out otherwise, and it is now already quite a long time since they were made, I doubt whether the Tidorese court will be very willing to deliver this petty king to us. Nevertheless, I shall see to it that I press the king to the best of my ability, owing to the high necessity of making such a rogue pay with a fitting punishment for the robberies and outrages which were committed under his leadership on Ceram, Buru, and elsewhere, and of which I had the honor to give Your High Nobilities a brief sketch in my respectful secret letter of 29 June of the past year. Allow me, High Noble, Great Honorable sirs, to add here that if we succeed in getting the said petty king into our power, we shall not be indebted for this so much to Tidorese goodwill as to the vengefulness of the crown prince; for I have been privately informed that the young prince is extremely angry with this petty pirate king, because he had promised the prince to bring him a certain number of slaves and other gifts by a specified time, in which he failed to do so. With this, I shall have the honor of commending Your High Nobilities' illustrious persons to the precious protection of the Almighty, and of calling myself with the deepest high esteem and veneration, High Noble, Great Honorable, Valiant, Wise, Prudent, Discreet, very Generous Sir and Honorable Sirs, Your High Nobilities' very humble and dutiful servant, was signed, D. I. Valckenaar. In the margin: Ternate, in Castle Orange, 17 May 1774. In order to place before the eyes of Your Honorable worships as briefly as possible what was carried out and performed by us during the mission, we take the liberty with the greatest respect to note at the outset that on the 10th of the recently passed month of September, after having been provided by Your Honorable worship with the necessary instructions and further annexes relative thereto, we undertook the voyage to the island of Sullok on the pantjallang Ternaten. Having arrived there on the 23rd of the following month of October, we found anchored before the Emperor's residence and the regency of Bawang an English squadron consisting of a ship, three two-masted snows, two two-masted bomb ketches, and a sloop, commanded by the governor-elect of Balambangan, John Herbert. Honorable, Worshipful, Ruling Sir, Compendious report regarding the completed secret mission to the court and to the Emperor of Sullok, as well as all principal remarkable occurrences encountered during that embassy, and respectfully presented to the Honorable, Worshipful Sir, Paulus Jacob Valckenaar, Governor and Director of the Moluccas, to whom
Dutch transcription
5t 107 Van Ternaten Den 17:' Maij 174. Van Ternaten Den 17 Meij 1744 soo de jongekoning volhand m in ieder troep twee hondert man te laten werken het open veel grooten spoed maakt als wanneer na de oude gewoonte met beven de dertig in„ landens welke troep werden gegeven. om deese importante mabate estirpatie togt wijdens ook door de noodige verstrek„ kingen tot een spoedig en gewendist inde te brengen heben wij in onde aparte vergade„ „ringen van den 10 november ann: passati mitsgaders 23. Januarij en12. februarij deeses Jaars besloten om de commissianten te laten restitueeren eene somma van een honderd rijxdaalders die sij ginter hebben besteed voor 200 ambonse parvangs. buiten en behalven zoo andere van die kap instrumenten die wij alhier voor deselve prijs van Een hondert rd„s tot gebruik aer extirpatie hebben laten inkopen. van desgelijken hebben wij op het dringend versoek der mabase opperhoofden en na voorige gewoonte afgegeven ses stukken lijwaat tot dood gewaat voor hune landsatten die geduurende de togt mogten komen te sterven bestaande dese doekenin 2. p„s ginees gem: gebl: cust 2. „ _o br: blauw „ en 2 „ Salempoeris sijn gebleekt„ sijnde boven dien op der commissianten instanties in de maand februarij mede aan deselve tegesonden een halve leggen arrak beneven 6: p„s guinees gem: gebl: custen3. prs guines bruin blauw cust het een en ander om te dienen tot geschenkjes aan inlanders die de onsen in dit mmoeilijke werk eenige hulp of assistentie komen te bewijsen welke afgaven ik versoeke dat om de gegevene redenen gunstig megen werden ingewilligt so als ik uw hoog Edelheeden meede seer ootmoedig dankbeturge, dat hoogst deselve hebben gelieven goed te keuren de gedaan voor uit verstreking van een half Jaar mabase recognitie penningen aan den kroon prins van tidor met en benevens de aan hem afgegevene rijs arak en lijwaten welke provisien en doeken ingevolge uw hoog Edelheedens gegevene ordre bij secreete missive van den 31 december sullen werden afgekout van het douceur van een duisend rijsdaaldens 't geen aen jongen vorst aoor uw hoog Edelheedens delmoedigheit is toegelegt voor sijne assistentie bij het extuepatie werk op maba den ik deesen brief beslute agt ik niet ondienstig uw hoog Edelheeden kennisse te geven dat de koning van tidor mij nu circa een maand geleeden door een schrijven heeft laten weten dat sijn soon de kaoon Puins het roof koningje van waar geeuw op maba in de knip heeft gekreegen en in boeijen heeft gesecureert waar bij de koning mij heeft geloofd om dit hoofd van het rovers rot eer„ lang herwaarts te sullen senden maar dewijl de Tidoreese beloften wel eens verkeert uitkomen en het nu al vrij lang geleden is dat deselve sijn gedaan twijffele ik of het tidoreese hof wel seer bereidwillig sal fijn om dit koningje aan ons over te leveren het geen ik egter met mijn uitterste vermogen bij den koning sal sien te bewerken wegens de hooge noodsakelijkheijt om ausdanigen schelm door eene gepaste straf de roverijen en euveldaden betaald te setten welke die N:o 109 Van Ternaten den 17 Meij 174. Van Ternaten den 17 Meij 174. die onder sijn bestier op ceram boero en elders sijn bedreven en waar van ik de eere hebbe gehad uw hoog Edelheeden een korte schiels te geven bij mijne eerbiedige secreete letteren van den 29 Junij van het verweeken Iaar Permitteer mij hoog Edele groot achtbare heeren om hier nog bij te voegen dat so het ons geluktgemelt koningje in onse magt te krijgen wij sulks soo seer niet verschuldigt sullen sijn aan de tidoreese welmenendheijd als aan de wraakzugt van den kroon prins want ik ben onderhands on„ derrigt dat de Jonge vorst ten uittersten op dit roof koningje gebeten is ver„ mits deselve dien priens beloofd had van hem tegens eenen bepaalden tijd een seeker getal slaven en andere geschenken te sullen opbrengen, waar omtrent hij in gebreeke is gebleeven. hier meede sal ik de heere hebben uw hoog Edelhedens Jluste persoonen in de dierbaare bescherming des Almagtigen te beveelen en mij met de diepte hoog agting en veneratie te noemen /onderstond:/ Hoog Edele groot Agtbare Manhafte wel wijse voorsienige Discreete seer gene „reuse heer en wel Edele heeren /:lager:/ uw hoog Edelheedens seer onderdanige en trouwschuldige Dienaar /:was geteekend:/ D: I: valckenaar /in margine:/ Ternaten in 't casteel orange den 17: Meij 1774. Omme sokort doenelijk uw wel Ed: agt voor ogentsellen wat in de Commissie door ons is uitgevoord en verrigt gebuiken wij met de meeste Eerbied de vrij„ heijd aanvankelijk te noteeren dat wij op den 10 den Jongs: gepaserde maand september na met de nodige instructie en verdere bijlagen daar toe retatief door uw wel Ed: agtb: geminneert waaren per de pantjallang ternaten de rus na het eijland zullots hebben ondernomen ende op den 23 der daar aan volgende maand october adaar gekomen weesende hebben wij voor skeijsers residentie en regorij bawang geankerd gevonden een engels Esquader bestaande in een schip drie twee maste snauwen en twee maaste bombandeer hoeker en een Chialoup g'commandeerd door den g'Eligeerd gouverneur van blaenbangan John herlant Wel Edele Agtb:re Gebiedende Heer Compendiceur Berigt nopens de volbragte secreete Commissie na het hof en bij den keijser van sullok mitsgaders alle voornamelijke merkwaardigheeden in die besending te vooren gekomen en verbied overgeleeverd Aan Den wel Edelen Agtbaren Heer Jacob Valckenaar Paulus Gouverneur en Directeur der Moluccos wien
English
From Ternate, the 17th of May 1774. From Ternate, the 1st of May 1774. who, together with his councillors and further ship's officers, kept house on shore, and furthermore, on account of contrary winds towards Balambangan, had been forced to choose the Sulu roads, from where, however, at the end of this month of November, a snow that was to remain at Sulu excepted, the voyage was to be undertaken further to the said island of Balambangan, whither already many English-hired Chinese, Bugis, and slaves had been sent to erect a fort and colony, and also daily had horses, cattle, and sheep transported from Sulu thither for breeding, because that island, being then entirely desolate, produced nothing that could serve for sustenance. The roads and the emperor's residence having been saluted by us with nineteen cannon shots, and thanked therefor from the emperor's benting with five equal shots, and having been politely received on shore time and again by the emperor as well as other notables and the English, we cannot however fail to report that all our efforts to enter into an exclusive treaty with the sultan and notables of Sulu proved to be fruitless to behold: First, in the secret opening and reading by the sultan and the British of the letter handed to him by us. Secondly, from the entered alliance between the English on the one hand and the Sulu people on the other. Thirdly, from the Sulu debt to the English amounting to upwards of one hundred thousand Spanish reals for purchased trade goods, and another 5,000 like reals to the same, for which all the islands situated around the Sound of Sulu, called by the English the archipelago islands, are mortgaged. Fourthly, because we saw not only the emperor's benting and residence guarded all around by English militia, but also almost all the principal houses of the settlements inhabited by the repeatedly mentioned British, whereas on the contrary we did not have the fortune of having a house offered to us at the last by the emperor for our dwelling. And fifthly, because to our subordinates access to the emperor's benting was not granted as freely as to the English. And although, for the reasons aforementioned, entering into a treaty was not permitted to succeed for us, we have nevertheless not failed to observe everything that is in any way remarkable, which we have also set down in detail in our daily journal and annexes attached hereto, but principally we note: That the Sulu emperor is an avaricious prince, finding himself to be a friend of the English, French, Spaniards, and all other nations so long as they are generous in their gifts, which again has fallen out very favorably for him by virtue of receiving the value of fourteen thousand rupees in presents given by the English. That From Ternate, the 17th of May 1774. From Ternate, the 17th of May 1774. That the products yielded by the island of Sulu consist in an abundance of teak timber, wax, pearls, mother-of-pearl shells, tortoiseshell, tampangs, amber, birds' nests, cowries, shark fins and the tails thereof, in which the English carry on a strong trade, but especially in the timber to build upon Balambangan. That the taking possession of the said island of Balambangan was devised by the English primarily to cultivate the spice cloves, which a certain English Captain Bartels undertook to go fetch and procure from the eastern quarters in mid-February of the year 1774. That according to the testimony of master Herbert, the nutmeg plants obtained by a French captain, Monsieur Poivre, in the year 1770 at Patani and Gebe, were growing very luxuriantly at Mauritius, from which, according to the contention of said Herbert, great consequences were still to be expected. As also that the English annually purchased, both at Pasir and at Bengkulu, 50 to 60 piculs of cloves from the Bugis, which they brought thither from Ceram. And it serves in continuation that we have understood, among other things, from the Captain Bartels mentioned herein, their machine-makers' proficiency in waging war and privateering against the neighboring Spaniards at Manila, the casting of cannon, and the making of biscuit. Having herewith indicated as briefly as possible all the principal encounters and discoveries during this our mission, your Right Honorable and Worshipful Sir will easily be able to perceive from this, if it please you, as well as from the detailed daily journal kept by us and the annexes thereto, to which we also respectfully refer, that we had no reason to linger longer at Sulu on the emperor's frivolous pretext, seeing that through the most powerful seduction of the English, four sailors already, by name Carsten Bukken, baker, of Luneburg; Juriaan Arends, of Groningen; Hendrik Langeman, of Amsterdam; and Pieter Wolters, of Gebaren, had deserted from us and presumably defected to the English. And thus we solely request that the Macassar Yahya Ramalan, for his faithful services during this mission, both in clerical work and otherwise, may be favored with a gratuity, and that the costs and expenditures incurred by us during this commissioned voyage, see the current account, may be favorably validated, and furthermore that the write-off be passed for a grapnel and some further equipment, see declaration under No. 7, which were worn out on this voyage and lost without anyone's fault. We hope in conclusion that all our proceedings herein may be crowned with your Right Honorable and Worshipful's honored approval. Since in that confidence we also, with the greatest respect and high esteem, name ourselves, below stood: Right Honorable and Worshipful Governing Lord; lower: your Right Honorable and Worshipful's entirely humble and obedient servants; was signed: F. B. Hemmekam and L. v. D. Staat; in the margin: Ternate, the last day of November, anno 1773. For reading: Johannes Linslager For verification: W. Kraane
Dutch transcription
Van Ternaten den 17 Meij 174. Van Ternaten den 1 Meij 174 wien met sijne raadsheeren en verdere scheeps overheeden aan land huishield mitsg:s uithoofde van contrarie wind na Blanbangan genoodsaakt geworden was de zullokse rheede te kiesen van waar egter in het uit einde van dese maand novemnber ex copts een snaauw die te vullk soude verblijven de reis verder na gem: eijland blanbangan stond te onderneemen werwaarts ook al reets vele en gelschen gehuurde Chineesen boegineesen en slaeven tot het oprigten van een fort en colonie gesonden had en ook dagelijks van & ollok na derwaarts om aan te teelen hiet overvoeren paarden koebeeten en schapen vermit aat eijland alsten ememaale woest sijnde mits maet tot leevens onderhoud konde dienen voortbragt de rhede en skaesers resisente door ms met antien anon schoten besaluert en daar voor van sheijsers benting met vijf gelijke schooten bedank mitsg:s een en andermaal aan land soo bij den keiser als verdere grooten en Engelschen beleefdelijk ontfangen sijnde kunnen wij egter niet nalaten te melden dat alle onse pogingen tot het aangaan van een Exclusief tractaat met den sulthan en grooten vollo ke vrugteloos geweest is te sien. Eerstelijk in het door den sulthan en britthem gehain openen en lesen der brief door ons aan hem overhandigt Tentwetten uit de aangaan alliantie tusschen de Engelschen ten eerre en de rollokikers ter andere sijde. Ten derden uit den rollobikens aebet aan de engelschen ten bedragen van ruim Een hondert ausend spaanse reaalen aangekogte Negotie en nog 5000 geleijke raalen aan deselve waar voor alle de om de sund van tollok gelae„ gene eijlanden bij de Engelschen de agrapellabe eijland genaamd verbonden sijn Ten vier den om dat men mit alleen skeijsers benting en residentie al„ omme door engelschen militie bewaakt maar ook meest alle de voornaamste huisen den negorijen door de meermelde britten bewoond sagen waar en tegen wij het geluk niet mogten genieten aan op het laast een huis ter woon door den keiser aangebooden te werden en Ten vijfden om dat ons onderhorigen den toegank in 's keisers ban„ ting niet so wel als aan de Engelschen vergunt wiend. En de ofschoon om reeden voorsz: het aangaan van een tractaat ons niet heeft mogen gelukken hebben wij egter niet ingebreeken geleeven alles wat maar eenigsints merkwaardig is te observeeren dat wij ook omstandig is onsdag ver„ haal en bij lagen dese annex hebben ter neder gesteld dog principalijk noteeren Dat den vollok keijter een nhalig vorstai sig selfs bervonde en riend te sijn van en gelschen franschen span jaar aen en alle andere natiet soo lang sij mild in hun geschenken sijn dat hem weder seer gunstig mits het genotch van veertien duisend ropijen waarden aan presenten door de Engelschen gedaan is toegevallen. Ten dat F 13 F Van Ternaten den 17 Maij 174. Van Ternaten den 17. Meij 174. Dat de producten die het eijland vullok uit leverd bestaan in overvloed van sattij balken was peerlen paarbomoer schulpen caret tampangs amber volgelnesses Cauris haije vinnen en denselver staanten daar de Engelshen sterke hoop handel in domn dog specialijk in het hout om op blanbangan te bouwen Dat de besitneeming van het gem: eijland blanbangan voornament„ lijk door de engelschen is uitgedagt om specerij Nagulen voort te queken die sekeren en gelshen Capitein bantels aangenomen haft medie febr: van het Jaar 174 uit aeotense quartieren te sullen gaan haalen en besorgen. dat volgens getuigenis van meesten herbent de notemuschat plantjes door aen branschen capitein monsieur provot in den Jaare 1770 te pattanij en gebe bekomen te mauritius seer weerderig op guoeiden waar uit volgens sustenie van gemelde herbert nog groote gevolgen te wagten tonden All ook dat de Engelschen versaanlijks soo te passire als te bankoeloe 50 â 60 piculs nagelen van de boegineesen in kogten die sij van Ceram aldaar aanbragten En diend ten vervolgde dat wij onderanderen van den in deesen gemelden Capitei bartels verstaan hebben aer magin aanauwenrs assurantie in het b oorloogen en vrij bunterijen op de nabuurige spanjaarden aan manilha het giet en van Canon en aanmaken van buskuuit Hier meede dan alle de voornamste ontmoetingen en ontdekkingen geduurende dese onse besonaing soo kout doenlijk aangetoond hebben de sal uw wel Ed: agtb hier uit des gelievende soo wel als it het door ons gehoudene omstandig dag verhal en bijlaagen daar bij oms in eerbied meede aan refereeren ligtelijk kunnen beoogen dat wij geen reeden gehad hebben langer op skeijsers frivole aanhouding te Collok te ver„ toeven aansien door de kragtigste verlijaing der Engelschen reets vier mattroosen in name casten bukken bakker van Lambunrg Juri„ aan arends van groningen hendrik Langeman van amsterdam en Pieter wolters van gebaeren van ons waren gebeserteerd en den„ kelijk tot de Engelschen overgeloopen. Ende dus eenlijk sijn versoekende dat den macasser Jahaja ramalan voor sijne getrouwe diensten geduurende dese benending soo in het schrijfwerk als andsints met een aouceur mag: begunstigt en dat de door ons geduurende dese Commissie togt gedaane kosten en uitgaven vide reekening Courant gunstelijk mogen gevalideert mitsgaders de afschrij„ ving gepasseerd werden Een dreg een eenige verdere Equipagie vide verklaring sub N:o 7 die op deese reis sijn verbuurkt en sonder ie„ mands toesoen verlooren geraakt wij verhoopen ten beslite dat alle onde verrigtingen in dese met uwel Ed Agtb: g'eerde approbatie mogen behroond werden gebuurande aangesien 8 Van Ternaten den 17 Meij 174. voor 't opleezen Johannes Linslager gesijurag aangesien wij in dien vertrouwen ons ook met de meeste Eerbied en hoog agting sijn noemende /:onderestond:/ wel Edele Agtbaeren gebiedende heer /:lager/ uw wel Edelen agtbaerens gansch onderdanige en gehoorsaeme dienaeren /:wak geteekend:/ F: B: Hemmekam en L v: D staat /in margine:/ Ternaaten adij ultimo November anno 1773 voor 't nazien W: Kraane 6
English
Wednesday the 21st of July 1779, at nine o'clock in the morning, meeting of the Council of Policy. Present: The Young King of Tidore The Honorable Worshipful Governor and Director of the Moluccas, Paulus Jacob Valckenaer The Captain-Lieutenant Johan Fredrik Wedel Johan George van Raesveld, merchant and Fiscal The Junior Merchant and Provisional Head Administrator, Godfried Carel Meurs And the elected Bookkeeper Gerrardus Willem van Renesse The Resident Nicolaas Dionijsius Mol The Junior Merchant and Secretary Fredrik Hendrik Beijnon. After the discussion of common matters, the Governor gave the members of this Table further to know that in the districts of Maba, Weda, and Patani, no spice extirpation had been carried out for more than twelve years, and that this crop, growing luxuriantly by its nature, would therefore probably have multiplied greatly there. For which reason His Honour judged that it was more than time that those lands were once again thoroughly searched and cleared of that fragrant crop. It was subsequently also recalled that the Young King of Tidore had in the past year offered to place himself at the head of his people and to carry out that inspection under his authority. Which proposal, however, at that time, for various reasons described in the secret Resolution of the 20th of January of the same year, was not put into execution; as it was thought better to keep this matter pending until the opinion of Their High Excellencies had been learned regarding it. From which Chief Rulers the Governor declared he had now learned, by secret missive of the last of December of the past year, that Their Excellencies would have liked this Council to consent to the proposal of the said Radja Moeda, and for this weighty work to have proceeded under his supervision. Whereupon, having deliberated, it is resolved, both in consideration of the necessity of that weighty spice inspection and on account of our obligation to fulfill the will and desire of our supreme rulers, to dispatch a mission from the midst of this assembly to the King of Tidore, in order to propose to this monarch the Patani extirpation expedition. And it is furthermore approved to appoint to this commission the members of this Council, van Renesse and Beijnon, whom it was decided to have accompanied by the Junior Merchant and Translator Hemmekam, after they should have been provided with a suitable instruction by the Governor. It being at the same time understood to give the said commissioners as part of their instruction that, in the event they should find the Tidorese Court not inclined to this proposal, or should see no opportunity to persuade the king to accomplish this expedition, they must then abandon it; and in such case to request His Highness, in the name of this Council, to allow the district of Wassile, which could not be finished in the past year by the commissioners Stephanus and Brezee, now to be searched again and cleared of the spice crop, for which the monarch had already offered his services in the month of March of the past year to the deputies van Renesse and van de Walle; and which eradication will probably now be able to take place with more ease and without any hindrance, since the unrest has now everywhere been brought to a standstill. While it was furthermore decided, in case the monarch should consent to this latter spice expedition, to request him to make the necessary preparations for it without delay, to have the forest huts erected, and to have the Maba people assemble to lend a helping hand, as is customary, to our people in the uprooting of the remaining spices on Wassile; at the same time inquiring by what time the king will be ready with everything to undertake either this or the Patani expedition: on which latter, as being the most necessary spice inspection, the greatest insistence should be made. Furthermore, it is also resolved to have the king spoken with regarding the last-conducted expedition.
Dutch transcription
Pag 1: 115 SS De Jongen koning van Tidor den Wel Edelen Agtb: Heer Gouverneur Paulus Iacob Valckenaer en Directeur der Molucoor Den vant: Capston Meten: Johan Fredrik Wedel Johan George van Raesveld „ koopman en Fiscaal den onderkoopman en printerin Godfried Carel Meurs Hoofda dministrateur en nderten soleij Bekhouden Gerrardus Willem van Renesse „ _„o geeligeert gerentaals Resident Nicolaas Dionijsius Mol „onderkoopman en secretaris Fredrik Hendrik Beijnon. Na de verhandeling den gemeene zaaken, gal„n den „patie op Maba enz: te slaten Heer gouverneur rerder aan de leden dezer Tafel te een specerij kennen, dat, en op de districten van Maba, weda en Pat„ „tam zedert ruim twaalff Jaaren, geen specerij extirpa „tie was gedaan, en dat dit gewasch, als uit de natuur extra weelig voortgroeiende, dus waarschijnlijk ook aldaar zeer vermenigvuldigt zoude zijn, alwaarom zijn Ed:e oordeel„ „de dat het meer dan tijd was, dat die landen eens weeder exact, doorzogt, en van dat geurig gewas geziuvert wierden. de zij erijt zitt vernen vervolgens bragt men zig ook te binnen, dat de jongen koning van Tidoor in't gepasseerde jaar had aange„ „boden zig aan het Hoofd van de zijnes te stellen, en die visite onder zijn gezag ter uitvoer te brengen, doen Woensdag den 21:' Iulij 173: sma„ „gens te negen uren vergadering van Politie Present welke Apart den 21: 117 5/59 deliberatie dies wegens zlden gemanicond insrdu welke voorslag egter te dier tijd om verscheide reedenen, beschre„ „ven ter secreete Resolutie van „ 20:e Januarij desselven Jaars, niet ter uitroer is gebragt; dewijl men dagt dat het beter was deze zaak zoo lang draalende te houden, tot dat men deswegens het sentiment van Haar Hoog Edelheeden vernoomen zoude hebben, van welke Hoofdgebieders den Heer Gouverneúur betuigde nú bij secreete missive van último December anno passati verstaan te hebben, dat Hoogstde dezelve gaarne gezien hadden, dat dezen Raad in den voorslag van gem: Radja Moeda bewilligt, en dit gewigtig werk onder zijn opzigt voortgang had gehad. Waar over gedelibereerd zijnde, is gearresteert, zoo wel uit aanmerking van de noodzakelijkheid dier gewigtige specerij visite, als uit hoofde van onze verpligting om de wil en begeerte van onze oppergebieders te volbrengen, uit het midde dezer vergadering een bezeen„ „ding naar den koning van Tidor te doen, ten einde den on de koningtraa droor deze vorst de Pattanise exstirpatie togt te laten voorslaan; En is alverder goedgevonden om tot deze commissie te benoemen de Leeden dezes Raads, van Renesse en Beijnon, die men besloot door den onderkoopman en Translateur Hemmekam te laten versellen; na dat zes door den Heer Gouverneur met eene gepaste Jnstructie zouden zijn voorzien verdere inhoud denr Insstructie Werdende teffens ook verstaan gemelde commissianten meded in mandatis te geven, dat, bij aldien het Tidoreese Hof tot dezen voorslag niet geneegen mogten vinden, dan wel dat zij geen kans zagen om den koning tot het volbrengen van deeze expeditie over te halen, zij dan daar van af moeten zien; en zijn Hoogheid in dusdanig geval uit naam van dezen Raad te verzoeken om het district van Nassili dat in het gepasseerde Jaar door de commissianten Stephanus, en Brezee niet heeft kunnen afgewerkt worden, nu wederom te laten doorsoeken, en van het specerij-gewas zuiveren waar toe den vorst al bereets in de maand Maarts Jo: L=n aan de gecommitteerden van Renesje en van de Walle zijnen dienst heeft aangeboden; en welke uitzoeijing den„ „kelijk nu net meer gemak en zonder eenige verhinde„ „ring zal kunnen geschieden, aangezien de onlusten thans alommer tot stilstand zijn gebragt. Terwijl men al verder besloot om ingevalle de vorst in deze laaste specerij-togt mogt bewilligen, denzelven te laten verzoeken, om zouden uitstel daar toe de nodige praepara„ „ties te laten maken, de boschhuizen te doen oprigten, en de Ma„ „bareesen bij een te laten komen, om de onze na gewoonte in het introeijen der resteerende specerijen op Wassile, de behulpsaame hand te bieden; teffens inquireerende tegens wanneer den koning met alles gereed zal, zijn, om deze, dan wel de Pattaniaeese Togt te laten ondernemen: op welke laaste als de noodzaake „lijkste specerij visite zijnde, wel het meeste zoude moeten werden aangedrongen: Voorts is ook gearresteert om den koning meede te laten onderhouden wegens de laast gedaane het Togt. Julij 1774: — „ zij
English
the 21st 119 60 [illegible] The Right Honorable Lord Governor of Tidor. Expedition to Poelo Piesang, and to represent to him in the most emphatic manner how surly and obstinate his subjects conducted themselves on that occasion, with the request to establish order so that no further complaints concerning the conduct of his [illegible] may come before us, in order that this important work may henceforth be carried out just as easily in His Highness's districts as in those of Ternate, and in conformity with the mutually concluded treaties. And whereas the Council had expected nothing else but that the Poelo Kakek islands would have been visited, it was Tuesday the 17th of August 1773 decided to make known to His Highness our displeasure In the morning at nine o'clock, meeting of the Council of Policy. concerning the unwillingness shown by the Tidorese to Present: touch at these islets, at the same time pointing out to the king that it would have been better, both for His Highness and for this The Right Honorable Governor of the Moluccas, Paulus Jacob Valckenaer. Council, if the same had also been searched on that occasion, The Valiant Captain Military Johan Fredrik Wedel. seeing that an express journey thither will now have to be made once again; the commissioners shall have to pay close attention The Merchant and Fiscal Johan George van Raesveld. to the answer that the prince shall give thereto, in order that the members of this Table may discern from their The Junior Merchant and Pro Interim Head Administrator Godfried Carel Meurs. report whether the king might also come forward with the The Junior Merchant and Pay Bookkeeper, Gerrardus Willem van Renesse. frivolous pretext that these islets fall under the King of Batchian, The elected Gorontalo Resident, Nicolaas Dionysius Mol. which nowhere appears to the Council to be the case. Finally, it was agreed to have recorded hereby The Junior Merchant and Secretary, Fredrik Hendrik Beynon. that the cruisers Hemmekam and van der Staal, on their recently made journey to Bangaai and the Xulla Islands, as well on the As soon as the prayer was performed and all the members first-mentioned as on the islands of Xulla Bessi and Xulla had assembled, there was exhibited to the Lord Governor for reading a report from the members of this Table, van Renisse and Beynon, concerning their recent [illegible] Mangoly, had, in accordance with their instructions, caused an exact investigation to be made as to whether any spices or the trees thereof were to be found there, but that they had not discovered the least bit of this crop. Below stood: Thus done and resolved at Ternate in Fort Orange on the date aforesaid. Was signed: P. J. Valckenaer, J. F. Wedel, I. G. v. Raesveld, G. C. Meurs, G. W. v. Renisse, N. D. Mol, and F. H. Beynon. first-mentioned of the same July 1774 f.
Dutch transcription
den 21: 119 60 its gen peren gemad o ilanden Den wel Edele Agtb: Heer Gouver„ van Tidor. Togt na Poelo Piesang, en hem op het nadrukkelijkste vertoo„ „nen hoe nors en weerbarstig zijne onderdanen zig bij die gelegen„ „heid hebben gedragen, met verzoek om ordre te stellen dat ons geene verder klagten over het gedrag zijner ersterpa„ peurs mogen voorkomen, op dat dit gewigtig werk voor„ „taan even zoo gemakkelijk op zijn hoogheids, als op de Ternaatse districten, en Conform de wederzijds geslotene tractaten werde uitgevoert. En dewijl de Raad niet anders gedagt had, of de Poelo kakeks zouden zijn bezogt geweest, zoo wierd Dingsdag den 17: Augustus 1773: beslooten zijn Hoogheid ons misnoegen te kennen te geven Smorgens te Negen Uuren vergadering van Politie S over de onwilligheid die de Tidoresen hadde getoont om Present op deze eilandjes aan te gieren den koning teffens voorhou„ „dende dat het zoo wel voor zijn Hoogheid als voor dese meumen disecreneten Moluvors Paulus Iacob Valckenaer Raad beeter zoude zijn geweest zoo dezelve bij die gele„ Den Manhafte Capitain Johan Fredrik Wedel. Militair „gentheid mede doorsogt waren geworden, aangesien er nu wederom expres eene reise na derwaards zal Johan George van Raesveld. Den koopman en Fiskaal moeten geschieden, zullende de gecommitteerden attent „ onderkoopman en Prointerim Godfried Carel Meurs. Hoofd administrateur moeten zijn op het antwoord dat den vorst sen daar op zal toevoegen, ten einde de leeden dezer Tafel uit derselven denonderkoopmaen sodij Boekhouder Gerrardus Willem van Renesse Rapport mogen ontwaren of de koning ook met het _o on geëligeert Go„ Nicolaas Dionijsius Mol „ rontaals Resident frivoole voorwendsel zal voor den dag komen, dat de„ „ze eilandjes onder den koning van Batchian sortie„ en onderkoome en secretaris Fredrik Hendrik Beijnon „ren, het geen den Raad nergens komt te blijken Eindelijk is verstaan bij dezen te laten aanteekenen, dat de kruissers Hemmekam en van der staal, op hunne Jongst gedaane reise na Bangaai en des Hullase Eilanden, zoo wel op het Soo dra het gebed verrigt in alle de Leeden se berdeijnen wegens hunne jongst bij een gekomen waren, wierd den Heer Gouverneur ter Lecture g'exhibeert een Berigt, van de Leeden dezer Tafel van Renisse en Beijnon, Conserneerende eerstgemelde als op de Eilanden van Hulla Bessi en Hulla mangolij, ingevolge hunne Jnstructie exact hadden laten onderzoeken of aldaar ook specerijen of der zelver bomen te vin „den waren, dog dat dezelve niets het minste van dit gewas hadden ontdekt. /:onderstont:/ Aldus Gedaan en Geresolveert tot Ternaten in't Casteel Orange dato voorschreven /:was geteekent:/ P„r J„s Valkenaer, J„n F„k Wedel, I: G: v: Raesveld Meurs, G„ls W: V: Renisse, N: D: G: Mol, en F: H: Beijnon eerstgemelde derselver Julij 1774 ƒ-
English
the 17th 121-6t of their recently completed commission to the court of Tidor, which paper reads as follows To the Right Honorable Paulus Iacob Valckenaer, Governor and Director, along with the Council of the Moluccas. Right Honorable Sir and Gentlemen. Pursuant to the commission entrusted to us by Your Right Honorable in accordance with the secret resolution of the 20th of this month, we proceeded, according to the instructions received in that regard and accompanied by the junior merchant and translator Hemmekam, to the court and to the King of Tidor. Having been admitted to an audience there, we laid our commission before His Highness in the presence of the young king and several grandees of the realm. We first made known, in the strongest yet at the same time in an amicable manner, the necessity and the obligation under which His Highness lay to have the lands of Maba, Weda, and Pattanie, which have not been extirpated for a long time and are very full of spices, finally cleared of that fragrant crop. We added thereto that the High Indian Government would very gladly see this necessary work undertaken as soon as possible, and the authority over the Tidorese extirpators during this expedition entrusted to his son, the crown prince, as the said illustrious chief rulers were confident that this work would be executed better and more accurately under the supervision of this young prince. These proposals having been made, we consequently requested His Highness that he would be pleased to have everything prepared to clear the aforementioned districts, which have been unvisited for so long, of the harmful spice crop with the Company's extirpators. To all of which that monarch replied that he was very willing, in fulfillment of the contracts, to have this necessary work carried out, declaring that it was very agreeable to him that the High Indian Government had appointed his son, the Radja Moeda, as the head of that expedition, and that he hoped the latter would live up to expectations. The crown prince, being present at this audience, likewise showed himself to be exceedingly pleased, thanking very kindly for the good affection which he saw that Their High Honors bore toward him. Since the Tidorese court readily condescended to the aforementioned proposal, we did not mention to His Highness anything of the still unfinished district of Wassile, but proceeded subsequently, in accordance with our instructions, to converse with him about the surly and refractory conduct of his subjects during the last expedition to Poelo Pizang; as well as that this Government had seen, contrary to expectation, that the Poelo Kakes had not been visited on this occasion, which could nevertheless have easily been done, whereas a dedicated journey and expense would now have to be incurred again for this visit. We added to this that the Council hoped that no further complaints regarding the conduct of the Tidorese extirpators would come before it in the future, so that the work of extirpation might be carried out by his subjects with the very same willingness and just as easily as in the Ternate districts in conformity with the mutual contracts. The answer that the aforementioned monarch gave us thereupon consisted in this: that he hoped the Government would be better satisfied with the conduct of his extirpators in the future, promising that the work will proceed without hindrance. However, regarding the aborted expedition to the Poelo Kakeks, His Highness stated that this was to be attributed not so much to his subjects as well as to the sickness that had arisen among the common people and the lack of provisions; and, on the other hand, to the claim made by the King of Batchian upon those islets. Concerning the offered assistance in order to curb his rebelling subjects of Salwattij and Waigeeuw, His Highness thanked in the kindest manner for the willingness to employ the pantjallang the Vrijheid for that purpose to reinforce his military force, saying that since the aforementioned expedition to Maba, Weda, and Pattanij was now to proceed, these expeditions could not well be undertaken at the same time, because he would thereby have to strip himself of all his power. Moreover, His Highness indicated that because of the strong easterly winds currently blowing, it would be very difficult to undertake the said expedition. We also did not fail to give His Highness the assurance that, by the goodness of God, nothing is heard here of the much-feared smallpox, and that Your Right Honorable therefore had us urge that he would be pleased to encourage his subjects to supply our market somewhat more abundantly with provisions than has occurred for some weeks out of fear of this contagious disease. His Highness thanked us for this assurance and promised to put the same into effect immediately, at the same time giving to understand that he was still very desirous to meet Your Right Honorable and the King of Ternaten here, and that, if God granted him health, since nothing more was now heard of the aforementioned disease, he intended to come hither by the end of this month. Lastly, we requested to know by what time His Highness thought that everything would be ready to be able to have the aforementioned extirpation expedition to Maba, Weda, and Pattamij undertaken, so that Your Right Honorable in dispatching the August 1773
Dutch transcription
den 17: 121-6t derzelver Iongst volbragte Commissie aan het hof van Tidor welke Papier aldus Lui„ Aan den wel Edelen Agtb: Heer Paulus Iacob Valckenaer Gouverneur en Directeur benevens den Raad der Molucoos. Wel Edele Agtbare Heer en Heeren. Ingevolge de door uwel Ed:e Agtb: aan ons volgens secreete Resolutie van den 20: dezer opgedragene Commissie, hebben wij na luid van de dieswegens ontfangene, Instructie ons ingezelschap van den onder„ „koopman en Translateur Hemmekam begeeven na het Hof en bij den koning van Tidor aldaar ter audientie geadmitteert zijnde hebben wij aan zijn Hoogheid in presentie van den jongen koning en verscheide Rijxgrooten onze Commissie open gelegt, en voor af op het kragtigste dog teffens op een minsame wijze te kennen gegeven, de noodzakelijkheid en de verpligting waar in zijn Hoogheid was, om de zedert lange niet ge=extirpeerde, en met specerijen zeer vervulde landen van Maba„ weda, en Pattanie, eens van dat geurig gewas te laten zuiveren; daar bij voegende dat de Hooge Indiasche Regeering zeer gaarne zouden zien dat dit nodig werk ten spoedigsten wierde ondernomen, en het gezag over de Tidoreese extirpateurs geduurende deze togt aan zijn zoon den kroon prins wierd opgedragen, alzoo gemelde Illustre Hooft „gebieders vertrouden dat dit werk onder het opsigt van deezen jongen Prins beeter en naauwkeuriger zoude werden uitgevoert. Deeze voorslagen gedaan zijnde, verzogten wij dierhalven zijn Hoog„ „heid dat hij alles geliefde in gereedheid te laten brengen om de voorschreeven zoo lang onbezogte districten, met 's Compagnies Ex„ „tirpateurs van het schadelijk specerij gewas te zuiveren. Op welk een en ander dien vorst repliceerde, dat hij zeer bereidwillig was, om in nakoming der Contracten, dit noodzakelijk werk te laten ter uitvoer brengen; betuigende het hem zeer aangenaam te zijn, dat de Hooge Indiasche Regeering zijn, zoon den Radja Moeda tot Hoofd van die togt hadden benoumden dat hij verhoopte dat derzel„ „ren aan de verwagting zoude beantwoorden. De kroon Prins bij deze audientie present zijnde, betoonde zig meede ten uittersten vergenoegt, bedankende zeer vriendelijk voor de goede genegendheid, die hij zag dat Haar Hoog Edelheeden hem toe droegen. Dewijl nu het Tidireese Hoff in de voorschreeve voorskag aan„ „stonds condescendeerde, zoo hebben wij bij zijn Hoogheid niets ge„ „rept van het nog onafgewerkte district van Wassile maar zijn vervolgens overgegaan om hem ingevolge onze last te onderhouden over het nors en weerbarstig gedaag zijner onderdanen op de laaste gedaane togt na Poelo Pizang; gelijk ook dat deze Regeering buiten verwagting gezien had, dat de Poelo kakes bij deze gelegentheid niet waaren bezogt, het geen egter gemakkelijk had kunnen geschieden, daar nu tot dit bezoek wederom een expresse reize en kosten zouden moeten gedaan werden; wij voegden hier bij dat den Raad verhoopte dat haar in 't vervolg geene verdere klagten over het gedrag der Tidoreese ex„ „tirpateurs mogten voorkomen; op dat het extirpatie werk door zijne onderdanen, met even dezelve bereidwilligheid en even gemakkelijk als op de Ternaatse districten conform de wederzijdze contracten, wierde ter uitvoer gebragt. Het antwoord dat voormelde vorst ons daar op toevoegde, bestond hier in, dat hij hoopte dat de Regeering in't vervolg over het gedrag zijner extirpateurs beeter te vreede zouden weezen, beloovende dat het werk zonder verhindering zal voortgang neemen, dog ten belangen van de gestaakte togt na de Poelo Kakeks, diende zijn Hoogheid, dat dit zoo zeer met zijne onderdanen, als wel de onder het ge„ „meen ontstaane ziekte, en het gebrek aan levens middelen moest worden toegeschreeven; en dan ten anderen aan de gemaakte pretentie van Batchians koning op die Eilandjes. Omtrent de aangeboodene adsistentie, ten einde zijne rebelleeren„ „de onderdanen van salwattij en waigeeuw te betuigelen, bedankte zijn Hoogheid op het vriendelijkste, voor de bereidwilligheid om daar toe de pantjallang de vrijheid, ter versterking van zijne krijgs„ „magt te emploijeeren, zeggende dat dewijl nu de voorschreven togt na Maba, weda en Pattanij zoude voortgang neemen, deeze expedi„ „tie niet wel tegelijk tkonde gedaan werden, dewijl hij daar door zig van al zijn magt zouden moeten ontblooten; boven dien gaf zijn Hoogheid te kennen dat vermits de thans zoo sterk waaijen„ „de oostewinden het zeer beswaarlijk zoude zijn, gemelde Expeditie te onderneemen Wij zijn ook niet in gebreeken gebleven om zijn Hoogheid verzeekering te doen, dat men alhier door Gods goedheid niets van de zoo zeer gevrees„ „de kindepokjes verneemt, en dat uwel Ed:e Agtb: dierhalven door ons liet insteeren, dat hij zijne onderdanen geliefde aantespooren om onze markt wat overvloediger van levens middelen te voorzien, als zee„ „dert eenige weeken uit bedugting voor deeze besmettelijke ziekte is geschiet; zijn Hoogheid bedankte ons voor deeze verzeekering, beloofde het zelve aanstonds in het werk te zullen stellen, teffens te verstaan geevende dat, hij als nog zeer verlangende was om Uwel Ed:e Agtb: en den koning van Ternaten alhier te ontmoeten, en dat hij, zoo God hem gezondheid verleende, dewijl 'er nu niets meer van voormelde ziekte vernomen wierd, met het uiteinde dezer maand dagte herwaards te koomen. Laastelijk verzogten wij te mogen weeten tegen wat tijd zijn Hoogheit dagt dat alles zoude gereed zijn om de voornoem„ „de Extirpatie togt na Maba, weda, en Pattamij te kunnen laten onderneemen, op dat uwel Ed: Agtb in het afvaardigen de Augustus 1773 maar 8
English
123-62 dispatching of their commissioners and men, might regulate themselves accordingly, whereupon we were served with the answer that His Highness must first discuss this with his grandees of the realm, who were not all present, and deliberate with them about this; promising that after the lapse of one or two days he would make known a satisfactory answer through his emissaries. Having thus far performed our commission, His Highness further related to us in conversation that the Ternatean Alfoors still seemed disinclined to leave his subjects in peace, but that on the contrary they continuously came to disturb them with murder and robbery, citing as proof thereof that some time ago five praus with Tobelo Alfoors had been at Gita, who, after committing all manner of outrages, ruining a multitude of coconut and other fruit trees, and murdering three Tidorese, unexpectedly welcomed His Highness's subjects with powder and shot upon their arrival (who regarded the aforementioned Alfoors as their friends). This, however, did not turn out well for these Alfoors, for they were driven off by the Tidorese, and their five praus captured as booty; meanwhile we assured His Highness that Your Honourable Worships were ceaselessly engaged in urging the King of Ternate to restrain the wild behaviour of his Alfoors, and that His Highness also did not fail to keep them from all hostilities on every occasion. After we had taken a friendly leave, we returned to the Company's post, where in the afternoon the Crown Prince came to visit us, whom we then once again encouraged and admonished in private to perform his duty well on the upcoming extirpation expedition to Maba, Weda, and Patani, and to see to it that the destruction in the repeatedly mentioned districts was carried out with all possible zeal and accuracy, without interruption, intimating to the said Prince that his trouble taken would be acknowledged with an appropriate gift by this Government in the name of the Honourable Company. That young prince thereupon once more expressed his satisfaction and assured us that if he were left complete freedom to direct this work according to his own discretion, he was confident that it would have a desirable outcome, particularly if he obtained full power to punish the rebels according to their deserts. This Prince further made known to us by way of complaint that it had come to his ears from a certain Khatib Cala, who a few days ago had been here at the house of the chief mate Waker to purchase rice, that at the said the 17th: August 1773: house it was allegedly said by the wife of the aforementioned chief mate that His Highness the King of Ternate, together with the young Crown Prince of Bacan, would see to it with the Honourable Lord Governor that he, the Crown Prince of Tidore, would be stripped of all honour, and that they would not rest before they had achieved their aim, which rumour he declared went very much to his heart, though he now felt somewhat reassured because the Council had placed so much trust in his person: in which sentiment we also confirmed the prince, and after taking a friendly leave, we departed from Tidore, having now the honour to serve Your Honourable Worships with the foregoing as a report of our experiences, meanwhile taking the liberty to call ourselves with true high esteem Beneath was written: Right Honourable Lord and Lords; lower: Your Honourable Worships' obedient and faithful servants; was signed: G. W. van Renesse and Frederik Hendrik Beijnon; in the margin: Ternate the 28th of July, anno 1773. And it having appeared therefrom that on that date the King of Tidore, with respect to the spice extirpation proposed by us in the districts of Maba, Weda, and Patani, had immediately shown himself willing, upon the proposal of the commissioners, to have that work carried out under the authority of his son, the Raja Muda, as well as that this young prince had privately expressed his satisfaction to the commissioners about it, and had also assured him that if they would give him complete freedom to direct that destruction according to his own discretion, he was confident that that work would have a desirable outcome, particularly if the Council granted him ample power to punish the rebels according to their merits. house Being
Dutch transcription
123-62 afvaardigen van haare Commissianten en manschappen, zig daar na konden reguleeren, waar op aan ons tot antwoord wierd gedient, dat zijn Hoogheid dit eerst met zijne Rijksgroote, die niet alle present waren, moest overleggen, en zig hier over met haar beraaden; zullende hij na verloop van een â twee dagen door zijne zendelingen een vol„ „doenend atwoord laten weeten. Onze Commissie dus verres verrigt hebbende, wierd door zijn Hoogheid aans ons nog discoureerender wijze verhaalt, dat de Ternaatse alfoe „ren, tot heden niet genegen scheenen om zijne onderdanen met rust te laten, maar dat zij dezelve daar en tegen nog al geduurig met moorden en rooven kwamen ontrusten, tot een bewijs daar van aanhalende dat voor eenige tijd vijf praauwen met Tobilse Alfoeren op gita waren geweest, dewelke na het pleegen van allerhande bal„ „dadigheden, het ruineeren van een menigte klappus en andere vrugtboomen, en het vermoorden van drie Tidoreesen, op de aan„ „komst zijnen onderdanen (:die de voorschreeve Alfoeren als hunne vrienden aanmerkten) haar buiten verwagting met kruit en loot onthaalt hadden, het welk deze alfoeren egter niet wel is af„ „genomen, want zij wierden door de Tidoreesen verjaagt, en haar vijf prauwen tot buit gemaakt; ondertusschen verseekerden wij zijn Hoogheid dat uwel Ed:e Agtb: onophoudelijk beezig was om den Koning van Ternaten tot het beteugelen van het woest gedrag zijnen Alfoeren aanspooren, en dat zijn Hoogheid ook niet ingebreeken bleef om dezelve bij alle gelegentheid van alle vijande¬ „lijkheeden te weder houden Na dat wij een vriendelijk afscheid erlangt hadden, keerden wij weder na 's Compagnies post, alwaar ons na de middag de kroon prins quam bezoeken, die wij als toen in het particulier nogmaals aanmoedigde en vermaanden om zijn pligt op de aanstaande extirpatie togt na Maba, weda, en Pattanij wel te betragten, en te bewerken dat de uitroeijing in meermelde gewesten met alle mogelijk ijver en nauwkeurigheid, zonder interuptie wierd uitgevoert, dien Prins te kennen gevende dat zijne genomene moeite met een gepaste geschenk door deze Regeering uitnaam der E: Comp: zal erkent worden. Dien Jongen vorst betuigde hier op nogmaals zijn genoegen en verzekerde ons dat indien aan hem volkomen vrijheid gela„ „ten wierd om dit werk na zijn eigen goedvinden te dirigeeren, hij zig sterk maakte dat het van een gewenschte uitkomst zoude weezen, voornamentlijk als hij volkomen magt bequam, om de weerspannelingen na derdienste te mogen staaffen. Deeze Prins gaf ons verder klagenden wijze te kennen dat hem was ter ooren gekomen van zeekeren Hatibij Cala, die voor weijnige dagen alhier ten huize van den opperstuurman Wa„ „ker geweest was om Rijst in te koopen, dat ten gemelde den 17: Augustus 1773: huize door de huisvrouw van evengenoemde opperstuurman zou„ „de gezegt zijn, dat zijn Hoogheit den Koning van Ternaten, benevens des Jonge krour Prins van Batchian bij den wel Ed:e Agtb: Heer Gouverneur zoude bewerken dat hij kroon prins van Tidor, van alle eere wierde berooft, en dat zij niet rusten zouden, voor dat zij haar oog„ „merk bereikt hadden, welke uitstrooijing hij verklaarde dat hem zeer ter herte ging, dog zig nu eenigzints gerust gestelt zag, door dien den Raad zoo veel vertrouwen in zijn persoon gestelt hadde: In welk gevolen wij dien prins ook bevestigde, en na het neemen van een vriende „lijk afscheid, vertrokken wij van Tidor, hebbende thans de eere uw wel Ed: Agtb: van ons wedervaren, het voorschrevene tot Berigt te dienen, gebruikende intusschen de vrijheid ons met waare hoog agting te noemen /:onderstont/ Wel Edele Agtbare Heer en Heeren /:lager:/ Uwel Edele Agtb: gehoorzame en trouwschuldige Dienaaren :/ was geteekent G„s W„m V„n Renesse en Fred„k Hend„k Beijnon :/ in margine Ternate den 28:' Julij Anno 1773: ƒ En daar bij gebleeken zijnde, dato den koning van Tidor ten opzigte van de door ons voorgeslagene specerij Extirpatie op de districten van Maba, wedas, en Pattanij zig op der commissianten voorslag al aanstonds bereidwillig had getoont, om dat werk onder het gezag van desselfs zoon, den Radja Moeda, ter uitroer te laten brengen, gelijk ook dat dezen jongen vorst daar over in 't particulier aan de Commissianten zijn genoegen betuigd, en hem teffens verzeekerd hadde, dat bij aldien men hem volkomen vrijheid wilde geven om die destrictie na eigen goedvinden te mogen dirigeeren, hij zig sterk maakte dat dat werk van een gewenschten uitslag zoude zijn, inzonderheid, wanneer de Raad hem een amplle magts verleende om de rebellen na merite te mogen straffen. huize Werdende -
English
125 63 the 17: August 1773: Subsequently, it was reported by the Commissioners that the king, upon their inquiry as to when His Highness thought he would be ready to have the spice inspection undertaken, had answered that he could not yet determine a time, as he first had to consult with his grandees of the realm about this, but that he would send a definitive answer to the Council after a lapse of one or two days; which message the Lord Governor testified to have also received recently through some of the king's envoys, His Highness having let him know that he intended to come here in eight to ten days, in order to determine orally with His Honour the set time of departure for the Extirpators, with the further notice that he would order the chief of Maba to erect the forest dwellings without delay, and in the meantime have everything prepared that was required for the execution of that extirpation work. Upon which message, after prior deliberation, it was approved and agreed to sanction the proceedings of the commissioners; as well as to have the king of Ternaten addressed regarding the Tidorese complaints about the outrages of the Alfurs, who, according to the testimony of the King of Tidor, not long ago had again murdered three of his subjects on Gita and ruined many gardens, which wantonness it was decided to convey to Ternate's King in terms capable of making him see the detrimental consequences that such hostilities could bring about if the guilty parties were not punished as an example to others. Subsequently, the conversation having turned to the willingness of the Radja Moeda to undertake the Maba spice expedition; this inclination of his was pleasing to the Council in so far as it was hoped that the outcome would correspond with his good words and promises: But since the Council members were at the same time of the opinion that the zeal and the desire shown by the young King to punish the rebels according to their deserts was not appropriate under these circumstances of time and could hinder the hoped-for progress of the extirpations, it was resolved to dissuade the young King upon his forthcoming arrival at this Castle from such warlike notions, and to exhort him rather to bring the Mabarese as well as their neighbours to their duty with kindness and gentle means, and to persuade them to diligently assist our people in the extirpation; seeing that this is not a war expedition, but an expedition undertaken with the aim of fulfilling our duty according to Their High Excellencies' permanent orders concerning the extirpation of the spice crops. After which it was also resolved to record herewith that the Lord Governor, having had the wife of the chief mate Waker questioned concerning the discourse that was alleged to have been held in her house to the detriment of the young king, this woman sincerely testified to know of nothing of the sort; and since no one can suspect this person, who is of quiet conduct and virtuous life, of wishing to keep such a matter concealed, the Members were unanimously of the opinion that the entire matter had been fabricated by malicious people: which message the Lord Governor indicated he had likewise communicated through the writer Noriman to the King of Tidor. Furthermore, it was also resolved to note herein that the King of Tidor has sent his thanks for the offered assistance of the Vrijheid; which vessel, upon His Highness's previous insistence, would otherwise have been prepared for his aid in order to combine with his military force to restrain his rebellious subjects of Salwattij and Waijgeeuw, from which military expedition that the prince had planned, he testified he must now desist, because he could not well carry out this expedition and the Pattani Extirpation Expedition at the same time, seeing that he would thereby completely strip himself of his power, and that expedition was besides presently also difficult to undertake, on account of the strong easterly winds blowing through. After the conclusion of the business concerning the above-mentioned report, a declaration was exhibited at the Table by the Lord Governor, recently passed at the Secretariat of Police by the Chinese Limsianko, residing here, reading as follows. On this day, the 12: July 1773: Appeared before me Koene Koenes, provisional First Sworn Clerk of Police of this government, in the presence of the witnesses to be named. The Chinese Limsianko, who at the requisition of the Honourable Paulus Jacob Valckenaer, Governor and Director of these Moluccos, acknowledged it to be true and truthful that he, Deponent, on the 22: February of this year had steered with his own vessel for the Papuan coast, and having departed from there on the 8: March, arrived at Onin on the 30: of the same month. That some inhabitants, and among them one or two chiefs of this Onin, had offered nutmegs for sale to him, deponent, which he, deponent, had rejected, answering that he was not permitted to buy any spices, as the Company had most strictly forbidden that trade to everyone, adding thereto that his arrival served solely to purchase trepang and massoy. That he, deponent, was subsequently also asked how the Company was disposed, well or ill, they wishing that if it were well disposed, it might then send vessels thither to buy spices from them and treat with them just as affably and moderately as the junior merchant Hemmekam who
Dutch transcription
# 125 63 den 17: Augustus 1773: Werdende vervolgens door de Commissianten gerapporteert, dat de koning op hun afvrage, tegens wanneer zijn Hoogheid dagt gereed te zul„ „len zijn om de specerij visite te laten ondernemen, geantwoord had; voor als nog geen tijd te kunnen be„ „paalen, aangezien hij alvoorens met zijne rijxgroo„ „ten daar wer moest raadpleegen, dog dat hij den Raad na verloop van een â twee dagen een positief antwoord zoude laten toekomen; welke bescheid de Heer Gouverneur betuigde nu onlangs met eenige van 's konings zendelingen mede ontfangen te heb„ „ben als hebbende zijn Hoogheid hem laten weten dat hij voornemens was zig over agt â tien da„ „gen herwaards te begeven, om den vasten tijd van het vertrek der Extirpateurs mondeling met zijn Ed: te bepalen, met de verdere te kennen gave, dat hij de opperhoofd van Maba zoude ordonneeren om des bosch huizen zonder tijd verzuim op te rig„ „ten, en inmiddelen tijde alles in gereedheit laten brengen, wat ter uitvoering van dat Extiapatie werk wierd vereischt. —. Op welke boodschap, na voorgaande deliberatie, is:s goedgevonden en verstaan, der commissianten verrigtingen verrigtingen te approbeeren; mitsgaders den koning van Ternaten te laten onderhouden wegens de Tidoreese klagten over de baldadigheeden der Alfoeren, die vol„ „gens getuigenis van den Koning van Tidor, niet lang gelieden, wederom drie zijner onderdanen op Gita hadden vermoort, en veele tuinen geruineert, welke moedwil men besloot aan Ternaats Koning te laten boodschappen, in bewoordingen die vermogend waren van hem de nadelige gevolgen te doen zien, die zulke vijandlijkheeden zouden kunnen na zig slepen, indiende schuldigen niets tot voorbeeld van anderen wier„ „den gestraft. Vervolgens het gesprek gevallen zijnde over de be„ „reidwilligheit van den Radja Moeda om de Mabase specerij togt te onderneemen; was deze zijne genegentheid den Raad in zoo verre aangenaam, dewijl men in hoope was dat de uitkoomst met zijne goede woorden en beloften zouden overeenkomen: Dog dewijl de Raadsle„ „den teffens van gevoellen waren, dat de ijver en het verlan„ „gen, 't geen de jonge Koning hadde getoont om de wederspannelinge na verdienste te straffen, in deze tijds omstandigheden met te pas quam, en den verhoop„ „te voortgang van de extirpatien zoude kunnen verhinde„ „ren, is gearresteert den jongen Koning bij zijne aan„ „staande koomst aan dit Casteel van dusdanige oorlogzugtige denkbeelden te diverteeren, en hem te vermanen om de Mabareesen benevens hunne nabuuren, liever met vriendlijkheit en zagtkinnige middelen 10: E E 13 127 64 den 17: Augustus 1773: middelen tot hun pligt te brengen, en over te haalen om de on„ „zen in het uitroeijen vlijtig te helpen; aangezien dit krijgs exeditie, maar eene togt is die ondernomen wert met oogmerk om Haar Hoog Edelhedens permanente ordres ontrent de uitroeijing van het specerij gewas, volgens onze pligt te volbrengen Waar na medes beslooten is bij dezen aan te teekenen, dat de Heer Gouverneur de huisvrouw van den opperstuur„ „man Waker hebbende laten aanspreeken over het dis„ „cours dat en haare Huise ten nadeele van den Jongen koning zoude zijn gevoert, deze vrouw opregtelijk betuigt heeft van niets diergelijks te weeten; en dewijl nie„ „mant deze persoon, die stil van gedrag en deugtzaam van wandelt is, kan verdenken van dusdanig gevald verborgen te willen houden, waren de Leden eenparig„ „lijk van gedagte, dat het geheele geval door quaadaar„ dige menschen verciert was: welke boodschap de Heer Gouverneur te kennen gaf, dat hij mede in diervoegen aan den Koning van Tidor den Schrijver Noriman hadde laten weten. Wijders is ook gearresteert in dezen te annoteeren, dat den Koning van Tidor heeft laten bedanken voor des aangebodene assistentie van de vrijheid; welk vaar„ „tung op zijn hoogheids vorige instantie andersints tot zijn hulp in gereedheid zoude zijn gebragt, ten einde met desselfs krijgsmagt geconjungeert, zij ne rebelleerende onderdanen van Salwattij en Waij geeuw te beteugelen, van welke krijgs expeditie die de vorst voor heeft gehad, hij betuigde als nu te moeten afzien, uit hoofde hij deeze expeditie en de Pattanise Extirpatie Togt niet wel te gelijk konde ter uitrvoer brengen, aangesien hij zig daar door geheel en al van zijn magt zoude ontblooten, en die expeditie buiten des thans ook bezwaarlijk te onderneemen was, ter oorsaake van de sterk doorwaijende ooste winden. Na het aflopen der besoignes over boven gemeld Be„ „rigt wierd door den Heer Gouverneur ter Tafel ge-exhibeert een verklaring, onlangs door den alhier thuis gehoorende Chineesl Limsianko ter secretarij van Politie gepasseerd, aldus luidende. Op heeden den 12: Julij 1773: Compareerde voor mij Koene Koenes p:l Eerst geswore clercq van Politie dezes gouver„ „nements present de naartenoemene getuigen. Den Chinees Limsianko dewelke ter requisitie van den wel Edelen Agtbaren Heer Paulus Jacob Valckenaer gouver„ „neur en Directeur dezer Moluccos bekende waar en waarag„ „tig te wesen, dat hij Deposant den 22: febr: dezes Jaars met zijn eige vaartuig na de Papoe gestevend den 8: maart daar aan vertrokken zijnde op den 30: dierselver maand te onin gearriveert was. Dat eenige inwoonders en onder dezelve een â twee hoofden van dit onin, hem deposant Noote-muscaten hadden te koop gepresenteert, het geen hij deposant had van de hand geweesen net te antwoorden dat hij geen specerijen vermogt te koopen, nadien de Compagnie dien handel aan een iegelijk op het scherpste verboden had, daar bij voe„ „gende dat zijn komst enkel sterkte om Taripangs en Ma„ sooij in te koopen Dat men hem deposant vervolgens ook gevraagd had, hoe de Compagnie gezint was, goed of kwaad gaarne wenschende dat in diense goed was dezelve dan mag derwaards zenden om specerijen van Haar te koopen en even zoo minzaam en moderaat met hem handelen als den onderkoopman die Hemmekam . W
English
14. 65129 the 17th. 6. had done, when he had last been there with the young King of Tidore. Whereupon he, the deponent, had replied that the Company was without doubt very good, since it never harmed anyone without cause. And as for trade, that it was likewise exceptionally well disposed to it. That he, the deponent, was not troubled any further by them on that account; provided himself with the desired products to his satisfaction, and then undertook the journey back hither. Lastly, he, the deponent, also declared that while he had been on Misool and Onin, the inhabitants of these settlements had become scattered everywhere on account of smallpox, from which the king of Onin was also suffering at that time: this contagious disease having raged in those two places in such a manner that in a short time a considerable number of people there had been torn from life. Herewith he, the deponent, ended his declaration, giving as reason for his knowledge that notwithstanding, as aforesaid, nutmegs were indeed offered to him for sale, none of the same were shown to him, offering to confirm his deposition with an oath. Below stood: Thus done and deposed at Ternate in Castle Orange on the date aforesaid, in the presence of Petrus Strenske and Willem Semet, both clerks, as witnesses, who duly signed the minute of this along with the deponent and me, provisionally sworn First Clerk. Lower: Which I attest. Signed: K. Koenes, provisionally sworn First Clerk. Wherein, among other things, it was noted that while present among the Papuans, the affiant had been offered nutmegs for sale by certain village chiefs of the settlement of Onin, situated on New Guinea, but which trade he, the affiant, had declined, giving to understand that the Company had strictly forbidden the spice trade to everyone, adding that his arrival served only to purchase sea cucumbers and massoy, after which he had not been troubled further on that account; concerning which incident having been spoken in detail, the Council remarked thereupon that the Tidorese Court could by no means be ignorant of the continual smuggling trade of these Papuan subjects of theirs, since it was not to be thought that these faithless people would dare to engage in that trade so publicly if they were punished for it by their prince. Wherefore, after this had been discussed in detail, it was resolved to remonstrate once again with the Tidorese prince in the strongest terms regarding the punishable conduct of these Papuan subjects of his, with further admonition to punish them as spice thieves according to the tenor of the contracts, notwithstanding that the Council members were beforehand well assured that our admonitions would be fruitless, and these scoundrels would continue to carry on their illicit trade unpunished. smugglers August 1773 the 26th. 13. The Honorable Governor and Director of the Moluccas The Jogugu The Sangaji The Nyofaniera The Kimelaha Present. Paulus Jacob Valckenaer Johan Fredrik Wedel Godfried Carel Meurs the Junior Merchant and Pay Bookkeeper Gerrardus Willem van Renesse the Junior Merchant and Resident of Gorontalo Nicolaas Dionijsius Mol, and the Junior Merchant and Secretary Fredrik Hendrik Beijnon Absent: the Merchant and Fiscal Johan Georg van Raesveld, due to indisposition. With and alongside Paduka Siri Maha Tuan Sultan Mahomet Doeniel Masaoedi Djamaloedin Shah, King of Tidore, as well as the following dignitaries of the realm: Rasawan Kontjira Abdulla Abdul Rauff Agnora Ngnongarij Palarangi Bagus Clerk Abdul Ganij Soa Knorra Loekman Tomatjala Ternatie Samassa Komadjari The members of this meeting having assembled, there were beforehand commissioned therewith the the Junior Merchant, Storekeeper, and Head Administrator The Valiant Captain of the Military His Highness Thursday the 26th of August 1773, in the morning at eight o'clock, combined meeting of Policy. Captain-Commandant Johan Fredrik Wedel, and the Junior Merchant and Pay Bookkeeper Gerrardus Willem van Renesse, to fetch His Highness the King of Tidore—who had arrived here on Monday the 23rd instant accompanied by his principal dignitaries—with the carriage from the Company's garden house, and to escort him into this meeting. The said prince, alongside his dignitaries, appeared shortly thereafter in the council chamber, with such ceremonial as is described in detail in the Daily Journal of today, where His Highness was received with the requisite solemnity before the Governor and the other members, and was shown the customary seat. Having sat here for a short while, and mutual compliments having been exchanged, His Highness made known that the principal reason for his coming was to inform the Council in person that the proposed spice expedition to his lands of Maba, Weda, and Patani had his full approval, and that he, alongside his son the Raja Muda, would therefore exert all their efforts to have it begin promptly and bring it to a desired conclusion without delay: with which aim he had also already issued the necessary orders to facilitate that work, further informing the Council Head Administrator The Imam The Secretary The Kchil The Kimelaha The Kimelaha guilders Captain August 1773 Below stood: Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange on the date aforesaid. Signed: Paulus Jacob Valckenaar, J. F. Wedel, J. G. van Raesveld, Godfried Carel Meurs, Gerardus Willem van Renesse, Nicolaas Dionijsius Mol, Fredrik Hendrik Beijnon. Thursday
Dutch transcription
14: 65129 den 17: 6 hemmekam gedaan had, toen dezelve zig de laastemaal met den jongen Koning van Tidor heeft daar bevonden, Daar hij deposant op geantwoord had, dat de Compagnie buiten twijffel zeer goed was, dewijl zij nooit iemand zonder oorsaak quaad, deed. En wat den handel betreft dat zij insgelijks uitstek daar toe genegen was. Dat hij deposant dieswegens niet verder door dezelven gemoeit zijnde; zig na genoegen van de begeerde producten voorzien, en toen de te augueise na herwaards aangenomen had. Laastelijk verklaarde hij deposant ook dat terwijl hij op Micowal en onin was geweest, de inwoonders dezer Negorijen allerwegens waren verstrooit geraakt ter oorsaake van de kinderpokken, waar aan den koning van onin te dier tijd meeder laboreerde: hebbende deze besmettelijke ziekte in die beide plaatsen der wijse gegrasseerd gehad, dat er in wijnig tijds een copsiderabel getal menschen daar uit het leven was gerukt. Eindigende hij Deposant hier meede zijn verklaring en geevende voor reden van wetenschap dat niet tegenstaande hem als voorschreven is, wel Noote-muscaaten zijn te koop gepresenteert, hem egter geene dersel„ „ver zijn vertoont geworden presenteerende zijn gedeponeerde met Eede te bevestigen /:onderstont:/ Aldus Gedaan en gedeponeerd tot Ternaten in't Casteel orange dato voorschreeven ter presentie van Petrus Strenske en Willem Semet beide klerken als getuigen die de minute dezes nevens den deposant en mij p. l Eerst ge„ „sworen klerk behoorlijk hebben onderteekent /:lager:/ quod At„ „testor :/ was geteekent:/ K: Koenes, p:l E: gesw: Clercq. Waar bij onder anderen ontwaart wierd, dat hem attestant bij zijn aanweesen in de Papoe door sommige dorpshoofden van de Negorij min, gelegen op Nova Gunias, noote muska„ „ten waren te koop gepresenteert, dog welke Negotie hij at„ „testant had van de hand geweesen, onder te kennen gave dat de Compagnie de specerij handel aan een iegelijk op het rigoureuste verboden had, met bijvoeging, dat zijn komst enkel strekte om Taripangs en Massooij in te koopen, waar na men hem dieswegens niet verder gemoeits had; over welk voorval breedvoerig gesprooken zijnde merkte de Raad daar op aan, dat het Tidoreese Hoft geensints onkundig moest zijn van den onophoudelijken /:onderstont:/ Aldus Gedaan en Geresol„ „reert tot Ternaten in't Casteel Oran„ „ge dato voorschreeven. /:was geteekent:/ Paulus Jacob Valckenaar, I: F: Wedel, J: G: van Raesveld Godfried Carel Meurs, Gerardus Willem van Renesse, Nicolaas Dionijsius Mol„ Fredrik Hendrik Beijnon. Donderdag smokkelhandel van deze hunne Papoesed onderdanen, na„ „dien het niet te denken was, dat deze trouweloosen zig zouden durven verstouten om dien handel zoo publicq te plee„ „gen, zoo zij dieswegens door hunnen vorst gestraft wierden Alwaarom na dat hier over breedvoerig was gespro„ „ken, beslooten wierd, den Tidoreesen vorst nog eens op het nadrukkelijkste over het strafwaardig gedrag van deze zijne Papoese onderdanen te onderhouden, met verdere vermaning om dezelves als specerij dieven na den inhout der Contracten te straffen, niet tegen„ „staande de Raadsleden voorhands wel verzee „kert waren dat onze vermaningen zonder vrugt zijn, in deze schelmen hunnen sluikhandel ongestraft zouden volkerden te pleegen. smokkelaars Augs 1773 den 26: 13 „ Den wel Edelen Agtbaren Heer Gou„ verneur en Directeur der Molucoos Den goegoegoe „ Sengadji „ Njofaniera „ kimelaha Present. Paulus Iacob Valckenaer Johan Fredrik Wedel Godfried Carel Meurs den onderkomen en oldij Boekhouder Gerrardus Willem van Renesse _o en Goventaals Rendent Nicolaas Dionijsius Mol en „ _o in Secretaris Fredrik Hendrik Beijnon Dempto den Tuopman en fiscral Johan Georg van Raesveld door in dispositie met en benevens Paduka Siri Maha Toewan Sulthan Mahomet Doeniel Masaoedi Djama„ loedin Sjah Koning van Tidor als meede de volgende Rijksgrooten. Rasawan Kontjira Abdulla Abdul Rauff Agnora Ngnongarij Palarangi Bagus Djoeroetoelis Abdul Ganij Soa Knorra Loekman Tomatjala Ternatie Samassa Komadjari De Leeden dezer vergadering bij eengekoomen zijnde, wierden voor aff met deselve gecommitteerd den den onderkoopman winkeier en p=m Den manh: Capitain Militair Sijn Hoogheid Donderdag den 26: Augustus 1773: 's morgens te agt uuren gecombineerde vergadering van Politie. capitain Commandant Johan Fredrik Wedel, en den onderkoopman en soldij Boekhouder Gerrardus Wil„ „lem van Renesse om zijn Hoogheid den koning van Tidor, die alhier op maandag den 23: dezer ingesel„ „schap van zijne voornaamste Rijksgrooten was gearri „reert, met de wagen in't Compagnies tuin huis aftehaalen, en in deze vergadering te conduiseeren. Gemelde vorst beneevens zijne grooten verscheenen ook kort daar op in de vergaderzaals, met zodanig Cenemonieel als breedvoerig bij het Dag Register van heeden beschreeven staat, alwaar zijn Hoogheit met de vereischte plegtigheid voor den Heer Gouverneur, en de verdere Leeden wierd ontfangen, en de gewoone 2: tplaats aangeweesen. Alhier een weinig geseten hebbende, en de weder„ zijdsche Complimenten afgelegt zijnde, gaf zijn Hoogheid te kennen, dat de voornaamste reden van zijn koomst was, om den Raad zelfs in persoon te verwittigen, dat de voorgeslagene specerij togt na zijne landen van Maba, weda, en Pattanij, volkomen van zijne goedkeuringe was, en dat hij benevens zijn zoon den Radja Moeda daarom ook alle haare kragten zouden inspannen, om dezelve spoedig te doen aanvangen, en sonder tusschenpoting tot een gewenscht einde te bren„ „gen: Met welk oogmerk hij ook reeds de nodi„ je ordres had gestelt, tot faciliteering van dat werk, Den Raad verder verwittigende Hoofdadministrateur „ Iman „ Secretaris „ Kitjil „ Kimelaha „ Kimelaha ƒ Capitain Aug=s 1773
English
notifying that his people were currently actively engaged in constructing the forest houses at Pitjanie and Moendalafi, being the boundary between Maba and Pattanij, because he thought that the best opportunity to make a beginning with the extirpation lay at that place, since according to reports from local experts, the most abundant nutmeg trees grew there, from which place His Highness intended to subsequently have the entire district of the three aforementioned settlements, and thus also the suspended work at Wassile, searched through in two troops and cleared of the spice crop. The king further requested that the Company's commissioners and the necessary men might be ready to travel in fourteen days, in order to be able to undertake the journey together with those of His Highness. The said ruler also made a request that it might please this Government to inform Their High Excellencies that the aforementioned extirpation was now actually about to be undertaken under the authority of his son, the Radja Moeda, who for that purpose was due to come here in a few days to await the orders of this Government, and then further take his leave of the Council. All the aforementioned having been listened to with attention, His Highness was thanked in the most amicable manner by the Lord Governor in the name of the Council, not only for the willingness shown to consent immediately to the request of the Council in carrying out this necessary work, but also primarily for the trouble His Highness had taken to give assurance thereof to the assembly in person; of all of which the ruler was promised that a favorable report would be made to our High Rulers in Batavia. His Highness, answering this discourse with a counter-compliment, furthermore gave to understand that as soon as this assembly should be concluded, he would convene the chiefs of Maba, Weda, and Pattanij who are present here, and order them to depart immediately for their settlements, so as to have the work begun without loss of time under their supervision upon the arrival of the extirpators; after which the departure of the Company's commissioners was set at His Highness's request for 14 days hence, by which time the ruler declared that he would be ready on Tidor with people and vessels, to enable the journey to be undertaken by his subordinates as well. All this having thus been settled with His Highness, the ruler requested his leave after he had first consumed some refreshments, whereupon he was subsequently escorted back to his residence in the Company's garden by the commissioners with the same solemnities as had been observed upon his entrance. And after the said commissioners had appeared in the assembly hall again, it was resolved by the Lord Governor and by the other council members together to [illegible] as head of
Dutch transcription
133 67 verwittigende, dat zijn volk thans werkelijk besig was om de Boshuisen te vervaardigen op Pitjanie en Moendalafi zijnde de scheiding van Maba en Pattanij om dat hij dagt dat daar ter plaatse de beste geleegentheit was, om een begin met extir„ „peeren te maken, dewijl daar volgens berigt van landkundigen, de meenigvuldigste noote boomen groeiden van welke plaats zijn Hoogheid voorne„ „mens was, om vervolgens in twee troupen het gansche destrict der drie bovengemelde negorijen, en dus ook het gestaakte werk te Wassile te laten doorsoeken en van 't specerij gewas zuiveren. Versoekende de koning verders dat Compagnies Com„ „missianten en de nodiger manschappen over vertien dagen reisvaardig mogten zijn om met die van zijn Hoogheid te samen de reise te kunnen onderneemen. Gemelde vorst deed meede verzoek dat het deeze Regeering mogte behaagen, aan Haar Hoog-Edelheeden te bedeelen dat voorschreeven Extirpatie nu werkelijk onder het gesag van zijn zoon den Radja Moeda stont ondernomen te worden, die ten dien einde over weinige dagen herwaards stont te komen, om de beveelen van deese Regeering aftewagten, en dan ver„ der zijn afscheid van den Raad te neemen. Al het voorschreevene met aandagt aange„ hoord zijnde, wierd zijn Hoogheid door Heer Gouver„ „neur uit naam van den Raad op het minsaamste den 26. bedankt, niet alleen voor de betoonde bereidwilligheid om aanstonds op het verzoek van den Raad in het verrig„ „ten van dit noodsakelijk werk te bewilligen, maar ook voornamentlijk voor de moeite die zijn Hoogheit had genoomen, om in persoon daar van aan de vergadering verseekering te doen; van welk een en ander men de vorst beloofde een favorabel verslag aan onze Hooge gebieders te Batavia te zullen doen. Sijn Hoogheit dit vertoog met een Contra Compli„ „ments beantwoordende, gaf voorts te verstaan, dat zo ras deze vergadering geeindigt zoude zijn, Hij de alhier zijnde Hoofden van Maba, Weda en Pattanij zoude doen bij eenkomen, en ordonneeren om ten eersten na hunne Negorijen te vertrekken, om het werk bij de aankomst van de extirpateurs zonder tijd verzuim onder de hun toesigt te doen beginnen; waar na het vertrek van 's Comp:s Commissianten op versoek van zijn Hoogheid over 14: dagen wierd bepaalt, tegen welke tijd de vorst betuigde, dat hij op Tidor met volk en vaartuigen zoude gereed zijn, om de reijse door zijne onderhoorigen mede te kunnen late onderneemen. Dit alles dus met zijn Hoogheit gereguleert zijnde; versogt de vorst zijn afscheid nas dat bevorens eenige versnaperingen had genuttigt waar op hij vervolgens met dezelfde plegtigheeden als bij zijn binnen komst geobser„ „veert zijn, na zijn verblijf plaats in 's Comp:s tuin door de gecommitteerden te rugge wierd geconduiteert. En na dat gemelde gecommitteerden wederom in de vergaderzaal waren verscheenen, wierd door den Heer Gouverneur en door de verdere gesamentlijke Raadsleeden gearresteert om tot Hooft bedankt van 18: Augs 1773 H
English
the 26th 34: 135 68 The Honorable Respectable Lord Governor and Director. to appoint for this important spice expedition an experienced officer who possessed the capability to deal with the native population. For which Ensign Joseph Stephanus having been judged very suitable, it was approved to appoint him as first commissioner, and to nominate as second or clerk the bookkeeper Cornelis Volkers Out. And it was likewise agreed to have this expedition carried out by 2 Sergeants 2 Corporals 20 soldiers and 1 under-surgeon; as it was also approved to engage in service in addition to this 12 common burghers, a sergeant, and a corporal, in order to help perform this labor with our soldiers for the wage of 3 rixdollars a month for each commoner, 4 for the corporal, and six for the sergeant, and this because our weak garrison did not allow employing more men for the aforementioned expedition, while it was nevertheless judged very necessary to undertake the repeatedly mentioned extirpation with a larger than ordinary guard, not only on account of the extent of the districts to be cleared of Maba, Weda, Pattani, Messa, Doti, and Wassile, but also because these lands are inhabited by peoples through whose sullen and rebellious conduct one might at times encounter some hindrance and opposition in the work. It was finally resolved to make ready the pajalang het Genoegen for the transport of the aforementioned commissioners, further men, and required rations, all of which it was decided to have prepared without loss of time, in order to be able to undertake the voyage at the latest by the 10th of September. It was written below: Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange on the date written above. It was signed: P: J: Valckenaer, J: F: Wedel, G: C: Meurs, G: W: v: Renesse, N: D: Mol, and Fredrik Hendrik Beijnon. The members having assembled, and the prayer having been performed, the Lord Governor gave to understand that the King of Tidore, together with his son the Raja Muda, just before the departure of the Maba extirpators, had troubled his Honor greatly to promote two persons who likely had managed through one channel or another to gain entry with those princes: namely, Corporal Jurgen Philip, whom his Highness requested to be advanced to sergeant and used on this expedition, while the young King, when taking leave of his Honor, had made strong representations to have the soldier Willem Barends appointed corporal. But since the fixed number of non-commissioned officers was filled at that time, his Honor could not be relieved from the importunity of those two princes the Valiant Captain Tuesday, the 30th of September 1773: in the morning at nine o'clock, Council of Policy. Present. Paulus Jacob Valckenaer Johan Fredrik Wedel [illegible] Godfried Carel Meurs The [illegible] Gerrardus Willem van Renesse Nicolaas Dionijsius Mol and Fredrik Hendrik Beijnon [illegible] and Secretary Absent Merchant and Fiscal Johan Georg van Raesveld: due to indisposition. Tuesday become. Today 86 F d 2
Dutch transcription
den 26:e 34: 135 68 Den wel Edele Agtb: Heer Gouver„ „neur en Directeur. van deze impontante specerij togk te benoemen een officier van onder„ vinding, en die bequaamheit bezat om met den Inlander om te gaan. waar toe de vaandrig Joseph Stephanus zeer dienstig zijnde geoordeelt, is goedgevonden, denselven tot eerste Commissiant aante „stellen, en tot tweede of scriba te nomineeren der Boekhouder Cornelis Volkers Out. En is teffens verstaan deeze togt te laten volvoeren, door. 2: Sergeanten 2: Corporaals 20: soldaaten en 1: onderChirurgijn; Gelijk meede wierd goedgevonden; nog bo„ „ren dien in dienst te neemen 12: gemeene Burgers, Een sergeant en een Corporaal, ten einde dezen arbeid, met onse militairen te helpen verrigten voor de gagie van 3: rd„s s maands aan ieder gemee„ „ne, 4: aan de Corporaal en ses aan de sergeant, en sulks ter zaake ons swakke garnisoen niet toeliet meerder manschap tot voor„ „noemde togt te emploijeeren, daar het egter zeer noodsakelijk wierd geoordeelt om meermelde extirpatie met een meer dan ordinaire wagt te laaten onderneemen niet alleen om de wille van de uitgestrektheid der aftewerkene destricten van Maba, weda Pattani, Messa, Doti, en Wassile, maar ook om dat deese landen bewoond worden van volkeren door welkers nors en oproerig gedrag men somwijlen wel eenige hindernis en regenkanting in den arbeid zoude kunnen ontmoeten. Zijnde laastelijk beslooten om de Pantjallang het Genoegen aanteleggen tot de overbreng van de voormelde Commissianten ver„ dere manschappen, en benodigde randsoenen, welk alles men besloot zonder tijd versuim klaar te laten maken, om uiterlijk tegens den 10: september de reis te kunnen onderneemen. /:onderstont:/ Aldus Gedaan en Geresolveert tot Ternaten in't Casteel Orange dato voorschreeven /:was geteekent P: I: Valckenaar, J: F: Wedel G: C: Meurs G: W: v: Renesse, N: D: Mol, en Fred=k Hen„ drik Beijnon De Leeden bij eengekomen, en het gebed verrigt zijnde, gaft de Heer Gouverneur te verstaan, dat de Koning van, Tidor, benevens zijn zoon de Radja Moeda, even voor het vertrek van des Mabase extirpateurs, zijn Ed:e zeer lastig hadden gevallen om twee persoonen te bevorderen, die denkelijk door het een of an„ der canaal ingang bij die vorsten hadden weten te krijgen: nad„ „mentlijk den Corporaal Jurgen Philip, die zijn Hoogheid verzogt dat tot sergeant geavanceert, en in dezes tigts gebruikt mogt werden terwijl de jonge Koning, bij het neemen van afscheid van zijn Ed:e sterke instanties hadde gedaan om den soldaat Willem Barends tot Corporaal aange„ „stelt te hebben. Dan vermits het bepaalde getal van ondersofficieren te dier tijd vervult was, had zijn Ed=e van de importuniteit dier beide vorsten niet ontslagen kunnen den Manhaften Capitain Dingsdag den 30:e September 1773: 'smorgens ten negen uuren vergade„ „ring van Politie. Present. Paulus Jacob Valckenaer Johan Fredrik Wedel on order e p:r hop admitateur GOdfried Carel Meurs Den voldijboesiender Gerrardus Willem van Renesse Nicolaas Dionijsius Mol en Fredrik Hendrik Beijnon „ _o en Secretaris Dempto „ Koopman en fiskaal Johan Georg van Raesveld: door in dispositie. Dingsdag werden. Auij 86 F d 2