Inventory 3418
Japan · 615 pages · 359 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
Expedition to Ceram's South Coast Duty bound, I bring to your attention the increasingly alarming condition of this Province, to my regret, along with the essential matters that have occurred therein since my last separate dispatches of 20 September 1773. Beginning with the Ceram people and the expedition renewed against those insolent interlopers in the Company's spice trade during the recent Hongi, under my own eyes and supervision—concerning which, in order not to weary Your High Nobilities with long-winded detail, I shall reverently refer to the extract from the Daily Register kept during the voyage and the report of Lieutenant Gosseling, to whom, due to the indisposition of the present Captain Schneider, I had to entrust the command, both of which papers accompany the enclosures to this letter, and from which I shall only succinctly cite such points as are of some importance and merit Your High Nobilities' particular attention—yet to describe the matters in the order they appear in the aforementioned extract and report, I shall, for the present, leave aside the expedition against the inhabitants of Ceram's South Coast and speak of my actions on the north side of that island, which mainly consisted of the means employed anew by me, in compliance with the repeated recommendations of Your High Nobilities, reiterated de novo in Your High Nobilities' general letter of 23 December last, to obtain the authors of the murder perpetrated in the year 1771 upon the Orang Kaya of Parakil, Codjisa. However, in this regard, I must testify to my sorrow that amicable ways as well as force of arms have been fruitless. The use of the latter at Kolibat to apprehend the principal ringleader, Balewine, had the outcome that our forces, in addition to several wounded—among them the Patty of Soelij, Arnoldus de Costa, who was shot through the left shoulder—suffered three dead, consisting of one European soldier and two common natives. Of no better success was the expedition to Quaus to apprehend the accomplice to the aforementioned murder, the Captain of the said settlement named Abar; and that not only this person, but possibly the entire hamlet had a hand in the massacre and plunder, one might deduce from the fact that a portion of Codjisa's goods were retrieved from there and brought aboard the Correr to me by the Orang Kaya of Toulo Gisser, where they were inventoried and subsequently, pursuant to the resolution of 14 December past, handed over along with the inventory drawn up thereof to the Secretary of Justice, so that they may be handed over to the son of the murdered Codjisa upon his arrival here. However, considering that, in my humble opinion, the robbery and carrying away of these goods to Quaus could not have occurred without the knowledge and foreknowledge of the Orang Kaya of this settlement named Canna Canna, the same can therefore not be kept free from suspicion that he, as Chief or Regent of this hamlet, if not lending his own hand to the massacre, at least permitted it to be carried out by his subordinates; which deserves all the more credence when one reflects that, as appears from the declaration accompanying this, he
Dutch transcription
Expediti op Coaams zuid Cust van de gepleegde moord aan den orangkaij van „weest de meede Complice aan die moord zijnde den orang„ teert waaren zint ontsrapt gequetsten bekoomen de zoeglijkhijd den kormntie memt toe schulopligtig, onder het oog brengen de tot mijn ledweeren meen en meer toeneemende zorgelijke. gesteldheid deeser Provintie met het zakelijke, in dezelve g'exteert seedert mijne laatste aparte ad„ „visen van den 20: 7ber 1773: een aanvang makende met de Cerammers, en de teegens die stoute onder kruijpers van 's Comp: Specerij, handel. onder de Jongste Hongij, en onder mijn oog. en opzigt weeder op nieuw gedane Expeditie, waar omtrend ik mij om uw Hoog Edelens met geen wijdloopig, detail: te verveelen reverentelijk zal gedragen. aan het Extract uijt het geduurende de voija„ „gie gehoudene. Dag= Register, en het Rapport van den Lieutenant Gosseling die ik mits de in dispositie van den presenten Capitain schneider het Commando hebbe moeten opgedagen, en welke beijde Papieren de Bijlaagen deeses verzellen, waar uijt ik alleen suc„ „cinctelik zal Citeeren zodanige poincten als van enige specilatie zijn. en de bijzondere attentie uwer Hoog Edelens meriteeren dog om de zaaken in die ordre te beschrijven als se by het voorsz: Extract en Rap„ „port voorkoomen, zal ik de expeditie teegens de bewoonders van Cerams. de aangevende miselen omdehof actur aan de noord zijde van dat Eijland, hoofd zakelijk bestaande in de door Rarak t magtig teworden zijn, vrugtelos ge„ mij op nieuw te werk gestelde, middelen om in voldoening aan de itera„ „tive recommandatien uwer Hoog Edelens. de novo gerepeleert bij Hoog derzelver gemeene brif van den 23:e xber: L: leeden, in handen te krejgen de autours van de anni 171: geperpetreerde moord. aan. den Orang¬ „keaij„n Parakil Codjisa, dog ten welken belange, is tot mijn loed, zuijd Cust voor eerst aan een zijde latende spreeken van mijne verrigtingen reij van quas en nog 2: plandes die gan, dier goederen na quaus net, khan geschied sijn buijten weeten en voorken„ weesen moet betuijgen dat zo wel minnelijke weegen als geweld van wapenen vrugteloos geweest zijn, en het gebruijk, van de laatste op kolibat men heft daan by drie dooden en verscheide ter bemagtiging van den principalen Roervink Balewine van dien uijtslag geweest is dat de onsen daar bij behalven verscheijde gequets„ „ten daar onder den Patty van Soelij Arnoldus de Costa die door de linker Schouder geschooten is, drie dooden bekoomen hebben bestaan„ „de in een Europes soldaat en twee gemeene Inlanders. van geen beter succes is de Expeditie op. quaus geweest tot het in handen krijgen van de meede Complice aan voorsz moord den Capitain van ged:e Negorij met name, Abar, en dat niet alleen deese maar moge¬ „lijk wel het geheele gehugt de hand gehad heeft aan de massacre en voof„ zou men hier uijt moeten afleijden dat een gedeelte van Codjisas goederen daar uijt gehaald en door den orangkaij van Toulo gisser bij mij aanboerd van de Correr gebragt, daar se g'inventariseert en voorts volgens besluijt van den 14:e december pass:o neevens de daar van geformeerde Inventaris „aan den ecrtaris „van Iustitie overgegeeven zijn om bij de herwaards komste van de zoon van den vermoorden. Codjisa aan den zelven over gegeeventw orden maar gemerkt mijns gering, er agtens het rooven en meede, voeren „nis van den Orangkeaij deeser Negorij met name. Canna Canna mitsg.:s den zelven overzulx niet buijten verdenking kan gehouden worden dat als Hoofd. of Regent van dit gehugt zo al niet selfs de hand in de massacre. geleend, ten minsten toegelaten heeft dat zulx door zij„ „ne ondergestelde ten uijtvoer gebragt zij het geen te meer geloof vordind als men reflecteert, dat hy blykens het deesen versellende declara„ Weesen e „tora Vervolg. 3 c
English
degraded to Sailor for disobedience. The smuggling nests between Keffing and Hatimetten were burned and the fruit trees destroyed of that Island, whereby the Patjalling, with its souls, was exposed to the danger of being overrun by the Cerammese predatory and murderous rabble, just as happened to the Banda Patjalling De Parnaal in A:o 1764 at the very same place, could not be passed by unnoticed, it was approved, according to what was noted in the secret Resolutions of the 14:e xber: pass:o mentioned last month, to degrade the aforesaid Behrendsz to Sailor, both for his disobedience shown in this matter and his continuous drinking debauches, as a result of which the command of a Patjalling could furthermore no longer be entrusted to him with peace of mind. His unfaithfulness with the company biscuit and weapon goods, as well as the submission of a fabricated, false gunpowder account under offering of Oath, as can be seen in detail in the general Resolutions of the 27:e xber: pass:o, to which I respectfully refer for the sake of brevity; and to take up again the broken thread of the Cerammers with respect to the Expedition carried out along the south coast, to record that the smuggling nests in that region situated between Keffing in the east and Hatimetten in the west, which had mostly been rebuilt anew since the previous Expedition in A:o 1712, were laid in ashes and a multitude of fruit trees destroyed, the Cerammers upon the approach and landing of our men having almost all abandoned their dwellings and saved themselves by fleeing inland, wherein they were pursued and sought out as far as prudence would permit; on that occasion a large junk lying in the river at Batoeloemij, which could not be retrieved from it, was burned, and another was made prize at Kellemoerij; and because the disobedience to my orders in this matter by the aforesaid Behrendsz, and particularly his remaining lying contrary to my explicit order before Poulo Pisser (noted in the Resolution taken at Koffing on the 5:e 9ber: pass:o) for a whole twenty-four hours after the departure of the Hongi fleet, for which reason and for his disobedience he was degraded to Sailor, while for the rest this military campaign ended from our side with little or no loss worthy of name, as we only [illegible] had; and as the aforesaid Canna Canna, having received a fishing net and the junk of the stolen booty as his share from the father and son of the killed Codjisa, no difficulty was made by me to take into custody the said Canna Canna, along with some common Natives who came aboard to me by Mahoelij before I had even caught sight of the Negorij Quaus, and thus to distribute them among the Patjallings with me; but the aforesaid Canna Canna, having been placed on the Catharina Geertruijda with two other Natives named Oija and Oemar, found an opportunity, in what manner is not certainly known to me, on the occasion when this vessel sailed out of the strait of Kesting, to jump overboard and save themselves by swimming, which I must attribute to the punishable carelessness of its commander Andries Behrendsz, who, instead of locking those fellows in the Banjer according to my explicit order, saw fit to place them aft under the open awning, and afterward still tried to make me believe that the cited Canna Canna, after he had jumped overboard, was shot dead by one of the Sailors, which however, according to the account given here by the orangkaij of Kililoehoe named Saboenoe, which is forwarded among the Annexes, is completely beside the truth, as not only the aforesaid Canna Cana, but also the aforementioned two Natives, according to that account, arrived safely at their Negorij.
Dutch transcription
obedintie tol Matrors gedegadeert. desluijt maten tushen Eofig n atimeten ver„ brand en de vrugtboomen vermeld van dat Eyland, waar door de Patjalling, met de zielen is g'exponeert geweest aan het gevaar om eeven als zulx de Bandase Patjalling de Par„ „naal in A„o 1764: op deselfde plats overgekoomen is, door het Cenamseroof„ en moord gespuijs afgeloopen te worden, niet ongemerkt kon worden gepas„ „feert, heeft men na het aangeteekende bij de voormaands gementioneerde se„ „creete Resolutien van den 14:e xber: pass:o goedgevonden meer m Behrendsz zo om zijne in deesen betoonde ongehoorsaamheijd als continueele debauches in den drank, waar door hem het voeren van een Patjalling booven des niet langer met germstheyd kon worden toe betrouwd te deponteeren tot Matroos. zine ontroude methe briekmijt en wapen goeden Eene straffe die hij te meer heeft verdiend, om de wille van syne trouwloose „midsg=s het indienen administratie me 'sComp:s Buskuijt tem. ammunitie en wapen. goederen, van eene gefabriceerde, valsche kruyt reeckening onder presentatie van Eede zo als dat omstandig te zien is by de gemeene Resolutien van den 27:e xber: parss:o waar den ik mij kontheijds halve eerbiedig gedrage en om de afgebrooke. draad. der Cerammers weeder op te valten met respct tot de gedane Expeditie langs. de zuijdcust ter needer stellen dat de sluijk nesten aan dien oird tusschen kef„ „fing in het oosten en Hatimetten in het westen geleegen, die seedert de voorige Expeditie in A:o 1712: weeder meerendeels nieuw opgebouwd waaren in de assche gelegd en een meenigte vrugtboomen vermield zijnde de Cerammers bij de nadering en landing der onsen hunne wooningen, meest alle verlaten en zig met de vligtlandwaards in gesauveert hadden, waar in zo zo verre vervolgd Een sonb buijt gemat en en mndere verande en opgezogt zijn als de voorsigtigheijd dat wilde permitteeren bij die geleegent„ „heijdis op Batoeloemij een groote Ionk die in de Rivier lag en daar uijt den zelven is diesweegen en over ziyne dis, En dewijl het niet obedieeren van mijne ordres in deesen door voorm: Beh„ niet konde gehaald worden verbrand en een andere op Kellemoerij buijtge„ „rends en wel voornamentlijk het blijven leggen teegens mijn uijt druckelijk de Eerpaditiesonder mertelijkvelie a geloem makt terwijl voor het overige deese krijgstogt van onse zijde met winig bevel voor Poulo. Pisser. (genoteert bij te koffing genoomene Resolutie op den 5:e 9ber: pars:o) een geheel etmaal na het vertrek der Hongij vloot of geen naam waardig verlies. afgeloopen is, also men daar bij maar „toir van de vader en zoon, van den om het leeven gebragte Codjisa een visnet en den Jonk van de geroofde buijt tot zijn deel gekreegen hoeft: is door mij ook geen swarigheijd gemaakt ged:e Canna Canna, „met eenige gemeene Jnlanders die per Mahoelij bij mij aanboord quamen eer ik nog de Negorij quaus in het gezigt gekreegen had in verzeekering te neemen, en dusdanig, over de bij mij hebbende Patjallings te verdeelen, dog meerm: Canna Canna met nog twee Inlanders met namen Oija en Oemar op de Catharina Geertruijda geplaats zijnde, hebben geleegendheijd gevonden op wat wijs is mij niet zeeker bewust, ter geleegendheijd dat dit vaartuijg het gat van kesting uijtzeijlde over boord te springen. en zig met swemmen te sauveeren, 't welk ik attre„„den beschreeven. „bueeren moet aan de strafbaare on agtsaamheijd van dies gezaghebber Andries. Behrendsz, welke in steede van die knapen, volgens mijne uijtdruckelijke ordre in de Banjer op te sluijten, heeft kunnen goedvinden dezelve agter onder de opentent te plaatsen en my naderhand nog ge„ „tragt diets te maken dat geciteerde Canna Canna, na dat overbord gesprongen was, door een der Mattroosen zou dood geschooten zijn dog het geen, volgens het alhier gegeeven relaas van den orangkaij van:r Kililoehoe- gen:t saboenoe, 't welk onder de Bijlagen overgaat geheel bezijden de waarheijd is also niet alleen meerm Canna Cana, maar ook de voorn: twee Jnlanders naluijd dat rielaas. behouden op humn Negorij aangekoomen zijn van eenige „pen 5
English
and the Pattij of Ouw died of his wounds, and the Captain of that negorij was apprehended through trickery, rewarded, exceeds, apparently supported by the Buginese, preceding extract of letters, cause of this fatal accident, and Sergeant Rijkhard was massacred, Wakasihu, received a few wounded, more from the foot caltrops or iron spikes, and only a single dead person, being the Pattij of Ouw, Iohannes Pelupessij, who was shot through both legs at Ourong and, after a few days had passed, died of those wounds. The brother of the orangkaya of Rissalait, because of the above-mentioned fleeing of the Cerammers into inaccessible forests or impassable mountains, having been able to accomplish little with the lion's skin, I had to make use of the fox's pelt to capture, at least some of the chiefs of these bold entrepreneurs against the Company's spice trade, though not with the desired success as in the previous year 1772, concerning which Your Right Honourables were pleased to express your satisfaction by secret missive of 23 November last, since I only, through the channel of the native of Nolloth, Casper Tapilatoe, who was rewarded for this with a bounty of 25 Rijksdaalders, was able to apprehend from Rissalait the brother of the orangkaya, along with the Captain of that hamlet named Ladjaloe and Kayjan. The boldness of the Cerammers exceeds all bounds. But daily experience teaches me how little fruit the apprehension of all those prominent scoundrels, as well as the costly expeditions undertaken for eleven years now to chastise these Ceramese smugglers, has borne so far, since they not only go from bad to worse, but their audacity and insolence exceed all bounds, being apparently supported and encouraged therein by the Buginese, who, according to the accompanying declaration of one Ajouw, elder of the negorij Noepa, last year again visited Ceram's south coast with ten paduakans. Their increasing boldness is evident from the increasing boldness of the Cerammers, their continuous roaming in the vicinity of the clove districts and at other places, as well as the brazen attacking not only of the cruising orembaais, but even of the Company's patjallangs, of which the attached extracts from the letters of the Chiefs of Hila, Saparoua, and Laricque, the Postholders of Alang and Saway, as well as the Sergeant serving at Manipa, together with various affidavits, speak at large. From these I shall recite the principal points as briefly as possible, bringing to the esteemed knowledge of Your Right Honourables that that rabble, in the month of March last, attacked the Gunner of Manipa coming hither in an orembaai mounted with two swivel guns and reinforced with three soldiers, at the corner of Sial, and after the guns were thrown overboard and the Europeans as well as the native soldiers had saved themselves by swimming ashore, burned the orembaai. To this I must add the lamentable fate that befell the cruising orembaais of Lillebooij and Wakasihu at the same place during the attack with ten Ceramese junks, in which, besides the massacre by that rabble of Sergeant Rijkhard, who had commanded the orembaai of Lillebooij, those vessels fell into their hands and were burned, after the ammunition and the gunpowder had been thrown overboard, and the remaining soldiers along with the natives had made it to land and escaped the bloodthirsty claws of the Cerammers by flight. This fatal accident is attributed, both in letters from Laricque's Chief Huijgens dated 29, 30, and 31 March, as well as 4 April, and the affidavit of Corporal Schoffer and associates, partly to the bad conduct of the murdered Sergeant Rijkhard, and partly to the negligence of the Chiefs of the two Hila cruising orembaais of Wackal and Kaiteto. 7
Dutch transcription
en den Sallij van Ouw: aan zijn wonde over„ „leeden en de Capitain van die Negorij zijn door list geligt. beshonken. te booven apparen gestijt, door de Bouguineesen. Ooorgaande Extract Brieven. oorzaak van dit Catale ongeval. en den sergeant Rijkhard gemaescreert Kasieuw eenige weige gequdsten meert door de vot angets of panse Ruijters gekreegen heeft en slegts maar eene doode, zijnde den Pattij van Ouw Iohannes Pelupessij, die op ourong door beijde beenen geschooten en na verloop van eenige dagen aan die wonde overleeden is de broeder, van den orangkraij van Rissalait, door het boven vermeld vlugten der Corammers, en ongenaakbaare bosschen of ontoegankelijke gebergtens, met de Leeuwenhuijd weinig uijt te voeren geweest zijnde, hebbe ik mij van het vossen vel, moeten bedienen ter bemagtiging, brand van ten minsten eenige der Hoofden deeser stoute Entropreneurs van sComp:e specerij handel, dog met die gewenschte uijtslag, niet als in het voorige. Jaar 1772, waar over uw Hoog Edelens derzelver genoegen hebben gelieven te betuijgen bij secreete Missive van den 23:e 9ber L:o leeden, alzo ik maar den Inlanden Tapilato is daar vrmt 25 d„o alleen. door het Cannaal van den Inlander van Nolloth Casper Tapila„ „toe, die daar voor met een premie van 25: Rijd:s beschonken is van Kissalaut hebbe kunnen ligten de Broeder van den Orangkaij neevins. den Capitain van dat gehugt met namen Ladjaloe, en kayjan be aspantie den Crammers gat alle paten dog: van hoeweinig vrugt, het ligten, van alle die voorname schelmen zo wel als de nu alseedert elf Jaren gedaane kostbare Expeditien tot het Castyden deeser. Ceramse Smockelaars tot hier toe geweest is, leerd mij de dagelijkse ervaaring, na demaal zy niet alleen van boos tot erger. overslaan, maar hunne euvelmoed en assurantie alle paalen te booven gaat daar in apparent gestijfd en aangemoe„ „digd wordende, door de Bouguineesen die naluijd, de overgaande verklaring van eenen Ajouw oudsten van de Negorij, Ncepa anni passati weeder met tien Paduakans op Cerams zuijd cust geweest zijn hun toenemende sloutheijd blijkt uit de van de toeneemende, stoutheijd der Cerammers, hun aanhoudend. swer„ „ven in de nabijheijd der Nagul. distucten en op andere plaatsen, mitsg: het assurant attacqueeren, niet alleen der kruijs orembaijen maar selfs van sComp: Patjallings gewaagen in het breede de deesen versellende Extract uijt de Brieven der Hoofden van Hila, Saparoua, en Lancque, de Posthouders van Alang en Saway item den te Manipa militeerende Sergeant annex diverse declaratoiren waar uijt ik het voornaamste zo kort mogelijk in deesen zal reciteeren ter g'eerde kennisse. uwer Hoog Edelens brengende, dat dat gespuijs in de maand maart. J:o leeden deen Mamipas ombaije orhargnoomonden, den Busschieter van Manipa, komende met een orembaij gemon„ teert. met twee draybassen en versterkt met drie soldaten herwaards aan de hoek van Sial g'attacqueert en na dat de stukjes overboord ge„ worpen waaren en de Europeesen zo wel als de Jnlandse Massemaijers. zig met swemmen aan de wal gesauveert hadden, de orembaij verbrand ook tonekunijs vomrbijn van ilborijn ma, hben hier bij moet ik voegen het beklaaglijk nood tot de kruijs Orem„ „baijen van Lillebooij en wackasieuw ter zelver plaatse in de at„ tacque, met tien. Ceramse Ionken overgekoomen, waar bij behalven het massacreeren door dat geboefte van de op de orembaij van Lilleboog gecommandeert hebbende sergeant Rijkhard, die vaartuijgen in derzelver handen gevallen en verbrand zijn, na dat de ammonitie en het buskruyjt overboord geworpen was en de overige militie neevens de Inlanders aan Land geraakt, en door de vlugt de bloed vorstige klauwen van de Cerammers ontkoomen waaren, dit fatale ongeval word, zo wel bij brieven van Laricques Hoofd Huijgens. de datio 29: 30: en 31. maart item: 4:e april. als het declaratoir van den Corporaal Schoffer. C: s: g'attribueert, deels aan het quade beleijd van den ver„ moorden sergeant Rijkhard, en ten anderen aan de loshentligheijd der Hoofden van de twee Milase Kruijs orembaijen van wackal, en uijt Kaijtotto. 7
English
9 The measures taken to overpower the rebellious Batiahoese have had an adverse outcome. The native Tappitatoe sent thither, of Nepa, fell. Kagjtetto, who had gone no further than Liele, having brought report that no Ceram adventurers were to be seen, whereupon those of Lillebooij and Wackasieuw, imagining that the four cruising rembans of Hila were already engaged with the Cerammers, crossed directly to the outer point of Sial without finding the Hila cruisers there, but indeed finding their doom. However, that the Hila cruisers had allegedly gone no further than Liele situated on the White Coast and had not crossed to Tanjong Sial is contradicted by the statements taken on my orders at Hila, which likewise pass herewith for Your Right Honourables' high perusal. But this remains certain nevertheless, that the Larike cruisers met those of Hila and the latter had no misfortune, and furthermore thereto and indeed primarily to the untimely bravado of the aforementioned Ryjkhard must be attributed, and that he so unfortunately perished and at the same time was the cause of this mishap. Another disagreeable occurrence I find myself obliged to bring likewise to the notice of Your Right Honourables from a letter of the retired Saparoua Chief Van Blydenbergh dated 9th April, wherein he has informed me that he had expected the measures taken by him, whether by stratagem or other useful means, to become master of the rebellious peoples of Batiahoe, a negorij on Ceram's inner coast (of which circumstantial mention is made in the Hongi Daily Register sub dato 14th November past), would have been of a desired success, since he had to that end sent thither the previously mentioned native of Nolloth, Casper Tapilatoe, by champan provided with a sufficient quantity of ammunition; but that the peaked insolence of the Cerammers had not only prevented his measures from being executed, but that native with his champan and ammunition had been captured by that rabble, and the same had possibly already lost his life in the process. The attack on the aforesaid champan, according to the declaration passing among the annexes of a certain Marcus Wattemena with associates who had been aboard it, was carried out by six Ceram junks, each armed with six swivel guns, four barrels of powder, thirty muskets, and several blunderbusses. Aboard the same were also several Buginese, who wanted to kris the aforesaid Tapilatoe, which was postponed by the intervention of the Cerammers, who nevertheless resolved in a meeting held with one another that he must die just as, so they said, the Pattij of Thamahoe (in the year 1767) had had to suffer at their hands. But this Tapilatoe, according to the further writing of Van Blijdenbergh dated 11th April, fortunately escaped the murderous clutches of this rabble in a miraculous manner, and upon his return to Saparoua related among other things the mistreatments he had had to endure from the Cerammers while in their hands on Ceram; that the vessel to which he was transferred was armed with six swivel guns, four blunderbusses, twenty-one muskets, a chest and a barrel of powder; that they had said to him that they still sought to get into their hands the chief of Laucque, the Radja of Ameth, and the Pattij of Sila; and that aboard the aforesaid vessel were also six Mandarese; so that all this may be seen in greater detail in the accompanying account of the repeatedly mentioned Casper Tapilatoe, accompanied by a declaration of the Radja of Iha, who took this Tapilatoe into his remban after he had escaped the Cerammers and brought him to Saparoua, speaking among other things of the treacherous conduct of the orangkaij of Nepa, who had not only assured him that the frequently cited Tapilatoe had already been put to death, but also took much pleasure in the good progress of the Cerammers, who recently that 69
Dutch transcription
9 d' genoomene maatregulen om de oproerige watiahoeisen magtig tewvorden hebben een ver„ keerde uitslag gehad de derwaards afgezondene Jnlander Tappitatoe gevallen van Nepa. Kagjtetto, die niet verder dan Liele, gewert zijnde rapport gebragt, hadden, bater geen Cornammers te zien waaren waar en teegen die van Lille¬ „booij en wackasieuw in verbeelding dat de vier kruijs rembaijen van Hila reeds met de cerammers slaagswaaren direct na de buiten heek van Sial overgestoken zijn sonder daar de Hilase kruijssers, maar wel hun noodlot gevonden te hebben dog, dat de Hilase kruijsens niet verder zon„ den geweest zyn dan Liele geleegen aan de Cust Witte en niet na Tanjong sial. overgestookend, word weeder teegen gesprooken door de op mijne ordre te Hila: ingewonne verklaringen welke neevens. deesen almeede tot uwe Hoog Edelens. 9:' ede specilatie overgaan, maar dit blijft egter zeeker dat en koomen „geloopen de Larickese kruijssers die van Hila. en deese geene misvoogens. hebben midsg:s daar aan en wel voornamentlijk aan de ontijdige bravoure van den voorm Ryjkhard moet toegeschreeven worden, en dat hij zo onge„ lukkig omgekoomen en teffens oorzaak van dit ongeval geweest is; een andere facheuse gebeurtens vinde ik mij verpligt itk wog aagelrigt, men almeede onder het oog uwer Hoog Edelens te brengen uijt een brief van het afgegane Saparouas Hoofd van Blydenbergh. ged: 9e. april, waar bij den zelven mij bedeeld heeft dat hij verwagt had de door hem genoomene maat„ regulen, om 't zij met list of andere dienstige middelen meester te worden. van de oproerige volkeren van Batiahoe, een Negorij aan Cerums binnen Cust /:waar van omstandig gewaagt het Hongij Dag Register sub. dato 14:e november pass:o van een gewenscht succes zoude zyn geweest also hij ten dien eijnde de voorwaards gementioneerde Inlander van Nolloth. Casper Tapila¬ „toe per champang, voorsien van een genoegsame quantiteit ammunitie der„ is met zijn Champang in handen der Crammers waards. afgezonden, maar dat de ten top gereesene assurantie der Conammers niet alleen verhindert hadde, dat zijne misures niet g'executeert waaren, maar dien Inlander, met zijn Champang en ammunitie door dat gespuijs genoo„ men was, en den zelven moogelijk reeds het leeven daar bij ingeschooten had. de attacque op voorsz: Champang is volgens het onder de Bijlagen overgaan de declaratoir van zekere zig daar op bevonden hebbende Marcus wattemena C: S: geschied door ses coramse Ionken, ieder g'armeert met ses draijbassen vier vaten kruijt, dertig snaphanen en eenige donderbussen op dezelve bevonden zig ook eenige Bouquineesen, die voorsz: Tapilatoe wilden. krissen. het geen door tusschen komst der Cerammens uytgesteld was, die in oene met den anderen gehoudene vergadering nogtans beslooten hadden dat hij zo wel sterven moest als gelijk zij dogis unnermood klauwren gelickig ont, zeijden dat den Pattij van Thamahoe (in A:o 1767: / van hun hadmoeten onder„ „gaan, dog deesen Tapilatoe is de moord klauwen van dit geboefte volgens het na„ „der schrijvens van Van Blijdenbergh in dato 11:e april. op eene miraculeuse wijse ontkoomen en heeft bij zijne retour op Saparoua onder anderen gere„ latiert de mishandelingen, die hij van de Cerammers heeft moeten ondergaan zolan om ijn wodewaaren t gjde Ceram, dat het vaartuijg waar op hij overgebragt g'armeert was met ses draijbasen vier donderbussen een en twintig snaphanen een kist en een vat met kuijt dat zij teegens hem gezegt hadden dat ze nog tragten in handen te krijgen het op„ „perhoofd van Laucque den Radja van Ameth. en den Pattij van Sila, en dat zig op het voorsz. vaartuijg ook. bevonden: ses Mandharoesen, invoegen dit een en ander breeder te zien is by het neevens leggende relaas. van meerm: Casper Tapilatoe, verseld gaande van een declaratoir van den Radja van Tha„ die deezen Papilatoe na dat hij de Corammers. ontsnapt was in zijn rem„ trouwlos gedrag va den erangkaij, ban genoomen en op Saparouia gebragt heeft, onder meer spreekende van het „trouwloose gedrag, van den orangkaij van Xopa. die hem met alleen, verzee¬ „kent had. dat veel geciteerde Tapilatoe reeds. om hals gebragt was, maar ook veel genoegen. Schepte, inde goede progressen, der Conammers, die kontelings dien 69
English
116 demotion of the same six vessels from Amaheij that without and confiscated sigt twice attacked cruised been necessary, but one has to [illegible] the vessels placard to be strictly executed the inner coast sen or Mandharese almost made themselves master of Tatalling and took away two orembaijen, and that they came very close to also making themselves master of three cruising orembaijen at Ameth. Furthermore, the just-cited declaration mentions the assistance that the said Regent of Nega renders to the Cerammers with coconuts and other things, as all of that appears more fully therein. These punishable deeds of the frequently mentioned Orang Kaya of Repa with the and his scheming with the upper Cerammers were discussed extensively at the session of 15 April, and for the aforementioned and other reasons cited in the secret resolutions of that date, it was decided to remove him from his regency as a pernicious subject very harmful to the Company, and to write to Saparoua's chief van Blijdenbergh to have him seized from there and sent here under arrest, in order subsequently, if at all possible, to be sent to Batavia on one of the ships now departing, for the further disposal of Your High Excellencies. wished to sail without passes to whose venerated notice I hereby further note that, for reasons argued, six seized by the cruisers vessels from Amaheij, detailed in our aforementioned resolution, a negorij on the inner coast, which, loaded with paddy and green gram, intended to sail to upper Ceram without passes, have been declared forfeit for the benefit of the captors, so as to encourage them to harvest with 4 patjallings and 24 orembaijen the Cerammers have the patjalling the Toe, a similar vigilance in other cases; meanwhile, the notes in the increasing boldness of the Cerammers can serve as proof, letter from the frequently mentioned van Blijdenbergh dated 26 March, that they attacked the patjalling the Toesigt cruising under Honimoa between the posts Sila„ lieuw and de Bril with two junks, and that vessel a bottom 9 April, that they with six junks near the corner of Familauw on the other end had to hold Ceram's inner coast made a second attack upon it and even the damage to sails and cordage caused and are seconded by the Bugis, this increasing assurance of the Cerammers I believe may be attributed to the Buginese or Mandharese, who, as noted above, also allow themselves to be found on their junks, since I have experienced that in a time those nations are on their coast, they are anything but bold and courageous, but on the contrary very faint-hearted likewise assisted with provisions or thieves for the rest, it is a certain truth that it would not be possible for this rabble to remain so long in the vicinity of the clove districts and to roam around therein, if they were not assisted with provisions and other necessities by their faithful friends of the inner coast, the placard enacted against it, and therefore I also deem it necessary that the placard issued on 6 March 1720, enacting the demotion of the Regents and elders on Ceram's inner coast from their regencies and lesser dignities whenever they admit the upper Cerammers with their vessels to their negorijen, be strictly executed, just as I have repeatedly ordered the Chiefs of Hila, Saparoua, and Haroeko, under which the negorijen on the inner coast fall, to keep and cause to be kept a strict eye upon this, the clove districts are during the which, added to the continual cruising with four patjallings and twenty-four orembaijen, distributed in such manner as your High Excellencies will find described in the Secret Resolutions of 14 December last for the protection of the clove districts pursuant to Your High Excellencies' renewed recommendation in the latest Secret Missive, is all that I have been able to do for the present, however necessary it concerning this, and as usual have again with several padua„ shot near the rudder inflicted; and in his further letter of an expedition to upper Ceram was necessary, also be in this time that the Buginese according to the reports that I Damage kans
Dutch transcription
116 demotie van den zelven ses vaartuijgen van Amaheij die sonder en geconfisqueert sigt twee maal g'atacqueert bekruijst kelijk geweest maar min heeft om de vaartuij„ caat dien ten sthicten te worden g'excu„ „teert de binnen Cust sen of Mandhareesen by na aen Tatalling overmeeter ontwee rembaijen weg genoomen hadden en dat het weinig scheelden of zij maaren ook van drie kruijs Orembaijen op Ameth meester geworden. voorts meld het eeven geciteerde declaratoir van de assistentie die ged:e Regent van Nega. aan de Cerammers met Clappus en wesmeer bewijst; zo als dat alles breedvoeriger. daar bij te vooren komt Men heeft over deese strafbaare bedrijven van meerm ranghaij van Repa„ met de en het konkelen van den zelven als een: booven Cerammers ter zitting van den 15:e april breedvoerig gesprooken, midsgs om de voorsz: en meer andere reedenen bij de secreete Resolutien van dien datum aangehaald beslooten den zelven als een. perniticus Voor. de Comp: seer schadelijk subject uijt zijn Regentschap te di„ moveeren en Saparouas opperhoofd van Blijdenbergh aan teschrijven hem van daar te doen ligten en in arrest herwaards te zenden, om vervolgens. bij eenige mogelijkheijd, nog, met een der tans vertreckende scheepen na Ba„ „tavia verzonden te worden ter verdere dispositie uwer Hoog Edelens. Pasfinna brams wilden varengeaisent tot wiens. gevenereerde kennisse ik hier bij nog, noteere, dat men om reedenen betoogd ses door de kruijsers bij onse voorsz: Resolutie breedvoerig gesaiseerde vaartuijgen van Amaheij een Negorij aan de binnen Cust, die met Padij en Cadjang beladen sonder Passen de wil gehad hebben na booven Ceram te vaaren, verbeurt verklaard heeft ten behoeve van de aan haadens, ten zijnde hun daar door op te welken tot oogst mt 4„ datjaling en 24. rembaija de Cerammers hebben de Patjalling de Toe,„ een gelijke vigilantie in andere gevallen; ondertusschen kan van de toe„ „neemende stoutheijd der Cerammers tot een bewijs. dienen het genoteerde bij brief van den meerm: van Blijdenbergh. de dato 26: maart dat zij de on„ „der Honimoa kruijssende. Patjalling: de Goesigt tusschen de Posten Sila„ „lieuw en de Bril met twe Jonken g'attacqueert, en dat vaartuijg een grond den. 9:e april, dat zij met ses Jonken bij de hoek van Familauw aan gen tot een andereijnde moten aanhouden Cerams. binnen Cust. een tweede attacque daar op gedaan en selfs den egje. schade aan zeijlen en touwerk veroorzaakt hebben en worden gesecondent voor de Bouguine, deese teneemende assurantie der Cerammero meene ik te moogen toeschrijven aan de Bouquineesen of Mandhareesen, die gelijk hier booven staat genoteert zig meede op hunne Jonken laten vinden dewijl ik bij ervaaring hebbe dat in een tijd die Natien net op hunne Cust, zij, alles behalven stont en kloekmoedig, maar in tegendeel seer lafhertig zijn midsg:s met vires g'assiteert or dieven voor het overige is het eene zeekere waarheid, dat het dit geboeft niet moogelijk zou zijn zig zo lange, in de na bijheid der Nagul: districten te onthouden en daar in rond te swerven, indien zij door hunne getrouwe vrenden, van de binnen Cust miet met vivres en andere benodigtheeden g'assisteert wierden, het daarteegen gestatuerde Rlao, en daarom, agte ik ook noodig, dat het op den 6: maart 172: g'emaneerde Placcaat, satueerende dimotie voor de Regenten en oudsten aan Cerams binnen„ Cust uijt hunne Regentschap: en minder waardigheeden wanneer de boven Cerammers, met denzelver vaartuijgen, voor hunne Negorijen admitteeren ten stricten worde g'executeert, gelijk ik dan ook de Hoofden van Hila, Saparoua, en Haroeko, daar de Negorijen aan de binnen Cust onder resor„ „teeren bij reiteratie gelast hebbe om daar op nauwkeurig, het oog te houden de nagul dist reten zijn geduurende den en te doen houden, het geen gevoegd bij de geduurige Bekruijssingen met vier Tatjallings en vier en twintig orembaijen zodanig, verdeeld als uw Hoog Edelens zullen beschreeven vinden bij de Secreete Resolutien van den r„ 14:' xber: passo ot decking van de Nagul. districten ingevolge. Hoog den zelver vernieuwde recommandatie by de Jongste Secreete Missive alles is wat ik voor teegenwoordig heb kunnen doen, hoe noodzake lijk wijd het dies weegen, enlangd hebbe zig woeder na gewoonte met verscheijde Padua„ schoot by het roer toegebragt hebben; en bij desselfs nader schrijvens van een expeditie na boven Cgar was noodza, ook zij om in deese tijd dat de Bouguineesen na de rapporten die ik Schade „kans
English
13 of our soldiers was stationed necessity of this also demonstrated they also apparently obtain powder to send hither without a pass. from the Banda citizens. chance to have found, and possibly still find, on the south coast of Ceram to send off an impressive force of vessels and men up-country, since I, assuming that Your Right Honourables desired the expedition on the coast of Halmaheira, of which I shall have occasion to speak in detail hereafter, to be carried out still in this year, found myself obliged to keep both vessels and men on hand for that purpose; and when Your Right Honourables' separate letter of the 8th of February reached my hands, from which the contrary appeared to me, the west monsoon had already expired, and it was thus no longer possible for the vessels to make the voyage. To give the frequently cited bold entrepreneurs of the Company's spice trade all the less opportunity to obtain spices from the clove-rich island of Honimoa, I have, on the south side of the same, between the mountains of Phamahoe and the corner of Ouw, in the dusun or garden of that of Oelath, stationed yet another post of two soldiers, which, upon passing that region during the latest Hongi, because of the multitude of clove trees that stand there and the facility for smugglers to visit them without being discovered, I deemed just as necessary as it is that the retention of one hundred soldiers beyond the quota, granted by Your Right Honourables by letter of the ultimo of December 1770 for three years, be prolonged in view of the still continuing precarious condition of this province, because these men are most urgently required both to occupy the lookout posts and properly to reinforce the cruising vessels, as well as to supply the post newly being established at Waypoete on the hinterland of Bouro with the twenty-five men stipulated by Your Right Honourables; for that reason I very respectfully urge that prolongation and I say the less opportunity because it is a known fact that they do not only fetch the powder from Banda, since the voyage to Baly can also provide them with it, and the Buginese, upon their arrival on Ceram, may possibly also bring it there. I also reverently present to Your Right Honourables a deposition by the previously mentioned Ladjaboe of Kissalaut, who would have been sent over on this occasion together with the Captain of the said negorij, if they had not died a few days ago in the town hall from beriberi during their detention, declaring that, having returned from Banda shortly before his apprehension, he purchased powder there from the citizens at 24 stuivers a bottle. Regarding this lawless conduct of the Banda citizens in selling powder to the Ceram people, which has been brought to Your Right Honourables' attention repeatedly by my predecessor in the administration, the Honourable Mr Fockens, among others by letter of the ultimo of 73/4 at the session of the 14th of December last, it was thought fit to propose to Your Right Honourables, just as I propose with the utmost respect and request hereby, that the Banda ministers may be written to and ordered to cause all Ceram people, both from the north and south coast, who appear there without passes from the chief at Saparoua or the postholder at Samaij, to be apprehended as illicit roamers and sent hither, in order thereby, if possible, to leave them all the less opportunity to reinforce themselves to the detriment of the Company or to provide themselves with weapons and ammunition to harm its servants and subjects. Meanwhile, I offer
Dutch transcription
13 van onte militairen gelegt wood zakelijkheijd van dien betoogten ook„ schappen hun apparent ook kruijt sonder Pas koomen herwrs op te zenden. van de Bantase burgers. kans op Cerams zuijd cust bevonden hebben en mogelijk nog bevinden eene aanzienelijke magt van vaartuijgen, en volk na booven aftezenden, nademaal ik in veronderstelling, dat uw Hoog Edelens. de Expeditie op de Cust van Halmaheira, waar van ik geleegend zal hebben hier na brud„ „voerig te spreeken nog in dit Jaar begeerden ter uijt voer gebragt te hebben mij verpligt heb gevonden beijde vaartuijgen en volk tot dat eijnde aan handen te houden en toen mij Hoog derzelver apart briefje van den 8:e februarij, waar uijt mij het Contrarie bleek aan handen quam, was de west mousson reeds verloopen, en het dus niet meer mogelijk voor de haan dzuidkomt van Homimoais eergen. Poot vaartuijgen om de reijse te krijgen. Om de veel geciteerde stoute En„ trepreneurs van sComp:s specery handel te minder geleegendheijd te geeven„ daar aan te geraken van het Nagulrijke Eijland Honimoa hebbe ik aan de zuijdkant van het zelve tusschen het gebergte van Phamahoe en de„ Hoek van Ouw in de dovusson of tuijn van den van Oelath nog een Post gelegt van twee Militairen het geen ik bij het passeeren van die streek on„ „den de Jongste Hongij om de meenigte van Nagul. boomen die aldaar staan en de faciliteit voor de smockelaars om dezelve te bezoeken sonder ontdekt om 100 man bovon de bepaling antehouden te worden. zo. noodzakelijk g'oordeeld, hebbe, als het is dat de door uw Hoog Edelens bij brief van ulto december 1770: voor drie Jaaren geconcedeerde aanhouding van Een Hondert Militairen booven de bepaling, mits de: nog al Continueerende zorgelijk, gesteldheijd deeser Provintie geprolongeert wor¬ „de wijl die en om de uijtkijk Posten te bezeten en de kruijs vaartuijgen na behooren te versterken, zo meede de nieuw aangelegt wordende Post op waypoete aan het agterland van Bouro met de door uw Hoog Edelens bepaalde vijf en wintig man te voorsien ten hoogsten vereyscht worden uyt dien hoofde, in steere ik om die prolongatie seer eerbiediglijk en Balijm oot de Bouguineson ver„ Ik zegge te min der geleegendheijd om dat het een bekende zaak is dat zij het kuijt van Banda alen met haalen, wijl de vaar't na Baly hun dat ook verschaffen kan en de Bouguineesen met derzelver komst op. Ce„ „ram. dat daar mogelijk ook wel aanbrengen biede Hoog dezelv teffens reverentelijk aan een declaratoir van den voor„ waards gementioneerde Ladjaboe van kissalaut die neevens den Capitain van ged:e Negorij bij deese geleegentheijd zoude overgezonden zijn, in diense de Corammar kopen het keuijt ok gedetijnk ijde voor eenige dagen niet in 't stadhuijs aan de berrij berrij gestorven waaren, dicleerende dat hij kort voor zijne apprehensie van Banda te rug gekoomen zijnde aldaar van de Burger. kruijt ingekogt heeft tegens. 24: stuijvers de bottels. Over dit tauwloose gedrag der Bandase Burgers met het verkoopen van Kruijt aan de Cerammers uw Hoog Edelens te meermaalen onder het oog gebragt door mijn praedecesseur in het bestier den Ed:e Heer Fockens onder anderen bij brief van ut„o 73/4 ter sitting van den 14:' december voorstel om de Cerammers. die in Bancapass:o gesprooken. zijnde, heeft men goedgevonden Hoog dezelve voorte dra„ „gen gelijk ik met de meeste eerbied voordrage en verzoeke bij deese dat de Bandase Ministers moogen aangeschreeven en gelast worden de al„ „le Cerammers zo van de Noord als zuijd Cust, welke sonder Passen van het opperhoofd te Saparoua of den Posthouder te Samaij aldaer verschijnen als ongepermitteerde swervers te doen opligten en herwaards te zonden, om hun daar door. ware het mogelijk te minder geleegendheijd over telaten zig, in nadeel. van de Comp:e te versterken of zig te voorsien van wapenen en ammonitie om haare dienaaren en onderdanen te bescha„ biede Ondertusschen „digen
English
15 8 Saparoua or Sawai is just as advisable as the same. [illegible] and have each been gifted with 50. Meanwhile, subject to better judgment, I consider the obtaining of passes both from the chief of Saparoua and from the postholder at Sawai, in order to sail with them to Banda for the interests of the Company, to be just as advisable as appointing another chief or commandant from among the regents of Ceram's coast over the East Cerammers and Gorammers to provide themselves with passes from him. For the outcome has shown that Your High Excellencies' reservations in the general letter of 26 December 1769 regarding Hamba's appointment to that dignity were very well-founded, and it would be difficult to find among the Ceramese regents one who would not abuse his borrowed power and cause a commander of this province, just like the aforesaid Hamba, much renewed trouble and vexation. This is also the reason why, in compliance with Your High Excellencies' most venerated order, I have hesitated, and still hesitate, to make any arrangement regarding the government of Ceram and Goram, submitting to Your High Excellencies' wiser judgment that it is most prudent and safe to leave matters on the footing they were on since the Company's rule in this province until the year 1769, when Hamba was appointed commandant, and to which it has now been restored following his banishment to Batavia by Your High Excellencies' express desire. In that case, Your High Excellencies will not need to be burdened with complaints about concussions, extortions, and exactions, both from here and from Banda, committed during the commandership of this Hamba. Meanwhile, the Governor of Ambon, who according to the old orders is obliged to undertake the Hongi expedition annually to investigate the conduct of the subordinate chiefs and to keep the native population in devotion and submission, is also accustomed on that occasion to decide the disputes that have arisen between various regents, Ceramese as well as others, or their subordinates, so that the successive Hongi daily registers provide sufficient examples thereof. To conclude this distressing chapter, it remains for me to respectfully inform Your High Excellencies that, pursuant to what was noted in the secret resolutions of 15 April, based on the concession favorably granted by Your High Excellencies in a separate missive of 15 December 1772, I have allocated, as compensation for the damages suffered by them in the previously mentioned loss of their orembaaien, to the Patti of Lillebooij and the Orangkaij of Wackasieuw each a sum of fifty Rds. as a gratuity, along with an equal amount to the Orangkaij of Ouring, whose orembaai was smashed to pieces on the shore during the cruising between Negorij Lima and Alang by a violent squall. Furthermore, as regards the plundering and marauding of the Papuans under the jurisdiction of this government, I must to my regret report to Your High Excellencies that this has not yet ceased. According to the enclosed letter from the postholder at Sawai dated 10 December last, three Papuan korra-korras, heavily laden and full of kidnapped people, departed from Lissabatta, a strong negorij on Ceram's north coast, two days prior. Likewise, the Ambon burgher Cotsz, who lay anchored with his champan near the negorij Massaretta on the hinterland of Bouro, was attacked in that same month by ten korra-korras of those marauders, who him and his
Dutch transcription
15 8 Saparona of Samaij is wel zo raadsaam als dezelve. om butoren gemnt hebben. pleegt. en zijn ieder met 50: beschonken. het halen van Pasondoo de ceramens op Ondertusschen: agte ik met onderwerping aan beeter gevoelen het haa„ de aansteling van een Commandant over len van Passen en bij het opperhoofd van Saparoua en bij den Posthou„ „der te sawaij om daar meede na Banda te vaaren voor de belan„ „gen van de Maatschappij zo mel„ dinbar. dan dat uijt de Regenten van Cerams Cust weeder een Hoofd of Commandant over de oost Ceram „mers en gorammers aangesteld word, om zig bij den zelven van Paosin te voorsien vermits de uijtkomst heeft geleend, dat uw Hoog Edelens. bedenkingen bij gemeene brief van den 26:e xber: 1769. omtrend Ham„ „bas aanstelling, tot die waardigheijd seer gegrond zijn geweest en het beswaarlijk zou vallen onder de Ceramse Regenten een zodanige te vin„ „den die zijne geleende magt niet misbruijken en een gebieder van deese Provintie eeven: als voorn.: Hamba. op nieuw veele. moeij - en- verdrieteg „lijkheeden, veroorzaaken zou, het geen dan ook de reeden is, waarom ik in voldoening aan de seer. gevenereerde ordre uwer Hoog Edelens ge„ „hasiteert hebbe, en als nog blijve hasiteeren eenige schicking te maa„ „ken omtrend het bestier van Ceram en Toram, met submissie aan uw Hoog Edelens, wijser gevoelen het voorsigtigste en veijligste oordeelende om het op dien voet, waar op 't seedert sComp: zeët, in deese Provintie tot nog aan anni: 1769 dat Hamba. tot Commandant aangesteld is, geweest en tans mits zijne verzending na Batavia op Hoog derzelver exprese begeer„ „te weeder gebragt zij, gelaaten worde, wanneer men uw Hoog Edelens ok Jaoop oo, en monderijn oor hin ge„ niet zal. behoeven te obruceren met klagten over Concussien knevelarijen en extorsien zo van hier als uijt Banda, geduurende het Commandantschap van deesen Hamba gedaan; terwijl den Ambons Gouverneur die Conform de oude ordres. dog Jaarlijks verpligt is de Hongij togt te doen ter in„ vestigatie van het gedrag der subalterne Hoofden en om den Inlander in devotie en onderdanigheijd te houden bij die geleegendheijd ook gewoon is te decideeren de verschillen welke er tusschen deese en gee¬ „ne Regenten zo wel: Ceramse als andere of hunne onderhoorigen zijn ontstaan, invoegen de successive Hongij Dag Register daar van ge„ „noegsame voorbeelden koomen op te leeveren de Hoofden van drie verongelukte orimbaij t en besluijte van dit verdrietige Chapiter ider Cerammers resteert mij nog uw Hoog Edelens eerbiedig konnis te geeven. dat men na het aangeteekende. bij de „secreete Resolutien van den 15: April op de daartoe doog Hoog dezelve guns„ „tig, verleende Concessie bij aparte Missive van den 15:' xber 1772: aan den Pattij van Lillebooij, en den Orangkaij van wackasieuw tot gemoed kooming der door hun geleedene schade in het voorgewaagd. verlies van derzelver orem„ „baijen ider tot een doucour toegelegt hebbe een sommatje van Viftig Rd„s mitsgs een gelijk montantje aan den orangkaij van Ouring, wiens oremboij in de bekruijs„ „sing, tusschen Negorij Lima. en Alang door een slijve storen buij, om ver„r vol„ „gens op de wal aan spaanders geslaagen is Wat nu verder het rooven en stroopen. der. he vorn on ropen de poenhoud Papoeën onder het ressort van dit Gouvernement aanbelangt daar omtrend moet ik uw Hoog Edelens tot myn leed weesen berigten dat het zelve. nog niet Cesseert want volgens de neevens leggende brief van den Posthouder te sawaij de dato 10: xber: passati, zijn en twee dagen bevoorens van Lissabatta. een sterke Negorij aan Ceram noord Cust) drie Papoese. Corne Corren, swaar ge¬ laaden en vol gerooft volk van daar vertrocken. ook. is den Ambons. Burger. Cotsz. die omtrend de Negorij Massaretta aan het agterland van Bouro met zijn Champang. g'ankert lag, in die selfde maand door tien Corre. Corren. van dat roof gespuijs overvallen, die hem en zijn
English
917 placed on the east side of Manipa their own nests is most highly necessary and Captain Scheij the command be and happen and because the expedition against them will not proceed driven his people to flight, stolen the cargo from the vessel, and subsequently set fire to it, as can be seen in more detail from the declaration given by the said Cotsz, which is further accompanied by an account from the orangkaij of Loemaite containing that the Papuans in the aforesaid month of December behind the aforementioned Negorij Massaretta murdered a native and carried off six others, and the day thereafter three of their Corre Corren passed the hamlet of Loemorite, while a third declaration granted on the 16th of March last by a native of Ainblauw named siere Djana, who escaped the predatory clutches of the Papuans, dictates that on the 5th of February prior, fifteen Corre Corren manned with peoples of Maba and Pattany, having arrived at salwattij, allegedly stole the goods from there, burned the negorij, and scattered the people in flight. The Post on the Island of kelang relieved. Taking into consideration the danger of the Post salattij on the Island of kelang, where the Papuans, after what was communicated to Your High Noblenesses in my respectful letter of the 20th of May of last year, despoiled and plundered most doussons or gardens of the Manipanese, Manipa's Resident Treno, as appears from what was noted in the latest Hongij Daily Register under the date of 19th of October, was authorized by me to relieve it from there and to place a corporal with three soldiers on Poulo Loehoe on the east side of the aforementioned Island, from where those men, upon the appearance of that predatory rabble, can not only immediately save themselves via the overland route to the Residency, but which place also has the same view as salattij for observing the aforesaid and other rovers. Attacking and punishing the pirates in. Meanwhile it is high time that the aforesaid marauders are not only opposed in the most vigorous manner in their robbery and depredations, but primarily attacked in their own nests and most severely chastised, in order thus to deprive them for a long time of the desire to disturb the good inhabitants of this Province and their possessions, for which Your High Noblenesses have now been pleased to enable me through an adequate reinforcement of soldiers, artillerymen, and seafarers, as well as three brave officers among the former. I was thus only waiting for Your High Noblenesses' positive orders regarding the execution of the Expedition against the aforesaid Pirates in the districts of maba, weda, and Pattani, likewise the inhabitants of the Island of Gebe, which Your High Noblenesses promised to send me in the secret letter of the 2nd of December; however, it was only with regret that I learned from Your High Noblenesses' very venerated further letter of the 8th of February how the shortage of soldiers and seafarers rendered Your High Noblenesses unable to send the necessary reinforcement to Ternate for the aforesaid purpose, and therefore also had to abandon it this year, as well as to excuse the bark and two patjallings intended for me. It is hoped that this will in the future. I not only want to hope but also heartily wish that, under Heaven's merciful compassion, the heavy mortality on the outbound ships and in the hospitals may, if not cease, at least markedly decrease, so that Your High Noblenesses may also become able, just as with this, to provide the Ternate Government with the requested reinforcement for the continuation of this campaign in the coming year, to be relieved once and for all of that care and anxiety in which I have now spent more than three years. Instruction will the necessary change. In the meantime, in conformity with the venerated order of Your High Noblenesses, I shall make the necessary changes to the Instruction and Sailing Orders, as well as assign the command over the Expedition, if it proceeds in the future year, to the one for that purpose by Your High Noblenesses to Captain.
Dutch transcription
917 ooot kant van Manipa geplaats hun eygen nesten is ten hoogsten noodig akt en Cap: Scheij der 't Commando. reert worden en geschieden „n dewijl des peditie teegens dezelve aan geen voortgang zal neemen zijn volk op de vlugt gedreeven, de lading uijt het vaartuijg gerooft en het zelve, vervolgens in den brand gestooken: hebben, gelijk dat omstan„ diger tezien is bij het door ged:e Cotsz. gegeeven declaratoir, dat nog ver„ „seld gaat van een relaas van den orangkaij van Loemaite behelsende dat de Papoeen in de maand december voorm: agter de eeven. genoemde Ne„ „gorij Massaretta. en Jnlander - vermoord, en ses andere weg gevoerd heb„ „bende, 's daags. daar aan drie hunner Corre Corren het gehugt Loemorite gepasseert zijn, terwijl een derde declaratoir den 16:e maart J:o leeden ver„ leend door eene de roofklauwen der Papoien ontvlugten Inlander van Ain„ „blauw met namensiere Djana dicteert dat op den 5:e februarij bevoorens viftien Corre Corren. bemand met volkeren van Maba en Pattany op salwat„ „tij aangekoomen zijnde, de goederen van daar geroofd„e de negorij verbrand en het volk„s de vligt verstrooijd zouden. hebben, de Poot van het Eijland kelang geligten aand In overweeging neemende, de gevaarlijkheijd, van de Post salattij op het Eij„ land kelang, daar de Paporen, na het bedeelde aan uw Hoog Edelens bij mijne eerbiedige van den 20:e Maij des voorleeden Jaars. de meeste doussons of tuijnen der Mamipeesen gespolieert en beroofd hebben, is blijkens het aange„ „teekend, by het Jongste Hongij Dag Register sub dato 19:e 8ber Manijpar, Resi„ „dent Treno. door mij gequalificeert dezelve van daar te ligten en een Cor„ „poraal, met drie soldaaten te plaatsen op Poulo Loehoe: aan d' oostkant, van het eeven genoemde Eijland, van waar die menschen bij verschijning van dat roof s gespuijs zig niet alleen aanstonds over den Landweg kunnen sauveeren. na de Residentie, maar, welke plaats ook het zelve uijtzigt heeft als salattij tot het gade slaan. van de voorsz: en andere swervers het aanlasten on Castijten den rooven in Ondertusschen word het hoog tijd„s de voorsz marodeurs in hunne roof: en stroo„ „perijen niet alleen op het aller kragtigste toegen gegaan, maar wel voornament„ „lijk in hun eijgen neseten aangelast en op het gevoeligste gecastijd. worden, ten eijnde hen dus voor lange de lust te beneemen. de goede Ingeseetenen deeser Provintie an hunne bezittingen te turbeeren, waar toe uw Hoog Ede„ „lens mij tans door een toereijkend renfort van Militairen, Arthilleris„ ten en zeevaarende, mitsgs onder de eerste drie wackere offecieren in staat hebben gelieven te stellen Ik heb dus maar alleen gewagt op Hoog derselver positive beveelen omtrend het ter uijtvoer brengen der Expeditie teegens de voorsz Rovers in de districten van maba. weda en Patta¬ „ni item de bewoonders van het Eijland Gebe, die uw Hoog Edelens bij het secrete Briefje: van den 2: december beloofden mij te zullen laten toe„ koomen, dog het was niet dan met leedweesen dat ik uijt Hoog derzelver seer gevenereerd nader schrijvins van den 8 februarij vernam hoe het gebrek aan Militairen en zeevaarende uw Hoog Edelens buijten staat stelden ten voorsz: eijnde de noodige versterking na Ternaten te zenden en daar om ook dit Jaar daar van moesten afzien midsg:s ook te excu„ seeren: de mij toegedagte Bark en twee Patjallings oopt men dat zulx p:o futro zal Ik wil niet alleen hoopen maar ook hertelijk wenschen dat onder J: Heemels genadige. ontferming. de swaare sterftens op de uyjtkoomen de scheepen. en in de Hospitalen zo niet Cesseeren ten minsten merkelijk verminderen, moogen op dat uw Hoog Edelens ook in staat geraaken eeven als dit ook het Ternaatse Gouvernement met het verzogte ren„ „fort te voorsien tot voortsetting deeser krijgstogt in het aanstaande Jaar, om eens van die zorg en bekommering ontheeven te worden waar in ik nu al ruijm drie Jaaren hebben doorgebragt. Instructie zal de noodige verandering Jk zal. in tusschen Conform de gevenereerde ordre uwer Hoog Edelens de nodige veranderingen maken bij de Instructie en Zeijlaas ordres midsg:s het Commando over de Expeditie zo die anno futuro voort„ „gang heeft opdragen aan de door Hoog, dezelve ten dien eijnde, tot eijnde: Capitain
English
917 placed on the east side of Manipa their own nests is most highly necessary the newly made Captain Schneider the command be deferred could occur And since the expedition against them will not proceed this year having put his people to flight, stolen the cargo from the vessel, and subsequently set it on fire, as can be seen in more detail in the declaration given by the said Cotsz., which is further accompanied by an account from the orangkaya of Loemaite stating that the Papuans, in the aforementioned month of December, behind the aforementioned negorij Massaretta, murdered a native and carried off six others, and that the following day three of their kora-koras passed the hamlet of Loe, while a third declaration granted on the 16th of March last by a native from Blauw named Monsiere Djana, who escaped from the predatory claws of the Papuans, states that on the 5th of February last fifteen kora-koras manned with people from Maba and Pattany arrived at [illegible], stole the goods from there, burned the negorij, and scattered the people in flight. Taking into consideration the dangerous nature of the post Salattij on the island of Kelang, where the Papuans, as communicated to Your Right Noblenesses in my respectful letter of the 20th of May of last year, despoiled and robbed most of the villages or gardens of the Manipanese, Manipa Resident Treno was, as shown by the entry in the latest hongi journal under the date of the 19th of October, authorized by me to remove the post from there and to place a corporal with three soldiers on Pulau Luhu on the east side of the aforementioned island, from where those men, upon the appearance of the predatory rabble, can not only immediately save themselves by the overland road to the Residency, but which place also has the same view as Salattij for watching the aforementioned and other rovers. Meanwhile, it is high time that the aforementioned marauders in their robberies and plundering are not only opposed in the strongest possible manner, but especially attacked in their own nests and most severely punished, in order to deprive them for a long time of the desire to disturb the good inhabitants of this Province and their possessions, for which Your Right Noblenesses have now pleased to enable me through an adequate reinforcement of soldiers, artillerymen, and seamen, along with three brave officers among the former. I have thus only been waiting for Your Right Noblenesses' positive orders concerning the execution of the expedition against the aforementioned rovers in the districts of Maba, Weda, and Pattany, as well as the inhabitants of the island of Gebe, which Your Right Noblenesses promised to send to me in the secret letter of the 2nd of December, but it was with regret that I learned from Your Right Noblenesses' much revered further letter of the 8th of February how the lack of soldiers and seamen made it impossible for Your Right Noblenesses to send the necessary reinforcements to Ternate for the aforementioned purpose, and that for that reason it had to be abandoned for this year as well, as well as to withhold the bark and two patchallings intended for me. I will not only hope, but also heartily wish that under the merciful pity of Heaven, the heavy mortality on the arriving ships and in the hospitals may, if not cease, at least markedly decrease, so that Your Right Noblenesses may also be able, just as with this, to provide the Government of Ternate with the requested reinforcement for the continuation of this campaign in the coming year, in order to be relieved at last of the care and anxiety in which I have now spent more than three years. I shall meanwhile, in accordance with Your Right Noblenesses' revered order, make the necessary changes to the instructions and sailing orders, as well as entrust the command over the expedition, if it proceeds in the coming year, to the person appointed by Your Right Noblenesses to that end: Captain
Dutch transcription
917 oostkant van Manipa geplaats hun eygen nesten is ten hoogsten noodig gemaakten Carp: schneij der 't Commando. g' deforeert worden kunnten geschieden En dewijl d'es peditie teegens dezelve dit Jaar geen voortgang zal neemen zijn volk op de vlugt gedreeven, de lading uijt het vaartuijg geroofd het zelve, vervolgens in den brand gestooken hebben, gelijk dat om diger tezien is bij het door ged:e Cotsz. gegeeven declaratoir, dat nog „seld gaat van een relaas van den orangkaij van Loemaite behelsen dat de Papoeen in de maand december voorm. agter de eeven. genoema „gorij Massaretta. een Jnlander vermoord, en ses andere weg gevoerd „bende, 's daags. daar aan drie hunner Corre Corren het gehugt Loe gepasseert zijn, terwijl een derde declaratoir den 16:e maart J:o leeden leend. door eene de roof klauwen der Papoeen ontvlugten Inlander va „blauw met namonsiere Djana. dicteert dat op den 5:e februarij ber viftien Corne Corren. bemand met volkeren van Maba en Pattany op „tij aangekoomen zijnde, de goederen van daar geroofd„e de negorij verbr en het volk„s de vligt verstrooijd zouden. hebben, de Tot van het Eyland kelang geligtenaande In overweeging neemende, de gevaarlijkheijd, van de Post salattij op he land zelang, daar de Papoeen, na het bedeelde aan uw Hoog Edelens. mijne eerbiedige van den 20:e Maij des voorleeden Jaars de meeste do of tuijnen der Mamipeesen gespolieert en beroofd hebben, is blijkens het a „teekend, by het Jongste Hongij Dag Register sub dato 19:e 8ber Manipar „dent Treno. door mij gequalificeert dezelve van daar te ligten en eer „poraal, met drie soldaaten te plaatsen op Poulo Loehoe aan d'oostkant, val eeven genoemde Eijland, van waar die menschen bij verschijning van de roof=t gespuijs zig niet alleen aanstonds over den Landweg kunnen saur na de Residentie, maar, welke, plaats ook het zelve uijtzigt heeft salattij tot het gade slaan. van de voorsz: en andere swervers hel amtasten en atijten den zoovers in ondertusschen word het hoog tijd„s de voorsz marc deurs in hunne roof: en„ „perijen niet alleen op het aller kragtigste toegen gegaan, maar wel voornam „lijk in hun eijgen mesten aangelast en op het gevoeligste gecastijd worden eijnde hen dus voor lange de lust te beneemen. de goede Ingeseetenen deeser Provintie an hunne bezittingen te turbeeren, waar toe uw Hoog Ede„ „lens mij tans door een toeijkend renfort van Mititairen, Arthulleris„ ten en zeevaarende, mitsgs onder de eerste drie wackere offecieren in staat hebben gelieven te stellen Ik heb dus maar alleen gewagt op Hoog derselver positive beveelen omtrend het ter uijtvoer brengen der Expeditie teegens de voorsz Rovers in de districten van maba. weda en Patta„ „nij item de bewoonders van het Eijland Gebe, die uw Hoog Edelens bij het secrete riefje van den 2: december beloofden mij te zullen laten toe„ koomen, dog het was niet dan met leedweesen dat ik uijt Hoog denzelver seer gevinireerd nader schrijvins van den 8 februarij vernam hoe het gebrek aan Militaicen en zeevaarende uw Hoog Edelens buijten staat stelden ten voorsz: eijnde de noodige versterking na Ternaten te zenden en daar om ook dit Jaar daar van moesten afzien midsg:s ook te excu„ seeren: de mij toegedagte Bark en twee Patjallings verhooft men dat zilx a:o futro zal Ik wil niet alleen hoopen maar ook hertelijk wenschen dat onder J: Heemels genadige. ontferming de swaare sterftens op de uytkoomen de scheepen en in de Hospitalen zo niet Cesseeren ten minsten merkelijk verminderen, moogen op dat uw Hoog Edelens ook in staat geraaken eeven als dit ook het Ternaatse Gouvernement met het verzogte ren„ „fort te voorsien tot voortsetting deeser krijgstogt in het aanstaande Jaar, om eens van die zorg, en bekommering ontheeven te worden, waar in ik nu al ruijm drie Jaaren hebben door gebragt. bij d' Instructie zal de noodige verandering Jk zal. intusschen Conform de gevenereerde ordre uwer Hoog Edelens de nodige veranderingen maken bij de Jnstructie en Zeijlaas ordres midsg:s het Commando. over de Expeditie zo die anno futuro voort„ „gang heeft opdragen aan de door Hoog dezelve ten dien eijnde, tot eijnde: Capitain
English
19 the Governor of Ternate is informed that the expedition has been called off. the necessary instructions have been given. Regarding the establishment of a post at Waijpoete, the Resident has been ordered to make all haste. The felling of clove trees in private gardens has been partly accomplished. The datis under the Main Castle shall be reduced to 135 trees. Captain Johan Ulrich Schijder, promoted, who will therefore be retained for this duration, and after its conclusion, together with the officers who can be spared, shall depart for the capital of the Indies in accordance with the intention and desire of Your Right Excellencies. And whereas Your Right Excellencies were pleased to instruct me to act in concert with the Governor of Ternate, Mr. Valckenaer, regarding this undertaking, I requested His Honour by letter of 9 March to supply me with whatever he might deem useful to facilitate the same. However, seeing that Mr. Valckenaer, according to his letter of 12 April, seems to understand, among other things, that the aforementioned military operations will proceed this year, His Honour has been informed by me of the contrary order of Your Right Excellencies by a subsequent short letter. Whereas Your Right Excellencies were pleased to embrace my proposal made last year for the establishment of the post at Waijpoete in the Bouro hinterland by separate letter of 23 November, and at the same time to prescribe to me what was necessary in that regard, I have informed the Resident Knop thereof, sending him an extract from Your Right Excellencies' aforementioned letter, with orders to make the utmost speed in preparing the ordained palisaded lodge or pagger. Concerning the clove cultivation, the felling ordered by Your Right Excellencies of trees in private doussons or in gardens belonging to servants and burghers, one or two excepted for ornament, has already been partly accomplished, whereof the report, together with that of the further extirpations, will be dutifully presented to Your Right Excellencies this autumn. Your Right Excellencies were pleased to leave the postponed extirpation of five fruit-bearing clove trees in each dati dousson under this Main Castle as a matter of indifference, and to instruct me to allow the same to proceed insofar as no detrimental consequences could result therefrom. I brought this point into deliberation at the session of 18 February last, noting at the same time, firstly, that it would imply a hardship, indeed could even cause great dissatisfaction and grumbling among the regents at the subordinate stations if those of this Main Castle and their subordinates were exempted from the reduction of their datis, while this has already been carried out at the aforementioned stations and districts belonging thereunder; and secondly, that since the native inhabitants have made almost all plantings far above the quota, they must also submit to the felling of the trees in excess of what that quota stipulates, which they must also accept according to the secretarial deeds of 14 May 1728 and 30 March 1741, to be found in the original records of those years; not to mention how it must be no less hard for the Company to become so glutted by excessive deliveries that a trade in cloves, instead of yielding profits, would in time become entirely fruitless, indeed harmful. For all these reasons, and because the regents did not oppose the decreed felling of five trees per dati, but only requested, according to what was recorded in the Resolution of 17 August 1773, that this might be postponed until the harvest then at hand should be finished, it was resolved at the session of 18 February aforementioned, according to what is noted in the separate Resolutions of that date, to allow the aforementioned extirpation to take effect, insofar as more than 135 trees are found in the respective datis, and also to let
Dutch transcription
19 den H: Ternat hour: is onteend die expeditie het nodige aangeschreeven hebben Tot het leggen van een post op waijpoete is den te maaken de onvelling van Nagul boomen in particu„ liere tmnen is ten deele geschiet 135: boomen gereducert worden Capitain bevorderden Iohan ulrich Schijder die dus lange zal aangehouden worden en na het afloopen van dezelve beneevens de te missen zijnde officieren na de intentie en begeerte uwer Hoog Edelens na Indias hoofdplaats vertrecken. . En dewijl hoog dezelve mij heb„ „ben gelieven aan te schrijven, om ten aanzien van deese onderneeming met den Heer Ternaats Gouverneur. Valckenaer. de consert te gaan. hebbe ik zijn Ed: bij brieve van den 9:e maart versogt mij dat geene te suppedi„ en dat deselv bitjangen vorgang zaer teeren het geen mogte oordeelen tot faciliteering derselve dienstig te zijn, maar gemerkt de Heer valckenaar volgens desselfs schrijvens van den 12:e april. onder anderen begrip schijnt dat de voorsz: krijgs operatien dit Jaar voortgang zullen hebben is zijn Ed:e van het Contra„ „rie bevel uwer Hoog Edelens door men bij een nader briefje ginsfermeert Nademaal uwe Hoog Edelens mijn anni passati gedaan. voorstel Bonos cesden alen geshreeven alle pord tot het leggen van den Post op waijpoete aan Bouros agterland bij apar te Missive van den 23:e 9ber hebben gelieven te amplecteeren en mij daar bij teffens het noodige aan te schrijven, hebbe ik onder toezending van Een Extract uijtgem uw Hoog Edelens Missive den Resident knop daar van kennisse gegeeven met ordre om met het vervaardigen der g'ordonneerde gepalissadeerde logie of pagger. de allermeeste spord te maaken De Nagul Culture Concerneerende is de door uwe Hoog Edelens g'or„ „donneerde om velling van boomen in particuliere doussons of in tuijnen aan die„ naaren en Burgers. gehoorende een â twee tot Cieraad uijtgezondert reeds ten deele volbragt waar van H009. dezelve het Rapport met die den verdere Extirpatien in dit na Jaar schulopligtig zal aangebooden worden. de datij onder det Heef Catel zullento uwe Hoog Edelens hebben de uijt gestelde extirpatie van vijf vrugtdra„ „gende Nagul boomen: in ieder datij bousson. onder dit Hoofd Casteel wel in het onverschillige. gelieven te stetlen en mij aan te schrijven om het zelve te laten geschieden in zo verre daar uijt geene nadelige gvolgen zoude kunnen resulteeren. Ik hebbe dit poinct ter sessie van den 18: februarij L:t lee„ den, in deliberatie gebragt teffens aangemerkt eerstelyk, dat het een har„ dr„ digheyd zoude includeeren, Ja selfs. groot misnoegen en gemon. onder de Regenten op de subalterne Comptoiren kunnen veroorzaaken zo men die van dit Hoofd Casteel in hunne onderhoorige eximeerden van het vermin deren hunner datijs terwijl men zulx op de gem Comptoiren en daar onder hoorende districten reeds heeft laaten gevolg neemen, in ten anderen dat den Jnlander meest alle aanplantingen gedaan hebbende verre booven de bepaling, zij zig ook getroosten, moeten het omvellen der meerdere boomen dan die bepaaling meede brengt, het geen zij zig ook volgens. de secretarie„ „le Actens van den 14. Maij 1728: en 30: Maart 1741: in originale bij de Prothocollen van die Jaaren te vinden moeten laaten wel gevallen om niet te zeggen hoe het voor de Comp: niet minder hart, moet vallen zoda„ „nig door onmatige leverantie overkropt te raaken dat Een handel in Nagulen insteede van voordeelen aan te brengen in der tijd geheel in„ fructiieus Ja schadelijk zoude moeten worden Men heeft om allen deesen, en dat de Regenten zig teegens de g'arres„ teerde omvelling van vyf boomen per dati ook niet g'poseert, maer alleen na het aangeteekende bij Resolutie van den 17: aug:s 1773: ver„ sogt. hebben dat zulx zo. lange mogt uijtgesteld worden tot dat ditoen op handen zijnde oogst zou afgeloopen zijn ten sitting van den 18. febr: voorm: volgens het genoteerde bij de aparte Resolutien van dien datum beslooten de voorsz uijtroeijing, te laaten gevolg, neemen, in zo verre, in de resp:e datijs meer dan. 135: boomen gevonden worden, en laten ook
English
March The English are using every trick to participate in the spice trade and are said to be attempting to cultivate the young plants on Blambangan. Everything possible has been done to advance the true interest of the trade. [illegible] to continue everywhere with the felling of the young shoots that sprout from the polongs or mother trees, in compliance with the express wish of Your Right Honorables. That in the conference held with the collective native chiefs subject to this main castle on 15 March, inserted into the Resolution of 1 April, the aforementioned notarial acts were read to them by the secretary in the Malay language, and they were subsequently notified by me, both to give notice thereof to their subordinates, and that commissioners were to be sent to carry out the aforesaid felling of five trees per daty, who are indeed already actively engaged therein. The Governor of Ternate, Mr. Valckenaer, informed me by letter of 27 December last that the English continually employ all kinds of schemes to draw the spice trade to themselves, or at least to participate in it. Indeed, John Herbert (well known and having long resided in Batavia), currently chief or governor of the English colonists on Blambangan, had related to Commissioners Hemmekam and associates at Xullok that his nation, both at Passir and at Bancahoulo, annually bought at least 50 to 60 picols of cloves from the Buginese, who came to fetch these spices from Ceram. Furthermore, two persons who had deserted from the Company to the English, named Capelman and Roelof Barg, revealed to the aforementioned commissioners that a certain English captain, Bartels, had undertaken to procure spice plants for his nation, presumably to cultivate them on the said island of Blambangan. To which end the said Bartels, in the recently passed month of February, was to set sail for the regions of Bouton to search for spice plants with a two-masted bark and four paduakans, manned partly by English and partly by Buginese from Passir, of which, however, nothing has been heard in this province up to now. The aforementioned commissioners had also encountered an English squadron at Xullok, consisting of the ship Britannia and five smaller vessels laden with materials to build the castle at the aforementioned Blambangan. Our competitors leave nothing unattempted to harm the Company in its main artery and deal it a severe blow. Meanwhile, in order to prevent as much as possible the transport of spice plants for the English or other foreign Europeans, following what was reported in the general letter currently departing, the Edict of the Year 1773, stipulating the death penalty for supplying spices or their young plants to our aforementioned competitors, has been republished and posted everywhere anew in this province. With this, and with the further orders issued and mentioned herein, I believe I have done everything possible and deemed necessary for promoting the true interest of the Company as well as counteracting the illicit trade; to which I will add that, nevertheless, it does not always depend on human foresight. From all of which, in my opinion, it appears only too clearly that these competitors of ours leave nothing unattempted to [illegible] the spice undertaking. 21
Dutch transcription
meert de Engelsen stellen alle streeken in 't werk om in den specerij handel te participeeren en zouden de plantjes op Blanban„ „gan tragten voert te queeken tot bevordering van het waare belang der. handel, is alles gedaan wat mogelijk is. rij plantjes. aan deselven is geenoveert Comp: m an at adart bendele Ontmoet wilden gan oezoeken om met tenmiling den ongtelgin geonte, ook met de vermeling der Ionge telgen, die van de Polongs. of„ moezen op schieten alomme te laten. Continueeren, in voldoening aan de expresse begeerte uwer Hoog Edelens. dat in de gehoudene. Conferentie met de gezamentlijke Inlandse Hoofden. onder dit Hoofd Casteel resor„ „teerende op den 15: maart g'insereert bij Resolutie van den 1:e april. hun de voormaards gementioneerde secretarieele Actens door den Secreta¬ ris in de Maleidse tale, voorgeleezen zijn en vervolgens door mij aan„ gezegt is, om daar van 20. wel hunne onderhoorige kennisse te geeven als dat tot het uijt voer brengen van de voorsz: onvelling van vijfboo„ men per daty gecommitteerdens stonden gezonden te worden die dan ook reeds. werkelijk daarmeede beezig zijn mij den Heer Ternaats Gouverneur valckenaer bij brief van den 27. xeber: L:t leeden bedeelt dat de Engelsen bij Continuatie allerhande „streeken in het werk stellen om den specerij handel. tot zigte trecken op„ ten minsten daar in te participeeren, selfs had (de wel bekende en op. Batavia lange. gewoond. hebbende.) John Herbert, tans Hoofd of gouverneur. der Engelse Colonisten op Blanbangan aan de Comp„ missianten Hemmekam. C: S: op xullok verhaald dat zijne natie zo te Passir als op. Bancahoulo. Jaarlyx ten minsten 50. â 60. Picols Nagulen van de Bouguineesen inkogten die deese specerijen van Ceram quam haalen: ook hadden twee van de Com„ pagnie tot de Engelsen. overgeloopene Persoonen in name van Capelman en Roelof Barg aan voornCommissianten g'openbaart dat zeekere Engelse Capitain: Bartels zoude hebben aangenoomen diero inde secerij qmativen of te surten specrij plantjis aan zijne Natie te bezorgen om dezelve dinkelyk op gemeld Eijland Blanbangan op te queeken, ten welken eijnde gem Bartels in de nu Jongst gepasseerde maand februarij quartieren op Bou„ „ton stond te steevenen om specerij planten op te zoeken met een twee maste bark in vier Paduakans. gedeeltelijk met Engelsen en gedeelte„ „lijk met Bouguineesen van Passier bemand, waar van men egter tot hier toe in deese. Provintie niets vernoomen heeft op Zenlos wa ok en Engs Eginen de meerim. Commissanten hadden op zullok ook een Engels Es„ „quader aangetroffen, bestaande in het schip Britannia en in vyf minder vaartuijgen beladen met materialen om te Blanbangan voorn den Casteel te bouwen „se. Competiteuren mits onbezogt laten om de Comp in haar haartader te benadeelen en een gevoelige neeptoete brengen 't Plactlugen de beruijng van per, m in tusschen zo veel mogelijk den vervoer van specerij plantje voor de Engelsen of andere vreemde Europeesen te beletten heeft men na het vermelde bij de tans afgaande gemeene brief het Placcaat van A:o 1773: statueerende dood staffe op het bevrgen van Speerij of den zelver plant jes. aan gem: onse Competiteuren weeder op minu alomme in deese Provin„ tie doen. publiceeren en affigeeren Hier meede en met de verdere gestelde en in deese vermelde ordres. vermee„ Maatschappe en tegengang van den mars. mn ik alles gedaan te hebben wat mogelijk en tot bevordering van het waare belang der Maatschappij midsg:s teegengang van het den morshandel noodzakelijk kan g'oordeeld worden; waar bij ik nog zal voegen dat egter niet altijd aan de voorsigtigheijd der menschelijke Het respect tot onse Competiteuren de vreemde Europeese Natien heeft die Competestenen laten niets onbesogt om de uijt al het welke mijns bedunkens maar al te klaar. Consteert dat deese on„ specerij onderneeming 21
English
23 42 Patjallings go over along with a report stating that the Cerammers that tallies with the declaration of the Mandharese Sabdoe enterprises and efforts linked to the desired outcome the Governor's assurance of his fidelity. I nevertheless respectfully request that Your Right Honourables remain persuaded of my continuous zeal in attending to the Master's interest, even postponing all self-interest, and that I shall dutifully endeavour to comply with the recommendations in the separate letter recently received, with that faithfulness which I owe to Your Right Honourables, and wherewith I subscribe myself with the greatest respect and high esteem. It was undersigned: Right Honourable, Valiant, Highly Esteemed, Noble, and Right Honourable Sirs. Lower: Your Right Honourables' very humble and obedient servant. Signed: J. A. van der Voort. In the margin: Amboina in the Castle Nieuw Victoria, this 20 Maij Anno 1774. Postscript: After this was so far prepared, the aforementioned orang kaya of Nepa was sent hither from Saparoua under arrest, together with an orang tua masing or minor elder from that negorij named Latoe Lorie Ana-Kotta, who, according to a report given by him and accompanying the annexes, having been a great confidant of his Regent, is also not free from suspicion of having connived with the upper Cerammers just like the said orang kaya, the more so because he was able to recount, among other things, that the Cerammers received no cloves this year due to the good watch that was kept everywhere. This is also affirmed by a second report from Casper Tapilatoe, frequently mentioned herein. Trusting that my respectful secret letter of 20 Maij of this year will have been duly delivered upon the safe return of the ships Velsen and Leeckerlust, I shall, in continuation of what I imparted therein regarding various subjects, bring respectfully to Your Right Honourables' knowledge in the usual order that since then no Cerammers have been heard of in the clove districts, and the patjallings that enclosed them and blocked the approaches have had no encounters with those entrepreneurs, except for what is noted regarding the supervision in my aforementioned humble writing. The reports of the commanders of the aforesaid vessels handed over to me upon their return respectfully accompany this, and are further accompanied by a report from Sarat and Radjab, two Moorish citizens here, who, having been at Goram, learned that the Cerammers had not been able to obtain any cloves, which tallies with the reports cited in the postscript of my repeated secret missive, and is further confirmed by one Sabdoe, son of a certain Tampo Anachoda, of one of the Mandharese paduakang that were at Goram this year. But before speaking of the declaration given by the said Sabdoe, I shall present to Your Right Honourables as briefly as possible the manner in which I got hold of him, with the circumstances that accompanied it. Account of how this Sabdoe was obtained. Upon the report that I received of a large number of paduakang that had appeared at Ceram, and which was estimated at fully forty by the orang kaya of Watumeten Janevare, I sent a trusted messenger to the said Regent, not only to remind him of his repeated assurance of goodwill made to me. To the same as before. At the session of the 17th instant, it was approved to send the aforementioned Latoe Lori Anna-kotta, in the company of the former orang kaya of Nepa, per the ship Velsen to Batavia for the further esteemed disposition of Your Right Honourables, as both being harmful instruments for this Province. Conclusion. Introduction. have obtained no cloves.
Dutch transcription
23 42 dende ijder Patjallings gaan over nieevens relaas dicteerende dat de Cerammers dat strookt met het declaratoir van den Mandharees Sabdoe onderneemingen en poogingen den gewenschte uijtslag verknogt 'S Gouvenere Vverzelering van zimaan kon,: ks verzoeke nogtans eerbiediglijk dat uwe Hoog Edelens zig van mynen aanhoudende ijver ter behartiging van 's meesters, selfs postpo„ „sitie van alle eijge belang. gelieve gepersuadeert te houden en dat ik Hoog denzelver recommendatien bij de Jongst ontfangene aparte brief schuldpligtig zal traagten na te koomen met die getrouwigheijd, welke ik uw Hoog Edelens te bewijsen verschuldigd ben en waar meede ik my met de meeste eerbied en hoog agting onderschrijve Con„ derstond) Hoog Edele Gestrengen Groot Agtbaren. Heerl. en wel Edele Gestrenge Heeren (:lager) uw Hoog Edelens. seer oodmoedigen en gehoorsamen dienaar (:was geteekend) I: A: van der voort (in margine) Amboina in 't Casteel Nieuw vrctoria deesen 20. maij A.o 1774: P: S: Nadat deese dus verre in gereedheijd was gebragt, is van saparoua, in ar„ rest herwaards. gezonden. de voorwaards. vermelde orang kaij van xepa, neevens een. orangtoua massing of mindere oudste uijt die Negorij met name Latoe Lorie Ana-Kotta welke volgens een door hem gegeeven en de bylagen versellend relaas een groot vertrouwe„ ling van zijn Regent geweest zijnde, ook met vrij van suspicie van „eeven als ged:e orangkaij met de booven Cerammers gekonkeld te hebben, te meer hij onder anderen heeft weeten te verhaalen dat de Cerammers. dit Jaar geen Nagulen gekreegen hebben door de goede wagt die er overal gehouden was. dit word ook g'affirmeert bij een tweede relaas van den in deesen veel gen Casper: Tapilatoe, kanden heeft gekreegen In vertrouwen dat mijne eerbiedige secreete Letteren van den 20:e Maij dee„ ses Jaars, met 't behouden retour der scheepen velsen en Leeckerlust wel. zullen zijn besteld geworden, zal ik ten vervolge van het geen daar bij met betrecking tot verscheijde onderworpen hebbe bedeeld in de gewoone. ordre uw Hoog Edelens reverentelijk ter kennisse brengen dat seedert geene van de Cerommors is niet naders, vernomen Cerammers onder de Nagul. districten vernoomen zijn en de Pat jallings. die de zelve bekrnept en de avenuen gestooten ook geene rencontres met die Entrepeneurs gehad hebben, behalven het geen noopens. de toesigt genoteert staat bij myn voorm onderdanig schrijvens. de Raporten der gezagheben van de anijs de Rapporten der gezaghebbers van voorsz vaartuijgen bij hunne te rug komst aan mij overgegeeven, zijn deese in eerbied vervellende en gaan nog g'accompagnoert van een relaas van Sarat en Radjab, twee moorse burgers alhier de welke op goram aangeweest zijnde vernoomen hebben dat de Ceram„ „mers geen Nagulen hadden kunnen op doen, het geen strookt met de Relaasen geciteert by Post scriptum van myne meerm secreete Missive en nader bevestigt word voor eenen sabdoe, zoon van zeekeren Tampo Anachoda, van een der Man„ dareese Padiakans, die dit Jaar op Coram zijn aangeweest dog alvoorens van het door gem:e sabdoe gegeeven declaratoir te spreeken, zal ik uwe Hoog Edelens zo kort doenlijk onder het oog- brengen dewijse op dewelke ik den zelven hebbe, in handen gekreegen, met de omstandigheeden die daar meede zijn verseld gegaan. verhaal hoedanig men deese sabdoe en Op. het berigt dat ik kreeg van een groot getal Paduakam. die op: Ceram zoude verscheenen zijn en van den orangkaij van Watumelten Ianevare wel op veertig begroot wierd, zond ik een vertrouwde Boode aan gem: Regent af, om hem niet alleen zijne te, meermalen aan my gedaane verzeekering van Aan als vooren =men heeft ter sitting van den 17:e Courant goed gevonden voorn La„ „toe Lori= Anna-kotta in geselschap van den gew: orangkaij van Nepa per 't schip velsen na Batavia te zenden ter verdere g'eerde dispositie uwer Hoog Edelens, als beijde schadelijke In„ strumenten zijnde voor deese Provintie. men wolmeenendheijd zij 't slot Inleijding geen Nagulen op gedaan hebben ƒ
English
2513 the Mandharese were killed. The account of the orangkaya of Hatumetten and associates. The annexes, also the aforesaid declaration of Sabdoe, content thereof. to remind the orangkaya of Watumetten and some other Cerammese of their goodwill toward the Company, but also to dispose them, joined by some neighboring settlements, to endeavor to overpower one or more paduakang, under a solemn assurance that the Company on its part would not leave this service unrewarded, but would immediately acknowledge it; with the result that the mentioned Danevare, assisted therein by the radja of Werinama, the captain of Tanofora, and the orangkaya of Laimoe, having prepared five orembaaien and manned them with two hundred thirty heads, sailed to Kissalaut, where they encountered three Mandharese paduakang, with which they fought fiercely, while in the meantime fifty of their subordinates under the command of the aforementioned captain of Tanofora had stepped ashore, where the aforementioned anakhoda Tampo, the father of the said Sabdoe, with two other Mandharese, were sleeping in a house standing close to the beach, into which they burst, killed several Mandharese, and took the said Sabdoe alive, along with the head of the latter's father; that besides the aforesaid three persons put to death, on the paduakang about sixteen or eighteen heads were wounded and cast down, so that all this, along with the attacks which the Mandharese by way of reprisal with seventeen paduakang have undertaken against the settlements of Hatumetten and Werinama, regarding the action with three paduakang, can be seen in more detail from the account given at the political secretariat by the aforementioned orangkaya Janevare and associates, which I take the liberty to present respectfully hereunto to Your High Excellencies, together with and alongside the declaration of the repeatedly mentioned Sabdoe, containing among other things that he with his massacred father, as head of a Mandharese paduakang, sailed to Ceram about two years ago in company of two other such vessels; the paduakang of his father was manned by ten heads and likewise armed with four swivel guns, three blunderbusses, and ten flintlocks; that this ammunition, as well as the powder and shot, was bartered by his father at Bancahoulou for rice and salt; that during their two-year stay at Kissalaut they made every effort to obtain spices, but in vain, owing to the strict supervision maintained thereabouts; that he heard there were some paduakang lying at Kollemoerij which had bartered nutmegs for white linen and Mandharese cloths, which were said to have been obtained by the Cerammese of that hamlet in Banda; that this year twenty-seven paduakang were on Ceram for trade, but that those vessels had already departed from there with their full cargoes, mostly consisting of white linen and Mandharese cloths, without, as said before, having obtained any spices; that the crews of those paduakang consisted partly of Mandharese and partly of Bugis. Furthermore, the account of the repeatedly mentioned Sabdoe contains how in the abovementioned attack he was wounded with an assegai, his father had his head chopped off by the captain of Tanaforo, and he was subsequently brought hither by the radja of Werinama in company of the orangkayas of Watumetten and Laimoe. The orangkaya of Watumetten Janevare was honored with the title of radja, without however giving him thereby the least power or authority over any other Cerammese settlements; and the radja of Werinama was permitted to wear a sword and carry a large parasol; and the captain of Tanaforo was honored on behalf of the Company with a rattan cane; further, the aforementioned persons and the orangkaya of Laimoe above that were each presented with a Company flag; as all this can be seen in more detail from the general resolution of the 15th of July past, arrangements which I trust will not displease Your High Excellencies, but rather gain Your High Excellencies' venerated approval, because thereby others are also encouraged to give tokens of goodwill toward the Company. Meanwhile, at the session of the 5th of August, as appears from a separate resolution of that date, it was approved to send the much cited Mandharese Sabdoe with one of the private vessels under secure custody to the capital of the Indies for the further disposition of Your High Excellencies. In my last humble letter of the 20th of May of the current year, I took the liberty to propose to Your High Excellencies that all Cerammese, both from the North and South coast, who arrive at Banda without passes, be apprehended as unauthorized vagrants. I take the boldness to add thereto that I deem it utterly necessary that the Cerammese of the South coast, who after all are the chief and principal smugglers and interlopers in the Company's spice trade, upon departure from Banda and Saparoea be required to call at Amboina. In order to fulfill my promise of which mention was made above, titles and tokens of honor were granted to the orangkaya. 6
Dutch transcription
2513 reesen zijn afgemaakt 't relaas van den orangkaij van Natumetten C:s de Bylagen ook 't voorsz declaraton van Sabdoe in houd van dien. kay van Watimmetten en eenige andere Ceramse welmeenendheid voor de Comp:e te herinneren; maar ook te disponeeren om g' adjungeert van eenige nabuurige Negoryen te tragten een of meer Padia„ „kans te overmeesteren, onder eene plegtige verzeekering dat de Maatschappij deese dienst van haare zijde niet onbeloond laten, maar dadelijk erkennen zou, met dien uytslag dat gem: Danevare. daar bij op g'assisteert van den Rad„ „ja van werinama, den Capitain van Tanofora en den Orangkaij van Lac„ „moe vijf orembaijen hebbende. in gereedheid gebragt en met twee hondert der„ „tig koppen bemand gesteevend zijn na kissalaut, daar zij drie Mandereese Pa„ „diakans. aantroffen, met dewelke zij heevig: geslagen hebben, terwijl in mid„ „dens vyjftig. van hunne onderhoorige onder aanvoering van den voorm: Ca„ pitain, van Tanofora aan de wal gestapt waaren. daar de voorm: Anachoda. desselfs vader met nog twee andere Manoha, huijs, alwaar ze ingevallen zijnde meerm Tampo met nog twee andere Man, Hoofden verleend. „dhareesen hebben afgemaakt en gev:e sabdoe leevendig meede genoomen met de kop„n dls laatsten vader, dat behalven de voorsz drie om 't leeven gebragte Persoonen op de Padiakans: nog, wel sestien of agtien koppen gequest en needer gestort zijn invoegen dit een en ander met de attacquen die de Mamdhareesen bij weege voan„ prisaille met de seeventien: Padua„ „kans op de Negorijen Hatumetten en werinama ondernoomen. hebben om, noopens de dctie met drie Padicakan verfedstandiger te zien is uyt het ter secretary van Pelitie gegeeven Relaas van voorn Orangkaij Janevare C: S: het geen ik de vryheid gebruijke uur Hoog Edelens hier neevens. eerbiedig: aan te brieden met en beneevens het de„ claratoir van „e wel gem: sabdoe, onder anderen behelsende dat hij met zijn ge„ massacreerde: vader, als Hoofd van een Mandhareese Padiiakannu Circa twoe jaaren geleeden mgeselschap van nog twee diergelijke vaar,„ verzeekering over. tuijgen na Ceram gesteevend, in de Padiiakan van zijn vader. bemand is geweest met tien koppen metsg.:s g'armeert met vier draaybassen, drie donderbussen en tien snaphanen, dat die ammunitie ook het kruijt en scherp door zijn vader te Bancahoulou voor rept en zout in geruijld is dat zy geduurende hun twee jarig verblijf te kissalant alle moeijte hebben bij aleuin van Banda Saparoia aan doen aangewend om speceryen op te doen dog te vergeefs, door de nauwkeurige toesigt die daar omtrend gehouden wierd dat vernoomen heeft er eenige Paduakoms op kollemoerij lagen, die Nooten Musschaten voor wit zywaat„ en Mandhareese kleedjes in geruyld hadden, welke door de Cerammers van dat gehugt in Banda zoude opgedaan, zijn, dat er dit jaar seeven en twin„ tig Padiakams op ceram zijn ten handel. geweest dog dat die vaartuijgen bereeds met hunne volle ladingen, meest bestaande in witte Lijwaaten en Mandhareese kleedjes van daar weeder vertrocken waaren, son„ der gelijk voorsegt eenige specerijen op gedaan te hebben, dat de Man schap„ „pen van die: Paduakans bestonden gedeeltelijk uijt Mandhareesin en ge„ deeltelijk uijt Bouguineesen. voorts behelst het Relaas, van meerm: sabdoe. hoe hyj in de bovengem attacque met een assagaij gequest zijn. vader door de Capitain van Tanaforo. Het Hoofd afgehouwen en hy ver„ volgens door den Radja van werinama in Compagnie. van de Orangkaijen van Watumetten en Laimoe herwaards. is gebragt geworden den orangkay van Watumetten Ianevare vereert met den Titul van Radja sonder hem daar door egter eenig het minste poudoir, of gezag. over eenige andere Ceramse Negorijen te geeven en den Radja van werenama. geper„ „mitteert het dragen van een deegen en het voeren van een groote sombreel, midsgaders den Capitain van Tanaforo. sComp: weegen vereert met een rot„ „ting wijders de voorn: Persoonen en den Orangkaij van Laimoe daaren. booven eeder nog beschonken met een sComp.:s vlag; gelijk dat een en ander omstandiger te zien is bij gemeene Resolutie van den 15. Iulij. pass:o schikkingen, die ik vertrouwe dat uw Hoog Edelens niet zullen mishagen, maar veel eer Hoog derzelver gevenireerde goedkeuro weg dragen wijl daar door andere ook aangespoord worden om blyken van welmeenindheijd voor den weerm Mancharees sabboe gaat in de Compagnie te geeven, ondertusschen heeft men ter sessie van den 5:e au„ gusti, blykens. aparte Resolutie van dien datum goedgevonden den veel geciteerde Mandharasa sabdoe met een der particuliere vaartuijgen in goe„ „de verzeekering na Indias woopsplats te zenden ter nadere dispositieuren Hoog Edelens. de noodzakelyjkheid dat de zuid Cormmero. Bij mijne laatste onderdanige van den 20 May anni Currentis, hebben der ik mij bevrijmoedigt uw Hoog Edelens voor te dragen om alle Cerammers. zo van de Noord als zuijd Cust, die sonder Passen op Banda aan koomen als ongepermitteerde swervers te doen opligten, Ik neeme de hardiesse. daar nog bij te voegen dat ik het ten uijtensten noodzakelijk oordeele dat de Ce„ rommers. van de zuijd Cust, die dog de voornaamste en principaalste smor„ kelaars en onder Kruijpers. van 's Comp: speceriy handel. zijn by vertrek uijt Tampo, met zijn zoon sabdoe te slaapen laagen in een digt aan strand staande vertitul en eere teekenen aan den erang, Om te voldoen aan myne promesse waar van hier vooren is gewaagt heeft men betoogt. „tig 6
English
1427 one could compel them to do so. [Banda] is alarming. A large number of corocoro vessels appeared in the hinterland of Bouro. A detachment sent to keep watch there. Reduction of the clove trees. [The instructions] for the expedition are transferred. that province should be ordered to call at Saparoua, in order to be inspected there anew and most meticulously; and although the inland Cerammers who resort under that office certainly cannot all be disposed to this, one could nevertheless compel those from the inner coast, in so far as they resort under Saparoua, to do so, and thus at least prevent them from engaging in illicit trade in spices in Banda, just as, according to the cited account of the Mandharese Sabdoe, the Cerammers of Killemoerie are said to have done. And although for the rest I cannot deny that the province of Banda cannot do without the shipping of the Cerammers, as it is supplied from that coast with various necessities, it is and remains, because of the opportunity it gives for illicit trade in spices, no less alarming than that shipping was always considered for Ambon previously, and is still so regarded by me. Concerning the Papuans, the Papuans have again appeared with a large number. I have flattered myself in vain with the hope that the expedition which, according to the report from the Ternate ministers by letter of 25 April of the current year, the King of Ternate intended to equip against these marauders and the levying by Radja Moeda, son of the Prince of Tidore, of the pirate kinglet of Waaygeeuw etc., would serve as a suitable means to cause the raiding and pillaging of that rabble to cease for the time being within the jurisdiction of this province. For when I least expected it, I was privately informed from Laricque that the Papuans were again roaming with a large number of corocoro vessels along the hinterland of Bouro, and that news was confirmed a few days later by a letter from the Resident Knop dated 28 July last, in which he reported to me that as many as 80 to 90 of those pirate vessels had been seen, which had spread from Masaretta to Waijsama. Thereupon, I immediately had the patjalling the Lassum prepared, and sent off with it, alongside a detachment of soldiers, Lieutenant Ostrowsky, provided with such instructions as are attached to the appendices of this letter, in order, in conformity therewith, to keep watch with that vessel before the new post being constructed at Waijpoete, which according to the cited writing of Knop would be completed within 40 to 50 days, in order to secure it against destruction or burning by the aforementioned pirate rabble, as befell Wagkoessa in years past. And concerning the necessary expedition against those rascals, I refer respectfully to my recent separate missive of 20 May, and having made in the instructions and sailing orders the changes prescribed by Your High Excellencies, I humbly present both papers to Your High Excellencies for further consideration among the appendices hereof, with a humble request, if at all possible, to be assisted with one hundred common soldiers, ten to twelve gunners, and twenty sailors, both to replace those who have died since the last reinforcement received in this early spring, and because among the soldiers there are many old hands who have served out their contracted time and could not be persuaded to enter into a new engagement, even with an extraordinary increase in pay, and could only with great difficulty and under the promise of obtaining their discharge next year be persuaded to serve for one more year; while for the rest I respectfully insist that, of the vessels which Your High Excellencies have been pleased to propose for the aforementioned expedition, the patjallings may be provided with gun ports so as to carry at least two light cannon, since such vessels which only have three-quarter or one-pounder swivels on their gunwales provide no or little defense. Regarding the clove cultivation, I have the honor to inform Your High Excellencies that the trees found in the dusuns or gardens of Company servants and burghers, one or two excepted for ornament, have been cut down according to Your High Excellencies' intention and desire, as can be seen in more detail in the general advices now being dispatched, which also show that in the dati dusuns under this main castle 12,321 fruit-bearing trees have been extirpated, so that according to the indications in the general advices the total number of the same across the whole currently consists of only 330,599, or 30,599 fruit-bearing trees above the limit of 300,000 pieces set by Your High Excellencies in the esteemed missive of 26 December 1769; but whether that number, with continued rich crops, such as we have now had for several consecutive years, might not be too much.
Dutch transcription
1427 men daar toe kunnen Constrengeeren „ben en Banda is zorgelijk. groot getal Corre Couren aan Bouros ag„ terland vertoont mando m mrayoet afgezonden om daar op brandwagt te leggen reductie der Nagul Boomen „dre voor de expeditie gaat over. die Proventie gelast worden om Saparoua aan te doen, ten eijnde daar de novo: ten aller nauwkeurigsten te worden gevisiteert en hoe wel de booven Cerammers daar toe zeekerlijk alle met te disponeeren zullen sijn die onder dat Comptoi resorteeren zou zou men egter die van binnen Cust in zo verre onder Saparoiakesor sleeren, daar toe kunnen. Constringeeren en deese dus ten minsten beletten om morshan„ del in Banda, met specerijen te drijven, gelijk volgens het aangetooge ver„ haal van den Mandharees Sabdoe. de Cerammers van killemoerie zouden de vaart der Cerammers, beijde na em gedaan hebben; en hoewel ik voor het overige met kan ontkonnen dat de Provintie Banda de vaart der Cerammers, niet ontbeeren kan, wijl zij van die Cust met verscheijde noodwondigheeden gerieft word, is en blijft dezelve om de wille van de geleegendheyd die zulks geeft tot morshandel in specerijen niet min zergelyk dan die vaart voor heen alloos voor Ambon is geconsidreert en door my als nog zodanig aangemerk word. Ten belangs der de Paporin hebben zig weeder met een Papoeen, hebbe ik my vergeefs gevleijd met de hoop dat de Expeditie die na het bedeelde door de Ternaatse Ministers bij brief van den 25:e April a: c: Ternaats koning voorneemens, was teegens deese Ma„ on moogen gemontert worden „rodeurs uijt te rusten en het ligten door Radja Moeda, zoon van den Tidoreese n. vorst van het Roof koningje van waaygeeuw enz: tot een ge„ past middel zouden dienen. om het rooven en stroopen. van dat gespuijs voor den tijd te doen cosseeren. Onder het ressort deeser. Provintie want toen ik het minste verwagte wierd mij particulier van Laricque berigt dat de Pa„ poéën weeder met een groot getal. Corre. Corren aan het agterland van Bouro sworven en die tijding weinige dagen daar na geconfermeert bij een brief. van den Resident knop in dato 28:e Julij pass:o waar bij denzelven mij beveeld „de heeft dat er wel. 80: â: 90: van die roof vaartuijgen gezien. waaren die de Patjalling de Lassum is met een Com„ zig van Masaretta tot waijsama. verspreijd hadden. Ik hebbe daar op ten spoedigsten de Patjalling de Lassum in gereedheid doen brengen en daer meede neevens een Commando. Militairen afgezonden den Lieuten antos„ tronsky voorsien van zodanigen Instructie als de Bijlagen deeses ver„ „seld, om: dien Conform. met dat vaartuijg op Brandwagt te leggen voor de op waijpoete g'extrueert wordende nieuwe Post, die volgens het geci„ teerde schrijvens van knop binnen 40: â 50: dagen zou voltooijd weesen ten te veel zijn eijnde die te beveyligen voor eene verwoesting of verbranding door het meenm: Roop gespuig gelyk dat wag koessa. anni passate te buurt gevallen is en de veranderde Instructie en zeylaas en Noopens de necessaire Expeditie teegens dat geboefte gedrage ik mij reve„ rentelijk aan mijne Jongste aparte Missive van den 20: Maij en bij de In„ structie en Zeyjlaas. ordre de door uw Hoog Edelens voorgeschreevene veran„ deringen gemaakt hebbende; zo biede ik Hoog dezelve die beijde Papioren verzoek om manschapen ten dieneynde ter nadere resumtie onder de Bylaagen deeses eerbiedig aan, met oog„ moedig, verzoek om by eenige mogelykheid nog g'assisteert te worden met Een hondert gemeene Militairen tien â twaalf Busschieters en twintig Ma„ troosen, zo tot remplacement van de overleedenen seedert het laatst of in dit vroege voorjaar ontfangene renfort, als uijt hoofde onder de soldaten veele oude gasten zijn welke hun verbonden tijd uijtgediend hebben en tot het aangaan van een nieuw verband selfs, met een Extra ordinaire, ver„ beetering in gagie met zijn te disponeeren geweest en niet dan met veel morij„ te midsgaders onder belofte van anno fisturo hunne verlossing tezujllen er; langen hebben kunnen overgehaald worden om nog een Jaar te denen; ter „dat de Patjallings, met twee sonden can wijl ik voor het overige nog reverentelijk insteere dat van de vaartuijgen, i welke uw Hoog Edelens. tot de voorsz Expeditie hebben gelieven te propec„ „teeren de Patjallings moogen voorsien zijn van schutpoorten onten min„ sten twee onder Canon te kunnen voeren, also diergelyke vaartuijgen welke slegts drie quart of een ponder stukjes op polders. hebben, tot geen of weinig de fensie zijn. Betreckelyk de Nagul Cutture hebbe ik d'eere uw Hoog Edelens te berigten dat de Boomen in de Doussons of tuijnen van dienaaren en Burgers gevon„ „den een â twee tot Cieraad uijtgezondert, na Hoog. derzelver intentie en be„ geerte zijn omgeveld, zo als omstandiger te zien is bij de tans afgaande gemeene Advisen, waar bij ook aangetoond word dat in de Datij dous / ons onder dit Hoofd Casteel g'extirpeert zijn. 12321: stuks vrugtdragende boo„ men, invoegen volgens aanwijsing bij de gem Advisen het getal dezelve over het geheel tans nog maar bestaat in 330599: of 30599: vrugtdraa„ gende boomen, booven de door uw Ho09: Edelens gemaakte bepaling van 300000 bedenkingen of 50000 boomen, nog miet stuks. bi gevenereerde Missive van den 26:e xber 1769: dog of dat gelat bij aan„ houdende rijke gewassen, gelijk men nu al eenige jaaren agter den anderen gehad Roof heeft 73 12
English
have been renewed. proceeded with. permission to repatriate. reasons why. has, added to the considerable stock of cloves, both in the Netherlands and the Indies, and the decrease rather than increase in the consumption of that spice, will yield even more cloves than can be sold, in my humble opinion raises doubts, when one also takes into consideration that the 200000 so-called half-grown and young trees will bear fruit sooner than the already fruit-bearing ones will grow old and cease producing, wherewith sometimes 40 to 50 or more years pass, whereas on the contrary many young trees already produce fruit within seven years, as daily experience shows. And since for all these reasons, principally because of the non-increase of the consumption of cloves, it is very apparent that in order to encounter no obstacle in such an unexpected event, according to what was recorded in the secret resolutions of the 17th of May last, it was deemed useful to have the secretarial acts of the 14th of May 1728 and the 30th of March 1741—which many or indeed most regents and their elders had forgotten or were entirely unaware of, both at this main castle and at the subordinate spice offices—renewed again, they have shown themselves willing in the conferences held with them beforehand on that account, of which the notes or minutes accompany this, together with the copies of the secretarial acts, by which the regents, both for themselves and their elders, Kepala Soas and other subordinates, as well as their successors in due time, have bound themselves de novo and in the most solemn manner. In case it should please their High Noble Lordships, the Noble High Indian Government, or the Governor and Council of this province, above and beyond the recently felled clove trees in the respective dati belonging under this main castle or the subordinate spice offices, to undertake a further or even greater eradication, they or their successors and descendants will submit to this willingly and without the least opposition, and conduct themselves therein as obedient vassals pursuant to the oath by which they are bound and obligated to the Honorable Company. And in the same manner, that whenever the aforementioned their High Noble Lordships or the Governor and Council in due time, on the contrary, might desire to have a new planting of trees undertaken, they will then also, without the least delay, in each dati dusun, each person for so far as it concerns him, plant as many trees as shall be imposed upon them. The Governor having requested. Having herewith settled the separate matters, I finally take the liberty respectfully to request of your High Noble Lordships a favorable discharge from the administration, retaining my rank and pay, on the grounds that my contract is to expire within a few months, in order to repatriate alongside my family in anno futuro. A request that I hope your High Noble Lordships will benevolently please to grant me, both in consideration of some family matters, my presence at the Indian capital. A further extirpation will, if your High Noble Lordships, by virtue of these bonds now or in the future, should the sale of cloves unexpectedly not increase and on the contrary, through successive rich crops, the considerable remnants that one already has of that spice become more and more enlarged, desire to have a further extirpation of fruit-bearing trees carried out, I dare assure the same that provided one proceeds with the required circumspection and the regents and Kepala Dati or chief dati-holders are permitted to be present at the felling of the trees in the dati dusun; so that the commissioners do not act at their own discretion therein and do not fell any so-called tatanamans or private trees, for which the Ambonese in general have a particular esteem, one will have to proceed to a new reduction of the trees, the native will show himself willing thereto, provided that one acts circumspectly in that regard and the tatanamans remain untouched; and for which reason I also judge it safest that those tatanamans be left in statu quo, which also accords with the intention of your High Noble Lordships to be seen in the resolutory minutes concerning the memorandum of the Honorable Ordinary Councillor Briton dated the 4th of December 1770, to which the combined native chiefs have also shown themselves very willing. Governor. Place. 1770.
Dutch transcription
29 zijn gerenoveert gegaan worde missie om te repatrieeren reedenen waarom heeft, gevoegd bij den Considerabelen, voorraad aan Nagulen, zo in Nee„ derland als Indien en het eer af dan toeneemen van den vertier in die. specerye, miet nog meer Nagulen zal uijtleeveren als men kan verdebiteeren, draagt na mijne geringe opinie zijne bedenking, als, men daar bij tef„ „sen „r aanmerking neemt dat de 200000: zo. genaamde half wassene en Jonge boomen eerder vrugten zullen geeven dan de reeds, vrugt draagende oud worden en uijt gedragen hebben, waar meede som wijlen. 40: â 50: in eyste geen obstatuil ontmoeten meer jaaren verloopen daar in teegendeel veele jenge boomen binnen de see„ „ven Jaaren reeds vrugten voortbrengen, gelyk dat de dagelykse ervaaring de actens van 1728 en 174. woegens hef foet zien. En nadien het om alle deese reedenen, voornamontlijk uyt weygen of aanplanten van boomen by het niet toeneemen van den vertier in Nagulen seer apparent is dat om daaromtrend in zo een onverhoopt geval geen obstacul. te ontmoeten, na het aangeteekende by de secreete Resolutien van den 17:e Maij pass:o diens„ „tig g'oordeeld de secretarieele Actens van den 14 Maij 1728: en 30:e Maart 1741: meke veele of wel de meeste Regenten en hunne oudstens uyt het gehei„ „gen geraakt dan wel ten eenemaal onbekend waaren zo aan dit Hoofd Cas„ „teet als op de subalterne specery Comptoiren weeder te doen renoveeren, hebben laaten vinden, in de voor af met hun diend weegen gehoudene conferentien waar van d' aanteekeningen of Notuten deese versellen met en beneevens de afschriften der secretarieele Actens, by de welke de Re„ „gonten zo. voor hun zelven als hunne oudsten Capalla soas en verdere on„ der hoorigen, midsgaders successeuren in der tijd zig de novo en op het al„ ler plegtigste verbonden hebben. Om ingevalle hun Hoog Edelens de Edele Hooge Indiase Regeering dan wel den Gouverneur en Raad deeser Provintie mogte behaagen, boo„ ven en behalven de onlangs omgevelde Nagul. boomen in de resp. e a„ tij onder dit worfd Casteel of de subalterne specery Comptoiren ge„ „hoorende, eene meerdere of selfs grootere uijtroeijing te doen, zij of hunne successeuren en nakomelingen zig zulks gewillig en sonder de minste reegenkantig zullen onderwerpen en daar in gedraagen als gehoorsame vassalen agtervolgens den Eed waarmeede zij aan: d'E Compagnie gehouden en verbonden zijn En in zelver voegen dat wanneer wel gem: hun Hoog Edelens of den de gouverneur verzoet zijnedi, Hier meede de aparte zaken weeder afgehandeld hebbende neeme ik ten E„ besluijte de vryheid uw Hoog Edelens eerbiedig te verzoeken om eene gunstige dimisse uijt het bestier en zulks uijt hoofde mijn 'e„ „ behoudens qualiteit en gagie verband binnen weinig maanden staat te expireeren „ om nee„ vens mijne Familie in anno futuro te repatrieeren. een verzoek. dat ik. verhoopi. uwe Hoog Edelens mij benevo„ „lentelyk zullen gelieven te accordeeren: zo uijt aanmerking eenige familie zaaken mijne presentie ter Indiase. Hoofd eene nadere extirpatie zal bij ver uwe Hoog Edelens. uijt kragte deeser verband schriften nu of in het vervolg, wanneer dende biet in Nagulen onverhoopt niet mogt ac„ „cresseeren en daar en teegen door op den anderen volgende rijke gewassen de Considerabele restanten die min van die specerije reeds heeft meer en meer vergroot worden eene nadere extirpatie van vrugtdragende boomen begeerende gedaan te hebben, derve ik Hoog. dezelve verzeekeren, dat maar met de vereijschte circumspectie te werk gegaan en aan de Re„ genten en Capalla datyj of Hoofd. datyhouders vergund worde om by het om vellen der boomen in de daly doussom present te zijn; op dat de gecommitteerdens daar meede miet na eijgen wille keur. handelen en Ep geene zo. genaamde Tatanamangs. of particuliere boomen omvellen waar voor den Amboinees in 't algemeen dog een by sonder estiem tanamangs in statuquo gelaten worden het geen ook strookt met de intentie uwer Hoog Edelens te zien by de resolutoire Besoigne wer de Memorie van den Ed:e Heer. Raad ordinair Briton sub dato: 4:e decmbr 1„ men tot een nieuw decressement der Boomen zal moeten overgaan heeft men mits daar omtrend omzigtig te werk den Jnlander sig. daar toe bereijdwillig zal laten vinden als daar omtrend waar toe de gesamentlijke Inlandse Hoofden zig dan ook seer bereijdwillig in de Talamangs on aangeroert blijven heeft; en uijt welken: hoofde ik het ook 't veyligst oordeele: dat die Ta„ Gouvern: en Raad in der tijd in teegendeel, mogte begeeren eeni nieuwe han„ „planting van boomen gedaan te hebben, zij als dan ook sonder het minste versuijm, in elk datij doussong een reder, voor zo verre hem. 73 aangaat zo veel boomen zullen aanplanten als hen zal op gelegt Gouverneur plaats worden 1770: - E
English
1631 [illegible] as that my valetudinary physical disposition, in particular severe tightness of the chest and strong headaches from which I frequently suffer, which are the consequences of a service of over thirty years with the Company, and of that alone twenty-eight years in heavy and difficult writing services, under which I count the governance of this Province, especially the last four years, during which for various reasons I have had to take the writing work upon myself alone, compel me to seek rest and calm. I have the honor to remain with the greatest respect and high esteem (was written below) Right Honorable, Strict, Grand Respected Lord and Right Honorable, Strict Lords (lower) Your Right Honorable's very humble and obedient servant (was signed) J: A van der voort (in the margin) Amboina in the Castle Nieuw Victoria this 20 September 1774. My respectful separate letter of today was already concluded and written out in fair copy in anticipation, when I received the accompanying letter from the Postholder at Sawaij Bernard, along with which he sends me a native of Batilen named Malesie, dispatched by him on my orders to Roemasoal in order to inquire whether any ships of foreign Europeans were lingering in the Moluccan waters. Said Malesie, upon his arrival at this Main Castle, gave such a report as I have the honor to offer likewise to Your Right Honorables, containing in substance that in two years no foreign ship or vessel was heard of anywhere; furthermore, this report dictated that the pirate kings of Salwattij and Waijgeeuw, as well as the Head of Salwattij, had been seized by order of the rulers of Ternate and Tidoor and sent to Tidoor, which somewhat tallies with the report of the Ternate Ministers mentioned in my above-cited letter; but meanwhile the pirating and raiding of the Papuans still continues, for according to the dictation of the missive from the Sawaij Postholder, two of their korra-korras have been at Natilen, which had an abundance of captured people on board. Four similar vessels were also seen near the new post Bewagpoette in the hinterland of Bouro, according to writings from Lieutenant Ostrouwske under date of 30 August last, received during the drafting of this, wherein that officer further informs me that the said post was palisaded all around and the six pieces of cannon projected for it were placed upon it, that the dwelling for the Commandant was completed, and the guardhouse for the military would also be erected one of these days. Said Ostrouwskij writes me further that this post is well situated and has a good view, but that the water must be fetched somewhat from afar, which inconvenience will probably be remedied well by the digging of one or more wells. With regard to one thing and another, I refer to the aforementioned letter which accompanies this in copy, with and alongside duplicate copies of the secret papers for the Netherlands, and I still call myself with the utmost respect (was written below) Right Honorable, Strict, Grand Respected Lord and Right Honorable, Strict Lords (lower) Your Right Honorable's very humble and obedient servant (was signed) J: A: van der voort (in the margin) Amboina in the Castle Nieuw Victoria this 20 September anno 1774. Agrees 73 Secret A final decision on the differences between the ministers Purpose of this convened meeting: This gathering having been convened by the Governor primarily to now take a final decision, in conformity with what was resolved at the session of the last of August past, concerning the odious dissensions between the two ministers here, Ericus Johannes Wiltenaer and Johannes Deodatus Ludovicus von Eijnburch, there were to that end produced by His Honor, and subsequently read, all the papers relating thereto mentioned here: 1st: The complaint submitted in the Church Council by the Reverend von Eynburch on 12 July concerning the actions of the Reverend Wittenaar toward His Reverence; 2nd: The written answer served against this by the Reverend Wittenaar in their Reverend meeting on 2 August; 3rd: The writing of grievance dedicated by the Reverend von Eijnburch to this meeting and mentioned in the secret resolution of this table of the 17th of the aforementioned month; 4th: The writing of answer or reply of the Reverend Wittenaar to the grievance of his Reverend colleague; 5th: An address or representation from the Reverend von Eynburch regarding the delivery, refused by the Reverend Wittenaar, of the papers remaining in His Reverence's possession relating to the matter in question; 6th: A very ample complaint or defense writing from the Reverend von Eijnburch to the writing of the Reverend Wiltenaer mentioned under 2nd; all these papers being further accompanied by: A: Four distinct extracts found to be of differing content taken from the ecclesiastical resolutions taken in the Meeting of Policy, the Heads of Hila and Saparoua being absent, before noon at nine o'clock, Tuesday, 7 September anno 1773. No 33
Dutch transcription
1631 Aan als Eeven plaatse noodzakelyk vereijsschen als dat mijne valetimaire lig„ haams dispositie, inzonderheid swaare benaawdheiden en sterke hoofd pijnen waar aan veel maal laboreere in die gevolgen zijn van eene ruijm.- dertig Jaarigen dienst bij de Compagnie en daar van alleen agt en twintig Jaaren in swaare en moeijelijke schrijfdiensten als ik onder reekene. het bestier over deese Provintie, in zonder„ heid de laatste vier jaaren, dat ik om verscheijdene reedenen het schrijfwerk alleen op mij heb moeten noemen mij verpligten. rust en kalmte te zoeken Ik heb de eer met de meeste eerbied. en hoog agting te verblijven (onderstond Hoog Edelen. gestrengen groot Agtbaren Heere en wel Edele gestrenge Heeren (lager uw. Hoog Edelens seer oodmoedigen en gehoorsamen dienaar (was geteekend) J: A van der voort (:in margine) Amboina in 't Casteel Nieuw victoria deesen 20: September 1774: Mijne eerbiedige aparte van heeden was bereeds. byj anticipatie afge„ slooten en in het net geschreeven, wanneer ik de neevens leggende. brief ontfing van den Posthouder te Sawaij Bernard, waar nee„ vens. den zelven mij toezend een Jnlander van Batilen met name. Malesie door hem ter mijner ordre afgevaardigt na Roemasoal„ ten eijnde te informeeren of zig geen scheepen van vreemde Euro„ peesen in 't Molucse. vaarwater onthielden. ged:e Malesie heeft bij zijne komst aan dit Hoofd Casteel zodanigen relaas gegeeven, als ik d' eer. heb. uw Hoog: Edelens almeede aan te bieden, in sub„ „stantie behelsende dat in geen twee jaaren. een vreemd schip of vaartuijg ergens zoude vernoomen zijn; voorts dicteere dit „ en Waijgeeuw; zo moede den Cop van salwattij relaas. dat de roof Koningjes van Salwattij ter ordre van de vors„ „ten van Ternaten en Tidoor. waaren geligt en na Tidoor ver„ zonden 't welk eenigsints strookt met het berigt van de Ternaats Ministers, waar van mijne boven geciteerde brief gewagt; maar a„ ondertusschen blijft het roov in en stroopen der Papoein nog al aan houden want volgens dittamen der Missive van den Sawaijs Post„ houder zijn op Natilen twee hunner Corre. Corren aangeweest die rijkelijk gerooft volk: op hadden vier gelijke vaartuijgen waaren ook omstreeks. de nieuw Post be„ wagpoette aan Bouros. agterland gezien, volgens schrijvens van denweidl: Lieutenant Ostrouwske sub. dato 30: aug:s passati onder het Conci„ hen pieeren deeses ontfangen, waar by dien officier my alverder bedeeld, dat es gem: Post rondsomme gepalisfadeert en de daar voor geprojecteerde ses. e stucken Canon op dezelve. geplaats waaren dat de wooning voor den Commandant voltooijd was, en de wagt voor de Militairen ook eerst daags zou opgezet worden. Wijders schrijft mij ged:e os„ trouwskij dat die Post wel geleegen is en een goed uytzigt heeft. „ dat mogelijk dog het waat er wat verre moet gehaald worden. een in convemint „ hun wel te remedieeren zal zijn. door het graven van een of meer Pullen. Ik gedrage. wij omtrend het een. en ander aan voorm: brief welke. i9 in Copia deese verseld. met en. beneevens dubbelde afschriften van ven„ de secreete Papieren voor Neederland en nog noeme mij met de uijter„ „ste eerbied (onderstond) Hoog Edele gestringe groot- Agtbaren Heere E„ en wel-Edele gestrenge. Heeren (lager.) Uw Hoog. Edelens. seer oodmoedigen en gehoorsaamen dienaar (was geteekend): I: A: te„ van der voort (:inmargine) Amboina in 't Casteel Nieuw victoriaec„ deesen. 20: 7ber A=o 1774. Ho Oficier Accordeert „ten 73 secreet een finaale besluijt over de verschillen tusschen de predicanten oogmerk deesen belegde vergadering tot Deese bij een komst door den Heer Gouverneur wel voornamentlijk be„ „legd zijnde om als nu Conform het g'arresteerde ter sessie van ult:o august:s Jleeden een finaal besluijt te neemen over de odieuse dissentien tusschen de beijde Predicanten alhier Ericus Iohannes Wiltenaer en Iohannes „proenctie n ecteuer van alede daartoe Deodatus Ludovicus von: Eijnburch zo wierden ten dien eijnde door ldtir papiren hierneevens vermld zijn Ed geproduceert, en vervolgens geleesen 1:e het klagtschrift door d:o von Eynburch in kerken Rade overgeleevert op den 12:e Julij weegens de behandelingen van D:s wittenaar omtrend zijn Eerw: 2:e het schriftelijk andwoord daar teegen door d:s wittenaar gediend en hun Eerw: vergadering op den 2: augusti 3:e het schriftuuwr van doleantie door D:s von Eijnburch aan deese vergadering gedediceert en vermeld by de secreete Resolutie deeser tafel van den 17: der eeven„ gem maand 6 4:e Het schriftuur van andwoord of Replicq van P:l wittenaar op de dole„ „antie van zijn Eerw: Collega 5:e Een addres of vertoog van D:o von Eynburch weegens de door D:l witte„ naar geweigserde overgave der onder zijn Eerw verbleevene. Papieren betrec„ king hebbende tot de zaak in questi E: een seer ampel klagt of verdeediging schrift van D: von Eijnburch op het cht: 2: vermelde schriftuur van d:o wiltenaar; zijnde alle die papieren nog verseld van A: vier onderscheidene van een verschillende van een verschil„ „lend, inhoud bevondene Extracten uijt de kerkelijke Resolutien „dering van Politie, absent de Hoofden van Hila en Saparoua voor demiddag ten Negen uuren verga„ Dingsdag den 7:' September A„o 1773 genoomen No 33
English
35 lb special remarks of the meeting concerning these disputes deemed not well practicable. taken on the 4th and 10th of May of this year regarding the resolution taken by this meeting on the 16th of April prior to excuse Ds. von Eynburch at his request and on condition of learning the Malay language, not only from observing the Wednesday evening turn according to previous examples, but also to have the Catechism materials treated on that day by Ds. Wiltenaar, who, as a consequence of the dispensation, had to observe the same during the learning of the Malay language by his Reverend aforesaid colleague, in accordance with what was decided at this table on the 31st of August 1757. b. Church resolutions of the 2nd of August, containing among other things provisions to settle the differences that have arisen between Ds. Ds. Wiltenaar and van Eynburch and to reconcile them with one another. c. A draft minute of the Reverend Church Council dated the 12th of August, written in Ds. Wittenaar's own hand, in which nothing is found regarding the aforesaid reconciliation, but indeed a communication made to the same that his Reverence would request his dismissal to the Netherlands by the sloops. d. Authentic church resolutions of the 19th of the same month, annexed to a true account of what was transacted, though not recorded by Ds. Wittenaar in the session of the 12th prior. d. Private declaration of the Citizen Captain Kooning, offered under oath, regarding the discourse held by Ds. Wiltenaar with the same concerning the report that Ds. von Eynburch was said to have made in the meeting of their Reverences regarding the acceptance of the said Coning as a member, and that his confession had been defective. e. Autograph note from Ds. Wiltenaar to his colleague Ds. von Eynburch, containing a refusal to surrender the papers demanded by this meeting by resolution of the 17th of August and subsequently, or on the 31st instant, handed over by him to the Lord Governor, consisting, besides the complaint of Ds. von Eynburch mentioned above under Article 1: g. A small note without date, written by his Reverence to Ds. Wiltenaar, sealed in error with a small Company seal, as detailed in the writing mentioned under Article E. And after an attentive resumption of all the aforesaid writings and their annexes regarding these disputes, no less hateful than scandalous to the congregation, so improper for ministers who preach peace and tolerance to others, having been deliberated and taken into consideration that the proverb odium theologicum odium diabolicum is but all too well-founded, one cannot, alas, hope that the disputes will be able to be settled and the aforesaid two ministers reconciled with one another again; and that even if this reconciliation were brought about through the intervention of this meeting, an association between these preachers would not be from the heart but forced, when one reflects how sharply their Reverences attack one another in their writings, and that Ds. Wittenaar accuses his colleague van Eynburch of having sought, among other things, to press the members of the Church Council by all possible wiles on several occasions, both at their homes and in the church meetings, whether by friendly persuasions or by threats, to sign the resolution or declaration drawn up by him and filled with the greatest untruths, so that this above appears verbatim in the writing of Ds. Wiltenaar dedicated to this meeting, accusations which, if existing in truth, in the opinion of the meeting the 7th of September 1773.
Dutch transcription
35 lb bijzonder aanmerkingen der vergade„ „king over deese geschillen niet wel doenelijk g'oordeeld. genoomen op den 4:e en 10: maij deeses Jaars over het bij deese verga„ dering op den 16:e april bevoorens genoomen besluijt om D:o von Eynburch op zijn verzoek en mits het aanleeren der Maleidse „tale niet alleen te excuseeren van de waarneeming der woensdag avonds beurt na voorige evempelen, maar ook om op dien dag door D:os wiltenaar welke als een sequeele van dudispensatie dezelve geduurende de aanleering der Maleidse tale door zijn Eerw: voorn: Collega moest waarneemen te laten verhandelen de Catechiomus stoffen Conform. het g'arresteerde aan deese tafel op den 31. e 6: Kerkelijke Resolutien van den 2: aug:s houdende onder meer om de verschillen tuschen D: D:s wiltenaar, en van Eijnburch ont„ staan bij te leggen en met den anderen te verzoenen C: een klad notul van den Eerev: kerken Raad de dato 12 ' aug: door „aar bij van de voorsz: versoening de eijge hand van D:o wittenaar geschreeven „ niets gevonden word maar wel een Communicatie aan dezelve gedaan dat zijn Eerw: met de Chaloupen zijn verlossing na Nederland zoude verzoeken. d' authentirque kerkelijke Resolutien van den 19:e der meerm maand annex een Egt verhaal van het verhandelde dog de door D: wittenaar niet aangeteekende in de zitting van den 12 bevoorens. d onderhandse verklaring van den Burger Capitain Kooning onder preesentatie van Eede weegens het discours door D: wilte„ naar met den selven gehouden over het Rapport dat D:o von Eijnburch in de vergadering van hun Eerw: zon gedaan heb„ „ben weegens het aanneemin van ged:e Coning tot Lidmaat en dat zijne beleijdenis gebreekig, was geweest eijgenhandig briefje van L.:l wiltenaar aan desselfs Collega D:s von Eijnburch houdende eene Weigering tot overgave van En na eene attente resumtie van alle de voorsz schriftuuren en dies Bilagen over deese niet min hatelijke dan voor de gemeen„ te ergerlijke geschillen zo onbetamelijk aan Leeraaren die ande„ „re de vreede- en verdraagsaamheyd prediken gedelibereert en in Theolopgi¬ aanmerking genoomen zijnde dat het spreekwoord odium dia tol „cum odium diabolicum maar al te gegrond zijnde, men helaas niet verhoopen „ dat de geschillen zullen kunnen by gelegt en de voorsz twee Leeraaren weeder met den anderen versoend worden en dat zo deese ver„ soending door tusschen komst van deese vergadering al wierd te weege aen assomatie tusschen diep adicanten gebragt dezelve niet van herten maar gedwongen zoude weesen als men reflecteert hoe scherp hun Eerw: elkanderen in derzelver- geschriften te keer gaan, en dat D: wittenaar zijn Collega van Eijnburch te laste legt dat zijn Eerw: onder meer de leeden van den kerken Raad door alle moogelijke listen tot verscheide reijsen zo aan hunne woonhuijsen als in de kerke vergaderinge, 't zij doer vriendelijke persuasien, 't zij door drijgementen tot het teekenen van de door hem op gemaakte en met de grootste onwaarheeden op gevulde Resolutie of verklaringe heeft gezogt te dringen, in voegen dit boovenstaande verbotenus voor komt in het schriftuur van D:s willenaar aan deese vergadering gedediceert beschuldigingen die in waarheijd bestaande: na het gevoelen van de vergade„ de door deese vergadering bij besluijt van den 17: augustus op g' eischte en door hem naderhand of op den 31:e Courant aan den Heer Gouverneur ter hand gestelde Papieren bestaande behalven het klagtschrift van D:o von Eynburch hier booven Art: 1: ge„ mentioneert 9: een klein Cantabelletje fine dato, door zijn Eerw: aan D:s wiltenaar geschreeven een abusive, met een klein Comp Cachetje vergezegeld gelijk omstandig bij het schriftuur vermeld onder Art: E: gemonteerd de ring aug:s 1757: word den 7=e September 1773: e
English
37 19 The 7th of September 1773. A certain accusation of Dominus Wiltenaer to the charge of his colleague made untrue by the testimony of the council. Accused before the Lord Governor of making maps and naming the Company's posts. Regarding the arrogance of Dominus Wiltenaer to confirm with an oath. Since matters could not be passed over without resentment, it was approved and understood, in order to obtain certain information in that regard, to have the elders Hengeveld and Swenne, alongside the deacons Haga and Bruijns, who had already been appointed for that purpose by the Lord Governor, enter the meeting and interrogate them closely regarding that accusation. Accordingly, after they were summoned and after it was read to them from the writing of the aforementioned Wiltenaer, stated under Article 4 on the second page, that they had allowed themselves to be urged on several occasions, both at their homes and in the church meetings, by all possible ruses, either by friendly persuasions or by threats, into signing the resolution or declaration drafted by Dominus von Lijnburch and filled with the greatest untruths, the elder Hengeveld requested on behalf of all of them that this resolution might be read to them. This being granted by the Lord Governor, and the signed church resolution of the 19th of August having been handed over for that purpose by His Honour to the secretary and also presented to them, they unanimously declared that resolution to be authentic and the contents thereof to be in accordance with the truth, and also that the signing of the same had not been forced by Dominus von Eynburch, and also that His Reverence had not visited their homes with that purpose or with that resolution. Furthermore, the Lord Governor testified in all conscience to be able and obliged to declare regarding the statement presented by Dominus von Eijnburch in His Reverence's letter of grievance to the church council, namely that his colleague Wiltenaer had accused him before His Honour of occupying himself with making maps and naming Company posts—although this latter point was passed over in silence by Dominus Wiltenaer in his written response, but is nevertheless not denied therein—that it is true, and that this occurred on the occasion when he came to speak to His Honour in the beginning of the past month of May, when the Lord Governor had barely recovered from His Honour's illness, concerning the decision taken at this table on the 16th of April last regarding the observance of the Wednesday evening service, as previously stated, until such time as Dominus von Eynburch should have learned the Malay language, as well as concerning the handling of the Catechism materials; that the Lord Governor answered the aforementioned malicious accusation that there were already so many works published on the situation of most places and their fortifications that Dominus von Eynburch, with his hobby, could cause no further harm to the Honourable Company, with the intention, however, to speak to His Reverence about it, as His Honour further testified to have done, and to have found Dominus von Eijnburch very shocked for good reason, so that His Reverence asked the Lord Governor if he was considered a spy, and at the same time requested to know who had accused him of this, which His Honour then told him; while the Lord Governor, furthermore upon the oath taken by His Honour and which His Honour is prepared to take again if required, declared that the above had not only occurred in substance as stated, but also that Dominus Wiltenaer, with great arrogance, dared to say to His Honour's face that he would oppose the aforementioned decision, and that the Lord Governor expressed further grief over the arrogance against His Honour and a certain decision of the 16th of April.
Dutch transcription
37 19 den 7: September: 1773. zeekere beschuldiging van d=s Wiltenaer ten lasten van zijn Collega door het getuijge raads onwaar gemaakt bij den heer Gouverneur beschil „digt dat kaarten maakt in 'sComp:s posten opnoem „gantie van P:s Wiltenaar omtrend aan met erde te bevestigen „ring niet ongeressentieert zouden kunnen worden gepasseert zo is om daar omtrend zeekere informatie te erlangen goed gevenden en verstaan de ouderlingen Hengeveld en swenne neevens de Diaco„ nen Haga en Bruijns ten dien eijnde door Een Heer Gouver„ „nis van hoor zeeden des kooken, neur reeds. g'appoincteert in de vergadering te laaten koomen en dezelve over die accusatie nauwkeurig te ondervragen, invoegen dezelve binnen gescheld en aan hun uijt het schreftuur van d:o wille„ „naar vermeld onder Art:o 4: de tweede bladzijde voorgehouden zijnde dat zij zig door alle moogelijke listen tot verscheidene reijsen zo aan hunne woonhuijsen als in de kerk vergaderingen 't zij door vriendelijke persuasien 't zij door dreigementen tot het teekenen van de door D: von Lijnburch op gemaakte en met de grootste onwaarheeden opgevulde Resolutie of verklaringe door zijn Eerw: zouden hebben laaten dringen verzogt den onderling Hengeveld uit aller naam dat hun die Resolutie mogt voorgelee„ „sen worden, het welk door den Heer Gouverneur toegestaan en de getee„ „kende zerkelijke Resolutie van den 19:e Augustus ten dien eijnde door zijn Ed:s aan den secretaris overgegeeven mitdsg:s hun voorgehon„ den zijnde verklaarde zy eenpaariglyk die Resolutie voor egt en het daar in verhandelde met de waarheijd over een komnstig mitg dat het teekenen van dezelve door d:o van Eynburch niet gedwongen ook dat zijn te zijn Eerw: met dat oogmerk of met die Resol: aan hunne huijsen niet geweest is. Voorts betuigde den Heer Gouverneur in gemoede te en te moeten D:os van Einburgh door zijn Collige kunnen „ verklaaren dat het geposeerde door D:o von Eijnburch bij zijn Eerw: schriftuur van doleantie aan den kerken raad gepresenteerd namentlijk dat zijn Collega willenaer hem by zijn Ed:e beschuldigt heeft dat zig ophield met kaarten te maaken en Comps Posten opte„ noemen hoe wel dit laalste nogtans door D:l wiltenaer in zijn schrif„ tuur van andwoord stitswijgende voor bij gegaan, maar daar bij eevenwel met ontkend word in waarheijd bestaat en dat zulx geschied is bij geleegendheid dat hij in het begin van de maand maij pass: ten den Heer Gouverneur nog qualijk van zijn Edt ziekte henstell was gen zijn Eet quam spreeken over het op den 16 April Jleeden aan deese tafel genoomen besluijt over de waarneeming der wainsdag avond beuint:s gvelijk voorsegt zo lange tot dat d:'t Von Eynburch de maleidse tale zou aangeleert hebben als meede weegens het ver„ handelen der Catechismus stoffen dat den Heer Gouverneur op voorsz quaadaartige betigtiging g'andwoord heeft dat er bereeds zo veele werken over de situatie der meeste plaatsen en haare sterfh: in 't ligt waaren dat d:o von Eynburch met sijne liefhebberij de E Comp geen verder nadeel kon toebrengen met het voorneemen nogtans om zijn derw: daar over te onderhouden, gelijk zijn Ed.:e ook i verder betuigde gedaan en D:s von Eijnburch diesweegen met rieden seer ontset gevonden te hebben, in voergen zijn Eerw: aan de Heer Gouverneur vroeg of men hem dan voor een Spion aan¬ „zag en teffens verzogt om te moogen weeten wie hem daar meede den Heer Gouverneur bed zix betigte het welk zijn Eot hem daar opgezegt heeft; Terwijl den Heer Gouverneur alverder op den Eed door zijn Ed:e gedaan en v die zijn Ed=e des gerequireert werdende bireijd is daar voor als nog te doen verklaarde, dit bevenstaande niet alleen in substantie zo„ maar danig voorgevallen te zijn, „ ok dat D:o wittinaar met een groote en doloort verders over de aroo arrogantie wetm zijn Ed:e in het aangezigt. dorst zeggen dat hij zig zijn Ed: en zeeker besluijt van teegens het bovengem: besluijt zou opponeeren en dat den Heer Gou„ „tuur „verneur den 16. April
English
39 the 7th September 1773. The request for his relief to their High Excellencies Further remark concerning the reverend Wittenaar Further proof that this teacher burdened himself with untruths in his defense The Governor could simply send him away with cancelled wages, to which the Governor merely answered not to say, Sir, you go too far; that Dominus Wittenaer, having made a request at the beginning of the past month of August at the ordinary morning report to be allowed to dispatch a petition to their High Excellencies, as well as his disinclination regarding the matter, to obtain his dismissal to the Netherlands, and this, after some discussion regarding the fact that his Reverence's term of engagement was only due to expire in the year 1775, having been granted by the Governor, it occurred to his Honour with nothing but the utmost astonishment not only that Dominus Wittenaar denies ever having made such a request, but was even more taken aback when his Reverence last Friday presented a petition to the Governor wherein he requests his transfer to India's capital and not to the fatherland, in order thereby, if possible, to overthrow and bring everyone to the belief that that which appears in the church resolution of the 19th August concerning the accounting for his rebellious conduct in the fatherland is contrary to the truth, and consequently also his own handwritten rough minute of the 12th before, according to which Dominus Wittenaer also gave communication to the church assembly of his intention to request his transfer to the fatherland by the sloops. The wrong conduct Finally, the Governor added hereto that, in order not to bring up everything, the resolution of this table of the 7th February 1772 clearly demonstrates how Dominus Wittenaer, from the beginning of his arrival in this province, has already sought to thwart the orders of his lawful government, which, his Honour declared, along with many other instances of wrong conduct and provocations of that teacher, had been overlooked and therefore not the least mention had been made thereof in the Company's letters to their High Excellencies, but on the contrary, that the aforementioned Dominus Wittenaer had still been recommended to their High Excellencies in the most favorable manner by missive of the 24th September 1771, in order thereby as much as possible to take away the ill suspicion regarding his person and his all too well-known rebellious conduct in Ternate. Furthermore, upon the question put by the Governor to the Secunde de Villeneuve, his Honour declared that Dominus Wittenaar had delivered such a message to his colleague Dominus von Eynburch as is mentioned in the paper of the latter Reverence, namely that he would come home when it suited him, etc., so that the distortion of that message in his Reverence's writing likewise, as with most of his objections, runs contrary to the truth. The junior merchant Cruijpenning further testified, regarding what was posited by the preacher Wittenaer in his Reverence's writing that the offering of a chair in church assembly is customary in Batavia and elsewhere, that he as a member of this assembly was not given a chair upon his admission as a member, and the junior merchant Treno testified that, having sat so long in the church council as an elder, he had never seen a chair offered to anyone, not even to respectable women; the junior merchant Cruijpenning further remarking, concerning what was set down in the writing of Dominus Wittenaer that the church council was certainly free to have church visits conducted without prior knowledge of the government, that the visits conducted by Dominus von Eynburch at Waroeko [illegible] not
Dutch transcription
39 den 7:' September 1773. het verzoek zijner verlossing aan hun Hoog Ed:s verdere aanmerking over van den predicant Wittenaar nader bewijs dat dien Leer„ „aar, in zin verandwoording zig met onwaarheiden beheept „verneur hem maar met afgeschreeven gagie kon op zenden, het geen den Heer Gouverneur alleen b'andwoorde niet te zeggen Mijn Heer gij gaat te ver dat D:s wittenaer in het begin der Jongst verweekene maand Augustus op het ordinaire morgen Rapport verzoek gedaan hebbende om een Request aan hun Hoog Edelens mitsg:s zijn mislijeting omtrend te moogen laaten afgaan ter erlanging zijner demissie na Needer„ „land en zulx na eenige reedewisseling ter zake zijn Eerw: verbinden tijd eerst in Ao 175: staat te expireeren door den Heer Gouverneur g'ac„ „cordeert zijnde, zijn Ed: niet dan met de uijterste bevreemding is te vooren gekoomen niet alleen. dat D:s wiltenaar negeert ooijt een diergelijk verzoek gedaan te hebben, maar nog meer verzet stond wan„ „neer zijn Eerw: op J:o Leeden vrijdag den Heer Gouverneur een Request aan bood waar bij verzoekt om zijne verlossing na Indias Hoofd „plaats en niet na het vaderland, om daar door waare het mogelijk om verre te werpen en een ieder in het gelooft te brengen, dat het geen over: het verandwoorden van zijn opvoerig gedrag in het vaderland bij de kerkelijke Resol van den 19:e Augusti voorkomt teegens de waarheijd streijd en Consequentelijk ook zijne eijgen handige Klad Notul van den 12:' bevoorens volgens de welke D:s wilte„ „naer aan de kerke vergadering ook Communicatie heeft gegeeven van zijne voorneemen om met de Chaloupen zijn verlossing na het vaderland te verzoeken de verkeerde handelwijsen eijndelijk voegde den Heer Gouverneur hier nog bij dat om niet alles op te haalen de Resolutie deeser Tafel van den 7:e februarij 1772: duijdelijk aantoond hoe d:s willenaer. van den beginne zijner komst in deese Provintie algetragt heeft de ordres van zijne wettige overig„ „heid te travenseeren, het geen zijn Ed:s betuigde, met meer andere verkeerde handelwyse en tergingen van dien Leenaar over het hoofd gezien en diesweegen bij 's Comp:s brieven aan hun Hoog Edelens geen de minste mentie gemaakt maar inteegendeel, meerm: D:s willenaer bij missive van den 24:e 7ber 1711: aan Hoog dezelve nog op het favona„ belste aangeschreeven te hebben ten eijnde daar door zo veel moogelijk weg te neemen het quaad vermoeden weegens zijn Perzoon en maar al te wel bekend oproerig gedrag in Ternaten Alverderis op de door den Heer Gouverneur aan den secunde de villeneuve gedane vrage, door zijn E: verklaart dat D:o wittenaar aan zijn Collega D:s von Eynburch eeven zodanigen boodschap heeft laten doen als bi 't papier van laatstgem: zijn Eerw vermeld staat „namentlijk dat hij zou thuijs koomen als't hem geleegen quam enz invoegen de verdraeijinge van die boorschap bij zijn Eerw schriftuur al„ meede eeven als zijne meeste teegenwerpingen teegens de waarheijd aanloopt Nog betuigde den onderkoopman Cruijpenning op het geposeerde door P:s wittenaer bij zijn Eerw: schriftuur dat het presenteeren van een stoel in Kerke vergaderinge op Batavia en elders gebruikelijk is dat hij als lid van deese vergaderinge bij het aanneemen tot Lid„ maat geen stoel gehad heeft en den onderkoopman Treno dat zo „lange in den kerken raad als ouderling giezeeten nooijt gezien heeft dat aan iemand selfs niet aan fatsoonelijke vrouwen een stoel aangebooden is merkende den onderkoopman Cruijpenning alverder op het ter needer gestelde bij het schriftuur van d:s wiltenaar dat het den kerken Raad wet vrij staat buijten voorkennis van de Regeering kerkelijke visites te laaten doen. aan dat de visites door D:l von Eynburch op Waroeko gedaan „heid niet
English
the 7th of September 1773: did not take place without prior knowledge, but that he requested a minister on behalf of the Regents from the Governor for the baptism of more than one hundred and thirty children, so that an Extract of the Church Council on that visit has also come in, as can be seen in the Resolutions of this table of the 6th of August. Subsequently, having proceeded to the disposition of the aforementioned hateful papers and the matters occurring therein, it was approved and understood, in the first place, with regard to the abovementioned Extract of Church Resolutions of the 4th and 10th of May and the request made therein, to note that this Assembly shall reserve for itself the right and pre-eminence, never yet disputed, to make all such arrangements and take such decisions as required, as they judge beneficial and necessary for the welfare of Religion and the benefit of the congregation. 2nd: To admonish both reverends, Dominus Wittenaar and Dominus von Eynburch, in the most careful manner, regarding the oft-cited odious and, for teachers who preach peace and tolerance to others, unbecoming differences, not to make any further commotion either inside or outside the church assemblies, much less to express themselves in any way on the pulpit in their sermons about this, or to make known anything whatsoever of it, through which any further disedification might be brought upon the congregation. 3rd: To order and command their Reverences that every other month, according to the customary practice, they shall alternately take turns assuming the respective roles of president and scribe, without the one who is not presiding being permitted to meddle in whatever occurs in that month and depends on the department or disposition of the president, nor in the signing of the wage rolls of the lay and school masters, or baptismal certificates and the like; whilst on the other hand: 4th: The one who holds the presidency shall not be permitted to refuse the signing of the aforementioned papers, as Dominus Wiltenaer, being currently president, did at the beginning of this month with regard to four baptismal certificates, provided there are no lawful reasons against it, according to the complaints made about this to the Governor by the quartermaster of the sloop De Batavier, Isaac Jansz. 5th: To recommend most earnestly to both reverends, Dominus Wiltenaar and Dominus von Eijnburch, that they shall carefully avoid whatever could give the very least cause for new altercations, so that the Governor is not further troubled with hateful writings, and finally; 6th: To send all the papers relating to the aforementioned dissentions in original to Batavia, with the decisions taken thereupon by this Assembly, to the revered disposal of their High Nobilities, to whom it was also resolved to give respectful notice of this troublesome history in a separate letter, Captain van den Brink being of the opinion that peace should still be effected and the disputes settled, while Dominus Wittenaer ought to give due satisfaction to the Governor, which latter point the Governor declared he would leave to their High Nobilities. Thus done and resolved at Amboina in the Castle Nieuw Victoria, date as above. Signed: J. A. van der Voort, J. A. de Villeneuve.
Dutch transcription
41 den 7:e September 1773: hatelike zaaken zig behouden alle sodanige schik„ kingen als tot welstand van den Goddbreuft krnnen strecken predicanten om zig over deese verschillen in ruest te houden en Om de anderen maand de beurte van padses en schriba waar te neemen etc=a den Brink na Batavia te senden ter di „positien van hun Hoog Ed. s ook alles wat nieuwe brouille„ te vermijden— niet sonder voorkennis geschied, maar dat hij den Heer Gouverneur uijt naam van de Regenten verzogt heeft om een Predikant tot het doopen van meer dan hondert dertig kinderen invoegen van die visite dan ook een Korkelijke Extract is binnen gekoomen gelijk gezien kan worden by de Resolutien deeser tafel van den 6: augustus genoomen besluijten over deese Vervolgens over de voorsz hatelijke Papieren en de zaken, daar bij voor„ koomende ter dispositie getreeden zijnde, is goed gevonden en verstaen in de eerste plaats op de boovengen: Extract Kerkelijke Resolutien van den en dat deese Vergadering zal aan,„ 4: en 10: Maij en het daar bij gedaan verzoek aan te merken dat deese vergadering aan haar zal blijven voor te houden het aan de zeler nog nimmer betwist regt priemintie om des vereijscht wordende alle zulke schickingen te maken en besluijten te neemen als zy tot wel zijn van den Godtsdienst en ten mitte der gemeente Caldienstig en nood„ sakelijk oordeelen recommandatie aan de beijde 2:' D: D:s wittenaar en von Eynbuch op het aller soigneuste te vermanen over de veel geciteerde odieuse en aangeene Leeraaren die aan anderen de vreede en de verdraagsaamheyd prediken betamende verschillen 't zij in of buijten de kerke vergaderingen verder eenige beweeging te maken veel min zig op den Predikstoel in hunne Leerreedenen daar over eenig „sints uijt te laten of iets hoe genaamt daar van te kennen te geeven, waar voor eenige verdere ontsligting aan de gemeente zoude kunnen toe gebragt worden 3:e hun Eerw: te gelasten en te beveelen dat zij om de andere maand volgens E het g'useerde gebruik de respective beuirten van Presis en scriba beur„ „telings zullen moeten waarneemen sonder dat die geen Praens is zig zal moogen moeijen met het geen in die maand voorvald en van het„ de partement of de beschicking van den Praseo afhangt ook niet met het teekenen der gagie Rollen van de Leen en Schoolmeesters, dan wel doopbriefjes en, wat diergelijke meer zij: Terwijl aan de andere zijde of. 4:e de geene die het praeside bekleed niet zal vermoogen te weigeren het teekenen der voorsz Papieren zo als D:s wiltenaer tans prasis zijnde in het begin deeser maand gedaan heeft, ten aanzien ver soopbriefjes (wel verstaande als daar teegens geene wettige reedenen zijn, volgens de klagten daar over aan den Heer Gouverneur gedaan door den quartiermeester van de Chaloup de Batavier Isaac Jansz: vier zoude kunnen verwekken E: beijde D: D:s wiltenaar en von Eijnburch op het allereenstigste recom„ mandeeren dat zij sorgvuldig zullen hebben te vermijden het geen eenige de aller minste aanleijding zoude kunnen geeven tot nieuwe broullerijen op dat den Heer Gouverneur niet verder vermoegelykt word met hatelyk geschriften, en eyndelijk alle de popieren in originali of 6: alle de Papieren tot de voorsz dissentien relatie hebbende in Originali na Batavia te zenden met de besluijt daar op by deese vergadering genoomen ter gevenereerde dispositie van hun Hoog Edelens aan wien nog beslooten wierd van dit annucant historiaal bij een advis van den Capitain van apart briefje eerbiedig kennisse te geeven zijnde Capitain van den Brink van advis dat de vreede als nog moest bewerkt en de geschillen bij ge„ „behoorlijk ligt midsg„s d:s wittenaer aan den Heer Gouverneur „ Satisfactie gegeeven worden; welk laatste den Heer Gouverneur verklaarde aan welm hun Hoog Edelens over telaten Aldus Gedaan en Geresolveert te Amboina in 't Casteel Nieuw victoria dato voorschreeven /:was geteekend / I: A: van der voort I: A: de villeneuve. het H: is