Inventory 3418
Japan · 615 pages · 359 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
2243 The 20th of September 1773. Insertion of a written document of grievance served by Dominie van Eijnburch. H:k van den Brink, I: A. Schilling, I: C: Cruijpenning, I: H: Huijgens, C: F: Treno. and I: V: van Santen. Monday the 20th of September 1773: Before noon at eight o'clock, meeting of the Council of Policy, absent the Heads of the spice offices. Was read a written document of grievance presented this morning to the Lord Governor by Dominie Iohannes Deodatus Ludovicus von Eynburch, annexed with a draft or rough resolution taken in the church council the day before yesterday, the said written document being of the following content: To the Right Noble, Rigorous, Honorable Lord Governor and Director of this province, together with the other Members of the Honorable Council of Policy. Right Noble, Rigorous, Honorable Lord and Gentlemen. The undersigned reverently makes known to Your Right Noble Rigorous Honorable Lord and Gentlemen that, notwithstanding the venerated orders of the Honorable Council of Policy dated the 7th of September and introduced into the church council, expressly and in their own words most earnestly recommend to both Ministers carefully to avoid anything that could give even the slightest occasion for new quarrels, Dominie Wittenaar, nevertheless, directly contrary to these Political orders, has undertaken to stir up new quarrels in the Church Council. To wit, that his Honor proposed in the church assembly and, against the will and wish of the undersigned, pushed through and managed to bring it so far: that the entire Church Council, except for the undersigned who wanted to oppose unauthorized novelties and prevent their introduction, approved and thus, on account of the majority, resolved that the church resolutions, without distinction as to whether they are large or whether they are small, whether they can easily be drawn up or not, must all be written and signed in one and the same meeting, which is contrary to all church ordinances. 2: As also that Dominie Wiltenaar together with the elders and deacons do not wish to allow, although in the church assembly of the 12th of August it was so decided by the scribe and elders, that notice shall be given by a letter to the Reverend Church Council of Batavia that the undersigned did not share in or receive anything of those 52 rijksdaalders from the legacy of Miss L. Hoffman, but that Dominie Willenaar received the same alone, as well as that I:s von Eynburch, according to the order from Batavia, told L:s Wiltenaar that he had already received his share in Batavia, of both of which the undersigned as well as the elders at that time believe the contrary to be implied in the letter last dispatched to Batavia, whereby the undersigned would have to be regarded by the Reverend Church Council of Batavia as not having acted with fairness in this matter; the reason why the Reverend Church Council of Batavia may not be informed of this in order to disabuse the same in this regard, Dominie Willenaar with the elders and deacons says to be because it belongs to the previous disputes, if only it is not to [illegible] the undersigned with the Reverend Church Council.
Dutch transcription
2243 den 20. September 173. insertie van een door D:o van Eijnburch gediend schriftinur van doleantie H:k van den Brink, I: A. Schilling, I: C: Cruij„ penning, I: H: Huijgens, C: F: Treno. en I: V: van Santen Maandag den 20.:' September 1773: voor de middag ten agt uuren vergade„ „ring van Politie, absent de Hoofden der specirij Comptoiren Is geleezen een schriftuur van doleantie door d:o Iohannes Deodatus Ludovicus von Eynburch heeden morgen aan den Heer Gouverneur gepresenteert annex een Concept. of klad Re„ solutie in kerken raade genoomen op eergisteren zijnde het ged: schriftuur van den volgenden inhoud Den wel Edelen Gestrengen Agtb Heer Gouverneur en directeur dezer provintie beneevens de overige Leeden van den Agtb: Raad van Politie Wel Edele Gestr: Agtb Heer en Heeren D:' ondergesz geeft reverentelijk te kennen, aan uw Ed:e Gestr Agtb: Heer en Heeren dat niet teegenstaande de gevenereerde ordres van den Agtb Raad. van Politie gedateerd den 7: september en in kerken rade ingebragt wel uijtdruckelyk met eige woorden aan beide Predicanten op 't aller ernst„ recommandeeren zorgvuldig te vermijden het geene de mins„ te aanleiding zelfs tot nieuwe broullerijen zou kunnen geeven, nogtans D:s wittenaar weederom regt teegen deese 2: Als ook dat D:os wiltenaar t zaamen met d'ouderlinge en dia„ „kens niet willen toestaan hoe wel in de kerk vergadering van den 12: augustus, door scriba en ouderlingen zulks beslooten is, dat aan den Eerw: k: k raad van Batavia door eenen brief kennis zal gegeeven worden dat de ondergesz niet heeft meede gedeelt of iets gehad van die 52: rijxds uijt het legaat van Mejuffrouw L Hoff„ „man maar dat D:s willenaar dezelve alleen heeft ontfangen als meede dat I:s von Eynburch volgens ordre van Batavia aan L:s wiltenaar gezegt heeft, zijn deel op Batavia reeds ontfangen gehad te hebben, van welke beide, de ondergesz als ook doe ter tijd d' ouderlingen vermeenen het teegenstelde in den laast naar Ba„ tavia afgezonden brief opgeslooten te leggen, waar door de onder„ „gesz: aan den Eerw:e K: k: raad van Batavia zou moeten aange„ merkt worden, als niet na billijkheid, hier in gehandelt te hebben de reeden waarom dat aan den E: kerken Raad van Batavia hier van geen kennis mag gegeeven worden, om den zelven hier om„ trend te desabuseeren, zegt d:s willenaar met d'ouderlingen en diakens te zijn, om dat het tot de voorgaande verschillen hoort indien het maar niet is om den ondergesz bij den E: K k. Raad Politicque ordres aan, ondernoomen heeft nieuwe brouillerijen in k: k: Rade te verwecken Te weeten dat zijn E: in k: k: vergadering heeft voorgesteld en teegen wil en dank van den ondergesz heeft door gedrongen en zoo verre heeft weeten te brengen: dat de geheele k: t: Raad, uijtgezondert de ondergesz: die ongeoorloofde nieuwigheeden wilde tegen gaan, en den ingang beletten, hebben goed gekeurt en dus om de mierderheids halven be„ slooten dat de kkelijke resolutien zonder onderscheid of zij groot zijn dan of zij kleijn zijn of zij gemackelijk op gemaakt konnen wor„ den, dan niet, alle in een en dezelve vergaderinge geschreeven en onderteekent moeten worden het welk met alle kekelijke ordon„ nantien strijdig is Polilicqu van Aan 1:
English
23 45 the 20th of September 1773 to make known to the assembly to conduct himself according to Article 36 of the Church Order of 1643. of Batavia to remain under that blame, the undersigned believes that this does not pertain at all to the previous disputes, and consequently, that he also should not remain tarnished and foully depicted before the church council of Batavia, which does not receive these dispute writings and thus cannot be disabused about this. The undersigned very humbly requests Your Honorable and Worshipful Lord and Gentlemen that he may be permitted, in the name of the church council here according to the previous resolution, to clear himself before the church council of Batavia, disabusing the same and being pleased to note that this does not belong to the aforementioned disputes. 3rd, the undersigned further respectfully makes known that Dominie Willenaer has refused to sign and to hand over to the Worshipful Council of Policy, because I wrote therein, which he admits to having said, and that is the reason why the Worshipful Council of Policy has not yet received an extract from the church council. Finally, that Dominie Wittenaar denies having received a political extract concerning the trial sermon of the undersigned which in Malay Meanwhile, as new troubles have arisen in the church council, as can be seen above, and are increasing more and more, the undersigned therefore beseeches Your Honorable and Worshipful Lord and Gentlemen to take such measures and make such arrangements as shall be necessary to attain the desired peace in the church council, requesting at the same time in the most respectful manner that, according to equity and the requirements of the matters, he may be maintained even in the above-mentioned points against Dominie Wiltenaer and those who might wrongly follow him. To this end, the undersigned prays the Almighty that it may please Him to put such a judgment on the lips of Your Honorable and Worshipful Lord and Gentlemen as is necessary and beneficial for the edification of the congregation, and well And seeing from this with particular dismay that Dominie Wiltenaer, in spite of the very earnest recommendation of this assembly by extract from the secret resolutions of the 7th of this month carefully to avoid whatever could give even the slightest occasion for new troubles, eluding that careful admonition, has dared to emancipate himself against the explicit church ordinances and instructions, as well as against old and good maxims, to introduce conflicting orders and customary novelties that notoriously had to cause or result in new disputes, under a plausible pretext of preventing the same, but in fact with the aim of doing injury anew to his colleague von Eynburch and thereby bringing about differences de novo, as well as depriving His Reverence of his defense to the Reverend Church Council at Batavia concerning the Dordrecht legacy of Miss Hoffman, in such manner as this, along with the further perverse and suspicious conduct of that restless teacher, is extensively demonstrated and can be seen both in the above-mentioned address and the attached draft or concept resolution. Dominie Wittenaar the displeasure, so it has been approved and agreed upon after deliberation by unanimous vote, in the first place to make known to Dominie Wiltenaer the earnest displeasure of this assembly regarding the matter aforesaid, and further to order the church council to conduct themselves strictly, concerning the drafting, reading, reviewing, and signing of their resolutions adopted therein, according to the 36th Article of the general church ordinance for the respective churches in the Indies dated 7th of December 1643, dictating: being both of the land and church, and calls himself with all respect and esteem. Below stood: of Your Honorable, Right Honorable, and Worshipful Lord and Gentlemen. Lower: The most humble servant. Was signed: I: D L: B: von Einburch, Minister of the Divine Word. In the margin: Done at Amboina, the 20th of September 1773. his that 4
Dutch transcription
23 45 den 20e. September 1773 der vergadering te kennen te gee„ zig te digten na Art:o 36: der ker„ „ken Ordre van 1643. van Batavia in dien blaam te laaten blijven, d' ondergesz: ver„ „meent dat dit in 't geheel tot de voorgaande verschillen niet behoort en by gevolg, dat hy ook daar en booven niet moet bezwalkt, en loelijk afgeschildert blijven bij den kerken raad van Batavia die deese geschil schriften niet in handen krijgt en dus hier over niet konnen gedesabuseert worden D' ondergesz verzoekt zeer ood„ moediglijk aan uwel Ed:e Agtb Heer en Heeren dat hem mag toege„ „laaten worden, om uyt naam des kerken raads alhier volgens het voorgaande besluit zig bij den korken raad van Batavia te zuijveren, denzelven desabuserende en het zelven gelieven aan te werken als tot de voorgesz verschillen niet te behooren 3. e verder geeft de ondergesz. eerbiediglijk te kennen dat D:o willenaer ge„ weigert heeft te teekenen, en aan den Agtb Raad van Politie over te gee„ „ven, om dat ik in dezelve geschreeven hebbe, het welk hij bekent gezegt te hebben, en dat is de reeden waarom d' Achtb raad van Politie nog geen extract van den kerken raad heeft bekoomen Eyndelijk dat D:o wittenaar ontkent een Extract politicq ontfangen te hebben omtrend de proef predicatie van den ondergesz welke in 't maleidsch Maarmids dat er in Kerken raade nieuwe broullerijen, gelijk als booven te zien is ontstaan, en meer en meer toeneemen, zo smeekt d' ondergesz. uw Edele Agtb Heer en Heeren, om zulke maat regelen te neemen en schicking te maaken als noodig zal zijn, om den ge„ wenschden vreede in kerken Raade te erlangen, verzoekende teffens op 't eerbiedigst om naar billijkheijd en eisch der zaaken zelfs in de boo„ „ven gem poincten gemainteneert te moogen worden teegens P:o wilte„ „naer, en die hem verkeerdelijk mogten op volgen Heer toe bist d' ondergesz den Alderhoogsten dat het hem behage uw Edele Agtb: Heer en Heeren dusdanige uijtspraak op de lippen te leggen als noodig en nuttig is tot stigting der gemeente, en wel En daar uijt met bijzondere ontsligting, gezien zijnde dat D:s wilte„ „naer in weerwil van de zo ernstige recommendatie deeser vergadering by Extract uijt de secreete Resolutien van den 7: Courant om zorgvuldig te vermijden het geen eenige d'allerminste aanleijding zou kunnen gee„ ven tot nieuwe brouillerien met illusie van die soigneuse vermaning zig heeft derven emancipeeren teegens de uytdruckelijke kerke ordonnantien en Jnstructien, midsg:s oude en goede maximes strijdende ordres en ge„ bruijken nieuwigheeden in te voeren die notoir nieuwe disputen moesten veroorsaaken of ten gevolge hebben onder een schoonschijnend voorwendsel van dezelve te praevenieeren maar in derdaad met oogmerk om zijn Collega von Eynburch op nieuw Cort aan te doen en daar door de novo verschillen te weeg te brengen midsgs zyn Eerw te versteeken van desselfs defensie aan den Eerw: kerken Raad te Batavia omtrend het dortsche Legaat van Juffr Hoffman invoegen zulx met de verdere verkeer„ „de en nadenkelijke handelwijse van dien onrustigen Lieraar zo bij het boovengem addres als de daar neevens gevoegde klad of Concept resolutie breedvoerig betoogd worde en gezien kan worden D„s wittenaar het misnoegen zo is na deliberatie met umanime stemmen goed gevonden en verstaen in „ven en den K: k: raad te bedeelen de eerste plaats aan D:s wiltenaar het ernstig misnoegen deeser vergade„ „ring ter zake voorsz te kennen te geeven en wijders den kerken Raad te beveelen om zig omtrend het Coucheeren, leesen, resumeeren en teekenen hunner Resolutien daar inne genoomen wordende stiptelijk te rigten na het 36: Act:e van de algemeene kerken ordeninge voor de resp e korken in Jndien de dato 7: xber 1643 dicteerende zijn beide van Land en kerk en noemt zig met alle eerbied en ag„ „ting. (onderstond) van uw Edele Gestrenge. Agtb: Heer en Heeren /lager / Den oodmoedigsten dienaar /was getekent:/ I: D L: B: von Einburch, v: D: M: / in margine/ Actum Amboina den 20:e September 1773: zijn dat 4
English
2nd 47 the 20th of September 1773 recommendation to elders and deacons regarding the casting of votes and order to the Church Council to write to Batavia that Dominee von Eijnburgh enjoyed nothing here from a certain legacy produce in the Church Council the extract resolution regarding the trial sermon of Dominee van Eijnberch and deliver to the Governor the decision taken regarding the church visitation deliberation regarding the expedition carried out on Ceram by the Governor that what has been transacted in the church council before the adjournment of the meeting must be read out from the rough draft and, after approval by the church council, recorded in the resolution book, and having been thus recorded, must be summarized again in the next meeting, etc.; with a recommendation both to elders and deacons not to give their votes so lightly during the making of more such arbitrary proposals by Dominee Wiltenaar that conflict with the church orders and customs, but to inform themselves accurately beforehand whether his Reverence's propositions do not conflict with the explicit orders, in order thus on their part also to avoid everything that could give any cause or occasion for new disputes between the two aforementioned ministers to the further disedification of the congregation; further, to order the church council to write to the Reverend Batavia Church Council, in compliance with the ecclesiastical decision of the 12th of August past, by a second letter with the private chaloups lying in readiness, that Dominee von Eijnburg has enjoyed nothing here from the Dordrecht legacy of the late Miss Hoffman, but that the same, namely the 52 rixdollars remitted hither, was drawn solely by Dominee Wittenaer, with an order to the last-mentioned, his Reverence, according to previous customs, to send enclosed in the aforesaid letter to the Reverend Batavia Church Council a receipt for the receipt by his Reverence of the aforementioned 52 rixdollars; and finally, to direct the repeatedly mentioned Dominee Wiltenaar, to whom, according to the testimony given by the secretary during this meeting, an extract was delivered from the resolutions of this table of the end of August concerning the trial sermon to be delivered by Dominee von Eynburch in the Malay language, which also appears from the pickup mentioned in the aforesaid resolution, but which extract Dominee Wittenaer pretends not to have received, to produce it as yet in the Church Council, and in return, according to the order and custom, to deliver to the Governor an extract concerning what was resolved in a previous ecclesiastical session regarding the grand church visitation to be made by Dominee von Eynburch; having proceeded, after disposing of the matters mentioned in the general resolution of today, to the deliberation regarding the expedition carried out by the Governor on the North and South Coast of Ceram and the matters connected therewith on his Honour's most recently conducted Hongi expedition around that island with thirteen kora-koras and eighteen orembaais, item three patjallings with a force of Europeans and natives of 683 heads, fully described at large in the first place both in the daily register kept on that voyage and in the report of his Honour presented and read on this occasion, as well as in the written report submitted by the Military Lieutenant Fecke Gosseling regarding the expedition carried out by him under the higher authority of the Governor on the aforementioned North and South Coast. Tuesday the 14th of December Anno 1773 before noon at eight o'clock, meeting of the Council of Policy, absent the Military Captain van den Brink, item the Chiefs of Hila, Saparoua, and Laricque, the first being on his land on the other side of the bay. Lastly, it was also resolved to give their High Excellencies respectful notice of the above by offering a copy of this resolution among the separate papers concerning the differences between the aforesaid two ministers. Thus done and resolved at Amboina in Castle Nieuw Victoria, date as above. (was signed) I: A: van dervoort, I: A: de villeneuve, H: van den Brink, I: A: Schilling, C F Vino, and I: H: van Santen.
Dutch transcription
2t 47 den 20e. September 1773 „gen en diaconen omtrent het gee„ „ven van Notas en ordre aan den k:k: Raad om aan d=o von Eijnburgh van zeeker „duceeren in k: k: Rade van 't prodticatie van D:l van Eijnberch „sorgen 't besluijk nopens de kerk visite genoomen. — Heer Gouverneur gedaane expe„ „ditie op Ceram dat het verhandelde in de kerken raad voor het scheiden, van de ver„ gaderinge uyt de kladde moet voorgeleesen en na approbatie door den kerken raad het zelve in het resolutie boek ingeschreeven z gerde en aldus geschreeven zijnde weederom in de naaste vergadering ge„ resumeert moet worden enz: recommandatie aan ouderlijn„ met recommendatie beijde aan ouderlingen en diaconen om bij het doen van meer diergelijke wille keurige en teegens de kerke ordres en gebruiken strijdende voorstellen door D:s wiltenaar hun votas zo ligtvaardig niet te geeven, maar zig alvoorens nauwkeurig te informeeren of zijn Eerw: propositien ook teegens de uijtdruckelijke ordres strijden, om dus van hunne zijde ook alles te vermijden wat eenige oorsaak of aanleiding zou kunnen geeven tot nieuwe dispouten tusschen vooren twee die van Batavia te schrijven dat Leenaaren tot verdere ontsligting der gemeente voorts den kerken raad logaat alhier niets genooten heefte ordonneeren om aan den Eerw: Bataviasen Kerken raad in voldoening aan het kerkelijk besluijt van den 12:e aug:s pass:o nog met de gered leg„ „gende particuliere Chaloupen bij een tweede brief te schrijven dat D. o von Eijnburg van het dortshe Legaat van wijlen Juffwr Hoffman alhier niets genooten heeft, maar zulx alleen /: te weeten de herwaards geremit„ teerde 52: rd„s door D:s wittenaer getrocken zijn met ordre aan laatst gem zijn Eerw om na voorige gebruijken aan den Eerw Bataviase ker„ kon raad in de voorsz brief g'incloseerd toe te zenden een quitantie weegens den ontfangst door zijn Eerw van de voorn: 52: rd„s en D:o Wittenaar te gelasten het poo„ Eijndelijk meerm D:s wiltenaar aan wien volgens betuiging door den xtract refol weegens de pootf secretaris staande deese vergadering afgegeeven is, Extract uijt de Reso„ „lutien deeser Tafel van uitto Augustus weegens de te doene proef Pre„ dicatie door D:o von Eynburch in de Maledse tale het geen ook blykt uijt de afhaling bij de voorsz Resolutie dog welk Extract D:o witten aen voorwend niet ontfangen te hebben, als nog in kerken Raade te produceeren en aan den H„r Gouverneur te be„ en daar en teegen na de ordre en 't gebruijk aan den Heer Gouverneur te bezor„ „gen Extract weegens het beslootene in eene voorige kerkelijke zitting noo„ pens de door D:o von Eijnburch te boene groote kerk visite deliberatie weegens de door den C Va het afhandelen der zaaken bij de gemeene Resolutie van heeden ver„ „meli, getreeden zijnde ter deliberatie weegens der door den Heer Gouverneur gedaane Expeditie op de Noord en zuijd Cist van Ciram en de daar aan verknog„ te zaakelijkheeden op zijn Ed:e Jongst gedaane Hongij togt rondsom dat Eyland met dertien. Corre Corren en agtien Orembaijen, item drie Patjal„ lings met een magt aan Europeesen en Jnlanders van 683: koppen primo plan alles in het breede beschreeven zo bij het op die voijagie gehouden dag Re„ „gister als het vertoog van welmn zyn Ed:e te deeser occagie overgelegd en op„ geleesen ook nog bij het door den Lieutenant militair Fecke. Gosseling over„ gegeeven schriftlijk Rapport weegens, de door hem onder het hooger gezag van den Heer Gouverneur uijtgevoerde Expeditie op de voorm Noord en zuijd Cust, Dingsdag den 14:e December A:o 1773 voor de middag ten agt uuren vergadering van Politie absent den Capitain Militair van den Brink item de Hoofden van Hila, Sapa¬ „roua, en Laricque zijnde den eersten op desselfs. land aan d' overzijde van den Jnham. Laatstelijk is nog verstaan van dit boovenstaande hun Hoog Edelens al„ meede eerbiedig kennisse te geeven door aanbleding van Copia deeser Reso„ lutie onder de aparte papieren de verschillen tusschen de voorsz twee Leer„ aaren Concerneerende. Aldus Gedaan en Geresolveert te Amboina in t Castel Nieuw victoria dato voorsz. (was geteekend) I: A: van dervoort. I: A: de villeneuve. H: van den Brinks, I: A: Schilling, C F Vino, en I: H. van Santen Laastelijk zo
English
25 49 the 14th of December 1773. Fruitless outcome of the expedition to apprehend the murderers of the orangkaya Codjisa through artifice or force; the Pattij van Soelij wounded; hostile conduct of the Rarakinese and the measures employed to reach the wounded; the expedition to Waroe was of no more favorable result; some small hamlets belonging to the party of the murdered Codjisa spared from burning and plunder; refusal of Balewina to surrender. Likewise, it has in the first place been brought forward, being the means employed by His Honor the well-mentioned Governor to leave no means unattempted, pursuant to the repeated orders of their High Right Nobilities the High Indian Government, to apprehend the orangkaya of the village of Zelibat, situated near Rarakiet, named Balewine, who, together with the Captain of Quans, is the principal or chief perpetrator of the murder committed in the year 1771 upon the orangkaya of Rarakiet, Codjisa, which murderous act dragged along with it the total disruption of the Rarakinese, who since then have had to take refuge in Waroe with fully thirty men; it has therefore been approved and agreed to fully conform with all that has been done and performed in this regard by the well-mentioned Lord Governor, furthermore noting in this matter that not only were all the means employed, both by gentleness and by force, to obtain the murderer Balewine and his faction into our hands fruitless, the reasons for which are set down in detail in the aforementioned remonstrance and report, but that they have shown themselves so hostile that on our side three dead, among whom was a European soldier, and several wounded were sustained, among the latter being the Pattij van Soelij, Arnoldus de Costa, who was shot through the left shoulder. Detailed description of their conduct, whereby three dead were sustained. That they already on the occasion when ten orembaais with a detachment of forty common soldiers were sent ahead to Rarakiet by the Lord Governor under the command of Lieutenant Gosseling, not only refused to submit, but as soon as the officer had made a beginning with setting fire to the settlement, the faction of the aforesaid Balewine heavily fired upon our men from the forests and trees, both with small arms and arrows. Likewise the measures taken thereafter. That hereupon, the following day, the entire corps of fusiliers, besides twenty from each kora-kora and ten from each orembaai under their officers and chiefs, were sent ashore by the Lord Governor in order to resume the first failed enterprise, which likewise could not be accomplished in any amicable manner, since the frequently mentioned Balewine remained refusing to surrender through all sorts of sought-after pretexts; upon this then followed the total destruction and burning of that settlement, as well as the felling of the fruit trees, with the sparing, however, of some small hamlets named Ga, Anleeng, Kelemooij, Tarooij, and Danama, which have remained on the side of the son of the murdered orangkaya Codjisa. The Captain of Quans, Abar, also refusing to surrender. That subsequently, upon His Honor's arrival at Quans, no less effort was expended to get into our hands the Captain and fellow accomplice in the murder committed upon Codjisa, named Abar, who was residing there; but that he, having retired into the forest, had sent word that he was unaccustomed to the sea, and on that account was afraid to appear; wherefore, there being no chance of accomplishing anything by artifice, arms were used, and that settlement, just like the preceding one, was reduced to ashes after the enemy had been put to flight and sustained one to two dead and several wounded. The settlement of Quans in ashes, the enemy having sustained two dead and several wounded. That furthermore, from the side of Rarakiet, because of the difficulty for our Europeans in climbing the steep mountains against the rebels, nothing more was attempted, but such having been tried from the side of the settlement Warre Warre, where the land is flatter, this resumption of the expedition was likewise of no more favorable result than the first, so that here too it had to be left at the destruction and burning of the settlement and fruit trees, although in this attack, from the blood discovered here and there, it must be inferred that the enemy sustained several wounded. The enemy fiercely resisted; several wounded on their side. Orembaai. That. To
Dutch transcription
25 49 den 14: december 1773. vrugteloosen uijtslag der Ex den brangkaij Codjisa enden pattij van Coelij Gequest rijondelijk gedaag der woakinee„ „gen en het work gesteld legd ge gequesten te koomen. door list of geweed te apprehendeeren geweest quest bekoomen warre is van geen voordeeliger gevolg geweest eenige kleene gehugten van de par„ van brand en plundering ver„ schoort. Balewina om zig overtegeeven stilie of Raraket tot he Eben Zo: is daar bij in de d'eerste plaats voorgekoomen weesende de door welm. „magtigen der maardenaars van zijn Ed:e in het werk gestelde middelen om involge de herhaalde ordre hun„ „ner Hoog Edelens de Hooge Indiasche Regeering geene middelen onbesogt te laaten tot het bemagtigen van den orangkaij van het na bij Rarakiet geleegene dorpje Zelibat in naame Balewine die met den Capitain van quaus de voornaamste of hoofd acteur is van d' in Ao 1771: gepleegde moord aan den orangkaij van Rarakiet. Codjisa, en welk moordadig bedreijft de gantsche verstooring, der rarakineesen die zeedert met wel dertig man de wijk na waroe hebben moeten neemen heeft na zig gesleept overzulk goed gevonden en verstaen zig met alle het geene in deesen op sigte doorwelmelde Heer Gouverneur is gedaan en verrigt ten vollen te Conformeeren, midsgr. daar omtrend alverder in deesen te noteeren dat niet alleen al d' aangewinde middelen zo om door sagtheijd als geweld den, meerin moordenaar Ba„ „lewine en zijnen aanhang in handen te krijgen vrugteloos geweest zijn, waar van de reedenen omstandig by voorm vertoog en Rapport zijn ter needer gesteld, maar dat zij zig zodanig vijandelijk hebben betoond dat er Waar bij drie dooder bekooren zijn aan onse zijde drie dooden waar onder een Europeese soldaat en verschei„ „de gequesten bekoomen sijn, midsgs onder de laatste den Pattij van soe„ „lij Arnoldus de Costa, welke, door de Linker Schouder geschooten is, Omstandigen beschryving van hu Dat zi reeds ter geleegendheid, dat door den Heer Gouverneur onder het Com„ „mando van den Lieutenant Gosseling, tien Orembaaijen met een Commando van veertig gemeene militairen voor uyt na rarakil waaren gezonden niet alleen geweigert hebben zig te onderwerpen maar zo dra den officier een begin. gemaakt hadde met de negorij in brand te stoeken den aanhang van de voorsz Balemine uijt de bosschen en boomen zo met hand geweer als Eijlen op de onse heevig geschooten hebben. mitsg=s de middelen daar hia Dat hier op des anderen daags door den Heer Gouverneur het gantsche Corps fuseliers, neevens twintig van ijder Corre Corre en tien van ijder den Capitain van giuanw Aar inog Dat vervolgens bij zijn Ed:se aankomst te quans geen minder moijte is aan gewend om den zig aldaar op houdende. Capitain en meede Complice in de gepleegde moord aan Coopisa. genaamt Abar in handen te krijgen dog, dat deese zig in het bosch geretireert hebbende had laaten zeggen, dat hij de zee. ongewoon, en uijt dien hoofde bevreest was te voorschijn te koo„ „men waarom dan ook geen kans. zijnde iets met list uijt te voeren de dog denegereg quaim ind'aophige wapenen gebruijkt en die Negorij eeven als de voorgaande in de assche hebbende den vijond 2. booden en een „ gelegd is na dat den vijand op de vlugt gedreeven en een â twee dooden en eenige bekkomen gequesten bekoomen heeft orembaaij onder hunne officieren en Hoofden aan land gezonden zijnde ten eijnde d' eerst mislukte onderneeming ter hervatten die almeede op geen min„ melijke wijse hebbende kunnen geschieden nadien den meermelde Bale„ weijgering van den noorder aar wine door allerlagde soort van gezogte uijtvlugten wigerig gebleeven is zig over te geeven. hier op dan ook de totale ruime en verbranding dier Negorij midsg:s d' omvelling der vrugt bo„ n gevolgd is met „tij van den vermaerd, Cadj: sen verschooning egter van eenig kleine geheugten genaamt Ga, An„ „leeng Kelemooij Tarooij en Danama. die de partij van den zoon van den vermoorden orangkaij Codjisa. hebben blijven houden Dat voorts van de kant van Rarakiet om de wille van de moeije„ lijkheijd tot het beklimmen van het steit gebergte voor onse Europeesen teegens de rebellen, niets meer getenteert, maar zulx geprobeert zijnde van de her vatte Expebitie aan de kantvan, de kant der Negorij warre warre. daar het land vlakker is dit al„ meede van geen voordeeliger gevolg dan 't eerste is geweest invoegen het hier ook bij het vernielen: en verbranden der Negorij en vrugtboomen heeft moeten gelaaten worden, hoewel in deese attacque uijt 't hier en daar den vijand heiftegten dar bij engige ontdekte bloa moet opgemaakt worden, dat den vijand verscheide geques„ ten bekoomen heeft Orembaaij Dat Ten —
English
2651 the 14th of December 173[illegible]. held in the highest suspicion regarding the murder of Codjisa taken into custody. However, it is through the imprudence of the Geertruyda Berends with two more of his retinue escaped and arrived back on land at Quans arguments concerning the aforementioned commander obedience to send to Batavia for the disposition of the Right Honourable Gentlemen. sailor. the Orang Kaya of Quaus Canne Canne with three more of his elders and is therefore with six of his retinue in That also the Orang Kaya of Quaus, Canne Canne, according to a declaration given on 4 November by the Orang Kaya of Pulo Gisser Kobiaaij, having made himself highly suspect of having conspired with the peoples of Kelibat both in the murder of Codjisa and the theft of his goods, as well as to incite those of Kelibat against the Company, therefore by order of the Lord Governor with his son Saijloena and six more of his retinue was placed under arrest on the pajalangs, in order to dispose further over them here. commander of the pajalang the Catharina Geertruijda That, however, to His Honour's particular sorrow, on the occasion that the pajalang the Catharina Geertruijda, on which Canne Canne with two more of his retinue was placed, was sailing out of the gut of Kaffing and about to tack, it happened that these three prisoners, having overpowered the sailor who had untied them in order (with respect) to relieve themselves, subsequently jumped overboard. However, of whom according to the commander's presumption the Orang Kaya, when they fired upon them with muskets, was shot dead while swimming, although His Honour was afterwards informed by the Orang Kaya of Kelleloehoe that Canne Canne was not killed, but reached land safely with the two other arrestees and is now back at Quaus. Berends. rewarded and prudent [illegible] the rest of Canne Canne and the [illegible] and even the fast junk for the speediest Then, since the negligence shown in this matter by the commander Andries Berendsz, in the opinion of the aforementioned Lord Governor, deserves an exemplary punishment, since in spite of the express order given to him by His Honour to keep close watch on the prisoners so that they might not escape, and besides the express order received at Keffing to [illegible] Furthermore, it is resolved that the rest of the retinue of Canne Canne brought here into custody, consisting of four persons, among whom his son Saijloena, and the others named Salate, Magasoelij, and Moelij, the fifth by the name of Parmatta having died at Haroeko, shall be sent at the first opportunity on the vessel to Batavia for further disposition by Their High Noble Honours. Subsequently, an inventory having been submitted of what was found, to provide with water and firewood as quickly as possible and then to sail ahead with the other pajalangs to Kellemorij, he saw fit to remain lying off Pulo Gesser for another twenty-four hours after the fleet had left, and thus to expose that vessel, with the souls on board, after it was separated from the fleet, to being attacked and overwhelmed by a great superior force of the Ceramers from the nearby negorijs that had been chastised a few days earlier, just as happened in the year 1764 at the very same place to the Banda pajalang the Tannaal; to say nothing of the fact that, because that vessel remained lying off Pulo Gisser, the Lord Governor was deprived of the service he might have had from it in the expedition on the south coast of Ceram; so, since the conduct observed of the said Berends denotes not only the greatest inattention but even premeditated disobedience, resolved to degrade the same to sailor it was approved and resolved to degrade the same—being also very prone to drink and thereby frequently incapacitated, so that no vessel can be entrusted to him with peace of mind—as an example to other such disobedient and duty-neglecting servants, to Sailor, with the reduction of his pay to nine guilders per month. speediest in 5 8
Dutch transcription
2651 den 14 ocmber 173. hoogsten verdagt gehouden omtrend om„ trcht demord van Copisa verzeekering genoomen. dog is het door en voorsigtigheyd van den geertruyda Berends met nog twee van zyn gevolg ontsnapt en op quans weeder aan Land gekoomen raisonnementen over voorm: gezaghebber hoorsaamheyd na Battavia te zenden ter dispostie A M E. maltroos. den orangkaij van guaus Canne camne ten Dat ook den orangkaij, van gnaus. Canne Canne volgens eens en dato 4: 9ber: gegevene verklaaring door den orangkaij van P=lo met nog drie zijner oudestens gisser Kobiaaij, zig ten hoogsten verdragt gemaakt hebbende van met de volkeren, van Kelibat zo in den moord van Codjisa als de roof zijner goederen te saamen gespannen midsgs om die van Keli„ „bat teegens de Comp: op te rokkenen dierhalven ter ordre van en is daaron met se van zijn gevolg in den Heer Gouverneur met sijn zoon Saijloena en nog ses: van sijn ge„ „volg mn arrest op de Patjallings geplaats zijn om over de zelve al„ „hier nader te disponeeren Dat egter tot zijn Ed:e byj zonder Leedweesen bij geleegendheijd dat gezaghebber van de Patjaelling de Catharina de Patjalling de Catharina Geertruijda, waar op Canne: Canne met nog twee van zijn gevolg geplaats was het gat van Kaffing, uijt seijl„ „de en overstaag wil de gaan het gebeurde is dat deese drie gevan„ genen den mattroos die dezelve los geschooten had om (S: R hun gevoeg te kunnen doen overweldigt hebbende vervolgens over„ boord gesprongen zijn. dog waar van na 's gezaghebber presump„ tie den orangkaij toen zij met snaphaanen op hun gevuurd hebben; het swimimen dood geschooten, zoude zijn hoewel zijn Ed:e Naderhand, door den orangkaij van Kelleloehoe berigt is, dat Canne Can„ „ne niet gesneuveld, maar met de twee andere arrestanten behouden aan land gekoomen is en zig tans weeder op quaus bevind. Dan dewijl d'in deesen betoonde neglegentie van den gezaghebber Bherends. beloonde en voorsegtigen onge, Andries Berendsz: na het gevoelen van welm Heer Gouverneur een ex„ „complaare Correctie komt te meriteeren, na demaal in waerwil van de hem door zijn Ed: gegevene Exprese last om dog naauwe agt op de ge„ „vangen te slaan ten eijnde zij niet mogte koomen te ontsnappen, en teffen d' uijtdrukkelijk ontfangene ordre op keffing om zigten het overige van Canne lann en de Ruigtl verder is verstaan het overige alhier in verzeekering aangebragt gevolg van Canne Canne bestaarde in vier koppen waar onder des„ selvs zoon Saijloena. en d' andere genaamt salate Magasoelij en Moelij zijnde de vijfde in naame Parmatta te Haroeko over„ leeden bij eerste geleegendheijd in de zetting na Batavia te ver„ zenden ter nader dispositie van hun Hoog Edelens ende slfs gaustede Jonk voor den vervolgens overgelegd zijnde een Jnventaris van het bevondene spoedigsten, van waater en brandhout te voorsien en dan, met d'andere Patjallings voor te zeijlen na kellemorij heeft kunnen goedvinden nog een etmaal na de vloot voor P=lo gesser te blijven leggen en dus dat vaar„ tuijg, met de daar op zijnde zielen na dat het zelve van de vloot ver„ „wijsert wa te exponeeren om door de Cerammers van de na bij geleegene, en weinige dagen bevoorens. gecastijde Negorijen met een groote overmagt aangevallen en overrompeld te worden invoegen dat in A:o 1764: op de„ selfsde plaats gebeurt is aan de Bandase Patjalling de Tannaal, geswre„ „ge nog dat den Heer Gouverneur voor het blijven leggen van dat vaar„ tuig voor P=lo gisser verstooken is gebleeven van de dienst die hey daar van zoude kunnen gehad hebben in d'Expeditie op Ceram zuijd Cust zo is na dien „ gehouden gedrag van ged:e Berends de grootste in attentie niet alleen maar zelfs voorbedagte ongehoor„ „beslooten den zelven te deqradeeren tot saamheid komt te denoteeren goed gevonden en verstaen den zel„ „ven als teffens zeer tot den drank geneegen en daar door dikwils buijten staat zijnde zo dat hem geen vaartuijg met gerustheid kan werden toebetrouwt ten exempel van den andere diergelijke dis obetientie en hun pligt versuijmende dienaaren te degradeeren tot Mattroos met te rug schrijving zijner gagie tot Neegen guil„ „dens ter maand spoedigsten in 5 8
English
2753 to have sold publicly by the sequestrator the 14th of December 1773. belonging, according to the statement of the orangkay, to the Moorish native of Roodenbergh, Pattij of the orangkay murdered Coojisa on the arrival of his son the also arrested and detained junk of the said orangkay of Quaus, it has thus been resolved to have this sold publicly by the sequestrator, together with a young Papuan slave belonging to the said Canne Canne, which had been under the custody of the Cassisij at Familauw and was handed over by him to the Lord Governor, in order to enter the proceeds into the books to the credit of the account of Condemnation and Confiscation, and furthermore to insert the cited inventory into this document. Inventory of such goods as were found in the vessel of the orangkay of Quaus, Canne Canne, namely: five soesongs toetombos two copper candlesticks nine lingoa planks in species ten pieces of beech wood one long parang one small clothes chest one fishing line two muskets one assegai thirteen toemangs of sago flour seven soesongs and one single toetombos one small chest containing seven skeins of cotton yarn and an adze one small pinang chest one copper lamp twenty pieces of patolla wood in species four Seramese small flags two prince pennants one large prince flag one Seramese comb with sail and accessories seven small coarse saucers belonging to the orangkay of Quaus. Inventory of such goods as belonged to the murdered orangkay of Karakit, Codjisa, and were collected from the negory Quaus by the Poelo Gisser orangkay Kobiaij by order of the Lord Governor, namely: one toetoemboe with Arabic papers some goods recovered at Quaus, it having appeared from a report made on the 4th of November by the Gisser orangkay Kobiaij, together with his elders named Koba and Toepa, as well as the native of Nollot Casper Iapilatoe, upon their return from Quaus, whither they had been sent by the Lord Governor to recover the stolen goods of the murdered orangkay of Rarakiet, Codjisa; that according to the account of one of the elders from the said negory named Daloe, they still had in their custody of the stolen goods: one slave one tail of gold two flags one Seramese ditto one totombo with their Quran two Seramese otti ollies and one totombo with porcelain Which goods had supposedly been carried far inland into the forest, and the gold, according to their assertion, still had to be fetched from Keffing. So that, upon the second dispatch of the said Kobiaij to Quaus made by His Honour, such goods were indeed brought back from there as are specifically mentioned in the following inventory: one Papuan male slave, who remained at Familauw with the Cassisij Underneath was written: In the kora-kora Boanoa, anchored east of the negory Guaus, the 4th of November Anno 1773. Was signed: Adriaan Rijkschroef, Secretary of the Hongi. In the margin: In our presence, signed: I. Iansz and I. P. Lijchou.
Dutch transcription
2753 sequester publicq te laaten verkoopen den 14: december 1773. toebehoorende volgens op gaaf van den orangkaij„ aan den moorse Jnlander van Roodenbergh. Pattij van den Cerangkaeg vermeorden Coojisa aan komst van desselvs zoon d' almeede g'aresteerde en aangehouden Jonk, van ged:e orangkaij van quaus zo is verstaan zulx door den sequester publicq te laaten newv:s nog een Papoes slaafje van den sel, verkoopen, neevens. nog een Papoes slaafje gem Canne Canne toe behoord en te Familauw onder berusting van den Cassisij. geweest en door den zelver aan den Heer Gouverneur overgegeeven zijnde om het een en ander ten voordeele der reekening van Condemnatie en Con„ fiscatie by de Boeken te laaten inneemen, voorts de geciteerde in„ ventaris in deesen te doen in serveeren Inventaris van zodanige goederen als er in het vaartuijg van den orang„ Kaij van quaus Canne Canne gevonden zijn te weeten vijf soesongs toetom bos. -- twee koopere kandelaars - - neegen Lingoa. planken in z. t tien stucken boeken hout „ „ . . een lange parning. . . . . . . . . een kleer. kistje - - - . - - - - een visleijn- - -- twee snaphaanen. - . . . . . Een assegaaij - - - - - - - -- dertien toemangs. Zagoe meel. seeven soesongs en Een enkelde toe tombos Een kistje daar in seeven bosschies kattoene gaaren en een dissel Een klein pinang kistje een koopere Lamp twintig stucken Patolla hout inz vier Ceramse vlagjes twee prince winpeltjes Een groote prince vlag Een Ciramse Conb met zeyl en toe behooren Seeven kleine groove pieringtjes toebehoorende den orangkaij van quaus. Inventaris van zodanige goederen als den vermoorden orangkaij Karakit Codjisa hebben toebehoort, en ter ordre van den Heer Gouverneur door den Poelo gissersen orangkaij Kobiaij van de Negory quaus afgehaald zijn te weeten Een toetoemboe met Arabische. papieren eenig te quans gerecoureede gedren uijt een. Relaas, door den gissers orangkaij Kobiaij, met zijne oudstens den seqnester homd te telentot de huwars genaamt Koba. en Toepa, neevens den Jnlander van Nollot Casper Ia„ pilatoe in dato 4:e 9ber verleend bij hun retour van quaus werwaards. afgezonden zij door den Heer Gouverneur waaren „ ter reconvreering der geroofde goederen van den vermoorden orangkaij, van Rarakiet. Codjisa te vooren gekoomen zijnde, dat volgens verhaal, van een der oudstens uijt ged:e Negorij genaamt Daloe van de geroofde goederen. nog, onder hum berusting hadden Een slaaf Een tail gout Twee vlaggen Een Ceramse d:o Een Totombo met hun Alcoran Twee Ceramse. Otti ollies en Een totombo met porcelainen Welke goederen. verre boschwaards in zoude gebragt, en het goud na hun voorgeeven nog van keffing gehaald moeten worden. invoegen op de door zijn Ed.:e gedaane tweede afzending van gem Kobiaij na. quaris van daar ook werkelijk meede gebragt zijn zodanige goederen als by d'ondervolgende inventaris specifice vermeld staan Een papoese man slaaf. op Familauw bij den Cassisij verbleeven (onderstond) In de Corra Corre- Boanoa g'ankert b: oosten de Negorij guaus den 4:e November Ao 1713 /: was geteekend Adriaan Rijkschroef. sec:t van de Hongij /:in margine /: ons present / getekent/ I: Iansz: in. I: P: Lijchou, Een „ven . . . . ..
English
28: 55 the 14th of December 1773 described. the Pattij of Ouw wounded and succumbed a few days later a young Papuan slave and gold bracelet by one of the Kissalauers to the Governor to sell. to send to Batavia for disposal by their High Excellencies Batoelomij burned A chintz canopy of a bed An oeti oeti cloth with a gold border handed over to the Governor two Ceram ditto A linen letter case four porcelain dishes in sort One ditto saucer three ditto bowls some have even set fire to their own negorijen. That those of Camar, Ceijlon, and Kelibon already before the arrival of the fleet had set fire to their own negorijen themselves (below stood) In the Corocoro Boanoa, anchored between the land of Ceram and Pulau Gisser, the 6th of November 1773. (was signed) A. Rijkschroef, Secretary of the Hongi. In margin: present in our presence (signed) I. Jansz. and I. P. Lijchou. three Kissalauers in irons to Batavia, On the occasion of visiting the negorij Kissalaut, the Governor having managed through cunning to lure on board the brother of the orang kaya of that negorij named Ladjaboe, alongside a captain and one of the elders named Kaijan and Camies, besides whom it was nevertheless not possible to persuade one or more others thereto, it is resolved to put the aforementioned three Kissalauers in irons and to send them to Batavia as smugglers dealing with the Buginese, who according to three declarations by the orang kaya of Nepa and his elders, as well as the schoolmaster, were present with ten junks at Kissalaut and other negorijen situated thereabouts earlier this spring, to be placed at the further disposal of their High Excellencies, and simultaneously to present the aforementioned three declarations for their inspection, it is resolved to hand the same over to the Secretary of Justice Beijnon as sequestrator, so that upon the return here of Codjisa's son, the present orang kaya of Rarakiel named Auguisa, it may be restored to him as being the next of kin, a prince's flag to Imam Sergadjie, youngest brother of Codjisa, the dwellings, gardens, and fruit trees of the Cerammers burned and destroyed our troops were pursued, one merely had to be content with the destruction of the dwellings, gardens, and remaining fruit trees left untouched in previous expeditions, and a large junk in the river of Batoelomij burned and destroyed. furthermore that during the attack on Batoelomij a large junk in the river, which could not be hauled out from there, was destroyed by fire. Offered by the first-mentioned Ladjaboe to the Governor upon his arrival on board as a gift, being a young Papuan slave alongside a gold bracelet, which His Honour declared he by no means wished to keep for himself, it is resolved, in accordance with His Honour's proposal, to let the same be sold by the sequestrator in order to be entered into the books to the credit of the account of condemnation and confiscation. likewise a booty made during the expedition on the south coast of Ceram to be sold. Likewise it is resolved to let the same be sold to the credit of the aforementioned account. With relation to the subsequent expedition undertaken here by the Governor along the south coast of Ceram, seeing that on that occasion, by which His Honour visited and chastised the smuggling dens situated there, namely Goelij, Foelij, Oerong, Enne Enne, Batoelomij, Camar, Oendor, Gomelang, Avang Iavang, Kellemoerij, Kellibon, Ceylor, Kissalaut, Hosjan, Sobo, and Batocassa, it is resolved to note therefrom that, except and besides at Oerong, Sobo, and Batocassa, the Cerammers for the most part took flight upon the approach and landing of our men, offering little or no resistance; and that at Oerong, the Pattij of Ouw, Thomas Iohannes Pelupessij, was wounded, being shot through both legs, who after the lapse of a few days came to die of those wounds; furthermore that notwithstanding the Cerammers were pursued inland by our troops as far as prudence permitted, one merely had to be content with the destruction of the dwellings, gardens, and remaining fruit trees left untouched in previous expeditions.
Dutch transcription
28: 55 den 14. december 1773 ram beschreeven. den Pattij van ouw gequest en daar aan eenige daagen overlieden een papoes slaafje en goude armring door een der kissalauers den heer gouverneur verkoopen. via. te senden ter dispositie H: H: E: toe lomy verbrand Een Chitse verhemelte van een kooij Een oeti oeti kleedjes met een goude rand der van den Heer Gouverneur afgegeeven twee Ceramse do Een linne brieve tas vier porcelaine schootels in z:t Een _:o piering drie _:o kommen sommige hebben hunne Negoriyen zelfs. Dat die van Camar Ceijlon en Kelibon bereeds: voor d' aankomst der in de brand gestooken (onderstond) In de Conre. Corre Boanoa. g'ankert tusschen vloot hunne Negorijen zelfs in den Brand gestooken hebben Ceram Lant en P=lo gisser den 6: 9ber 1773:/(was geteekend drie kissalaurs in de kitting na Bata, Ter geleegendheijd van het bezoeken van de Negorij Kissalait den Heer A: Rijkschroef. Secretaris van de Hongij /:in margine / ons. Gouverneur met list bij zig aan boord hebbende weeten te lotken de broeder. present /geteekent/ I: Jansz: en I: P: Lijchou van den orangkaij dier Negorij genaamt Ladjaboe neevens. ten Capitain zo is verstaan dezelve aan den secretaris van Justitie Beijnon als se„ en een der Oudstens genaamt Kaijan en Camies, buijten de welke het quester te doen overgeeven om bij de herwaards komste van Codjisa zoon egter niet mogelijk geweest is een of meer anderen daar toe over te haa„ den preesenten orangkaij van Rarakiel in naame Auguisa aan den „len zo is verstaan voorm drie- kissalauers in de ketting te doen. zelven als daar toe de naaste zijnde gerestitueert te worden klinken en zodanig als morshandelaars met de Bougineesen welke. naluijd drie verklaaringen door den Orangkaij van Nepa en zijne ouds„ tens item den schoolmeester nog in dit voor Jaar met tien Jonken op kis„ salauwt en andere daar omstreeks geleegene Negorijen aan geweest zijn „Batavia te zenden ter nader dispositie, van hun Hoog Edelens en hoog deselve de voorm drie verklaaringen teffens ter specilatie aan te een prince vlag. aan Jmam Sergadjie Jongste broeder van Codjisa ter w„ Cerammers verbrand en vermild oms troupen vervolgd zijn geworden mien zig eenelijk heeft moeten te de wooningen tuijnen n vruigt boomen der vreeden houden met het vernielen der wooningen, tuijnen en nog staan gebleevene vrugtboomen in voorige expeditien: on aangevoerd gebleeven en een groot onk inderevier van Ba„ midsg:s dat by het attacqueeren van Batoelomij een groot jonk. en de revier dat daar uijt niet konde gehaald worden door het vuur ver„ vernielt is Door den eerst gem: Ladjaboe aan den Heer Gouverneur bij zijn komst aangebooden door den sequester te laten aan boord tot een preesent aangebooden zijnde een papoes slaapje neevens een goude armring 't geen zijn Ed:e betuijgde geensints voor zig te willen behouden, zo is Conform den voorstel van zijn Ed.e verstaan het zelve door den sequester te laaten verkoopen om bij de boeken ten voordeele der reeckening van Condennatie en confiscatie ingenoomen te worden. inssgelijk eenbuijt gemaakt Ceremo sine Jns gelijks is verstaan ten voordeele, van gem reeckening te laaten ver„ de Expebite aan de zuidkant van C„ Met relatie tot de door den Heer Gouverneur hier vaan vervolger. Expe„ ditie aan de zuijd kant van Ceram. gezien zijnde dat bij die occagie door welm zijn Ed:e bezogt en gecastijd zijn de daar geleegene sluijk nesten Goelij Foelij, oerong Enne Enne Batoetomij Camar. oendor. go„ „melang, Avang Iavang, Kellemoerij Kellibon. Ceylor kissalant, Hos„ Jan. 5obo. en Batocassa. zo is verstaan daar uijt te noteeren dat buijten en behalven. op oerong Sobo: en Batnasa. de Cerammers bij nadering en Landing der onsen, meerendeels de vlugt genoomen midsg.:s weijnig of geen teegen stant gebooden hebben en dat op ourong gequesten„n door beijde beenen geschoiten is den Pattij van ouw. Thomas Iohannes Pelu„ pessij welke na verloop van eenige daagen. aan die wonden is koomen te overlijden voorts dat niet teegen staande de Cerammers zo verre landwaards in als het de voorzigtigheyjd heeft toegelaaten door Onse. „koopen E bieden.
English
The 14th of December 1773 To inform Their High Noble Excellencies of the trade in gunpowder being carried on with the Seram people. Appearing to cause illicit rovers to be sent away. Salaiers having been to Banda, anachoda fruit trees mentioned. Outcome of the commission sent thither by the Lord Governor. Blijdenbergh demanded. To purchase a Seram junk taken as prize at the Negorij Killemoerij. Banda burghers charged, according to the written deposition given before the secretary of the Hongi, Rijkschroef, dated the 1st of November of last year, wherein it was declared that he is married on Weeinama to the daughter of a certain Notan Jama, with whom, having recently sailed to Banda, he purchased some bottles of gunpowder there from the burghers at twenty-four stuijvers per bottle; it was resolved to submit the aforementioned declaration, as well as that of the Raja of Werinama named Kibidooije, together with the Captain of Tanafora Oeloedoean, dated the 12th of November last, to Their High Noble Excellencies among the annexes, and at the same time to inform them respectfully of the aforementioned infidelity laid to the charge of the Banda burghers. To propose to Their High Noble Excellencies to remove all Seram people without passes from Banda. Meanwhile, on this occasion it was resolved to propose to Their High Noble Excellencies to order the Banda ministers to seize all Seram people, both from the north and south sides, who might appear there without passes from the chief at Saparoua or the postholder at Sawaij, as illicit rovers, and subsequently send them hither, so that they may find no opportunity to be strengthened in their detrimental and hostile enterprises against the Company, all the more as it clearly appears how little the lower Seram people heed the order issued by the Lord Governor in loco not to sail to Banda without being provided with a pass from the chief at Saparoua, as can also be plainly seen from the above-cited report of the Raja of Werinama. Fruitless attempts to get hold of the one with the Kededa, Natan Jamma. It was further resolved to note here that, although fruitlessly, every effort was made by the Lord Governor to capture the Werinama native Samasoelij, who had been to Banda as Anachoda with the aforementioned Kissalaiers, and for that reason further information was demanded by His Honour. Rebellious conduct of those of Matiakoe. It having appeared in the often-cited remonstrance that the peoples of Matiakoe, since the deportation of their Orangkaij in the spring of 1771, have not only refused to appear at Saparoua and attend the Hongi, but have also hostilely attacked Corporal Ieseph, who was sent from that station to take the census; that the Lord Governor, having sent the fiscal of the Hongi, Ian Daniel Beijnon, and the ordinary fireworker Iohannes Iansz, together with the Rajas of Tiaha and Nollot, as well as the messenger of the Landraad, ashore as commissioners to admonish them amicably to submit and to account for their aforementioned conduct; but that during that mission the negorij was found deserted and the people had fled inland, leaving behind two chickens which they had hung up at a chaboea, as a token of their obstinacy, which according to the explanation of the natives signified that they wished to live like those fowls and thus would not allow themselves to be caught willingly; and that His Honour, for all these reasons, had ordered the said village of Matiakoe to be treated hostilely and sacrificed to the fire, as well as the fruit trees to be felled, sparing, however, the soa situated nearby, which, according to information obtained, was innocent of the aforementioned punishable offenses; it was resolved to confirm all of this fully. Granting of a bounty to the native of Nallot Casper Papilatoe was resolved upon as a bounty. By the repeatedly mentioned brother of the Orangkaij of Kissalait Ladjaboebj, to send the chief of Saparoua, Blydenbergh, thither as the only means to prevent the same spared.
Dutch transcription
den 14. december 1773 „hunne Hoog Ed:s kennis te geeven van de„ wordende handel in kruijt met de Ce„ rammers scheijnende als en gepermitteerde wer„ vers te doen zenden. salaiers na Banda gewiest zijnde anacho„ boomen vermeld uijt slag den door den Heer gouverneur der„ waards. afgezondene Commissie Blijden bergh: gedemandeert koopen een op de Negorij killemoerij buijt gemaakt. Ceramso Ionk Bandase burgers, ten lasten gelegd, voor den secretaris der Hongij Rijkschroef. gegeven. schriftelijk relaas. ged:t 1:e 9ber J:o L: verklaard zynde, dat hij getrouwt is op weeina„ „ma, met de dogter van eenen. Notar„n Jama, met de welke hij on„ langs na Banda gevaaren zijnde aldaar van de burgers eenige bot„ tels kruyt heeft ingekogt teegens vier en twintig stuijvers de bottel; zo is verstaan voorsz verklaaring zo meede die van den Radja van werinama genaamt Kibidooije neevens den Capitain van Tana„ „ oeloedoean „fora„ in dato 12:e 9ber: pass:o hun Hoog Edelens. onder de bijlaagen aan te bieden en teffens van de voorm: de Bandase burgers ten lasten gelegde ondatrouin eerbiedig kennisse te geeven. Hun Hoog Eds voor testelen omallece, Terwijl bij deese Occagie verstaan wierd welm: hun Hoog Edelens voor rammers sonder pascen op Banda van te draagen om de Bandase ministers te gelasten alle Cerammers. zo van de Noord als zuijdkant welke sonder pascen van het opperhoofd te Saparona of den Posthouder te sawaij aldaar mogten verschijnen als ongepermitteerde swervers te doen opligten en vervolgens herwaards „gendheijd kunnen vinden om in hun nadeelige en vijandelijke onder„ „neemingen teegen de Comp: versterkt te worden te meer het evident komt te blijken hoe weinig de beneeden Cerammers zig stooren aan de door den Heer Gouverneur in lo p o gegeevene ordre van niet na Banda te moogen vaaren sonder met een pas van het opperhoofd te Saparoua te voorsien te zijn gelijk dat uijt het hier vooren geciteert. relaas van den Radja van werinama almeede duijdelijk te zien is vrugteloose pegingen om de met de ked„e Nog is beslooten hier bij te noteeren. dat door den Heer Gouverneur hoe da: Natan jamma: magtig te worden. wel vrugteloos alle pogingen zijn aangewendt om den met de Kissa„ „laiens voorm als Anachoda na Banda geweest zijnde Jnlander van werinama Samasoelij in handen te krijgen, en dierhalven de nadere re„ door zijn Ed:e gedemandeert is opnoerig gedrag van di van Matiakoe :o9 bij het veel geciteerde vertoecg voorgekoomen zijnde dat de volkeren van Matiahoe zeedert de verzending van hun Orangkaij in het voorjaar 1771: niet alleen geweigert hebben, op Saparoua te verschijnen en de Hongij bij te woonen maar ook vijandelijk hebben g'attacqueert, den Corporaal Ieseph, die van dat Comptoir gezonden was om de ziel beschrij„ „ving te doen, dat den Heer Gouverneur den fiscaal der Hongij, Ian Daniel Beijnon en den ordinair vuurwerker Iohannes Iansz neevens de Radjas van Tiaha en Nollot item den boode van de Land Raad als gecommitteerdens aan de wal gezonden hebbende om hem in 't vriendelijke tot onderwerping aan te maanen en van hun voorsz gedrag reeden te geeven dog dat bij die bezending de Negorij Leedig gevonden en het volk landwaards in gevlugt was met agter laating van twee hoenders die zij bij een Chaboea. op gehangen dat zij eeven als dat pluijm gedierte leeven wilde en dus zig niet gewil„ „lig laaten vangen en dat zijn Ed:e om alle deese reedenen g'ordonneert he dop kaliacho verbranden derugt had gem. dorp Watiahoe vijandelijk te behandelen en aan het vuur op„ te offeren, midsg:s de vrugtboomen om te vellen, met verschooning egter dog en onschuldigbvendem ban ven van het beweeten dezelve geloegene soa als bij erlangde informalie on„ schuldig zijnde aan de hier vooren aangehaalde strafbaare bedrijven zo is verstaan zig, met dit een en ander ten vollen te Confirmeeren, Toeleggen van een pramie aan Han den Jnlander van Nallot Casper Papilatoe is vorstaen tot een Door den meerm. orangkaijs broeder, van kissalait Ladjaboebj een vnaden dec herg tot oper hof, van Cherge na den zelven Saparouas opperhoofd van Blydenbergh dvar zenden als het eenigste middel om voor te koomen, dat dezelve gelee„ en berwysen van hun hartmukkigheid hadden, het geen na der Inlanderen uijtlegging zoude beteekenen „lauers c Praemie „schoond.
English
14 December 1773 To the native Casper Apilatoe, as a reward for his courage and zeal displayed in the aforesaid expedition in the execution of various orders given to him, particularly regarding the capturing of the three kissalauws mentioned herebefore, is granted a sum of thirty rds., to be received by him from the Company's treasury and further to be written off in the books under the expenses of trains and war costs. Approval of the arrangements made for the cruising of the beaches during the present clove harvest, along with the closing of the avenues for the Ceram and other smugglers during the present opulent clove harvest, for which purpose His Honour has deemed it necessary that along the Hitoe coast four orembaays shall cruise alternately against each other from the corner of Oering to that of Liang; around the island of Honimoa, six; around the island of Nissalaut, four; around the island of Oma, likewise four; under the district of Laricqie, from the corner of Wackasieuw to the corner of Oering, three; and under Alang, from the corner of Wackasieuw to before the post of Namakolie, one; furthermore, two more orembaays on the hinterland of Leijtimor, from the outer corner of Nussanive to the corner of Hoetoemoerij, all the aforesaid cruising orembaays being reinforced each with two soldiers. While besides and in addition to the aforesaid, His Honour has stationed one patjalling in the fairway between Hatoano and the corner of Coack on Ceram's inner coast, a second along the Hitoese beaches, and a third on the hinterland of Leytimor; thus it has been approved and agreed to confirm fully the arrangements made by the Lord Governor regarding this, as well as that by His said Honour, between the mountains of Thamahoe and the corner of Ouw, in the dousson of the Radja of Oelat, a post of two soldiers has been stationed, since His Honour, when passing the hinterland of Honimoa, reflected upon the considerable number of clove trees found there along the beaches, as well as the ease of the avenues for the smugglers there. Finally, with regard to all that has been recorded herebefore concerning the expedition, it has been approved to conform fully with the Lord Governor's actions, as well as to hold the meeting satisfied with what appears to have been carried out by Lieutenant Gosseling in his submitted report, further to bring everything necessary to the attention of Their High Excellencies in Batavia with the submission of the aforesaid discourse and report. Lastly, having spoken about the more than ever pressing necessity for devising such means to prevent the increase of the clove trees in this province, and on that occasion having taken into consideration how, notwithstanding the ancient orders of the Honourable Company in this government, as they appear, among others, in the left behind Memoir of the Honourable Lord Balthazar Coyet, dated 23 February Anno 1706, to the incoming Lord Governor Adriaan van der Stel, as must also necessarily be understood from the edict issued and published in this province under the administration of the aforementioned Lord Coyet (LF) on 19 September 1702, but especially from the edict renewed and amplified under the administration of the present Lord Governor on 31 August Anno 1770, as well as approved by Their High Excellencies the High Indian Government by letter of [illegible] September of the same year, prohibiting the mortgaging, selling, or alienating of clove doussons or tatanamangs to Europeans, citizens, Chinese, Mardijkers, or other inhabitants of this province, however [illegible]
Dutch transcription
59 den 14 december 1773 den Jnlander Casper apilatoe den H:r Gouverneur in het bekruijssen der in den voussen van den radja van oelat. ning van het accressement der nagul „brengen en het vertoog en Rapport weegens de den Heer Gouverneur in deese Expeditie pramie voor zijne in de voorsz: Expeditie betoonde kloekmoedig„ heijden ijver in de uijtvoering van diverse aan hem gegeeven ordres. voornamelijk omtrend het het bemagtigen van de drie kissalauws. hier vooren vermeld toe te leggen een somma van dertig rd:s om door hem uijt'sComp:s Cassa ontfangen en voorts ten lasten van trains en oorlogs on„ gelden bij de boeken afgeschreeven te worden. goedkeuring der gemaakte schicking van Nog bij veel gem: vertoog voorgekoomen zijnde de door den Heer Gou„ stranden geduurende de presente Nagul, verneur gereguleerde bekruijsingen der stranden midsgs het sluijten der avenuen voor de Ceramse en andere smokkelaars geduurende. sing houd de vergadering zig voldaan zijn Ed:e noodig g'oordeelt is dat langs de Cust Hitoe beurtelings te„ oomn Expelbiti aan tebieden „gens eekanderen in vier Orembaijen zullen kruijssen van de heek van Oering tot aan die van Liang. rondsom het Eijland Honimoa ses. rondsom het Eyland Nissalaut vier rondsom het Eyland Oma. ins gelijx vier Onder het district van Laricqie van de hoek van wackasieuw tot aan de hoek van Oering drie en onder Alang van de hoek van wackasieuw tot voor de post Namakolie Een voorts nog twee orembayen aan het agter land van Leijtimor van de buijten hoek van Nussanive tot aan de Hoek van Hoetoemoerij zynde alle de voorsz kruijs orembaijen ieder met twee militairen. versterkt Terwijl buijten en behalven het voorsz: door zijn Ed:e Een Patjalling in het vaarwater tusschen Hatoano, en de hoek van Coack aan Cerams binnen Cust Een tweede langs de Hitoese stranden en Een derde aan het agterland van. Leytimor geposteert zijn; zo is goed gevonden en verstaan zig met das Heer Gouverneurs hier omtrend gemaakte schikkingen volkoomen te midsgs hulliggen van twee militairen Confirmeeren zo wel als dat door welm zijn Ed:e tusschen het gebergte van Thamahoe en den hoek van Ouw in de dousson van den Radja Confermatie van al het verigten do Eyndelyk is met betrecking tot al het hier vooren ter needer gestelde raaken„ de de Expeditie goedgevonden zig met des Heer Gouverneurs verrigtin„ „ten vollen te conformeeren met het rapport von den Lientenant gesungen„ midsgs zig voldaan te houden met het geen in het gedient. Rapport van den Lientenant Gosseling voorkomt door hem uijtgevoerd te zijn, voorts van oog te brengen met aanbieding van het voorm: vertoog en Rapport deliberatio ver de miden, tot vorzoo„ Laastelijk gesprooken zijnde over de meer dan ooijt dringende noodsa„ kelijkheid ter beraaming van sodanige middelen om het accressement der Nagul boomen in deese Provintie voor te koomen en bij die geleegend„ heijd in aanmerking genoomen zijnde hoe niet teegen staande d'aloude. ordres van d'E Comp: in dit gouvernement zo als die onder andere voor„ koomen bij de nagelaatene Memorie van den Ed:e Heer Balthazar Coijet, in dato 23:e februarij Ao 1706. aan den aankoomende Heer Gouverner Advi¬ „aan van der stel mids g's noodsakelijk moet verstaan worden uijt het on„„ „der de regeering van wetm: Heer Coijet (:L F:) in deese provintie g'ema„ neert en gepubliceert placcaat van den 19:e 7ber 1702: maar bij zonder uijt het onder de regeering van den praesenten Heer Gouverneur in dato 31: aug:s A:o 1770: gerenoveert en g'amplieert midsg„s door hun Hoog Edelens de hoog Indische reegeering bij brief van den „ 7ber: desselven Iaars. g'aprobeert placcaat verbiedende het verpanden, verkoopen of veralienee„ „ren van Nagul. doussons of Tatanamangs aan Europeesen, Burgers. Chineesen Mardikers, of andere Ingezetenen. deeser provintie, egter den presenten opulenten Nagul oogst ten welken eijnde door welm: in voog Ed: het nordige onder het oogte dat een en ander hun Hoog Edelens te Batavia het noodige onder het van Celat een post van twee militairen gelegd is, nademaal zijn Ed=le by het passeeren, van het agterland van Honimoa gereflecteert heeft het Considerabel aantaxt Nagul boomen dat aldaar lango de stranden gevonden word midsg:s de faciliteit der avinuen voor den smockelaars. aldaar van F verscheide oogst bomen. &
English
61 the 14th December 1773 the cultivation of clove trees by those noted as very detrimental to have made: of all clove orchards belonging to private individuals five fruit-bearing clove trees per datij under this main castle various, indeed many company servants, burghers, and other private individuals, whether through marriage, purchase, or loans of money, in spite of the aforementioned orders and edicts, not only place themselves in possession of various clove orchards and lands, both at this main castle and at the subordinate spice offices, but under an assumed name of one or another native bring their cloves to the scale, which especially in opulent harvests, like the present one, constitutes quite a considerable quantity, and for which the Company is thus repeatedly, against its will, forced to pay a noteworthy sum of money to those who have not the least right to cultivate clove trees, whereas, on the contrary, the poor native has been successively quite oppressed by prohibition upon prohibition of new planting and the extirpation of the superfluous trees or those exceeding the regulation in the respective datijs, just as this was also noted by his late Excellency Mossel (of blessed memory) in the well-known Memoir of Retrenchment of the ultimate of May 1753; so, taking into consideration that one must consider other means for the reduction of the trees at a time when the Company is glutted with its cloves, and to take in hand such measures which, instead of making the native recalcitrant, will be regarded by them with an indifferent if not a pleasing eye, it was resolved provisionally, on the proposal of the Governor, approved and understood, to provisionally have a survey made by a special committee of all clove orchards and plantings belonging to servants, burghers, or other private individuals, with an accurate record or registration of the number of spice trees standing therein, in order subsequently to take a further resolution regarding this. Thus done and resolved at Amboina in the Castle Nieuw Victoria on the date aforesaid (was signed) I: A: van der Voort, I: A: de Villeneuve, I: A: Schilling, I: C: Cruypenning, C: F: Treno: and I: H: van Santen. Friday the 18th February Anno 1774, before noon at nine o'clock, Meeting of the Council of Policy, absent the Military Captain van den Brink, as well as the Heads of Hila and Saparoua, the first-mentioned with permission of the Governor to his orchard on the other side of this bay. Deliberations regarding the felling of trees, observing that Their High Mightinesses, the Noble High Indian Government, regarding the felling of five fruit-bearing trees per datij, which was already resolved in the session of the 18th May 1773 but only partly carried out under this main castle, please to refer to that which is found mentioned regarding this in the separate letter to the Governor of the 23rd November last; and whereas that on this matter dictates to let the same happen insofar as no harmful consequences could result from it, so this was deliberated upon, and taking into consideration that it would include a hardship, indeed could even cause great displeasure and murmuring among the Regents at the subordinate offices if one exempted those of this main castle and their subordinates from the reduction of their datijs, while one has already had this carried out at the aforementioned offices and districts belonging under them by the felling of five trees in each datij, and furthermore that the Regents resorting under this main castle have not opposed that decision
Dutch transcription
61 den 14e december 173 het Cultwveeren van nagulboomen door die als zeer nadeelig aangemaakt laten doen: van alle Nagul doussons particuliere toebehoorende vyf vrugtdragende Nagul boomen perda„ „ onder dit hoofd Casteel verscheide Ja, veele dienaaren bungers en andere particulieren het zij door huwelijk koop of beleeningen van geld in weerwil van voorm: or„ „dres en placcaaten zig niet alleen, in het bezit stellen van diverse Nagul dousjongs en Landerijen zo aan dit Hoofd Casteels als ook op de subatter„ naaren burgers of andere particuliere „ ne specery Comptoiren maar onder een gefingeerde naam van den een of ander Inlander hun Nagulen ter schaale brengen het geen voornament„ „lijk in opilente gewassen gelijk het praesente al een vrij aansienelijke quantiteit komt uijt te maaken en voor 't welke de maatschappij dus tels teegen wil en dank genoodsaakt word een naamwaardige somma gelds te betaalen aan de zulke die geen het minste regt hebben om Na „guil boomen te Cuttiveeren daar in teegendeel den armen Inlander door verbod op verbod van nieuwe aanplanting en het Extirpeeren van d' Overtollige of de bepaaling excedeerende boomen in de resp:e datijs successive al vrij wat gedrukt is geworden, invoegen zulx door wijlen zijn Excellentie Mossel (H L M. ) ook is aangemerkt bij de beken„ „de memorie van Menagie van ulto Maij 1753:, zo is in Consideratie ge„ „noomen zijnde dat men op andere middelen dient bedagt te zijn tot reduc„ tie der boomen in een tijd dat de Comp: met haare Nagulen. overkropt zit„ en de zulke bij der hand te neemen, die in steede van den Jnlander bal„ onverschillige zo niet met een „oorig te maaken bij hun met een genoegelijk oog zullen beschouwt worden. beslooten bij provisie een opneem te op het voorstet van den Heer Gouverneur goed gevonden en verstaen bij provisie aan dienaaren burgers of andere. door een Expresse. Commissie den opneem te laaten doen van alle Nagul doussons en Tatanamangs aan dienaaren burgers of andere particuliere. toebehoorende met accuraate aanteekening of op schrijving van het getal specerij boomen daar instaande om vervolgens daar omtrend een nader besluyjt genoomen te werden Aldus gedaan en Geresolveert Amboina in't Casteel Nieuw aliberatien wegn domneling d„e re ecteer warsende dat hun Hoog Edelens d' Edele hooge Indiase Regee„ „ring sig. ten aanzien der reeds. ter sitting, van den 18:e maij 1773: g'ar„ „resteerde dog nog maar ten deele onder dit Hoofd Casteel volbragte om velling „ van vijf vrugt dragende boomen per datij gelieven te refereeren aan het geene daar omtrend vermeld gevonden. word bij de aparte brief aan den Heer Gouverneur van den 23:e 9ber: L:t leeden en dewijl die op dit respect dicteert om het zelve te laten geschieden in zo verro. daar uijt geene nadeelige gevolgen zoude kunnen resulteeren, zo is hier overgedelibereert en in aanmerking ge„ „noomen zijnde dat het een hardigheid zoude incluedeeren Ja selfs groot mis„ „noegen en gemer onder de Regenten op de subalterne Comptoiren kun„ „nen veroorsaaken zo men„e van dit Hoofd Casteel en hunne onderhoorigen evimeerde, van het verminderen hunner datijx terwijl men zulx op de gem: Comptoiren, en daar onder hoorende: districten door het omkappen. van vijf Boomen in ieder datij reeds. heeft laten gevolg neemen voorts dat de Re„ genten onder dit hoofd Caste resorteerende zig teegens dat besluijt ook Vrijdag den 18:e Februarij Ano 174. voor de middag ten neegen uuren Vergadering van Politie, absent den Capitain Militair van den Brink neevens de Hoofden van Hila en Saparoua de eerst gem: met permissie van den Heer Gouverneurij na desselfs. dousjong aan de overzijde van deesen in ham victoria dato voorsz (was geteekend) I: A: van der voort, I: A: de villenuuwe, I: A: Schilling, I: C: Cruypenning C: F: Treno: en I: H: van Santen. Vicloria niet
English
62 The 18th of February 174 asking for clove trees per valy for the Castle to be felled, likewise the felling of the young shoots or polongs both here and at the outer offices. Instruction handed to them under the main Castle in gardens or lands belonging to the Company's servants, citizens or other individuals. not opposed, but merely show the recorded matter by resolution of the 17th of August, requesting that the decreed felling of five trees might be postponed until the present crop shall have been harvested, and that in any case, according to the opinion of the Lord Governor, a native, having made almost all plantings far above the quota in the respective datijs, not to mention the large number of tatanamangs which they do not count among the datijs, they must also resign themselves to the felling of the excess trees beyond what the quota stipulates, to which they also, according to the notarial deeds of the 14th of May 1728 and the 30th of March 1741 to be found in original in the protocols of those years, must submit; not to mention how it must fall no less hard on the Company to become so glutted by excessive deliveries that the trade in cloves, instead of yielding a profit, would in time become entirely unfruitful, indeed harmful; while above all this it must still be considered whether even the fixed number of 30,000 is not too large, when one considers that the 200,000 so-called half-grown or coming trees yield fruit sooner than the fruit-bearing ones grow old and stop bearing, to say nothing of the fact that in earlier years from 180 to 190,000 fruit-bearing trees crops of 1 to 1½ million pounds have been seen to come forward. Resolved and agreed, to let the felling of five fruit-bearing trees, in each datij under this Castle where it has not yet occurred, take effect after the conclusion of the present harvest, insofar as more than 135 trees are found therein, and also to continue everywhere with the rooting out of the young shoots that sprout from the polongs or mother trees, without tolerating that the same shoot up into trees, as well as to recommend this most emphatically to the heads of the four spice offices at the outer offices, in fulfillment of the express desire of Their High Excellencies in the aforementioned separate dispatch. Their High Excellencies having ordered in the just-cited separate letter the felling of all fruit-bearing clove trees and down [illegible] to be found in doussens, gardens or on lands belonging to the Company's servants or citizens, except for one or two for ornament or beauty for the eye, it has been resolved and agreed upon the proposal of the Lord Governor to commission for the execution of this order at this Main Castle the Pay Bookkeeper van Santen and the Secretary of this assembly Beijnon, together with the Radja of Nussanive de Soijsa and the Pattij of Soelij de Costa, accompanied by a corporal and four native soldiers, as well as to instruct the commissioners to survey most accurately the doussens or gardens, or lands of Company servants and citizens, including their widows, to be found on both sides of this bay, and to cause the spice trees found therein, both nutmeg and clove trees, without distinction of species, that is genuine or wild, to be felled, exempting a single one standing close to the dwellings, with orders to keep an accurate record of those felled trees and upon their return to submit an accurate report thereof, indicating the number of cut spice trees in their distinct varieties, of genuine and wild, likewise fruit-bearing, half-grown and young or upcoming trees, with orders to look well to it and take care that by the felling of the clove trees no other fruit trees are damaged; furthermore, to cause the aforesaid order also to be put into execution at the outer offices, insofar as lands or doussens are found there.
Dutch transcription
62 den 18. februarij 174 vraagende Naguil. boomen per valy woor Castel te aten velbrengen. in selver voegen d'omveolling der Jonge teglen of Polongs zo hier als op de buijten Comptoiren. Instructie aan hun ten hand gesteld „der det hoofd Casteel in s tuyjmen ofer Landeriyjen aan sComp:s „gevolge d' ordre H: V: E: telaten om vel„ niet g'oposeert, maar alleen blijken. het aangetekende bij resolutie van zo lang mogt uijtgesteld worden tot dat het presente gewas zal in g'oogst zijn en dat in allen gevalle na het gevoelen van den Heer Gouverneur Een Jnlander meest alle aanplantingen gedaan hebbende verre booven de bepaa¬ ling in de resp:e datijs om niet te spreeken, van het groot getal Tatanamangs: die zij onder de datijs niet reeckenen zij zig ook getroosten moeten het om vellen der meerdere boomen dan de bepaling meede brengt, het geen zij zig ook volgens de secretarieele Actens van den 14: maij 1728: en 30: maart 1741:— in originale. bij de Prothocollen van die jaaren te vinden moeten laten wel ge„ „vallen: om niet te zeggen hoe het voor de Comp:e niet minder hard moet vallen zodanig door onmatige leverantiend verkropt te raken dat den Handel in Nagulen, in steede van voordeel aan te brengen, in den tijd geheel infructu„ „eus. Ja. schadelijk zoude moeten worden; terwijl booven dit alles nog in bedenking komt of selfs het gefireerde getal van 30000 „ niet teruijm is. als men Considereert dat de 200'000 zo genaamde halff wassene of aankoomende boomen eerder vrugten geeven als de vrugt dragende oud worden en uijt gedragen hebben gesweegen. dat men in vroegere Jaaren van 180: â 190000 vrugtdragende boomen gewassen van 1: a ½. millioen pon„ beslooten d'onvolling van vijf vrugt,„ den heeft zien voor den dag koomen. goedgevonden en verstaen, de omvel„ „zo verre nog niet geschid is aan dit hur„ling van vijf vrugt draagende boomen, in ieder datij, onder dit Castoel daar het nog niet geschied is na het afloopen van den presenten oogst te laten ge„ volg neemen in zo verre daarin meer dan 135: boomen gevonden worden en ook met de uijtcoeijing der Jonge telgen die van de Polongs of moeren op„ schieten alomme te Continueeren sonder te gedoogen dat deselve tot boomen opschidten, mitsgs sulx ook de Hoog den der vier Specerij Comptoiren op het aller nadruckelykste te recommandeeren in voldoening aan de expre, bumy ten Comploiren. „se. begeerte hunner Hoog Edelens bij de voorwaarts gementioneerde apar„ „te Missive denaaren birngers of andere Iaulicutien velen van alle vrugt dragende. Nagul boomen in doussons tuijnen of op Lan„ derijen aan sComp:s dienaaren. of Burgers gehoorende te vinden een a: twee tot Cieraad of de fraaijheijd voor het oog, uijtgezondert zo is op het voorstel d:t van den Heer Gouverneur. goedgevonden en verstaen tot het uijtvoeren deeser ordre aan dit Hoofd Casteel te Committeeren den soldij Boekhouder rummitterdens daar te benvoend van Santen en den Secretaris deeser vergadering Beijnon met den Radja, van Nussanive de Soijsa, en den Pattij van Soelij de Costa g'adjungeert van een. Corporaal en vier Jnlandse soldaaten, midsg:s gecommitteerdens bij Jnstructie in mandatis te geeven om de doussens of tuijnen dan wel landerijen van Comp.:s dienaaren en Burgers ook derzelver weduwen aan weeder zijden van deesen in ham te vinden op het aller nauw keurigste op te neemen en de daar in gevonden wor„„ „dende specerij zo wel- Noote als Nagul boomen, sonder onder scheid van soorten, dat is egte of wilde te doen omvellen een enkelde na bij de wooningen staande excuseerende, met ordre van die omgevelde Boomen accurate Notitie te houden en daar van bij hun retour een accuraat Rapport over te geeven aanwijsend het getal der omgehou„ „wene specerij bomen in haare onderscheidene zoorten, van Egte en wilde item vrugt dragende halfwasfne en Jonge of aankoomende. Boomen met last om wel toete sien en zorge te dragen dat door het om„ vellen der Nagul boomen geen andere vrugt boomen beschadigt wor„ dic ondre ok tedoen wecutern op de den wyders de voorm ordre ook ter executie te doen stellen op de buijten Comploiren in zo vere aldaar Landerijen of doussens. den 17=e au g:s verzogt hebben dat de g' arresteerde omvelling van vijf boomen beboten alle Nagul bomen en douwn Welem, hun Hoog Edelens bij de evengeciteerde aparte brief gelastende het om„ te ij
English
65 struck. granted to the orang kaya for this loss 118: 20: writing off of the ammunition goods lost on that occasion. granted to the regents for their sustained loss, each 50 rds. written of Lilleboon and Wackasieuw overcome to be found, in which clove trees are to be found, belonging to the Company's servants or citizens, whether acquired by them through purchase or of which they have obtained the right of ownership through marriage. Thus done and resolved at Amboina in Castle Nieuw Victoria, date as above written (was signed:) I: A: van der Voort, I: A: de Villeneuve, I: A: Schilling, I: C: Cruijpenning, I: H: Huijgens, C:s F: Treno: and I:s I: C:t van Santen, 1774. Friday the 15th of April, Anno 1774. In the forenoon at eight o'clock, meeting of the Council of Policy, absent the heads of the four spice trading posts and the pay bookkeeper Van Santen, the latter due to indisposition. By a letter from the Junior Merchant and Head of Laricque, Huijgens, dated the 16th of the past month, it having been seen that the cruising orembai of Eering, cruising from Negery Lima to Asilulu before the first-mentioned village, was struck by a stiff squall from the south-southwest on the spanders vuring; it was resolved, pursuant to the concession favorably granted thereto by their High Noble Excellencies in a separate letter written to the Lord Governor dated 15 December 1772, in compensation for the damage he sustained through the loss of his orembai, to grant to the orang kaya of Eering a sum of fifty rds, provided that he promptly provide himself with a similar competent vessel; furthermore, to pass for write-off the ammunition goods lost in that accident, namely two metal three-quarter-pound swivel guns, sixty iron cannonballs, 24 grape-shots, and 60 filled cartridges of the said caliber. Furthermore, by a second letter from the said Laricque Head Huijgens, dated the 4th of the current month, the lamentable fate of the cruising orembaais of Lillebooy and Wackasieuw having come forward, which was sustained at the corner of Sial in an attack by ten Ceram jonks, whereby, in addition to the massacre of Sergeant Hendrik Rijkhardt, who commanded the orembai of Lillebooij, those vessels fell into the hands of that rabble and were burned after the ammunition and gunpowder were thrown overboard and the remaining militia, along with the natives, had saved themselves ashore; all of which can be seen in detail in the said letter and a statement by Corporal Carel Christiaan Scheffer transmitted therewith; so it was approved upon the proposal of the Lord Governor and resolved to grant to the patti of Lillebooij and the orang kaya of Wackasieuw for the loss of their orembaais each a sum of fifty rds, as well as to pass for write-off the ammunition and weaponry lost through that lamentable accident, consisting of: From the orembai of Lillebooij: 2 metal half-pound guns 50 pieces filled cartridges 50 iron cannonballs, and 25 grape-shots of ½ lb caliber 8 dozen sharp cartridges (yet the remaining people saved themselves by flight) 2 copper ladles and priming wires 2 sponges and rammers of ¾ caliber 1 filled powder horn, and 1 priming wire. The 15th of April 1774. Corner of Sial. 1 1774.
Dutch transcription
65 geslagen. den orang kan voor dit verliestoe gelegd 118: 20: afschrijving van de by die geleegendheijd afscheijving den bi di ocagi veroren geraekte Commonitie goederen. die bij de regenten vor hun geleeden verlies. ider md:s 50: toegeligd gesriveert van Lilleboon en wackasieuw overgekeomen te vinden zijn waar in Naguil boomen te vinden zijn, aan sComp:s die„ „naaren of Burgers gehoorende, 't zij die hun door koop geworden zijn of waar van zijn door huwelijk het regt van eijgendom ver„ „kruegen hebben Aldus Gedaan en Geresolveert te Amboina in 't Casteel Nieuw vidoria dato voorschreeven (was geteekend:) I: A: van der Voort I: A: de villeneuve, I: A: Schilling, I: C: Cruijpenning I: H: Huijgens, C:s F: Treno: en I:s I: C:t van Santen, 1774 Vrijdag den 15: April A:o 1774./ 's voormiddags. ten agt uuren vergadering van Politie absent de hoofden der vier specerij Compa„ toiren en den Solij. Boekhouder van Santen den laasten door in dispositie. de kruijs orembaijen van Eering voor Bij een brief van den onderkoopman en Laricques. opperhoofd Huijgens Negery Lima door een buij aan spanders vuring kruijssende van N:o Cima tot Blang voor het eerst gem dorp. met een steijne buij uijt V:s W: 1: W: ged:t 16:'e malant pass:o gezien zynde dat de kruijs orembag van 8i geslaag „ring ingevolge de daar toe gunstig verleende Confessie hunner Hoag Edelens bij aparte brief aan den Heer Gouverneur geschreeven in dato 15: xber: 1772. tot gemoet kooming van zijne geleedene schaade. door het verliesen van zijn orembaij toe te leggen. Een Somma. van viftig rd s mits denzelven zig ten eersten van een diergelijk bequaam vaartuijg voorzie, voorts, ter afschrijving te passeeren de by dat ongeval- verlooren geraakte twee metaale drie quarts ponds. verooren geraakte ammonitie gorederen draibassen. sestig ijzere kogels, 24: druijven en 60 gevulde Cardoe„ sen. van gem. Caliben den serg:t Rykhardt gemascareert beklagelyjk noirlot de rnijs orembaij Nog by een tweede brief van ged:e Laricques Hoofd Huijgens. ged:t 4: Courant te vooren gekoomen zijnde het beklaglijk noodlot de kruijs Orembaaijen van Lillebooy, en wackasieuw aan de hoek. in dattacque met hien Ceramse Jenken aande van stal en de attacque met tien Ceramse Jonken overgekoomen, waar bij behalven het massacreeren van den op de orembaij van Lillebooij gecommandeert hebbende sergeant Hendrik Rijkhardt die vaar„ tuijgen in handen van dat gespuijs gevallen en verbrand zijn na dat de ammonitie en het buskruijt overboord geworpen was en de ove„ „vige militie, neevens de inlanders zig aan de wal gesauveert hadden invoegen. dit een en ander omstandig bij gem brief en een daar bij over„ gezondene, verklaaring van den Corp:l Carel. Christiaan Scheffer :s: te zien is, zo is op het voorstel van den Heer Gouverneur goedgevonden en verslaan den pally van Lillebooij, en den orangkaij van Wackasieuw voor het verles kunnen orembaijen ider toe te leggen een somma van vijf„ „tig rd„s mitsg:s de door dat beklaagelijk ongeval verlooren geraakte ammunitie en wapen goederen bestaande in van de orembaij van Lillebooij 2: metale half ponden stuckjes 50: p:s gevulde kardoesen 50. „ ijzere kogels. en 25 „ druijven van ½: lb: Caliber 8: douzainen scherpe, pattroonen dog het overige volk heeft zig, met de vlugt 2: koopere leepels en parken staaten. 2: wissers en aansetters van ¾: Caliber 1: gevulde kruijthoorn en 1. Laadpricm. den 15e: Aprl 171 voek van Sial. 1 # 1774:
English
3467 the 15 April 1774 ƒ must be attributed to the Sergeant Rijkhardt, partly to the cowardice of the Chiefs of the Hila cruising orembaais having the intention to go to Upper Ceram, overtaken deliberation held thereon to inform Their High Nobles of this fatal accident 2 lb coarse gunpowder from a horn 6 pieces flintlock flints 2 copper ladles and priming irons and 2 sponges and rammers from the orembaai Wackasieuw 2 pieces metal half-pounder pieces 50 filled cartridges 50 iron cannonballs and 25 grapeshot of ½ lb caliber 8 dozen sharp cartridges 1 filled powder horn 1 copper priming wire 6 flintlock flints 2 copper ladles and priming irons 2 sponges and rammers further to have the following military weapon goods written off to the account of train and war expenses, namely: 4 flintlocks 6 bayonets 8 cartridge boxes 18 dozen and two pieces sharp cartridges 4 cutlasses and nine scabbards 12 cartridge belts and 10 chamois leather shoulder straps Finally respectfully to inform Their High Nobles by the Lord Governor's separate letter of this fatal accident, offering the letters from Pasqual's Chief Huijgens dated 29, 30, and 31 March as well as 4 April of this year, adding that according to the writings of said Huijgens this must be attributed partly to the reckless bad conduct of the murdered Sergeant Rijkhaat and on the other hand to the cowardice of the chiefs of the two Hila cruising orembaais of Wackal and Huijletto, who, having gone no further than Lielie, had brought report that no Ceram people were to be seen, whereas those of Lillebooij and Wackasieuw, imagining that the four cruising orembaais of Hila were already engaged in battle with the Ceram people, crossed directly over to the outer point of Asial without finding the Hila cruising vessels there, but rather finding their doom. six vessels from Amahey without a pass. The outgoing Chief at Saparoua, the merchant Van Blijdenbergh, having communicated by letter dated 26 March last to the Lord Governor that, according to an annexed extract letter from the schoolmaster at Amaheij accompanied by a declaration executed by the Regents of Poorto, Tiouw, and Nollot, some people of Amahey with six vessels without being provided with any pass and against the warning of the aforementioned schoolmaster, having had the intention to go to Upper Ceram, the aforementioned Van Blijdenbergh, upon this report, had ordered the Chiefs cruising in the fairway between Hatuano and Amaheij to bring in the aforesaid vessels as being contrary to the express orders not to be allowed to sail to Upper Ceram without a pass; so it is, since the aforementioned Van Blijdenbergh not only rightly observes that it is not free from suspicion that more than just paddy and katjang trade is mixed up under this, [illegible] evil
Dutch transcription
3467 den 15 a pril 1774 ƒ van den sergeant Rijkhardt ten Lafhartig heid der Hoofden van de Wilaac kanip oven„ baijen moet g'attribieert worden sen de wil hibbende na boven Ceramag„ terhald deliberatie daar voor gehouden hun Hoog Edelens, van dit fatale onge„ val kennisse te geeven 2: lb buiskanijt uijt een hoorn 6: p:s snaphaan steenen 2 „ koopere Leepels en verkenstaarten en 2: „ wissens en aanzetters van de orembaij wackasieuw 2: p:s metale half ponder. stukjes 50 „ gevulde Cardoesen 50 „ ijzere kogels. en 25 „ druijven van ½: lb: Caliber 8. dousijnen scherpe pattroonen 1: gevulde kruijt hoorn 1: kopere laadprem 6: snaphaan steenen 2: koopere leepels en verken (laarten 2: wissers en aanzetters voorts de ondervolgende wapen goederen van de Militairen te weeten 4: snaphaanen 6: bassonetten 8: pattroontassen 18 dousijn en twee p:s scherpe pattroonen 4: houwers en neegen scheeden 12 Cardon riemen en. 10: zeemleere draagbanden op reeckening van trains en oorlog kosten te laten afschrijven Eijndelijk hun Hoog Edelens bij des Heere Gouverneurs Aparte brief van dit fatale ongeval. onder aanbieding den brieven van Paicques Hoofd. Huijgens ged:t 29:e 30:' en 31: maart mitsg:s 4: April deeses Jaars. eerbiedig kennisse. te geeven, met byvoeging dat zulx volgens het schij„ „vens. van meem Huijgens moet g'attribueert worden. deels aan het me otertongelik antet nar ui nad beleijd van den vermoorden sergeant Rijkhaat en ten ande„ „ren aan de lafhartigheijd der hoofden van de twee Hilase kruijs rem„ „baijm van wackal em:r huyjletto, dieniet verder, damn Liele geweet zijnde Rapport gebragt hadden dat en geen Cerammers te zien, waaren, waar en teegen die van Lillebooij, en wackasieuw in verbeelding dat de vier Kunip orembayen, van Aila. reeds, met de Corammers slaag waaren di„ „rect naar de buyten hoek van sial, overgestooken zijn zonder daar de Hilase kuijssen maar wel hun noodlot gevondente te hebben. ses vaartuijgen, van amahij sonderpas Door het afte gaane opperhoofd te saparoua den koopman van Blij„ den bergh by brief ged:o 26. maart pass:o aan den Heer ouver„ neur gecommuniceert zijnde dat volgens een daar neevens ge„ voegt Extract missive van den schoolmeester te Amaheij g' accompagneert van een door de Regenten van Poorto, Tiouw en Nollot. gepasseert declaratoir eenige volkeren van Ama„ „hey met ses vaartuijgen sonder van eenige pas. voorsien te zijn en teegens de waarschouwing van opgem: schoolmeester aan de wil na boven. Ceram gehad hebbende gem: van Blijder„ bergh. op dit berigt aan aan de in het vaarwater tusschen Ha„ tuano en Amaheij Kruijssende Hoofden. g'ordonneerd had om de voorsz vaartuigen als teegens de nadruckelijke ordres om niet sonder pas na borven te moogen steevenen, deselve op te brengen zo is nadien, meerm: van Blijdenbergh niet al„ leen ten regte aanmerkt dat het net vrij van suspitie is daar onder meer dan enkel. padij en katjang negotie gemelleert quaade e is O
English
the 15th of April 1774 approved and the same confiscated for the benefit of the captors, attacked and overpowered with his chiampang between Nessa[illegible]. The same to Their High Noble Indulgences is exceptional in these times, but also that it is an already well-known matter how strongly the inhabitants of the inner coast collude with the upper Cerammers, as serves as proof the noted in his later letter of the 9th current regarding the Orangkay of Copa, and that furthermore it would be impossible for the upper Cerammers to remain so long in the vicinity of the clove districts if they were not assisted by the Cerammers of the inner coast and provided with the necessary provisions or victuals; it is resolved and understood to approve the seizure of the aforementioned vessels and to declare the same forfeited for the benefit of the captors, in order thereby to encourage them to a similar vigilance in other cases. By a further letter from the aforementioned Head of Blydenbergh, dated the 9th current, it being noted that he had expected that the measures taken by him, whether by ruse or other serviceable means, to gain control over the rebellious peoples of Hatiahoe, would have been of a desired success, as he for that purpose had sent thither the native of Nollot, Casper Papilatoe, by champang, provided with a sufficient quantity of ammunition; but that the insolence of the Cerammers, having risen to the highest pitch, not only prevented his measures from being executed, but that native with his champang and ammunition was taken by that rabble, and the same has possibly already lost his life therein. Relating to this, as can be seen in more detail in the transmitted declaration of the native of Nollot, Marcus Watimena, and Toewala Cassisie, priest of Repa, stating among other things that on the 3rd of this month, in the morning between Neissalait and Haija, they encountered three Ceram junks, which were followed by three others coming from Doepa, each being armed with six swivel guns, four barrels of powder, and two chests with filled cartridges, and thirty muskets alongside some blunderbusses; from which vessels fire was immediately opened with the swivel guns upon the aforementioned chaumpang, and after it had been answered with ten shots, it was boarded by the Cerammers and subsequently overpowered; that upon those vessels there were also some Bugis who wished to kris the aforementioned Casper Tapilatoe, which however was not carried out but remained postponed, although in the meeting held by the Cerammers concerning him it was decided that he must die just as, they said, the Pattij of Ihamahoe had to suffer from them in the year 1765; that upon the weeping of the deponents the Cerammers had added: we would not have done this to you had not the Orangkay of Nepa and his wife expressly made a feast for us, and then requested to attack your people's vessel and to massacre the aforementioned priest alongside Casper; thus it is resolved to take note of this and to present the aforementioned declaration respectfully to Their High Noble Indulgences among the separate enclosures. And whereas, both from the aforementioned report and the further noted in the declaration
Dutch transcription
o 69 den 15e April 1774 goed gekeurt en de zelve ten voordeele. der aanhaalens geconfisqueert met zijn Chiampang tusschen Nessa„„ g'attacqueert en over meester het zelve hun Hoog Edelers on„ is bijzonder in deese tijd maar ook dat het maar eene altiwel be„ „kende zaak zy hoe sterk de bewoonders van de binnen Cust met de boo„ „ven Cerammers heulen gelijk, daar van tot een bewijs kom strecken het genoteerde by desselfs laetere, missive van den 9:e Courant omtrent den Orangkay van Copa. en dat het boven dien de boven Cerammers onmo„ gelijk zoude zijn sig zo lange in de na byheid der nagul distric„ ten op te houden indiense door de Cerammers van de binnen Cust niet g'assisteert en van de noodige mond behoeftens of vivres gerieft wierden; goedgevonden en verstaen de aanhaling der voorsz en deselve verbeurt te verklaren de aanhaaling der worsz vaartmige, es, vaartuygen te approbeeren, ten behoeve van de aanhaalders ten einde hun daar door op te werken tot een gelijke vigilantie in andere gevalleen„ By een nadere Brief van het voorm: Hoofd van Blydenbergh den Jnlander van Nollot apilatoe, gel:t 9 Courant genoteert gevonden zijnde dat hij verwagt hadde dat lant en Waija or die Ceramoe Jonzen se door hem genoomene maatregulen om 't zij met list of ander diens„ tige middelen meester te worden van de oproeringe volkeren van Hatia„ hoe, van een gewenscht succes soude zijn geweest also hij ten dien eijn„ „de den, inlander van Nollot Casper Papilatoe per Champang „voorsien, van een genoegsaam quantiteit ammonitie derwaards had afgezonden, maar dat de ten top. gereesene assurantie der Cerammers net alleen verhindert heeft dat zijne mesu„ „res ongeexecuteert zijn gebleeven maar dien inlander met zijn. Champang, en ammonitie door dat gespuijs genoomen is en den zelven mogelijk reeds. het leeven daar bij ingeschooten heeft rilaos werogens dit voorre invoegen, dat omstandiger tezien is bij het overgezonden docla„ „ratoir, van den inlander van Nollot Marcus watimena en Toewala Cassisie of priester van repa dicteerende onder meer dat zij op den 3.:e deeser ' morgens kusschen Neissalait en Haija drie Ceramse Jonken ontmoet hebben, welke van nog, drie andere ge„ volgt wierden koomende van Doepa, zijnde ieder gearmeert met ses. draagbassen, vier vaten kruijt en twee kisten met gevulde boeletjes en dertig snaphaanen nevens eenige donderbusschen; van welke vaar„ tuijgen met de draagbassen terstont op voorsz: Chaumpang, wierd losgebrand en na dat weeder daar op met tien schooten was g'and„ „woord, door de Cerammers. aan boord geklamt en vervolgens over„ „weldigt dat op die vaartuijgen zig ook bevonden hebben eenige bougineesen die voorsz: Casper Tapilatoe wilde krissen 't geen egter niet ter uijtvergebragt maar uitgesteld gebleeven schoon eg„ ter in de door de Cerammers over hem gehoudene vergade„ ring beslooten was. dat hij even so wel sterven moest als gelyk zij zeijden den Pattij van Thamahoe dat Eot in A:o 1765 , van hun heeft moeten ondergaan dat de Cerammers op het geween van de declaratin hum toegevoegd hadden wyj zouden uil niet aangedaan hebben ten waare d' orangkaij van Nepa met zijn vrouw voor ons, met ee pres een feest gemaakt en als toen verzogt had„ „den u lieden vaartuijg te attacqueeren en den voorm priesler ne„ „vens Casper te massacreeren, so is verstaan van dit een en an„ „der de bijlaagen aan te bieden, „ der deese notitie te houden en het voorsz: declaratoir aan hun Hoog Edelens onder de aparte bylaagen eerbiedig te presenteeren En dewijl so uijt het voorsz: Relaas als het alverder genoteerde bij ratoir de
English
3671 15 April 1774 kay of Nepa concerning the aforesaid case established with the Upper Cerammers pernicious subjects dismissed in order that such Honorable gentlemen to be sent suspect conduct of the bear the cited letter from the chief of Blijdenbergh establishes then the Kasisi of Nepa Foewale is the very one who by the Orang kay of the said negorij during the Governor's recent presence at Nossalaut was accused and charged that he constantly leaves his negorij and repeatedly goes to Upper Ceram without his Orangkay's prior knowledge, as is noted in the Hongi Daily Register under the date of 19 November of the past year, as well as that, as the repeatedly mentioned chief of Blydenbergh rightly remarks, those complaints were made by the aforesaid Orangkay solely to rid himself of the aforesaid Kasisi, who apparently was in his way regarding the secret understanding with the Upper Cerammers, which merits all the more credence when one reflects on the report shared in a note from the schoolmaster of Amahaij to the said Chief of Blydenbergh under the date of 18 March of the past year, stating among other things that the Cerammers were already lying at anchor off Nepa, that the Orangkay of that negorij annually seeks to blindfold the eyes of the Company because he receives his share from the Cerammers, that the Cerammers first arrived at Nepa before they moved off to other places, as those who fired upon the negorijen Ameth and Aboeboe have likewise done, for which the Orangkay of Nepa is said to have received from those of Tobo a piece of gold, from the proofs of his intrigues from Celor a female slave, from those of Nossalaut a spiral staircase, and from the design of the said Orangkay of Nepa herein further confirmed, to Batavia and the portion of their guardian while on that same occasion when the Cerammers were there, he said to a Tobo native named Anakotta, son of Co- And whereas, by a further letter from Saparoea dated the 1st of this month, it not only appears that the aforesaid Casper Tapilati managed to escape the hands of the murderous Cerammers, but also, by an account given by him there of his experiences with that rabble and an annexed deposition from the Raja of Iha, the above-mentioned heinous deeds of the Orangkay of Nepa deliberation held thereon are corroborated; so the punishable actions of the repeatedly mentioned Regent and his scheming with the Upper Cerammers have been discussed at length, and taking also into consideration that by the edict of 6 March 1712, the Regents of the inner coast of Ceram and their elders, on pain of dismissal from their regencies and lesser dignities, are most expressly forbidden from admitting the Upper Cerammers, Gorammers, Papuan rovers, and Ceramlauers before their negorijen or into their bays, inlets, creeks, and rivers, upon the request of the frequently cited chief of Blydenbergh, so that in view of this thoroughly dangerous it has been approved and resolved to dismiss the repeatedly mentioned Orang- kay of Nepa from his regency as a pernicious and very harmful subject to the Company, with orders to other Cerammers in proportion clothes and linens, that the evil the aforesaid Orangkay of Nepa alone Orangkay of Nepa, with orders from the Lord Governor, djalillie, said: if you now return to Upper Ceram, you must, upon encountering this Tapilati and the Imam along the way, finish them off so that nothing of this whole story leaks out. djalittie the
Dutch transcription
3671 den 15 April 1774 „kaij van Hepa Omtrent het „voorsz geval geconsteert met de booven Cerannuers pernitieus suljerts gedimoveert om zodanige Ed:s verzonden teworden susprct gedrag van den drarg de gecit: brief van het opperhoofd van Blijdenbergh Consteert dan den Casisie van pepa Foewale deselve is die door den Orang„ kaij van ged:e negorij bij des Heer Gouverneurs Jongste aan weesen te Nissalant aangeklagt en g'accuseert is dat steets zijn negeni verlaat en tolkons zonder zijn Orangkaijs voor kennis na boven C „ram gaat, invoegen genoteert staat bij t Hongij Dag, register sub dato 19:e November A„:o p:o midsg. s dat gelyk meerm: van Blydenbergst wel aanmerkt die klagten door voirsz orangkay alleen zijn ge„ „daan om zig van voorsz: Cassisie te ontdoen die hem apparentelijk in de weg zijn geweest in de verstaandheuding met de booven Ceram„ „mers 't geen te meer geloof, meriteert als men reflecteert op het be„ deelde bij een briefje van den schoolmeester van Amaheij aan gem: Hoofd van Blydenbergh sub dato 18:e maart J: L: onder andere de teerende, dat de Corammers reeds voor Nepa ten anker laagen dat den orangkaij van die negorij Jaarlijx het oog van de Comp soekt de blinddoeken om dat hij zijn deel, van de Cerammers krijgt dat de Cerammers eerst op repa aangekoomen eer zy elders afzaeken gelijk zulx almeede gedaan hebben die op de negorijen Ameth en Aboeboe geschooten. hebben. waar voor den orangkaij van Nopa genooten zon hebben van die van Tobo een stuk goud van de bewysen van zijn konkolarijen van Celor een slavinva die van Kisselaut aen wenteltrap:n van de disain van gem orangkay van Nepa. hier in nog nader doorstraat, na Batand e du portie humner Voog. „de terwijl bij die selfde geleegendheyd, dat de Cerammers daar waaren hij teegens eenen lobonees gen:e Anakotta soon van Co„ En nademaal bij een nader Saparonas briefje van den 1:' deeser niet alleen komt te blyken dat den vorsz Casper Tapilati de handen der mnoorddadigserammers te ontkoomen is maar ook by een door den selven aldaar gegeeven relaas van zijn weeder vaaren bij dat ge„ boeste en een daar neevens gevoegd declaratoir van den Radja van Tha. de boovengem: snoode. bedryven van den orangkaij van repa deliberatie daar over gehou gestaaft worden; zo is over de strafbare gedoentens van de meerm Regent en het konkelen van den selven met de boven Ce„ „rammers broedvoerig gesprooken en teffens in aanmerking ge„ „noomen weesende. dat bij placcaat van den 6:e maart 1712: de Re„ genten van Cerams binnen Cust en derselver oudstens sub poene van demotie uijt hunne Regentschappen en minder waar„ „digheeden op het aller nadruckelijks te verbooden is het admittee„ „ren van de booven Cerammers, gorammers, p=l gissers in Ci„ „ramlauers. voor hunne negorije of in derzelver baaijen in hammen kreeken en rievieren op het verzoek van het veel gec: operhoofd van Blydenbergh. om ten aansien van dien alle sints gevaarlijk sien te mogen worden goed gevonden en verslaen meerm orang„ Kaij van Nepa als een permitieus en voor de Comp: seer schade„ lijk subject uijt zijn Regentschap te dimoveeren met ordre aan andere Cerammers na rato kleeden en lywaaten dat het quaade den voormoring zaij van vepa aloeen orangkaij van Vepa. met ordres van den Heer Gouverneur. voor„ „djalillie gezegt heeft in dien gijl uu na booven Ceram terug gaat, so moet gijl: onderweegen deese Tapilatin en den Jmam ont„ moetende hun de rest geeven op dat niets van dit historiaal komt uijt„ te lekken djalittie het „ „den
English
3/ 73 the 15th April 1774 The 17th May 1774: papers to be presented among the annexes to renew the cutting down of the surplus clove trees the chief of Blydenbergh in order to remove him from there and send him hither under arrest, so that he may subsequently, if at all possible, still be sent to Batavia with one of the ships about to depart, for further disposal by their High Nobles, to whom it was furthermore resolved to present the aforementioned declarations and report for esteemed speculation among the annexes to the separate letter. Thus done and resolved in Amboina at Castle Nieuw Victoria on the date aforesaid (was signed) I: A: van der voort, I: A: de villeneuve, H van den Brink, I: A: Schilling, C: F: Treno, and W: Beth Tsz. Tuesday the 17th May Anno 1774: in the morning at eight o'clock. Meeting of the Council of Policy, absent the Honorable Secunde De villeneuve and the chiefs of the four spice trading posts, the first-mentioned due to indisposition. The acts of the year 1728 and 1741 concerning the cutting down of the surplus clove trees to be renewed. It being taken into consideration that the notarial acts of the 14th May 1728 and 30th March 1741—whereby the respective regents of the spice-producing districts together with their elders under the jurisdiction of this province solemnly bound themselves that whenever, through the new planting permitted to them, the Honorable Company might become glutted with cloves, they or their descendants without the slightest contradiction or opposition shall extirpate as many clove trees as their High Nobles, the High Indian Government, or the Lord Governor and Council of this province shall deem necessary—have slipped from the memory of many or indeed most, if not all, of the present regents and their elders, or are entirely unknown, and it therefore, according to the opinion of the Lord Governor, at a time when the Company is becoming more and more glutted with cloves, is necessary that the aforementioned acts be renewed or refreshed; it has accordingly, conforming to His Honor's proposal, been approved and resolved to cause the aforementioned acts to be renewed again in this manner: that the present regents, both of this main castle and the subordinate spice trading posts, together with their elders, bind themselves that in case it might please their well-mentioned High Nobles or the Lord Governor and Council to have an additional or even greater eradication carried out in the respective datys over and above the trees recently felled, they or their successors shall willingly and without the least opposition submit to this and conduct themselves therein as obedient vassals pursuant to the oath by which they are held and bound to the Honorable Company; likewise in the same manner that whenever the highly mentioned their Nobles or the Lord Governor and Council at the time might, on the contrary, desire to have a new planting of trees carried out, they shall then also, without the slightest delay, plant in each daty dousson as many trees as shall be imposed upon them; likewise to have notarial acts executed regarding both matters by the oft-mentioned regents and their elders, under presentation of oath in debita forma here at the main castle.
Dutch transcription
3/ 73 den 15e: April 174 Den 17: Maij 1774: — pieren onder de bijlagen aan te bieden het omvillen der overtollige Naguil beo„ men te doen renovoeren het opperhoofd van Blydenbergh om denselven van daar te doen ligten en in arrest herwaards te senden, om vervolgens bij eenige, mogelykheijd nog met een der te vertrecken staande schee„ „pen na Batavia gezonden te worden ter verdere dispositie hoogdezelve de daar van spreekende B: hunner Hoog Edelens. aan wien alverder beslooten wierd de voorsz: declaratoiren en relaas ter g'eerde speculatie onder de Bylaagen tot de aparte brief aan te bieden. Aldus Gedaan en Geresolveert te Amboina in 't Casteel Nieuw victoria dato voorsz (was geteekend) I: A: van der voort. I: A: de villeneuve, H van den Brink, I: A: Schilling. C: F: Treno: en W: Beth Tsz: Dingsdag den 17:e Maij Anno 1774: 's morgens ten agt uuren. vergadering vergadering van Politie absent den E: Secunde De villeneure en de Hoofden der vier specerij Comptoiren eerst gem: door indispositie de Aeten van d: 1728 en 74: wegene In aanmerking genoomen zijnde, dat de secretarieele Actens van den 14: Maij 1728: en 30: maart 1741: waar bij zig. de respective Regenten der specerij geevende. Districten neevens hunne oudsten onder het ressort deeser Provintie plegtig, verbinden hebben dat wanneer door d' aan hun gepermitteerde nieuwe aanplanting d'E. Comp:s met Nagulen mogt overkoopt raaken zyj of hunne nakomelingen son„ der de minste Contradictie of teegen spraak zo veel Nagul boomen zul„ len extirpeeren als hun Hoog Edelens. de hooge Indiase. Regeering of den Heer Gouverneur en Raad deeser Provintie zullen noodig oordeelen bij veele of wel de meeste zo miet alle de tegenswoordige Regenten en hun¬ ne oudsten uijt het gehuigen geraakt dan wel ten eenemaal onbekent en het overzuld na de opine van den Heer Gouverneur in een tijd dat de Comp:e meer on meer met Nagulen overkropt raakt noodzakelijk is dat de voorsz Actens weeder gerenoveert of verniumt worden. zo is Conform zijn Ed:e voor„ „stel goed gevonden en verstaan de voorsz:e Actens weeder te doen renoveeren in deeser voegen. dat de teegenswoondige. Regenten zo van dit Hoofd Casteel als subalterne specerij Comptoiren neevens hunne oudstens. zeg. verbinden om ingevalle wolm: hun Hoog Edelens dan wel den Heer Gouverneur en Raad mog„ te behaagen booven de behalven de onlangs omgevelde boomen in de respe. datijs eene meerdere of zelfs. grootene uijtroeyjing te laten doen zy of. hunne successeuren zig zulks gewilliglijk en sonder de minste teegen „kantig zullen onderworpen en daar in gedraagen als gehoorsaame vas„ „salen agtervolgens den Eed waarmeede zij aan de E: Comp: gehouden en ver„ bonden zijn midsg:s anzelver voegen dat wanneer hoog gem: hun Edelens of den Heer Gouverneur en Raad in der tijd, mogten begeeren inteegendeel eene nieuwe aanplanting van boomen gedaan te hebben zij als dan ook sonder het minste versuijm in elko. daty dousson zo veel boomen zullen aan planten als hun zal. opgelegt worden; midsg: van dit een en ander door de meerm: Regenten en hunne oudstens secretarieele Actens te doen passern onder presentatie van Eede in debita forma hier aan ' hoofd Comp: Casteel
English
38: 75 the 17th May 174 To send Lorie to Batavia and to enter in the books Rds 4: 35: from the dismissed orangkaij of Sepa on account of condemnation sabdoe. contents of the first from the orangkaij of Hattumetten and associates Castle by the Secretary of Policy and witnesses, and at the aforesaid Offices before the sworn Clerks or authorized persons and witnesses stationed there. certain elders of Sepa, namely Lato Having read a report given before the First Clerk of Policy Elias Jacob Beynon by a certain Latoe-Loeri-Ana-Kota orangtua massin or lesser elder of Sepa, on the 8th of this month in the company of the dismissed orangkaij of the said Negorij, Alij Bakar, who was dismissed according to the resolution of the 15th of April last, brought here under secure custody, in which the relator, among other things, acknowledged having been a great confidant of the said Regent, and on that account is highly suspect of having conspired, along with his former orangkaij, with the upper Cerammers, since he was also able to recount that the Cerammers received no cloves this year due to the good watch that was maintained everywhere, according to what he had understood from the people of the junks that had been at Sepa, which also agrees with the further report produced by the Governor on this occasion from the native of Nolloth Casper Japilatoe, mentioned in the separate resolution of the 15th of April aforesaid; so, after reading both of those papers, it was approved and understood to send the aforesaid Latoe-Lori-Ana-kotta, as an instrument detrimental to this Province, with the ship Velsen to Batavia for the further disposal of their High Excellencies. By the departing head of Saparoua, van Blydenbergh, upon the arrival here of the aforesaid orangkaij of Sepa, having handed over to the Governor a small chest belonging to that Regent, in which, besides some trifles, were found resumed two reports Having read two reports given at the Secretariat of Policy here on the 14th of July last, the first by the Radja of Hatumetten Janivare, the Radja of Werinama Kilidooiji, the orangkaij of Leymoe Talapoetij, and the Captain of Tanafora Oeloedoean, and the other by a Mandharese, Sabdoe of Mandhar, son of a master named Tampo who was killed by the Captain of Tanafora, containing the first report, in substance, that as soon as the first declarant had received news from Quamor that fourteen Buginese paduwakang had been at anchor at Kissalaut, of which eleven had departed from there some time ago, but three were still there, he immediately gave notice thereof to the Radja of Werinama and the Orangkaij of Leymoe, whereupon they together readied five orembaaien Friday the 5th August Anno 174 at nine o'clock in the morning, meeting of Policy, absent the Honorable Secunde De Villeneuve, the military Captain van den Brink, and the Heads of the spice Offices, the two first-mentioned owing to indisposition Rds 4: 35:— in duiten, so it was resolved to have the same transferred into the Treasury by the Secretary of Justice Beynon, to whom His Honor handed over the said chest sealed, in order to be entered into the books on the account of condemnation and confiscation. Thus done and resolved at Amboina in the Castle Nieuw Victoria, on the date aforesaid /was signed/ J: A: van der Voort, H. van den Brink, J: A: Schilling, C: F: Treno, J: H: van Santen, and W: Bethtsz. Rds in readiness.
Dutch transcription
38: 75 den 17: Maij 174: Lorie na Batavia te verzenden en rd:s 4: 35: van den gedimoreerde roamng„ de boeken in te neemen sabdoe. in houd van 't eerste van den orangkaij van Hattumetten C. S. Casteel door den Secretaris van Politie en getuijgen on op de voorsz Comptoiren voor de daar bescheijdene gesw: Scribas of g'authori„ seerdens en getuijgen. zeeke ondsten van vepar mitname Lato geleesen zijnde een voor den Eerste Clercq, van Politie Elias Iacob. Beijnon gegeeven. n: laas door zeekeren. Latoe=Loeri - Ana- Kota„ orangtuat massin of mindere oudste van Nepa- op den. 8: deezer ingezelschap van den volgens besluijt van den. 15. april. passato ge„ „Bakar dimoveerde orang kaij van gem: Negorij Alij in goede verzeekering herwaards. gebragt, waar bij den relatant onder meer beleijd een groot vertrouweling van gem: Regent geweest te zijn, en uijt dien hoofde seer suspect is van zo wel als zijn gew: orangkaij met de boven Cerammers gekonkeld te hebben nademaal hij ook heeft weeten te verhaalen dat de Corammers dit Jaar geen Nagulen gekreegen. hebben door de goede wagt die er overal gehouden was, volgens het geen hij van het volk van de. Jonken die op Nepa. geweest waaren, verstaan hadde het welk ook over een komst met het door den Heer Gouverneur te deeser geleegendheid geproduceert nader relaas van den inlander van Nolloth Casper Ia„ „pilatoe, gementioneert bij de aparte resol: van den 15:e april voorm:t zo is na lecture van die beijde Papieren goed gevonden en verstaan voorsz Latoe-Lori- Ana-kotta als een schadelijk instrument voor deese Provintie, met het schip Velsen na Batavia te zenden ter nader dispositie hunner Hoog Edelens. Door het afgaand opperhoofd van Saparoua. van Blydenbergh met kay van Zepa op reeck van Condenmaliebij de herwaards komste van den voorn: orangkaij van repa. aan den Heer Gouverneur ter hand gesteld zijnde een klein kistjo. dien Re„ „gent toebehoorende waarin behalven eenige prullen. gevonden zijn geresumeert twee relasen Geleezen zijnde tweeten Secretarij van Politie alhierop den 14: Julij :l leden gegeevene Relaasen het eerste door den Radja van Halumetten Janivare, den Radja van werinama Kilidooiji den orangkaij van Leijmoe Tala„ poetij en den Capitain van Tanafora Oeloedoean en het andore door eene een van den Mandharees Sabdoe van Manthar, zoon van een door den Capitain van Tanafora om het leeven gebragte Anachoda met name Tampo, behelsende het eenste relaas, in substantie dat so dra den eersten declarant tijding van quamor had bekomen. dat en veertig Bouguineesen Padiakans op kissalaut ten anker waaren geweest, van dewelke Elf voor eenige tijd van daar vertrocken waaren dog drie zig nog aldaar bevonden hij daar van ten eersten kennis heeft gegeeven aan den Radja van werinama en den Orangkaij van Lijmor datze daar op te samen vef ormbaijen in Vrijdagdag den 5 Augustus Ao 174 's morgens te neegen uuren vergadering van Politie, absent den E: Secunde De villeneuve den Capitain militair van den Brink en de Hoofden der speceryj Comptoiren, ditwee eest gem: mits in dispositie Rd:s 4: 35:— aan duijten, zo is verstaan, dezelve door den secreta„ „ris van Justitie Beijnon aan wien zijn Ed: ged:e kistje verzeegeld heeft overgegeeven in Cassa te laten overbrengen om op reeck: van Condemnatie en Confiscatie bij de Boeken. ingenoomen te worden Aldus Gedaan en Geresolveert te Amboina in 't Cas„ „teel Nieuw Victoria dato voorsz /was geteekend/ I: A: van der voort, H. van den Brink, I: A: Schilling; C: f: Treno, I: H: van Santen, en W: Bethtsz: Rd:s gereedheyd:
English
34. 77 The 5th of August Ao 174 item of the second readiness had brought, manned with two hundred and thirty heads, with which, one week after receiving that news, they set their course in the evening towards Kissalant, where they arrived at the break of day. That they thereupon immediately put fifty armed men ashore under the supervision of the last deponent, Oeloedoean, who immediately went into a house standing close to the beach, in which the anakhoda of one of the three paduakang that were still lying at anchor there, being a Mandarese, lay sleeping with four more of his retinue. That he immediately attacked the same with his taring and inflicted some wounds upon him, whereupon the same, waking up, grabbed his kris and defended himself therewith, but was thereupon finished off and his head cut off by him, while two of the retinue of that anakhoda, who had likewise defended themselves, were also killed by him and his retinue. That in the meantime, daybreak having come, the noise of this incident had brought the Kissalauwers to their feet, with whom they were also at the same time very fiercely engaged in combat. That the first three deponents had been unable to send relief to the shore because, having come under heavy attack by the three anchored paduakang, they had enough work to defend themselves against them, as these were heavily armed and amply manned. That the heavy firing between the deponents and the aforementioned three paduakang had continued, but those foreign rovers had suffered the most damage thereby, as they, all deponents together, testify that, besides the three Mandarese who lost their lives ashore, a good number of sixteen or eighteen heads on those vessels were wounded and struck down, while they, the deponents, had boarded off and entrenched their orembaais so well that the shooting of the enemy could do them no harm. That with this encounter the time had passed until around noon, and the wind having picked up, the aforementioned three paduakang made sail and set their course towards Kellemoerij, while they, the deponents, also undertook the return journey to their settlements, it being already midnight when they, the deponents, arrived at Hatumetten. That the following morning having scarcely broken, they, the deponents, discovered seventeen sails at the point of Hatumetten, which, having approached, were all recognized as paduakang, and also immediately began to fire heavily upon the negorij, which, making the deponents somewhat fearful of a landing by the aforementioned rovers, made them all the more on their guard to keep the same away from land by continuous return fire from the bentengs and entrenchments already hastily thrown up by them on the beach. That this firing continued from both sides until around noon, when the said vessels, with the incoming east wind, continued their journey, but having cast anchor at Werinama, had resumed their hostile attack on the last-mentioned negorij. That they, the deponents, thereupon having gathered all the force of their negorijen, had marched overland to Werinama in order to likewise defend the negorij for as long as it should be in their power. That then also from around four o'clock in the afternoon the shooting began from both sides, continued until sunset, and seeing no chance to accomplish much, they went under sail and continued their course, previously expressing themselves in these threats which they shouted from on board to the deponents: now you have shown yourselves brave with two negorijen, but await us next year, then we shall see if you are a match for us, and we shall then utterly destroy your negorij. That they, the deponents, after the departure of these vessels, immediately made themselves ready to come hither in order to give notice of what had occurred to the Lord Governor and at the same time to show his Honour the severed head. Dictating the second account of the aforementioned Sabdoe, that it is now circa two years ago that he, with his massacred father as head of a Mandarese paduakang, in company with two other paduakang, sailed to Ceram; that the vessel on which his father held command had been manned with ten heads, and armed with 10 snaphaunces, three blunderbusses, 4 swivel guns, 4 small boxes with gunpowder, and according to his estimate 20 pieces of iron swivel shot, besides the musket balls, of which the quantity is unknown to him; that the aforementioned ammunition That Well. immediately
Dutch transcription
34. 77 Den 5: Augustus Ao 174 item van het tweede gereeheijd hebben gebragt bemand met twee hondertondertig kopen, waar meede zij een week na die bekoomen tyding de Coers, in den avondstond gesteld hebben na kissalant alwaar met het aanbreeken van den dag aangekoomen waaren dat zij daar op ten eersten vijftig man gewapend aan de wal gezet hadden onder het opzigt van den laasten relatant Oeloedoean welke zig aanstonds begeeven heeft in een digt bij het trand staande huijs, in het welk den anachoda van een den drie Padiiakangs die aldaar nog ten anker lagen, zijnde een mandharees met nog vier van zijn gevolg te slappen leijden, dat hij den selven ten eersten met zijn Taring was aangevallen en hem eenige quetsuuren had toegebragt, waar door den selven ontwaakende na zijn Kris gegreepen, en zig daar meede te weer gesteld had, dog, daar op afgemaakten door hem het hoofd afgehouwen was werdende ook nog twee van het gevolg van dien anachoda, die zig meede te weer gesteld hadden door hem en zijn gevolg afgemaakt dat intusschen den dageraad aangebrooken zijnde, het gerugt van dit voorval de Kissalauwens op de been had gebragt, waar meede zij ook teffens seer heevig zijn slaags. geweest, dat de drie eerste relatanten buijten staat geweest waaren ontset na de wal te zenden door dien zy in heevig attacque, met de drie g'ankerde Padia„ „kans geraakt zijnde, zij werk genoeg hadden zig daar teegens te verdeedi„ „gen als zijnde sterk g'armeert, en reijkelijk bemand, dat het heevig vuuren tusschen de relatanten en voorsz drie Padiakans had gecontinueert, dog die vrcem„ „de swervers. daar bij het meeste nadeel hadde geleeden alzo zij gezamtlijke re„ latanten betuijgen dat buijten de aan de wal om het leeven geraakte drie man„ „dhareesen ruijm een getat van sestien of agtien koppen op die vaartuijgen ge„ „quest en needer gestont zijn, terwijl zij retatanten hunne orembayen zo wel afgeschooten en verschanst hadden dat hun het schieten van den vijand geen na„ „deel konde toebrengen Dat met deese ontmoeting de tijd tot omtrend den middag verloopen en de wind. doorgekoomen zijnde, voorsz drie Padiakans hun zeijlen bij gemaakt en hun Coers gesteld hadden na Kellemoerij terwijl zij relatanten dan ook de terug reijse na hunne woonplaatsen hadden aangenoomen zijnde reeds midder nagt doen zij relatanten te Hatumetten arriveerden Dat de volgende morgenstond naauwelijks aan gebrooken zijnde, zij relatanten op de hoek, van Hatumetten seeventien zeijlen ontdekten, die genadert zijnde alle voor Paduakangs erkend wierden, en ook ten eersten heevig op de Negoriy begonden te schieten, het geen de relatanten eeniger maaten bedugt maakende voor een Lan„ „ding der voorsz swervers. des te meer op hun hoede deed zijn, om door Continueele wee„ „derschieten uijt de reeds aan strand, door hum chilijk op geworpen bentings en ver„ „schansing dezelve van Land afte houden dat, dit schieten van weeder zijde geduurt hebben tot omtrend de middag wanneer gem vaartuijgen, met de door koomende ooste wind hunne reijse vervolgd, dogte werinama het anker geworpen hebbende hunne vijandelijke attacque op laast gem: Negorij hervat hadden Dat zij relatanten daar op, al de magt van hunne Negoriyen bij een versamelt hebben„ „de overland na Werinama. waaren gemarcheert om de Negorij almeede zo lange te ver„ deedigen als in hun vermoogen zoude zijn dat dan ook van des agtermiddags Cierca ten vier uuren het pchielen van weerskanten begonnen tot sons. ondergang aangehouden had en zij geen kan ziende veel uijt terig„ ten onderzeijl gegaan en hunne Coens voortgezet hadden zig alvoorens in deese. be„ vrygingen die zij derelatanten van boord toeriepen hadden g'uyt nu hebt gy ein met twee Negoryen kloekmoedig. betoond, maar wagt ons toekoomende, Jaar, dan zul„ „len wij eens zien, of giy teegens ons bestant zit, en wij zullen dan uwe Negorij venvoorst Dat zy relatanten na het vertrek deeser. vaartuijgen ten eersten zig, hebben gereed gemaakt om dit heen te koomen, ten eijnde van het voorgevallen kennisse te geeven aan den Heer Gouverneur en teffens dan zijn Ed: te vertoonen het afgehouwen hoofd Dicteerende het tweede relaas, van voorm. sabdoe dat het mi Circa twee Jaaren ge„ leeden is dat hij met zijn gemassacreerde, vader als hoofd van een Mandhareese Padua„ „kans in gezelschap, van nog twee andere Paduakans na Ceram gevaaren is, dat het vaartuijg waar op zyn vader het gezag voerde bemand was geweest met tien koppen, en g'armeert met 10: snaphanen. drie donderbussen 4: draaij bassen. 4: kleijne doosjes met kruijt en na zijn gissing 20: p:s ijzere bas. buijten de sna„ phaan kogels, waar van hem de quantiteit onbekent is, dat voorsz ammonitie Dat Wel. „ten eersten
English
to send to the High Government, together with the aforesaid formerly traded by his father at Bancahoelo for raw salt; that he does not know how heavily manned and armed those other two vessels were, but indeed that the crew consisted entirely of Mandarese; that after a two-year stay at Kissalant they made every effort, in accordance with their intention, to carry on illicit trade in spices, yet nevertheless during all that time were unable to procure anything of that crop, attributing this to the strict supervision maintained thereabouts by the Honourable Company; that he learned that some paduakang lay at Kelemoerij which had exchanged a quantity of nutmegs for white linen and Mandarese cloths, which were said to have been procured in Banda by the people of Kellemoerij. That twenty-seven paduakang were at Ceram this year for trade, but that those vessels have already departed from there again with their full cargo consisting mostly of white linens and Mandarese cloths, without having procured any spices, the crew having consisted partly of Buginese and partly of Mandarese; that when the Lord Governor was at Kissalant in the past year with the hongi fleet, they fled with the people of the negorij into the forest; that it happened that his murdered father Tampo on a certain night, together with four more of his countrymen, and he, the relator, having taken their rest in a small house on the beach, in the early morning hour some Ceram people came ashore and into the said dwelling, of whom one inflicted a wound in the left thigh with an assegai or pike upon him, the relator, while still asleep, through which injury he, the relator, having fallen down, had further seen that the Captain of Tanafora, Veloedoean, chopped his aforementioned father with a parang and subsequently cut off his head; that he was afterwards picked up and placed in the custody of the Raja of Werinama, who subsequently brought him hither in the company of the orang kaya of Hatumetten, the orang kaya of Lijmoe, and the Captain of Tanafora. Those accounts to Batavia, so it is approved and understood after the reading of both those papers to present the same, Sabdoe, for the further disposition of Their High Excellencies for their consideration among the annexes to the separate letter of the Lord Governor, as well as to send the said Sabdoe, as a harmful instrument for this Province, to Batavia in good custody with one of the private vessels departing from here, for the further disposition of Their aforesaid High Excellencies. Thus done and resolved at Amboina in the Castle New Victoria, date aforesaid. (was signed) I: A: van der Voort, I: A: Schilling, I: H: van Santen, W: Beth Isz:, and I: D: Beijnon, secretary. Agrees. Lij former Clerk. The 5th of August 1774 Incoming secret Right Honourable, Most Commanding Lord! Right Honourable, Most Venerable Lords. Besides this, I offer the copy of my letter of the 5th of May 1774, drawn up solely to accompany the ship signals for the year 1775, to be able to add hereto, for the peace of mind of Your High Excellencies, that the passage through the channel of Lonthoir has remained in such a state as my humble advices of last year contain. In the remainder of other matters, for an articulate response to the highly revered separate letter of the 29th of November 1773, it should be cited with the required submission that I beforehand conform to many notable paragraphs in the general letters of this year concerning Banda's increasing dire condition, showing clearly as the sun, because, as this has always been a worthy subject for various proposals which, although immediately of the 28th of August Letter from Banda 1774: 81
Dutch transcription
79 der hooge regering tesenden neevens den voorsz wel eer door zijn, vader te Bancahoelo voor rigsten zout in geruijld is dat hij niet weet hoe sterk die twee andere vaartuijgen bemand en g'armeerd zijn geweest maar wel dat de manschap alle uijt manchareesen bestaan heeft, dat na een twee Jaa„ „rig verblijf te kissalant alle moeijte hebben aangewend om ingevolge hun oogwink monshandel, in speceryen te drijven, dog egter in aldien tijd niets van dat gewas hebben kunnen op doen zulks toeschrijvende aan het naauwkeurige toesigt dat door d'E. Comp: daar omtrend gehouden wierd, dat vernomen heeft en eenige Padiakan op Kelemoerij lagen die een quantiteyt. Nooten mischaten voor wit Lijwaat en mandhareese kleejis hebben ingeruyjtd welke, door de volkeren van Kellemoezij in Banda zoude op gedaan zyn. dat er seeven en twintig Paduakans dit jaar op Ceram ten handel geweest zijn dog dat die vaartuijgen bereeds, weeder, met hunne vollelading bestaande meest in witte Limaten en mandhareese kleedje, van daar vertrocken zijn sonder eenige specerijen op gedaan te hebben, hebbende de manschappen bestaan gedetelijk uijt Bougineesen en gedeeltelyk uijt mandhareesen dat toen den Heer Gouverneur in a:o p„o met de Hongij vloot op rissalant geweest is, zy met de volkeren der Negorij in 't bosch: gevlugt zijn dat het gebeurt is, dat zijn vermoorden vader Tampo op zeekeren nagt met nog vier van sijn landslieden, en hij relatantor in een kleijn huijsje. aan strand hun rust genoomen hebbende in den vroegen morgen stond eenige Crammers. aan de wal en in gem: wooning gekoomen waaren, waar van hem relatant nog in slaap zijnde een met een assagaay of piek een wonde in de linker dije heeft toegebragt, door welke quetsuur hij relatant needer gevallen zynde voorts gezien had dat den Capitain van Tanafora veloedoean zijn meerm vader met een Parring kapte en vervolgens. het hoofd afgehouwen wierd dat hyj daarna op ge„ noomen, en onder bewaaring, van den Radja van werinama gesteld was, die hem vervolgens in Compagnie van den orangkaij van Hatumetten den orangkaij van Lijmoe en den Capitain van Tanafora herwaards. gebragt heeft. die Relasen na batavia zo is na lectuure van die beijde Papieren goedgevonden en verstaan deselve sabdoe ter nader dispositie hun Hoog Edelens ter speculatie onder de Bijlagen tot de aparte brief van Aldus Gedaan en geresolveert te Amboina in 't Casteel Nieuw victoria dato voorsz (was geteekend) I: A: van der voort, I: A: Schilling, I: H: van Santen an W: Beth Isz: en I: D: Beijnon secretaris den Heer Gouverneur aan te bieden mitsg:s gem: sabdoe, als een schadelijk instrument voor deese Provintie met een der van hier vertrekkende particuliere vaartuig in goede verzeekering, na Batavia te senden ter nadere dipositie van welm hun Hoog Edelens Accordeert Lij gew. Clercq den 0 den 5e Augustus 1774 Aankomend secreet Hoog Edele wijugebiedende Heer! Edele Groot Agtbare Hteeren. offereere besijden deses het afschrift mijner letteren van den 5 Maij 174. alleenlijk in gerigt ten geleijde der scheeps zeijnen voor het jaar 175. ten gerust„ heijt van uw hoog Edelheeden hier bij te konnen gevensch dat die passagi door het canaal van Lonthoir nog sodanig geconstituert gebleeven is als mijne voor„ „jaarige nedrige advisen behelsen. In het regquael van andere sakelijkheeden staat tot een articulatie bant„ „woordinge den hoog gevenreerde apparte brief van den 29 9ber: 1713 met de vereijschte submissie aangehaalt te worden dat ik mij voor af gedraage aan veele no„ „tabele percodis in de gemeene brieven van dit jaar ter weder gestelt in bandas toeneemenden naaren toestant sonnienklaar aanwijsende want daar dese altoos geweest is een waardig onderwerp tot diverse voorstellen die schoon terstond van den 28: Augustus Brief van Banda mutten 1774: 81
English
42 83 From Banda the 20 August 174. From Banda the 28 August 174 although fully agreed, yet for the sake of other intervening urgent motives having been found acceptable enough, upon a closer examination of the alarming condition of this vineyard, to be taken into serious meditation, it is thus on this ground that I, in an official capacity, vividly demonstrate the general decay and shall persist in this duty until such time as a change for the better shines through from all sides, and indeed firstly with regard to the Company secondly with aspect to the perkeniers thirdly in the interest of all the inhabitants combined. Thus, in the first place regarding the Company, brought into closer consideration the slow progress of trade, the grievous physical ailments and mortalities among its servants and captives, alongside the daily costly repairs to the buildings and otherwise that cannot possibly be avoided due to the damaging fury of the volcano, as well as that other fatalities still continue to prevent Your Right Noblenesses from bringing the exceedingly weakened garrison of Banda up to full strength once again, alas! I must declare further, with no less sorrow than sincerity, that human foresight by no means extends so far as, on the one hand through adequate profits and on the other hand with tolerable burdens, to present the Bandanese in the Council as brilliantly as the first memorandum of management calculated by estimation over 20 years ago, even though Your Right Noblenesses have been pleased in more than one place, to my particular satisfaction, to grant admission to the true root causes of the general decay here in this country. And since among the last-mentioned the decreased spice deliveries have continuously been enumerated at the time since the year 1763, well then, I admit no contradiction that, alongside the Company, in the second place the perkeniers have become very impoverished and within a period of ten years have piled debts upon debts in order not to succumb under the concatenated disasters of this time, as evidenced by the summary indication regarding this in my humble submission of 1723. Allow me therefore, Right Noble Sirs, on account of their continuing miserable condition, on account of an impending despair if they must struggle on longer in such pitiable circumstances, and through the prospect of a complete irremediability if the means for redress are not applied with greater sufficiency than has occurred hitherto, to declare anew most emphatically that the extreme peril lies in delay, principally taking further into good consideration how these unfortunate landholders thus, in spite of the greater delivered nuts, by no means
Dutch transcription
42 83 Van Banda den 20 augustus 174. Van Banda Den 28 Augustus 174 mitten vollen toegestemnt egter om de wille van andere tuschen gekomen prequante beweegredenen aanneemelijk genoeg bevonden sijn bij eene naare besoigne over de sorgelijke gesteltenisse van dit wingerweit in ernstige meditatie genomen te worden soo is het op desen grond aat ik ampets halven het generale verval levendigt de„ monstreere en bij deesen pligt volharden sal tot so lange een verandering ten goe„ „den van alle kanten door straalt en wel eerstelijk met aanschouw op de compagnie tweedens met aspect tot de perkeniens aerden ten belange der gesamentlijk inoondens. Dus in de eerste plaatse omtrent de compagnie in nadere overweginge gebragt den tragen voortgang van den handel de droevige lighaams qualen en sterften onden hare dienaren en cativen benevens de met geene mogelijkheijt t ontwijkene dagelijkse kiostbare reparaties aan de gebouwen als andersints door de nadeelige woede van der vuurberg als mede nog dat andere fatali„ teijten uw hoog Ed„s blijven beletten het do buiten gemeen verswakte gaarnisen van banda weder eens voltallig te maaken helaas! aan moet ik met niet minaerandoenig als opregtheijt nader declareeren menschelijke voorsorgens geensints weterijken omme van de eene kant door voldoen en de winsten en van de andere sijde met passabele lasten den bandaasen in der raad soo brillant voortestellen als mu ruijm 20 jaaren geleeden de eerste memorie van menage calculeerendg wijs gedaan heft ser ok uw hoog Edelheedens op meer als een plaats ter Mijner bijsondere satisfactie ingang hebben gelieven te verbeenen aan de waaragtige grond oorsaken van het algemeene vervol hier toe lande. En daar onder de laastgenoemdens op den otuur g annummneert gebleeven sijn de ge„ „daalde specerij leveranties severt het jaar 1763, wel aan soo almitteertok geen te„ gens praatie dat naast de compagnie in de tweede plaatse de perkenieus seer ver„ armd mitsgaders binnen en bestik van thien jaaren schulden op schulden gestapelt hebben omme onder de aan een geschatelde rampen van desen tijd mutte betwijken uitwijsen de hier toe opsigtelijke summiere aanwijsing in mijne onderdanige van 1723 vergunt, mij dierhalven hoog Edele heeren dat ik uit hoofde van haer voort„ varende miserabele gesteltheijt uit hoofde van eene te volgen desperatie wanneer langer in dusdanige deernis waardige omstandigheeden moeten voort wortelen En door het voor utsigt van eene volstaekte onherstelbaarheijt in diende middelen tot redres met geene meerdere sufficance g'apliceert worden als tot hier toe ge„ schied is op nieuw ten naarutkikelijksten verklaare het uitterste perikil in mora te resideeren ten principalen nader in goeder tierne consideratie genoomen hoe dat dese ongeluckige land beheer dus in meerwil van de meender geleverde geensints nooten