Inventory 3418
Japan · 615 pages · 359 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
21: 190 Praiseworthy qualities of the goegoegoe Oenoe van de Walle proposes measures to revive the trade [illegible] on behalf of Their High Nobilities. Furthermore, the Resident reports that Mono Arfa, having been reproached regarding his greed and poor treatment, had sought to attest his innocence and sincerity with solemn oaths, but had at the same time indicated that he would rather lay down his kingship than be held suspected of malversations in the gold trade. Regarding this threat, van de Walle remarks that if Mono Arfa continued to insist on his discharge, it ought to be granted without hesitation, without, however, conferring the royal dignity in such a case upon his son, the Marsaoli Amboehinga, by reason of his widely known malicious disposition. On the other hand, the goegoegoe kietjilie Oenoe, on account of his praiseworthy qualities and distinguished lineage, is judged by van de Walle to be the most suitable and best to succeed Mono Arfa as king. While he (van de Walle) in addition proposes some measures which, in his opinion, ought to be introduced for the redress of the decayed gold trade, in the manner as can be seen more broadly from the contents of the missive. All of which proposals were indeed deemed very necessary and serviceable toward achieving this objective, but since the writer himself, in the conclusion of the letter, is of the opinion that before the proposed measures were put into effect, it would be best for now to observe the matter for some time to see whether King Mono Arfa, upon the Resident's exhortations, might come to repentance and abandon his covetousness, it was therefore approved to instruct the aforementioned van de Walle, as well as his replacement Mol, to let the matter rest for now with the admonitions already given, and to await what dispositions Their High Nobilities might be pleased to make upon his representations. While at the same time it was resolved by the Governor to submit what is necessary to Their High Nobilities regarding the contents of this missive by secret rescript, and to make known to them the necessity of bringing Mono Arfa back to his duty, either amicably by written admonitions or by sharper measures. To which end the Council also resolved to admonish him by missive in general terms, without, however, indicating thus far that his bad conduct was known to us, wherefore he would only particularly be urged and requested to indemnify the former Resident Witewaal for the sum of 2000: rd=s, which by mistake, through ignorance of the new calculation, had been undercharged by him on the linens that were successively delivered as payment to Mono Arfa. At the bottom stood: Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange on the date written above. Was signed: P: I: Valckenaer, J: F: Wedel, J: G: van Raesveld, G: C: Meurs, G: W: V: Renesse, Fredk Hendk: Beijnon, N: D: Mol, and [illegible] Wednesday the 14: August 1773
Dutch transcription
21: 190 Loffelijke hoedanigheeden van den goegoegoe Oenoe van de walle prop middelen om den del weder te doen opde oe ng miet raaddaan bij n mt van at nevens gemeld meden„ Hunne Hoog Edelheeden wegen Verder melt de Resident dat Mono Arfa over zijn inhaligheid en slegte behandeling zijnde onderhouden, zijne onschult en opregtheit met diere Eeden hadde tragten te betuijgen, dog teffens te kennen hadde gegeven dat hij zijn koninglijk liever wilde nederleggen, als van mal„ „versaties in den Goudhandel verdagt gehouden te wer„ „den omtrent welk dreigement van de walle aanmerkt dat zoo Mono Arfa op zijn ontslag bleef aandringen, daar in zonder haesitatie bewilligt behoorde te werden, zonder egter de koninglijke waardigheit in zoo een geval aan desselfs zoon den Marsaoli Amboehinga op te dragen, uit reden van desselfs alom bekende quaad„ „aardige inborst, werdende daar en tegen den goegoegoe kietjilie Oenoe, wegens zijne loffelijke hoedanigheeden, en aansienlijk geslagt door van de walle als de dienstig „ste en beste geoordeelt om Mono Arfa als koning op te volgen nTerwijl hij ( van de Walle ( daar en boven eenige mid¬ „delen voorslaat, die zijns bedunkens, tot redres van den vervallen Goudhaudel ingevoert dienden te werden, in maniere als breeder bij den inhoud der missive is te zien. Alle welke voorslaagen wel zeer nodig en dienstig ter bereiking van dit oogmerk werden geoordeelt, dog vermits de schrijver zelfs in't slot des briefs van ge„ voelen is dat voor en al eer de voorgeslagene middelen in't werk wierden gestelt, het best zoude zijn de zaak nog voor eerst een tijd lang in te zien, om te ontwaren ofde koning Mono Arfa op des residents adhortatien, tot inkeer mogt komen, en zijne schraapzugt nalaten, zoo is goed gevonden meer„ „melden van de Walle, zoo wel als desselfs ver„ „vanger Mol te gelasten om het nu nog voor eerst maar bij des gedaane vermaningen te laten berusten, en aftewagten wat dispositien Haar Hoog Edelheedens op zijn vertoogen zouden gelieven te nelmen, Terwijl teffens door den Heer Gouver„ „neur wierd gearresteert om Haar Hoog Edelhee„ nodige oordeze missive het den over den inhoud dezer Missive, bij secreete res„ criptie het nodige voortedragen, en Hoogst dezelve de noodzakelijkheid te kennen te geven om Mono Aafa„ het zij in het vriendelijke, door schriftelijke ver„ „maningen, dan wel door scherpere middelen, weder tot zijn pligt te doen keeren. waar toe de Raad meede voor„ „nam denzelven per missive in generaale bewoordin„ „gen te zullen vermaanen, zonder egter tot nog toe te kennen te geven dat zijn quade gangen ons bekent waeren, weshalven hij eenelijk in het bijzonder zoude aangespoort en verzogt werden om den afgegaanen wotewaal schaadeloos te stellen Resident Witewaal schadeloos te stellen over de som„ „ma van 2000: rd=s die per abuisen uit onkunde van de nieuwe bereekening door dezelven te min waren bereekent op de Lijwaaten die successive voor betaling aan Mono Arfa waren afgegeven. /:onderstont:/ Aldus Gedaan en Geresolveert tot Ternaten in't Casteel Orange dato voorschreeven /:was geteekent:/ P: I: Valckenaer, J: F: Wedel; J: G: van Raesveld, G: C: Meurs, G: W: V: Renesse Fred„k Hendk: Beijnon N: D: Mol, en Woensdag Ge den 14: Augustus 1773 :
English
22 27 193 96 Present the 25th of August 1774 The Honorable Lord Governor and Director of the Moluccas, Paulus Jacob Valckenaer, Johan Fredrik Wedel, Godfried Carel Meurs, the junior merchant and paymaster of the elders Gerardus Willem van Renesse, the junior merchant and resident of Gorontalo Nicolaas Dionijsius Mol, and the junior merchant and secretary Fredrik Hendrik Beijnon, Absent the Merchant and Fiscal Johan Georg van Raesveld, being indisposed, the Honorable and Valiant Captain-Military and Head Administrator. The members having assembled and the prayer having been performed, the Lord Governor began the conversation by stating how Their High Noble Excellencies had given him to understand by secret letter of the 29th of January that the establishment of the English on the Island of Blanbangan appeared very alarming to Them, and that they would therefore gladly see the execution of this intention thwarted, or at least rendered difficult; for which purpose said High Rulers thought that the dispatch of a vessel with one or two capable native commissioners would not be an unserviceable or objectionable means. Wednesday the 25th of August 1773 in the morning at nine o'clock, meeting of the Council of Policy. After His Honor had further made known that he also was of the opinion that the dispatch of capable commissioners and their negotiations with the Emperor of Xullok would be the best and readiest means to check this establishment, which was judged the most prompt and capable method, the Council members concurred with the Governor's sentiment, after having previously examined and considered everything that needed to be observed for the promotion of the interests of our Lords and Masters. And although one would indeed have to conclude from the account of the Hullok emissary Amaloel Alam Mahomet, who recently appeared here and whose statement is inserted in the secret Resolution of the 12th of July, as if the English might have departed from the Island of Blanbangan, the members were nevertheless of the opinion that one could not place firm trust in this saying of a native, and decided, notwithstanding this, to have the pantjallang Ternaten, projected for Xullok as a very well-suited vessel, equipped with the greatest haste and victualed for four months, in order to be able to undertake the voyage to Cullok in the coming month of September. And since one could not think of any capable native commissioners here for the Cullok mission, it was resolved upon the Governor's proposition to appoint as commissioners for that expedition the junior merchant and translator Hemmekam, together with the second mate Leendert van der Staal, commander on the aforementioned pantjallang, since the former is skilled in languages and experienced in native customs and both were the most capable and vigilant persons whom one could employ for such a mission. Furthermore, the Lord Governor notified the other members that, in order to save time, he had already prepared an Instruction for the appointed commissioners, whose instruction has already been prepared, in which he had among other points instructed them to cause, if possible, the friendship between the Honorable Company and the Cullok nation to increase, and if there were an opportunity, to enter into an exclusive treaty of friendship and commerce with the Emperor; as was made more fully apparent to the members upon the reading of this Instruction, whose content was completely approved by them, as well as the drafted letter for the Emperor of Xullok, with a letter for the Emperor of Hullok, both of which papers the Governor took upon himself to present to Their High Noble Excellencies with the vessel of the Moorish resident Sche Oemar, which lies ready to sail; and on that occasion to give Them also a detailed communication of the plan of this Cullok mission. While it was also resolved to offer, subject to approval and in the name of our High Rulers, a gift to the Emperor of Xullok for the confirmation of mutual friendship, consisting of the following goods, namely: 6 pounds of spices of various sorts 4 ells of red cloth 4 pieces of striped Coast chelasses and 3 pieces of fine bleached Guinees. Resolution to offer the said monarch the adjacent items as a gift. Goods to be given along with the commissioners in order to barter them for other products. There shall be issued to the commissioners, for their further accounting: 20 pieces of large Surat quilted cotton blankets 1500 pounds of thin bar iron 20 pieces of fine bleached Coast Guinees 40 pieces of Salempoeris 40 pieces of fine narrow Betthilles. In order to barter these sorts of goods, which are reasonably in demand there, if possible, for wax and mother-of-pearl shells; this quantity being judged large enough to make a trial whether the bartering of merchandise with the frequently mentioned Xullok nation will succeed; for one was unanimously of the opinion that the commissioners ought not to apply themselves much to trade on this voyage, since a careful investigation into the condition of the English establishment on Blanbangan, as well as the offer of alliance with the Cullokers, was the principal intention of their departure, as this has been very clearly recommended to them in the Instruction. Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange on the date written above, was signed: Paulus Jacob Valckenaer, Johan Fredrik Wedel, Godfried Carel Meurs, Gerardus Willem van Renesse, Nicolaas Dionijsius Mol, and Fredrik Hendrik Beijnon. August 1773 Saturday
Dutch transcription
22:. .. 27 193 96 Present den 25: Augustus 1774: Den wel Edelen Agtbaren Heer Gouverneur en Directeur der Moluccos „ onderkoopman en Hommissiranten bemaal tot wier Instructie reeds vervaardigt is „jecteert naar Xullok. van daar zijn opgebroken. „ste wierd geoordeelt. Paulus Iacob Valckenaer, Johan Fredrik Wedel, mP G Goafried Carel Meurs, den endertie soldij der ouden Gerardus Willem van Renesse, „ _o en Gorontaals resident Nicolaas Dionijsius Mol, en „ _o en secretaris Fredrik Hendrik Beijnon, Dempto „ Koopman en Fiscaal Johan Georg van Raesveld mits in dispositie den E: manh: Capitain Militair Hoofd administrateur De Leden bij een gekomen, en 't gebed verrigt zijnde begon de Heer Gouverneur het gesprek met te zeggen hoe Haar Hoog Edelheeden hem bij secreete brief van den 29: Januarij te verstaan hadden gegeven, dat het etablissement der Engel„ se e deg tegenie an schien op het Eiland Blanbangan Hoogst dezelve zeer na„ „denkelijk voorquam, en daarom gaarne zouden zien dat de uitvoering van dit voornemen verijdelt, of ten minsten bezwaarlijk wierde gemaakt: waar toe gemelde Hooge gebieders dagten dat de afzending van een vaartuig met een â twee bequame inlandse commissianten, geen ondienstig of verwerpelijk mid„ „del zoude zijn. Woensdag den 25: Augus„ tus 1773: 'smorgens ten negen uuren ver„ „gadering van Politie Na dat zijn wel Ed: wijders te kennen hadde gegeven hoe hij meede 't geen als het gereedste en bequaam, van gedagten was dat de afzending van bequame commissianten en derzelver negotiaties bij den Keiser van Xullok, de beste en gereedste middelen zouden zijn, om dit etablissement te staem„ „men, traden de Raadsleden mede in des Gouverneurs gevoelen, na bevoorens alles te hebben onderzogt en overwogen, wat tot be„ „vordering van de belangen onzer Heeren en Meesters in agt genomen diende te werden. En hoewel men uit het Relaas van den jongst alhier ver„ vermoeden dat de Engelschen „ scheenen Hulloksen sendeling Amaloel Alam Mahomet, dat ter secreete Resolutie van den 12: Julij is geinsereert, wel zoude moeten besluiten als of de Engelschen van het Eiland Blanbangan souden zijn opgebroken, waren de Leden egter van sentiment dat men op dit gezegde van een inlander geen vast vertrouwen konde stellen, en beslooten dit niet tegen De pantjallang Ternaten gepao„ staande, om de Pantjalling Ternaten, als een zeer bebeild vaartuig ten spoedigsten toe te laten rusten, en voor viermaanden te victualieeren, om in de aanstaande maand september de reise naar Cullok te kunnen aanneemen: En dewijl men hier geene bequaame inlandse Commissianten voor de Cullokse Commissie wist uit te denken, wierd op des gouverneurs propositie gear„ „resteert, om als commissianten tot dien togt te benoemen den onderkoopman en Translateur Hemmekam, benevens den on„ „derstuurman Leendert van der Staal, gezaghebber op bovengemelde Pantjallang, aangezien de eerste taalkun„ „dig en ervaren in inlandse gewoontens en beide bequaam„ „ste en vigolantste persoonen waren die men tot dusdanigen commissie konde emplojeeren. Voorts verwittigde de Heer Gouverneur aan de verdere Leeden, dat hij om tijd te winnen reets eene Instructie voor de benoemde Na Commissianten 24: 25 195 97 den 25: Hullok. Besluit om die vorst het ne„ „vensgemelde tot een geschenk aan te bieden. goederen aan de commissian„ „ten mede te geven om daar voor andere producten in te ruilen. commissianten in gereedheit hadde gebragt, waar bij hen onder anderen poincten hadde gedemandeert om, des doenlijk, de vriend„ „schap tusschen de E: Compagnie ende Cullokse natie te doen toe„ „nemen, en zoo er gelegentheid toe was een Exclusief tractaat van Vriendschap en commercie met den keizer aan te gaan: gelijk de Leeden omstandiger quam te blijken bij de lecture dezer Instructie, welkers inhoud volkomen door hen wierd met een brief voor den koizer van geapprobeert; zoo wel als des geconcipieerde brieff voor den Xulloksen Keizer, welke beide papieren de Gouverneur op zig nam Hun Hoog Edelheeden met het zeilree leggend vaartuig van den Moors inwoonder sche Oemar aan„ „tebieden; en Hoogst dezelve bij die gelegentheid meede eene omstandige communicatie te geven van den aanleg dezer Cullokse bezending. Terwijl nog beslooten wierd om op approbatie, en uit naam van onze Hooge gebieders aan den keizer van Xullok tot bevestiging der wederzijdse vriendschap een geschenk aan te bieden van de volgende goederen als. 6: ponden specerijen in zoort 4: Ellen rood laken 4: pees Chelassen geruite Cust en 3: _o Guinees fijn gebleekte zullende de Commissianten, tot hunne nadere verantwoording werden afgegeven 20: pees Deekens gecattoeneerde groote zourats. 1500: ponden dun staaf ijzer - 20: pees Guinees fijn gebleekt Cust 40: _o Salempoeris „ _o „ 40: _o Betthilles fijne smalle. Om door deze zoorten van goederen die daar rede„ lijk getrokken zijn, des doenlijk, was en Paarle„ „moer schulpen in te ruilen: werdende deze /:onderstont:/ Aldus Gedaan ende Geresolveert tot Ternaten in 't Casteel Orange dato Voorschreven, /was Getekent:/ Paulus Jacob Valckenaer, Johan Fredrik Wedel, Godfried Carel Meurs, Gerardus Willem van Renesse Nicolaas Dionijsius Mol en Fredrik Hendrik Beijnon quantiteit groot genoeg geoordeelt om een proef te nemen of de trocque van handelwaaren met meermelde xullokse natie zoude willen geluk„ „ken; want men was eenpariglijk van gevoelen dat de Commissianten zig voor deze reis niet veel op Negotieeren behoorden toete leggen, vermits een naauwkeurig onderzoek na den toestant van het Engels etablissement op Blanbangan, mitsgaders het aanbod van alliantie met de Cullokers, des voornaamste intentie was, hunner afreize, zoo als hen zulks zeer duidelijk bij de Instructie gerecom„ „mandeert Augustus 1773 quantiteit Saturdag
English
27 197 gl To the Honorable, Venerable Lord Governor and Director of the Moluccas containing the outcome of the Sulu Commission. report. Summary Content Present Paulus Jacob Valckenaer The Merchant, Fiscal, and Chief Administrator The Valiant Military Captain Fredrik Wedel Joean Junior Merchant and Provisional Godfried Carel Meurs The Junior Merchant and Pay-Accountant Gerardus Willem van Renesse The Junior Merchant and Resident of Gorontalo Nicolaas Dionijsius Mol, and The Junior Merchant and Secretary Fredrik Hendrik Beijnon Absent Johan Georg van Rdesveld On account of indisposition Saturday, the 4th of December In the Year 1773: In the morning at nine o'clock, Meeting of Policy production of various papers The ordinary business having been concluded this morning, there came up for resumption a summary Report, together with a Daily Register and further Annexes concerning the secret commission carried out to Sulu and drawn up by the former Commissioners, the Junior Merchant and Translator Hemmekam, together with the Second Mate van der Staal, which summary Report, having already been circulated to the Members for reading along with the other papers, read as follows: Summary Report Regarding the completed Secret Commission to the Court and to the Emperor of Sulu, along with all principal remarkable matters encountered during that mission Respectfully submitted. December 4, 1773 To the Honorable, Venerable Lord, Paulus Jacob Valckenaer Governor and Director of the Moluccas. Honorable, Venerable, Commanding Lord In order to present as briefly as possible to your Honor what was carried out and performed by us during this commission, we take the liberty with the greatest respect initially to note: That on the 18th of the past month of September, after having been provided by your Honor with the necessary Instruction and further annexes related thereto, we undertook the voyage to the Island of Sulu with the pantchiallang Ternaten, and having arrived there on the 23rd of the following month of October, we found anchored before the Emperor's residence and the settlement of Bawang an English Squadron, consisting of one ship, three two-masted snows, one two-masted bomb ketch, and a shallop, commanded by the Governor-elect of Balambangan, John Herbert, who was lodging on land with his Councilors and further ship officers; and on account of contrary winds toward Balambangan had been forced to choose the Sulu Roadstead, from where, however, at the end of this month of November, with the exception of one snow that was to remain at Sulu, he was about to undertake the voyage further to the said Island of Balambangan, whither he had also already sent many Englishmen, hired Chinese, Bugis, and slaves for the establishment of a fort and colony, and also ordered horses, cattle, and sheep to be transported daily thither from Sulu for breeding, since that island, being entirely desolate, produced nothing that could serve for sustenance. The Roadstead and the Emperor's Residence having been saluted by us with thirteen cannon shots, and thanked for that from the Emperor's benting with five similar shots; and having been politely received on land once and again, both by the Emperor as well as the other Nobles and Englishmen, we cannot, however, fail to report that all our efforts toward entering into an Exclusive Treaty with the Sultan and Nobles of Sulu have been fruitless; to be seen: Firstly, in the secret opening and reading by the Sultan and the British of the letter delivered by us to him. Secondly, from the alliance entered into between the English on the one hand and the Sulu people on the other. Thirdly, from the debt of the Sulu people to the English to the amount of upwards of one hundred thousand Spanish reals for purchased merchandise and another 50,000 similar reals to the same, for which all the islands situated to the south of Sulu, called the Archipelago Islands by the English, are pledged. Fourthly, because not only the Emperor's benting [illegible]
Dutch transcription
27 197 gl Den wel Edele Agtb: Heer Gouverneur en Directeur der Molucoos inhoudende den uitslag van de Xullokse Commissie. berigt. Inhoud van het Compendieur Present Paulus Jacob Valckenaer Fredrik Wedel Joean „ onderkoopman en Prointerim Goafrieo Sarel Meurs den onderk: en soldij Boekhouder Gerardus Willem van Renesse „ _o en Gorontaals resident Nicolaas Dionijsius Mol en „ _o en secretaris Fredrik Hendrik Beijnon Dempto Rdesveld Johan Georg van Door in dispositie De gemeene zaken heeden morgen afgehandelt zijnde quamen ter resumtie een compendieus Berigt, benevens een Dag Register en verdere Bijlagen betreffende de gedaane secreete commissie naar Hullok en op„ „gemaakt door de gewesene Commissianten den onderkoop„ „man en Translateur Hemmekam, benevens den onder„ „stuurman van der Staal Luidende dit compendieus Berigt het geen nevens de andere papieren reets ter lectu„ „re bij de Leden. was rondgesonden aldus. Berigt Compendieur Nopens de volbragte Secreete commissie na het Hoff en bij den Keiser van pullok, mitsgaders alle voornamelijke Den Koopman en Fiscaal Den Manh: Capitain Militair productie van diverse papieren Saturdag den 4: December Anno 1773: 'Smorgens te negen uuren verga„ dering van Politie Aan den Wel Edelen Agtbaren Heer, Piulus Iacob Valckenaer 4 Gouverneur en Directeur der Moluccos. O WelEdele Agtbaere Gebiedende Heer Omme zoo kort doenelijk uw wel Ed: Agtb: voor oogen te stellen, wat in deze commissie door ons is uitgevoerd en verrigt, gebruiken wij met de meeste Eerbied de vrijheid, aanvankelijk te noteeren. Dat wij op den 18:' der Jongst gepasseerde maand september, na met de nodige Instructie en verdere bijlagen daar toe relatieff; door uw wel Ed: Agtb: gemunieert waaren, per de pantjalling Ternaten de reis na het Eiland Rullok hebben ondernomen, en de op den 23:' der daar aan volgende maand october aldaar gekoomen wezende, hebben wij voor 'skeisers residentie en Negorij Bawang geankerd gevonden Een Engels Esquader, bestaande in een schip, Drie twee maste snau„ „wen, Een twee maste Bombardeerhoeker en een chialoup, gecommandeerd door den geëligeerd Gouverneur van Blanbangan John Herbert, wien met zijne Raadsheeren en verdere scheeps overheeden aan Land huishield; mitsgaders uit hoofde van contrarie wind na Blanbangan genoodsaakt geworden was, de Hullokse Rheede te kiesen, van waar egter in het uiteinde van dezen maand November Exepto een snauw die te Cullok zoude verblijven de reis verder na gemeld Eijland Blanbanga stond te ondernemen, werwaarts ook al reets veele Engelschen, gehuurde Chineesen, Boegineesen en slaven, tot het oprigten van een Fort en colonie gesonden had, en ook dagelijks van Xullok na derwaards om aanteteelen hiet overvoeren, Paarden, koebeesten en schaapen, vermits dat Eiland als ten eenemaale woest zijnde, niets wat tot levens onderhoud konde dienen, voortbragt, De Rhede en 'skeizers Residentie, door ons met dertien Canon schooten be„ „salueert, en daar voor ranskeizers benting met vijf gelijke schooten bedankt; mitsgaders een en ander maal aan land zoo bij den keizer als verdere Grooten en Engelschen beleefdelijk ontfangen zijnde, kunnen wij egter niet nalaten te melden dat alle onze pogingen tot het aangaan van een Exclusief Tractaat met den sulthan en grooten van Hullok vrugteloos geweest is; te zien Eerstelijk, in het door den sulthan en Britten geheim openen en lesen der brief, door ons aan hem overhandigt. Ten Tweeden uit de aangegane alliantie tusschen de Engelschen ter eenre en de Xullokkers ter andere zijde: Ten derden uit der Xullokkers debet aan de Engelschen ten bedra„ „gen van ruim een hondert duizent spaanse realen aan gekogte negotie en nog 50000: gelijke realen aan dezelve waar voor alle de om de Zuid van Xullok geleegene Eilanden bij de Engelschen, de Agrapellabe Eilanden genaamd verbonden zijn Ten vierden, om dat men niet alleen 's keizers Benting merkwaardigheeden in die besending te voren gekomen In eerbied overgeleverd. merkwaardigheeden en Hoofdadministrateur - den 4: December 1773
English
28 the 4th 2 199 considerations in this regard and residence were guarded everywhere by English soldiers, but we also saw that almost all the principal houses of the village were inhabited by the aforementioned Britons, whereas, on the contrary, we did not enjoy the fortune of having a house offered to us by the emperor to live in until the very last. Fifthly, because our subordinates were not granted access to the emperor's fortress as freely as the English were. And although for the aforementioned reasons we did not succeed in concluding a treaty, we nevertheless did not fail to observe everything that was in any way noteworthy, which we have also set down in detail in our journal and the annexes attached hereto, but we principally note: That the emperor of Xullok is a greedy monarch, who calls himself a friend of the English, French, Spanish, and all other nations, as long as they are generous with their gifts, and that he has again been very favorably disposed toward the English owing to the enjoyment of gifts to the value of fourteen thousand rupees presented by them. That the products yielded by the island of Kullok consist of an abundance of teak timbers, wax, pearls, mother-of-pearl shells, tortoiseshell, trepang, amber, bird's nests, cowries, shark fins, and their tails, in which the English carry on a heavy trade, but especially in the timber, in order to build on Blanbangan. That the taking possession of the said island of Blanbangan was principally devised by the English in order to cultivate cloves, which a certain English Captain Bartels undertook to go and fetch and deliver from the eastern quarters in mid-February of the year 1774. That according to the testimony of Master Herbert, the nutmeg seedlings obtained by the French Captain Monsieur Poivre in the year 1770 at Pattani and Gebe grew very luxuriantly at Mauritius, from which, according to the contention of the said Herbert, great consequences were still to be expected. As also that the English annually purchased at Passir as well as at Bengkulu 50 to 60 piculs of cloves from the Bugis, which they brought thither from Ceram. And it serves in continuation that we have learned, among other things, from the Captain Bartels mentioned herein, of the confidence of the Maguindanaos in waging war and privateering against the neighboring Spaniards of Manila, the casting of cannon, and the manufacture of gunpowder. Having herewith indicated as briefly as possible all the principal encounters and discoveries made during this mission of ours, Your Right Honorable Worships will easily be able to perceive from this, if it pleases you, as well as from the detailed journal and annexes kept by us, to which we also respectfully refer, that we had no reason to tarry any longer at Xullok upon the emperor's frivolous detainment, since through the strong seduction of the English already four sailors, by name Carsten Bukken Bakker of Hamburg, Jurriaan Arends of Groningen, Hendrik Langeman of Amsterdam, and Pieter Wolters of Geldern, had deserted from us and likely defected to the English. And thus we only request that the Makassarese Jahaija Ramalan may be favored with a gratuity for his faithful services during this mission, both in clerical work and otherwise, and that the costs and expenditures incurred by us during this commission voyage, see the current account, may favorably be validated, and that an anchor and some further equipment, see the declaration under No. 7, which were consumed on this voyage and lost without anyone's fault, may be passed for write-off. We hope in conclusion that all our actions herein may be crowned with Your Right Honorable Worships' honored approval, as we in that trust also call ourselves with the greatest respect and esteem, below was written, Right Honorable Commanding Sir, lower, Your Right Honorable Worships' entirely humble and obedient servants, was signed, F. B. Hemmekam and L. V. d. Staal, in the margin, Ternate, the last day of November, Anno 1773. The contents of which having been considered with attention, and all the actions of the commissioners having been accurately examined by the Council members, they could find no other than that the said servants conducted themselves on this voyage in such a manner that nothing substantial can be remarked or brought against their conduct, unless one might ask by way of question whether their departure from Xullok was not all too precipitous and premature, and whether the commissioners would not have better fulfilled the intention of this government if they had pressed the emperor of Xullok somewhat longer for an answer to the letter delivered to him and had waited two or three days more for it. Yet because one must conclude from the journal of the 27th of October that the commissioners were apprehensive that an evil trick might be played on them, and they were best able to judge from up close whether such fear was well-founded, it was resolved to let the matter rest with this remark, since no reason could be found to demand further accountability from them regarding their sudden departure, all the more because the frequently mentioned commissioners feared, not without reason, that upon a longer stay many of their crew members would be seduced by the English and enticed into their service. Remark on the alliance of the Xullokese with the English. Furthermore, it was confirmed from the papers of our envoys that the English already since which the December 1773
Dutch transcription
28 den 4: 2 199 consideratien dieswegens en Residentie alomme door Engelse militie bewaakt maar ook meest alle de voornaamste huijsen der Negorij door de mermelde Britten bewoond zagen, waar en tegen wij het geluk niet mogten genieten: /: dan op het laast :/ een huis ter woon door den keijzer aangeboden te werden Ten vijfden om dat ons onderhorigen den toegank in 's keizers Benting niet zoo wel als aan de Engelsen vergunt wierd. Ende of schoon om reeden voorschreeven het aangaan van een Tractaat ons niet heeft mogen gelukken, hebben wij egter niet in gebreeken geblee„ „ven; alles wat maar eenigsints merwaardig is te observeeren, dat wij ook omstandig in ons dagverhaal en bijlagen deze annex hebben ter neder gestelt, dog principalijk noteeren. Dat den Xulloks keizer een inhalig vorst is, die zig zelfs benoemd eer vriend te zijn van Engelschen, Fransschen, Spanjaarden en alle an„ „dere naties, zoo lang zij mild in hun geschenken zijn dat hem weder zeer gunstig, mits het genoth van veertien duizend ropijen waarden aan geschenken /door de Engelschen gedaan :/ is toegevallen. Dat de producten die het Eijland Kullok uitleverd bestaan in overvloed van Jattij Balken, was, Peerlen, Paarlemoer schulpen, Caret, Taripangs, Amber, Vogelnestjes, Cauris, Haije Vinnen, en derzelver staarten, daar de Engelschen sterke koophandel in doen, dog specialijk in het hout, om op Blanbangan te bouwen Dat de bezitneeming van het gemeld Eiland Blanbangan voorna„ „mentlijk door de Engelschen is uitgedagt om specerij nagelen voorte„ queeken die zeekeren Engelschen Capitain Bartels aangenomen heeft med=e februarij van het Jaar 1774: uit de oosterse quartieren te zullen gaan halen en bezorgen Dat volgens getuigenis van meester Herbert, de nootemuscaas plantjes door den Franschen Capitain Monsieur Prooot in den jaare 1770: te Pattanij en Gebe bekomen, te Mauritius zeer weeldrig opgevoeiden, waar uit volgens sustenu van gemelde Herbert nog groote gevol„ „gen te wagten stonden. Als ook dat de Engelschen 'sjaarlijks zoo te passir als te Bankoeloe 50: â 60: Piculs nagelen van de Boegineesen inkogten, die zij van Ceram aldaar aanbragten. En diend ten vervolge dat wij onder anderen van den in dezen gemelden Capitain Bartels verstaan hebben, der Magindanauwers assurantie in het beoorlogen en vrijbuiterijen op de nabuurige Spanjaarden van Manilha; het gieten van Canon en aanmaken van Buskruit Hier meede dan alle de voornaamste ontmoetingen en ontdekkingen ge„ „duurende deeze onze bezending, zoo kort doenlijk aangetoond hebbende zal UWel Ed:e Agtb: hier uit des gelievende, zoo wel als uit het door ons gehoudene omstandig Dog verhaal en Bijlagen daar wij ons meede in eerbied aan aefeeren, ligtelijk kunnen beoogen dat wij geen reeden gehad hebben langer op 's keisers frivoole aanhouding te Xullok te ver„ „toeren, aangesien door de kragtige verlijding der Engelschen reets vier matroosen in namen Casten Bukken Bakker van hamburg, Iur„ „riaan Arends van groningen, Hendrik Langeman van Amsterdam en Pieters Wolters van gelderen; van ons waren gedeserteerd en den„ „kelijk tot de Engelschen overgelopen. Ende dus eenelijk zijn verzoekende dat den Maccassaar Jahaija Ramalan voor zijne getrouwe diensten geduurende deze bezending zoo in't schrijfwerk als andersints, met een douceur mag begunstigd, en dat de door ons geduurende deze commissie togt gedaane kosten en uitgaven, vide Reekening Courant gunstelijk mogen gevalideert, mits„ „gaders ter afschrijving gepasseert werden Een dreg en Eenige verdere Equipagie vide verklaring sub N=o 7: die op deeze reis zijn verbruikt en zonder iematsts toedoen verlooren geraakt. Wij verhoopen ten besluite dat alle onse verrigtingen deze met uwel Edele Agtb: geëerde approbatie mogen bekroond werden aangezien mij in dien vertrouwen ons ook met de meeste Eerbied en hoogagting zijn noemen /:onderstont:/ Wel Edele Agtbare gebiedende Heer /:lager:/ uwel Edele Agtb: gansch onderdanige en gehoorsame Dienaar /:was geteekent:/ F:„s B:„ Hemmekam, en L: V: d: Staal /:in margine Ternaten adij ultimo November Anno 1773: Welkers inhoud met aandagt overwogen, en alle der commissianten verrigtingen nauwkeurig door de Raads„ „leden geëxamineerd zijnde, hebben dezelve niet anders kunnen bevinden of gemelde Dienaren hebben zig op dezen togt dusdanigen wijze gedragen, dat 'er niets we„ „zentlijks tegens hun bedrijff aangemerkt of ingebragt kan werden, ten zij dat men vragender wijze zoude kunnen opperen: of hun vertrek van Xullok niet al te praecipitant en te voorbarig is geweest, en op de commissianten niet beter aan de intentie dezer Re„ „geering zouden hebben voldaan, in dien zij wat langer om antwoord op de meede gegevene missive bij den keizer van Xullok aangehouden en daar op nog twee â drie dagen hadden gewagt. Dog dewijl men uit het Dagverhaal van den 27: october moet besluiten dat de commissianten bedugt zijn geweest dat hen een quade trek gespeelt mogte werden, en zij van na„ „bij het best hebben kunnen oordeelen of dusdanige vree„ „ze gegrond was, wierd besloten om het bij deze remarque te laten berusten, nadien men geene reden konde vinden om hen wegens hun schielijk vertrek nadere verantwoording aftevorderen, te meer dewijl meermelde Commissianten niet zonder reden vreesden, dat bij langer verblijf veele van hunne scheepelingen door de Engelsen verleid, en tot derzelver dienst aangelokt zou„ „den werden Aanmerking op de alligntie Wijders quam uit de papieren onzer afgezonde„ der Aullokkers met de Engelschen „nen te consteeren, dat de Engelschen reets zedert Welkers den December 1773
English
31: 201 the 4th: Emperor described. Remarks on an alliance to be entered into with the said prince. Observations made by the commissioners at Xullok Suspicion of a sudden rupture with Blambangan may be Observation regarding this the year 1761: had entered into an alliance with the Xullokkers, and that the mutual interests of these two nations were so closely bound to each other through various relations that they, the commissioners, had not seen the slightest opportunity to conclude a separate or exclusive treaty with the Xullok nation. But since the present emperor was described by the commissioners as a very greedy prince, who proclaims himself to be a friend of Englishmen, Frenchmen, and Spaniards, as long as one gives him gifts, it is easy to understand that no good or advantage was to be expected from an alliance with such a Prince; in which, moreover, our commissioners would also have been prevented, or at least thwarted, by the English: the Council members, on the other hand, being of the opinion that although the conclusion of an alliance treaty had not succeeded, nonetheless several useful and weighty discoveries had been made in this Commission, inasmuch as we would now at least be able to furnish our High Masters with a complete description of the British operations on Xullok, and perhaps also of their objective with their intended occupation of the island of Blambangan. The remaining discoveries that were made during the Xullok voyage, and which well merit the attention of our Lords and Masters, were judged chiefly to consist of the following points, namely: First, in the description of the products What products are yielded at Xullok which the fertile island of Xullok yields, according to the account of the 22nd of October, consisting of a great abundance of the best teak timber, wax, pearls, mother-of-pearl shells, tortoiseshell, trepang, ambergris, birds' nests, cowries, shark fins and their tails, all of which merchandise could greatly serve the British to pursue the China and Bengal trade with profit and advantage, which, according to the opinion of the Council members, will certainly be the objective of the English alliance with the Xullokkers, unless they thereby intend even more detrimental designs against the Company's interests. Of the British intended occupation of What the objective of the English the island of Blambangan, one could conceive no very probable reason, unless they might have indications that the soil of this island was suitable for cultivating spices, which they had decided to have brought from other places by a certain Captain Bartels, and to plant there, as appears from the reports of two Dutch defectors, to be found among the appendices of this commission under No. 4: and 5: — On the other hand, the conduct of the Xullokkers gives reason to suspect that their friendship were December 1773 2 rupture - F
Dutch transcription
31: 201 den 4: keizer beschreven. Remarques op een aan te gane allian„ „tie met gemelde vorst. opmerkingen door de commissian„ „ten te Aullok gedaan vermoeden van een schielijke met Blamngangen kan zijn Aammerking dieswegens den jaare 1761: in alliantie met de Xullokkers wa„ „ren getreeden, en dat de wederzijdze belangen dezer twee natien door diverse betrekkingen zoo naauw aan elkanderen waren verbonden, dat zij commissi„ „anten geen de minste gelegentheid hadden gezien om een apart off exclusief Tractaat met de Hul„ „lokse natie te sluiten. Dog dewijl de tegenswoordi„ „ge keizer als een zeer inhalig vorst, door de commis„ Het character van den Hulleksen „ sianten werd beschreeven, die zig zelfs benoemt een vriend te zijn van Engelschen, Franschen en spanjaarden, zoo lag te hem maar geschenken geven, is het ligt te begrijpen dat er uit de alliantie met dusdanigen Vorst dog niet goeds of voordeel te wag„ „ten zoude zijn geweest; waar in onze commissi„ „anten buiten dien ook door de Engelsen belet, off ten minsten gedwarsboomt zouden zijn geworden: zijnde de Raadsleden aan des andere kant van gevoelen, dat hoewel het sluiten van een alliantie. Tractaat niet hadde willen gelukken nogtans in deeze Com„ „missie verscheide nuttige en gewigtige ontdekkin„ „gen waren gedaan, door dien wij onse Hooge Gebieders nu ten minsten eene volledige beschrijvinge zou„ „den kunnen suppediteeren van den Britten bedrijgt op Hullok, en misschien ook van derzelver doel „wits met hunne voorgenomene bezitneming van het eiland Blanbangan De overige ontdekkingen die gedurende de Xullokse reize zijn gedaan, en de oplettent„ „heid onzer Heeren en Meesters wel mneriteeren, wierden voornamentlijk geoordeelt te bestaan in de volgende poincten als: Eerstelijk in de beschrijvinge van de producten wat producten te zullck vallen dewelke het vrugtbare eiland Hullok, blijkens het verhaal van den 22:e October uitleverd, bestaande in een groote overvloed van beste Jattij houtwerken, was, Paarlen, Paarlemoer Schelpen, Caret, Taripangs Amber de grijs, Vogelnesjes, Cauris, haaije Vin„ „nen en derzelver staarten, alle welke koopman„ „schappen de Britten grotelijks te stade zouden kunnen komen om de Chinasen en Bengaalsen handel met winst en voordeel voorttezetten het geen, volgens het gevoelen der Raadsleden zekerlijk het oogmerk zal zijn van der En„ „gelschen alliantie met de Hullokkers, indien zij daar meede geene nadeeliger desseinen voor Compagnies belangen bedoelen. Van der Buitten voorgenomene bezitneeming van wat het oogmerk der Engelschen het eiland Blanbangan konde men geene zeer waar„ „schijnlijke reden intdenken, ten waare dat zij indicien mogten hebben dat de grond van dit eiland bequaam was om specerijen voorttequeeken, die zij beslooten had„ „den door zekeren Capitain Bartels van andere plaatsen te laten halen, en aldaar aanteplanten, zoo als blijkt uit de Relaasen van twee Hollandse overlopers, onder de Bijlagen dezer commissie te vinden sub N„o 4: en 5: — Aan de andere kants geeft het gedrag der Xullok„ „kers reden van te vermoeden, dat hunne vriend„ wierden „schap December 1773 2 rupture - F
English
32: 35 203 and Sullokkers. reasons concerning this The second advantage of the Sullok commission consists in this. that which in this regard in the Postrijder the report concerning the British and alliance with the English will not be of very long duration, for since it clearly appears from the papers of the commissioners that the inclination of the Sullokkers for the English nation has primarily arisen from the gifts which they have enjoyed from the said British, and is perhaps also founded upon the advantages which they still expect from this European nation, it is beyond doubt that an alliance which rests upon such loose foundations can also easily come to a rupture, and be destroyed, in which case the British designs must naturally fall to pieces, because they would then not be able to maintain themselves on Blanbangan, since they must be supplied from Sullok with building materials, provisions, and other necessities which cannot be dispensed with. As the second advantage which was owed to the Sullok commission, was considered the account that the English Captain Bartels gave to the commissioners concerning the present behavior of the Magindanauwers, and their wars and privateering upon the neighboring Spaniards of Manilha, appearing in the daily journal of our envoys of the 26th of October. The third piece of news, from which more or less benefit could result for the Company's interests, consisted, according to the opinion of this Government, in the remarkable reports that appear particularly in the daily journal of the attempts of the English and French to participate in the spice trade and to propagate this crop: of which proof was established hereby to note from the often-mentioned daily journal, how our commissioners had understood from Mr. Herbert, Head or Governor of the English on Blanbangan, that the nutmeg plants which in the year 1770 were brought by the French Captain Monsieur Provot from Pattani and Gebe to the Island of Mauritius, were growing there very luxuriously, from which, according to the opinion of the said Herbert, great consequences were to be expected. On this occasion, the Lord Governor informed the Council members that he had already read the outcome of this expedition of Monsieur Provot a considerable time ago in the Postrijder of the month of March 1771: where in the ninth article a detailed report was given of the outcome of this undertaking of the French, which in many respects corresponded fairly well with the statement of Mr. Herbert, except that the place of planting according to the Dutch news was Madagascar and according to Mr. Herbert's account would be the Island of Mauritius; it being furthermore also noted that if the French have fetched the spice plants from Pattani and Gebe, concerning which in at the 4th of December 1773:
Dutch transcription
32: 35 203 en Hullokkers. „reden dieswegens Het tweede voordeel det Hulokse commissie waar is bestaat. het geen dieswegens in de postrij den narigt aangaande der Britten en Tron„ rupture tusschen de Engelschen „ schap met den Engelsen niet van zeer langen duur zal zijn, want dewijl uit der Commissianten papieren dui„ „delijk blijkt dat de neiging der Xullokkers voor de Engelse natie voornamentlijk ontsprooten is door de geschenken die zij van gemelde Britten hebben ge„ „noten, en misschien ook gegrondvest is op de voordeelen die zij nog van deeze Europeese natie te gemoet zien, is het buiten twijffel dat eene alliantie die op zul„ „ke losse fundamenten steurt, ook ligt tot eene rupture kan komen, en vernietigt werden, in welken gevalle den Buitten desseinen van zelfs wel in duigen moeten vallen door dien zij zig als dan niet op Blanbangen zouden kunnen mainctinee„ „ren, dewijl zij van Hullok voorzien moeten werden met bouwmaterialen, levens behoeften, en andere nood„ „druftigheeden, die niet ontbeert kunnen werden. Als het Tweede voordeel 't geen men aan de Xullokse Commissie verschuldigt was, wierd geconsidereert het verhaal dat de Engelse Capi„ „tain Bartels aan de commissianten heeft ge „daan, aangaande het tegenswoordige gedaag der Magindanauwers, en derselver oorlogen en vrijbuijterijen op de nabuurige spanjaarden van Manicha, voorkomende Dagverhaal onzer zen„ „delingen van den 26: october. De Derde. tijding, waar uit meer of min nut voor 's Compagnies belangen konde resulteeren bestond volgens het gevoelen dezer Regeering, in de merkwaardige berigten, die 'er inzonderheid in het Dag„ „verhaal voorkomen van de pogingen der Engelschen en Trans„ „schen omin den specerij handel te participieeren en dit gewas top artiopeere om oe den geerijhende vortequeeken: Waar van het een bewijs gearresteert wierd bij dezen uit meermeld Dagverhaal te noteeren, hoe onze Commissianten van M„r Herbert Hoofd of Gouverneur der Engelschen op Blanbangan, hadden verstaan, dat de noote muscaat planties dies in den Jaare 1770: door den Franschen Capitain Monsieur Provot van Pattaii en Gebe op het Eiland Maaiti„ „us waren gebragt, aldaar zeer weeldrig opgroeiden, waar uit volgens sustenu van gemelden Herbert groote gevolgen te wagten waren Bij deeze geleegentheid verwittigde de Heer tgeen meerendiesoven en kmt met Gouverneur de Raadsleeden, dat hij den uitslag de„ aan de maand Maart 1771. werd berigt „ der expeditie van Monsieur Paovot reets voor geruimen tijd hadde gelezen in de Postrijder van de maand maart 1771: alwaar in het negende Artikel een breedvoerig Berigt werd gegeven van den uitslag van deze onderneming der Franschen, het welke in veele opzigten al vrij wel met het gezegde van de Heer Herbert overcequam behalven dat de plaats der aanplanting volgens de Hollandse tijding Madagascar en na de Heer Herberts verhaal het Eiland Mauritius zoude zijn. werdende daaren boven ook nog aangemerkt dat indien de Faanschen de specerij planten van Pattanij en Gebes hebben gehaalt, waar aan in bij den 4: December 1773:
English
December 1773. Remark and reported notice. Further information regarding the trade of the British, notifying the Governors of the three eastern governments about the intended designs of the English, and to communicate the outcome of the Jullokese commission to their High Nobilities. There is almost no doubt that they maintain, entirely contrary to the truth, to have made the discovery on an island completely independent of the Dutch, since these districts of Pattanij and Gebe fall directly under the King of Tidor. According to the treaties, this prince is obligated to tolerate the eradication of all spices on his lands, and thus to keep foreign nations away from his territory. Although it was now no longer news that the English were applying themselves with more zeal than was pleasing to us to follow in the footsteps of the French in searching for spices, it was nevertheless found not unserviceable, in confirmation of this statement, to note in this Resolution what the aforementioned Mr. Herbert also related to the commissioners on 26 October: that those of his nation, both at Passir and at Bankoeloe, annually purchased 50 to 60 Picols of Cloves from the Buginese, who came to fetch these spices on Ceram. Coming on this occasion to speak of the intention of the English Captain Bartels, which was briefly touched upon previously, it was approved herein to note from the commissioners' annexes, as a continuation of this account, how two Dutch deserters named Jan Cappelman and Roelof Berg had revealed to the commissioners, besides other remarkable matters, that the just mentioned Bartels had undertaken to procure clove plants for his nation. To which end he was to depart around the month of February 1774 with a two-masted bark and four prahus Paduakkans, which were being equipped under his supervision, and would mostly be manned with Buginese from Passir who had knowledge of this crop. Which Bartels, with this small fleet, had resolved to seek out and fetch from the quarters of Amboina, Banda, Ternaten, or Bouton, where one of these deserters, named Roelof Berg, claimed that these spice plants were easily enough to be found, or otherwise easily to be obtained from the Cerammers. And in order to enable the Governors of the three other eastern governorships to be on their guard against this unpleasant visit, and if possible to frustrate the harmful designs of these English adventurers, it was resolved to notify the said Governors thereof within a few days via Amboina by letter, with an Amboinese vessel that was about to depart thither. Likewise, it was resolved to communicate the outcome of the Jullokese Commission to their High Nobilities, and to send to the same all papers relating thereto with the first vessel that was to undertake the voyage to Batavia next year. The Governor giving on this occasion continuation regarding Bartels.
Dutch transcription
34:: 35: 205 December 1773: aanmerking en gemeld berigt. Verder narigt aangaande der Britten „handel de Gouveneurs der drie oostersche „gens de voorgenomen de seikien der Engelschen. En den uitslag der zullotese commissie aan hunne Hoog Edel„ heden te bedeelen. bij na geen twijffel is te slaan dezelve geheel bezijden de waarheid sustineeren de ontdekking te hebben gedaan in een Eiland volstrekt onafhankelijk van de Hollan„ „ders; aangezien deezes destricten van Pattanij en Gebe direct onder den koning van Tidor sorteeren, welke naar luidt der Tractaten vorst volgens de gem one gehouden is alle de introeijing der specerijen i d op zijne landen tegedogen vande „ „ alsoo tesen, en de vreemde naties van zijn grondgebied te weeren. Hoewel het nu ook geen nieuws meer was, dat de Engelschen zig niet meer ijver als ons wel lief was toeleiden; om de voetstappen der Franschen in het opzoeken van specerijen nate volgen vond men egter niet ondienstig tot bevestiging pogingen met opzigt tot den speceij van dit gezegde bij deze Resolutie te noteeren hoe meer„ „gemelde Heer Herbert op den 26: October meede aan de commissianten heeft verhaalt, dat die van zijne natie, zoo te Passir als te Bankoeloe jaarlijks 50: à 60: Picols Nagelen inkogten van de Boeginesen, die deeze specerijen op Ceram quamen halen. Bij deze gelegentheid te spreken komende van het voornemen van den Engelschen Capitain Bartels t' geen bevorens kortelijk is aangeroert, wierd goedgevonden bij dezen uit der Commissianten Bijlagen als ten vervolge van dit verhaal te noteeren, hoe twee Hollandse overlopers in naame Jan Cappelman en Roelof Berg aan de commissi„ „anten, behalven andere merkwaardige zaken hadden geopenbaart, dat evengenoemde Bartels aangenomen hadde nagulplanten aan zijne natie te bezorgen ten welken einde hij tegens de maand Februarij 1774: stond te vertrekken, met een twee maste barcq en vier prauwen Paduakkans, die onder zijn opzigt wierden toegerust, en meerendeels zou„ „den werden bemant met Boegineesen van Passir, dewelke kennis hadden van dit gewas t geen Bartels met dit vlootie besloten hadde op te zoeken, en te haalen uit de quartieren, van Amboina, Banda, Ternaten of Bouton, al„ „waar een dezer overlopers, in naame Roelof Berg, voorgaf dat deze specerijplanten genoeg te vinden, of anders gemakkelijk van de Cerammers te bekoomen waren. En ten einde de Gouverneurs der drie andere oosterse Landvoogdijen in staat te stellen van tegens dit onaangenaam bezoek op hun hoede te zijn, en de schadelijke desseinen dezer Engelse avanturiers des doenlijk te verijde„ gouvernementen te verwittigen we„len is gearresteert om genoemde Gouverneurs hier van binnen korte dagen over Amboina per missive te verwittigen, met een Ambons vaartuig dat derwaarts stont te vertrekken. Van desgelijken wierd besloten om den uitslag der Jullokse Commissie aan hun Hoog Edelheeden te bedeelen, en Hoog dezelve alle de daar toe betrek„ „kelijke papieren toetezenden met het eerste vaartuig 't geen aanstaande jaar de reise naar Batavia stond aan te neemen. Gevende de Heer Gouverneur bij deze gelee„ Bartels „gentheid vervol „
English
36 207 The English Governor described Examination of an Account Current and an account regarding the consumption of gunpowder. 1773: 15: September: at Ternate live pigs, catjang, etc. To eleven people of Xullok who brought a letter written by us to the opportunity, also informed the Members that if the monsoon had not entirely passed, he would gladly have sent tidings of this completed commission to our High Masters this year with a Company vessel, but that His Honour had to abandon this, because nautical experts had informed him that the voyage to India's Capital was impracticable at this time of the year, as the following Report served to demonstrate. To the Right Honourable Paulus Jacob Valckenaer, Governor and Director of the Moluccas. Right Honourable Sir, The undersigned, having been asked by Your Honour whether they thought there was still a chance to sail to Batavia at this time of the Year, we have the honour to inform Your Honour that in their opinion this is completely and utterly impossible, since the Monsoon in which one sails thither has already entirely expired. Wherewith remaining with deep respect. below stood: Right Honourable Sir; lower: Your Honour's most humble Servants; was signed: C: Adolfs, I: W: Waker, and D: V: Waningen; in the margin: Ternate in Fort Orange, 26 November Anno 1773: S P Ps Ps Ps Ps 1713: 24: September: for us as subordinates, consisting of 20: 40: 40: 20: 1500: -: 1: - —: —: —: 1: —: —: —: emperor written by us, have brought 1: —: 1: —: — for the unpacking of the present to the emperor of Xullok - to the Chinese for compensation of their trouble in fetching water and chopping firewood —: — 2: —: — in order to balance this, there remains to the accountability of the under- -- —: 16: 38: 37: 20: 1500: 20: 40: 40: 20: 1500: 1: — — : - - 21: October: to 2 common fishermen of Xullok -signed for the purchase of some provisions such as to another eight people of Hullok 2: —: —: —: — S Ps Ps F: P Account Current of such Linens and further merchandise as were given to the undersigned Commissioners to Xullok in barter for native produce, for further accounting, showing how they were dealt with, and what in addition was paid by us, both in cash and otherwise, as It being further approved, for the information of Their High Honours, to make known that the English Governor Herbert, of whom the Commissioners make mention very frequently, is the same person who, after the departure of the Scotsman Garden, acted as Factor or Agent of the English nation at Batavia. From which Mr Herbert the Commissioners say they enjoyed many courtesies, moreover testifying that he seemed to hold a very good heart toward our nation, as far as one could rely on outward declarations. Hereupon was examined the submitted Account Current of what was consumed and defrayed on this expedition, together with a Consumption Account of Gunpowder, both of which accounts were thus inserted. Being Sum the 4th De ber 1773 received 23: 24: 28: 3 a E
Dutch transcription
36 207 Den Engelsten Gouveneur beschreven Examinatie van een Reekening cou„ „rant en een rekening wegens Coonsumtie van buskruit. 1773: 15: Septemb: te Ternaten levendige varkens, Catjang &:a _o Elf Xullokkers die een brief aan den „gentheid mede kennis aan de Leden dat zoo de mousson niet geheel was verlopen, hij onze Hooge Ge„ „bieders nog gaarn van dit jaar met een Compag„ „nies vaartuig, tijding van deze verrigte Commissie zouden hebben gegeeven maar dat zijn Edele daar van hadde moeten afzien, door dien zeekundigen hem hadden onderrigt, dat de reise naar Indias Hoofdstad in deze tijd van het jaar in practicabel was zoo als het ondervolgende Berigt quam aantewijzen. Aan den wel Edelen Agtbaren Heer Paulus Iacob Valckenaer Gouverneur en Directeur der Moluccos Wel Edele Agtbare Heer De ondergeteekenden door uwel Edele Agtbare afgevraagt zijnde of zij dagten, dat er nog kans was om in deze tijd van 't Jaar Batavia te kunnen bestevenen; zoo hebben wij de eere uwel Edele Agtbare te berigten, dat zulks hunnes bedunkens geheel en al onmogelijk is, aangezien de Mousson in welke men derwaards stevent, reets geheel verlopen is. Waar meede met diepen eerbied verblijven. /:onderstont:/ Wel Edele Agtbare Heer /:lager:/ Uwel Edele Agtbares zeer onderdanige Dienaaren /:was geteekent:/ C: Adolfs, I: W: Waker en D: V: Waningen, /:in margine:/ Ternaten in't Casteel orange den 26: November A„o 1773: S P„ P:s P:s P„s P„s 1713: 24: 7ber: voor ons als onderhoorige, bestaande in 20: 40: 40: 20: 1500: -:1:- —: —: —: 1: —: —: —: keizer door ons geschreven, gebragt hebben 1: —: 1: —. — tot het afpakken van het present aan den keijser van Xullok - aan de chineesen over voldoening hunner moeite in het halen van water en hakken van brandhout —:— 2:—. — om deze te Balanceeren blijft ter verantwoording van de onder„ -- —: 16: 38: 37: 20: 1500: 20: 40: 40: 20: 1500: 1: — — : - - „ 21: 8ber: aan 2: Xullokse gemeene vissers „geteekendens over inkoop van eenige provisie zoo „ _o aan nog agt Hullokkers 2: —: —: —: — S Ps P„s F: P„ Reekening Courant van sodanige Lijwaten en verdere koopmanschappen, als taande ondergeteekende Commissianten na Xullok in troo„ „que van Lands producten ter nadere verantwoording zijn mede gegeven met aantoning hoedanig daar mede gehandelt zij, en wat daar en boven zoo aan Contant als andersints door ons is bekostigt als Werdende verders goedgevonden om tot narigt van Haar Hoog Edelheeden bekent te stellen dat de Engelse Gouverneur Herbert, waar van de Commissianten zeer dikwils gewag maken, dezelfde persoon is die na het vertrek van den schotsman Garden, als Factoor of Agent der Engelse natie op Batavia heeft gefungeert. van welke M„r Herbert de Commissianten zeggen veele beleeftheeden te hebben genoten, boven dien getuigende dat dezelve onze natie een zeer goed Hert scheen toetedragen, voor zoo verre men op uitterlijke betuigingen staat konde maken Hier op wierd ge-examineerd de ingediende Reeke„ „ning Courant van het verbruikte en bekostigde op dezen togt, mitsgaders eene Consumtie Reeke„ „ning van Buskruit welke beide Reekeningen aldus midden Werdende Somma den 4: De ber 1773 Ccries in horut ontfangen „ 23: _ „ 24: „ 28: 3 a . E
English
34 209 Of the above-mentioned merchandise to be accounted for, there was sold by us for cash, in order to be able to defray the adjacent expenses: 20 pieces of cotton Surat blankets 9 pieces of Bethilles Cangam at rd„s 7: 24: — : rd„s 67: 24: — And the arrack received at Ternaten for the purpose of entertaining indigenous notables: k=n 95: —: To balance, the undersigned are entitled to write off upon approval. Remark on the same. Defrayal and expenditure of cash and arrack: Cash / Arrack 1773 2 October: Upon the appearance on board of some Caudipang and Boelang Itam notables: rd„s 1: —: — / k: 1: — 7: Concerning surplus of 1 piece of large, broad, whole black bafta for making cartridges: rd„s 4: —: — / —: — Upon the appearance on board of 10 common Hullokkers: rd„s 2: 24: — / rd„s 4: — Upon receiving a khatib and retinue who undertake to carry a letter to the emperor: rd„s 1: —: — / rd„s 1: — 23 ditto: Upon the coming on board of the Sultan of Xullok's uncle as an envoy: rd„s 3: 24: — / —: — ditto: To 11 Cullokkers who carried a letter to the sultan: [illegible] ditto: Defrayed upon the coming on board of the sultan's deputies, together with some English notables, to welcome us, and the former to invite us ashore: rd„s 8: —: — / rd„s 6: — For the purchase of a full-grown calf to entertain the indigenous notables against tomorrow: rd„s 6: 12: — / —: — For expenses incurred in obtaining a ceremonial parasol to cover the Company's letter to the sultan: rd„s 12: 24: — / —: — For expenses incurred in making a mischien in the form of a serving tray, for presenting the said letter, item covering cloth, trim, and tassels: rd„s 8: 12: — / —: — For defrayal upon fetching the said letter by the common Cullokkers, and indeed that much: rd„s 19: 36: — / rd„s 15: — To two Dutchmen who had deserted to the English, 20 lb of tobacco, costing at purchase price: rd„s 2: 24: — / 22: ½ 26 October: For the purchase of chickens: rd„s 3: 16: — / —: — For the hire of a prahu and rowers for traveling to and fro, both from on board to land and from land to board, for 3 days: rd„s 3: 36: — / —: — 27 ditto: For the purchase of 2 sheep: rd„s 2: 24: — / —: — ditto: Upon the coming on board of a Zullok interpreter: rd„s —: 24: — / rd„s 1: — To the Ternatean Macassar Tahaja, serving as messenger with us, for his defrayment at Xullok: rd„s 3: 36: — / —: — For 2 months sea provisions defrayed for the same: rd„s 10: —: — / [illegible] For extra drams to our subordinates during the voyage: rd„s —: —: — / 50: — For daily drams for the departing and arriving Xullokkers, in order by enticement to obtain some news or other, spent: rd„s —: —: — / 47: ½ For daily petty defrayal of the undersigned on land at Xullok: rd„s 7: 24: — / —: — To balance, the signers must [illegible]: rd„s 61: 44: — / —: — Sum: rd„s 162: 24: — / k:n 150: —: Below stood: Consumption. Granted a gratuity to their messenger. After which reading it was noted that the commissioners absolutely had to maintain the prestige of the Honorable Company before a foreign indigenous nation and under the eyes of the English, so as not to fall into disregard among these peoples; and since this aim could not have been achieved without incurring some expenses, it is agreed to pass the moderate expenditures caused hereby for write-off upon approval of Their High Noble Lordships, together with and alongside 161 pounds of gunpowder fired during this expedition; as it is also resolved to compensate the commissioners in kind for the arrack consumed by them in excess of what was taken along, in a quantity of 55 jugs. But on the other hand, to have the commissioners refund the remaining rd=s 61: 44 in cash, together with the returned iron and linens. It is also resolved to grant the Ternatean Macassar Jahaija, whom the commissioners used as a messenger, for his taken trouble, a sum of thirty rixdollars, out of consideration [illegible]. Ternaten, 24 November 1773. Signed: F„s B: Hemmekam and L: V: V: Staal. December 1773. Consumption account of such gunpowder as was fired and expended during the completed commission to Xullok, namely: For signal shots fired: lb:s 40: —: — ditto a ditto: rd„s 68: —: — For the clearing of wet pieces: rd„s 38: —: — For priming powder: rd„s 15: —: — Sum: lb: 161: —: — Below stood: Ternaten, the 24 November Anno 1773. Signed: F: B: Hemmekam and L=k van der Staal. rd„s 95: —: —: — rd„s 22: —: —: — rd„s 55: —: — 24 ditto 25 ditto 28 1 4 to reimburse commissioners O the 4th
Dutch transcription
34 209 van de bovenstaande te verantwoordene koopmanschappen, is door ons, om de nevenstaande kosten te kunnen doen, contant verkogt. 20: p„s Deekens gecattoe „neerde sourats - 9: Bethilles Cangam En de tot Ternaten ontfange „ne Arak tot Tracteeren om te balanceeren compe„ â rd„s 7: 24: —: . . - „ 67: 24:— teerten de ondergeteekendens van Inlandse grooten - - - - - - - - - k=n 95: —: „batie af te schrijven. Aammerking op deselve Bekostiging en uitgaaf van contanten en Arak Contanten Arak 1773: 2: 8ber: bij verschijn aan boort van eenige Caudi„ „pang en Boelang itamse groote - - - - . - rd„s 1: —: — k: 1:— _o over verschot van 1: p„s bafta groote breede heele 7: swarte tot aanmaak van Cardoesen„ 4: —: —: —:— bij aanboort verschijning van 10: gemeene Hullokkers - - - - - - - - - - - - - - - - „ 2: 24: —. „ 4: — bij onthaal van eenen hatibie en gevolg, die aan„ „neemen een brief aan den keizer te brengen 1:—:—„ 1:— „ 23: _:o bij aan boort koming van Xulloks sulthans oom, als zendeling - - - - —–„ 3: 24:—: —. — - „ _o aan 11: Cullokkers die een brief aan den sulthan hebben gebragt - - - - - - - - - - - - „ _o bij aan boort komst van sulthans gecommitteer„ den, nevens eenige Engelse grooten, om ons te ver„ „welkommen, en de eerste om ons aan land te no„ „digen bekostigt „ 8 —: — „ 6:— - - over koop van een volwassen kalf om de Inlandse groten tegens morgen te onthalen - - - - - - - - „ 6:12: —: — over geane kosten tot bekoming van een statie som„ „breel ter dekking van 'sCompagnies brief aan den sulthan -- 12:24:—. — -- over gedane kosten ter aanmaak van een mischien bij forma van een schenkbond, ter oplegging van gem: brief item deksel doek belegging en quasten- 8:12: —: — „ over bekostiging bij afhaal van gem: brieff in het gemeene Cullokkers- en wel zoo veel 19:36:— „ 15: — aan twee tot tot de Engelse overgelopene Hollanders 20: lb: Tobak kostende inkoops - - - - - - 2: 24: —: 22:½: „ 26: 8ber: tot inkoop van hoenders - - - - - „ 3: 16: —: —: — over huur van praauw en scheppers ter aff en aan„ „varing zoo van boort na land als van land na boord voor 3: dagen 3: 36: — —: - - - – „ - „ 27: _o over inkoop van 2: schap en - - - - –„ 2:24:—: —. _o bij aan boord koming van een zulloksen Tolk -- - „ —. 24. —: „ 1:- Aan den tot boodschapper bij ons dienst doende Ternaats maccassaar Tahaja tot desselfs defroijement te Xullok - - - - - - - -„ 3: 36:—:— voor 2: maanden zee provisie aan den zelven be„ „kostigt - - - - - - „ 10:-- tot Extra soopjes aan onze onderhoorige ge„ „duurende de rijse - – – — — — — — — „ —. — — 50:- Tot dagelijkse soopjes voor de afgaande en aankomende Xullokkers, om door aanlokking de een of andere nieuwstijdin„ Voor dagelijks kleine bekostiging van de ondergeteekendens aan land te Xullok „ 7: 24: —: —. — om te balanceeren moeten de Teekenaars „ 21:_ 2: — uitkeeken - – – – – – – – – – „ 61: 44: — — —: — — Somma rd„s 162:24:- k:n 150: —: /:onderstont:/ Consumtie Hunnen boodschapper een douceur toe gelegt. Na welke lecture wierd aangemerkt, dat de commissi„ „anten het aanzien van D'E: Compagnie bij eene vreemde inlandse natie, en onder het oog der Engelschen, volstrekt hebben moeten ophouden, om niet in kleinagting bij deeze volkeren te raken; en vermits dit oogmerk niet bereikt heeft kunnen werden, zonder aanwendinge van eenige onkosten, is verstaan om de matige uitgaven die hier door zijn veroorzaakt, op approbatie van Haar Hoog Edelheeden ter afschrijvinge te passeeren, met en bene„ „se dietwegens gedane uitgave op apaor„ vens 161: Ponden Buskruit die geduurende dezen togt zijn verschooten: Gelijk ook besloten is des commissianten in Arak, die meerder door hen zijn verbruikt als meeges„ „nomen. Dog daar en teegen door de Commissianten te la„ nde constante nevens tesijtes oreten restitueeren de overgehoudene rd=s 61: 44: aan Contan„ Somma rd„s 162:24: —: k: 150: — „t laten restituberen. „ten benevens het te rug gebragt ijzer en Lijwaten. Ook is gearresteert om den Ternaatsen Maccassaar Ternaten den 24: November 1773: /was geteekent/: jahaija, die de commissianten als boodschapper heb„ F„s B: Hemmekam en L: V: V: Staal „ben gebruikt, voor zijne genomene moeite toeteleggen eene somma van dertig Rijksdaalders, uit consideratie „gen te bekoomen verspendeert - - - - - „ —. — — 47: ½: En de nevensgemelde Atrak aan de natura te vergoeden een quantiteit van 55: kannen December 1773: Consumtie Reekening van sodanig Buskruit, als er in de volbragte commissie na Xullok is verschooten en verspelt, Als. over gedane zijn schoten - . - - - - - - ld:s 40: —. – ––––„ 68: —:– _o Een _o „ - voor het afhalen van natte stukken - - - „ 38: —: — „ 15: —:– Aan Sintkruit - - Somma lb: 161: — — /:onderstont:/ Ternaten den 24: November A„o 1773: (was geteekent) F: B: Hemmekan, en L=k van der Staal. zij. 38. --rd„s rd„s 95: — —:— „ 22: —:— —„ 55: —: „ 24: _ „ 25 „ „ „ „ _o „ 28: 1 4 commissianten te vergoeden O den 4.
English
40: 165 /42 Reading of a sworn statement Reading as follows to approve the writing off and used equipment The wages of four deserted sailors to be written off they testify that these persons, through his experience in writing the Malay language, have been of great service to them. Subsequently, there was also produced and read a verified and sworn statement of three crew members of the Pantjallang Ternaten, of the following content: Today, the 29th of October in the year 1773, appeared before me, Francois Bartholomeus Hemmekam, junior merchant and translator, as well as First in the commission to the Court of Xullok, in the presence of the witnesses to be named hereafter: The quartermaster David Croes, and the sailors Jan Keulder and Gerrit Baas, all appointed in said capacity on the Company's Pantjallang Ternaten, who, in favor of the sincere truth and at the requisition of their commander, the second mate Leendert van der Staal, declared it to be true and truthful that yesterday afternoon, upon leaving the Xullok Roads, they were forced, lest they should run athwart the bow of the two-masted snow named the Carleil lying ready to sail, to cut our grapnel rope, which was done, and thereby a grapnel, estimated to weigh 550 pounds, along with 25 fathoms of gomuti rope of a thickness of 9 inches, was lost. The first- and last-mentioned deponents further declare in favor and upon requisition aforesaid, that for necessary ship services there was consumed a piece of Dutch cable-rope 75 fathoms long and 9 inches thick, while the remainder along with a grapnel in the bay of Gita, see sworn statement, has already been affirmed by them. All the above the deponents testify to be the pure truth, offering to be willing, if required, to confirm the same by solemn oath. Underneath stood: Thus done and attested, on the Company's Pantjallang Ternaten, date as aforesaid. Was signed: David Croes, Jan Keulder, and Gerrit Baars. Lower: Quod Attestor, and signed: F. B. Hemmekam. In the margin was signed: P. Js de Longene, and J. H. Schol. On this day, the Appeared before the undersigned commissioners from the Honorable Esteemed Council of Justice, alongside me, the secretary, and in the presence of the fiscal: The quartermaster David Croes and the sailors Jan Keulder and Gerrit Baas, to whom their statement given on the 29th of October 1773 at the requisition of the second mate Leendert van der Staal being presented anew for verification, they continued to persist therein invariably, without desiring that anything be added or removed, taking the oath hereupon in due form, each individually, while extending the two front fingers of their right hand and uttering these words: So help me God Almighty. Underneath stood: Thus done, verified, and sworn at Ternaten in Castle Orange in the ordinary council chamber of Justice, date as above. Was signed: David Croes, Jan Keulder, and Gerrit Baas. In the margin: present before us, signed: En Adolfs and F. Gerroltsnaa. In the middle: In my presence, and signed: G. W. V. Renesse, acting fiscal. Lower: Known to me, and signed: Koene Koeves, provisional secretary. Underneath stood: Thus done and resolved at Ternaten in Castle Orange, date as aforesaid. Was signed: Ps J. Valckenaer, I. F. Wedel, G. C. Meurs, G. W. Van Renesse, N. D. Mol, and Fredk Hendk Beijnon. And whereas these equipment goods were not consumed and lost recklessly, but solely for the preservation of the vessel, it has been approved to pass the same for writing off. Finally, it was also resolved to inform the pay-office clerks by extract that the Council has approved the writing off of the earned wages of four sailors, namely Carsten Bukken Bakker of Hamburg, Jurriaan Arends of Groningen, Hendrik Lageman of Amsterdam, and Pieter Wolters of Gelderen, since they deserted on the 26th of October at Kullok, and according to all probability have joined the English. Whereby it appeared that on the 28th of October, upon leaving the Xullok Roads, they had been forced to cut their grapnel rope so as not to run athwart the bow and be damaged by the English snow the Carlile, on which occasion was lost: One grapnel, estimated at a weight of 550 pounds, and 25 fathoms of gomuti rope of 9 inches thick. It appearing also from this statement that for necessary ship services there had been consumed: One piece of Dutch cable-rope, 75 fathoms long and 9 inches thick. Where the 4th of December 1773.
Dutch transcription
40: 165 /42 Lecture van een beëedigde verklaring Aldus luidende goet afle schrijven en brukt Equipagie De gagien van vier gedroste matrosen als te schrijven zij betuigen deze personen hen door zijne ervarentheid in't schrijven der maleitse taale van groote dienst is geweest. Vervolgens wierd nog geproduceert en gelezen een gere„ „colleerde en beëedigde verklaring van drie schepelingen van de Pantjallang Ternaten van navolgende inhoud Heden den 29: october Anno 1773: compareerde voor mij Francois Bar„ „tholomeus Hemmekam, onderkoopman en translateur, mitsgaders Eerste in de commissie na het Hof van Xullok, present de natenoemene getuigen. Den quartiermeester David Crves, en de matrosen Jan Keulder en Gerrit Baas, alle in gemelde qualiteit bescheiden op 's compagnies Pantjallang Ternaten, dewelke ten faveure der opregte waarheid, en ter requisitie van himan gezagvoerder de onderstuurman Leendert van der Staal, verklaarden waar ende waaragtig te wezen, dat gisteren agtermiddag de Xullokse Rheede verlatende, genoodzaakt zijn geweest indien niet dwars voor de boeg van de zeilree leggende twee maste snauw de Carleil genaamt wilde geraken, ons dregge touw te koppen, het geen ook geschiet, en daar door een dreg, na gis „sing Swaar 550: pond nevens 25: vadem goemoets touw ter dikte van 9: duim is verloren geraakt. Nog verklaren de eerst en laastgemelde attestanten ten faveure en requisitie, voorschreeven, dat tot de nodige scheepsdiensten, gedurende is verbruikt een end Hollands cabettirus lang 75: d=m en dik 9: d=m daar het overige nevens een Dreg in de bogt van gita, vide beëëdigde Verklaring, reets door hen is bekragtigt Alle het bovenstaande betuigen de attestanten de zuivere waarheid te weezen: onder aanbod van bereidwillig te zijn het zelve, des gerequireerd wordende met solemneele eede gestant te doen. /:onderstont:/ Aldus Gedaan en geattesteert, in 's Comp„s Pantjallang Ternaten dato voorschreven /:was geteekent:/ David Croes, Jan Keulder en Gerrit Baars /:lager:/ Quod Attestor:/ en geteekent:/ F: B: Hemmekam /:in margine:/ was geteekent:/ P: J:s de Longene, en J: H: Schol. Op heeden den Comparecade voor de ondergesz: gecommitteerde uit den E: Agtb: Raad van Justitie nevens mij secretaris en ten overstaan van den fiscaal De quartiermeester David Croes en de matrosen Jan Keulder en Gerrit Baas, aan dewelke hunne op den 29: februarij 1773. ter requisitie van den onder„ „stuurman Leendert van der Staal gegevene verklaring de novo voor recolle„ „ment voorgehouden zijnde, daar bij als nog onveranderlijk bleeven persisteeren, zon„ „der begeeren dat er en iets bij ofte afgedaan wierden, doende hier op den Eed in debita forma, elk in't bijzonder onder het uitsteeken der twee voorste vingeren hunner regterhand en het uitten dezer woorden zoo waarlijk helpe mij God Almagtig /:onderstont:/ Aldus Gedaan gerecolleert en beëedigt tot Ternaten in't Casteel Orange ter ord=e Raadkamer van Justitie dato utsupra /:was geteekent:/ David Croes, Jan keulder, en Gerrit Baas /:in margines/ ons praesent /getekent/ E:n Adolfs en F: Gerroltsnaa /: in't midden Ten mijnen overstaan / en geteekent:/ G: W: V: Renesse p=m fiscaal /:lager:/ in kennisse van mij:/ in geteekent:) Koene koeves P=s secretaris. /:onderstont:/ Aldus Gedaan en Geresolveert tot Ternaten in't Casteel Orange dato voorschreeven /:was geteekent:/ P„s J: Valckenaer I: F: wedel, G:C: „Meurs, G: W: Van Renesse N: D: Mol en Fred=k Hend„k Beijnon. En dewijl deze Equipagie goederen niet roekeloos, maar alleen tot behoud van den bodem zijn verbruikt en verlooren geraakt, is goedgevonden dezelve ter afs„ „schrijving te passeeren. Eindelijk is ook gearresteert, de soldij bedienden per Extract te verwittigen, dat de Raad heeft goedgevonden om afteschrijven de verdiende gagies van vier matrosen in name Carsten Bukken Bakker van Hamburg Jurriaan Arends van Groningen Hendrik Lage„ „man van Amsterdam, en Pieter Wolters van gelderen, vermits dezelve den 26: October op Kullok zijn weggelopen, en zig na alle waarschijnlijkheit bij de Engelschen hebben begeeven Waar bij kwan te consteeren dat zij op den 28: october, bij het verlaten der Xullikse Rheede genoodsaakt waren geweest hun Dreg touw te kappen om niet dwars voor de boeg te raken, en beschadigt te werden van de Engel„ „se snaauw de Carlile: bij welke gelegentheid verloren was geraakt. Een Dreg na gissing ter swaarte van 550: Ponden. en 25: vadem goemoets Touw van 9: duim dik Blijkende teffens bij deze verklaring dat tot no„ „dige scheepsdiensten was verbruikt Een end Hollands Cabeltouw lang 75: raden en dik 9: duim Waar den 4: Decembers 1773. .
English
42 213 106 Saturday, 16 April 1774: In the morning at nine o'clock, Council of Policy meeting. Present: The Right Honourable Governor and Director of the Moluccas, Paulus Jacob Valckenaer; Godfried Carel Meurs, merchant and Chief Administrator; Johan Fredrik Wedel, Military Captain; Johan George van Raesveld, merchant and Fiscal; Jan Witewaal, Junior Merchant; Gerardus Willem van Renesse, Junior Merchant; Nicolaus Dionysius Mol, Junior Merchant and Secretary; Fredrik Hendrik Beynon, Junior Merchant and Storekeeper; and Francois Bartholomeus Hemmekam, a Pay-Bookkeeper and Resident of Gorontalo. After the ordinary business was transacted this morning, a letter from the King of Bacan was read, dated the 3rd of this month, containing such points as can be seen in the aforementioned letter, which is sewn in with the incoming royal letters. Whereupon, the contents of the said letter having been further considered, it was decided to write in reply to the Prince that the Government hoped he would at last fulfill his promises to send the Ceram people back to their country, since it was more than time that he complied with the wishes of Their High Excellencies and relieved the Council of the trouble of constantly urging His Highness to a matter that should have taken place long ago. Furthermore, it was deemed proper also to inform the King that Their High Excellencies at Batavia had written to this Government in their latest letters that they absolutely required that these Ceram people be sent to their country. In addition, it was also resolved that the King would once again be urged regarding the extradition of the Macassar sergeant Bisnu, concerning which it was decided to inform the Prince that the Council absolutely demanded that that lad, being a Company subject, be surrendered, since not the least evidence has appeared to us here of the permission from the Right Honourable Mr. Breton to keep him on Bacan. Furthermore, it was also resolved to make known to the Prince that this Government was very much surprised that he had now for the second time sought to clear this rover Bisnu of the crime of spice theft, of which he has never been accused, as had already been clearly made known to His Highness in the letter of 15 September, so that it indeed appears as if he had deliberately overlooked everything the Council had written concerning the aforementioned Bisnu. The remainder communicated regarding Prince Maruan and the clandestine departure of Haji Umar to Hullok, the Council thought proper to pass over in silence. 215 107 April 1774. It was further decided, in order to comply with His Highness's request for war ammunition, guinees, and ready cash, to send the following, namely: 2 small barrels of gunpowder, 10 flintlock stones, 50 iron balls of 1/2 lb and 50 iron balls of 1 lb, 1 bale of ordinary bleached guinees, and 300 rixdollars in cash, and this in consideration of the Prince's declaration of needing this war ammunition in order to put himself in a posture of defense against the Maguindanao and Bugis pirates, who the Prince alleged were threatening to invade the Bacan lands. However, the request for 12 flintlocks was deemed proper to refuse, under the pretext of needing this weapon in our garrison. The aforementioned goods and cash together amount to a sum of 605 rixdollars and 36 stuivers, so His Highness, at the end of this month, would still owe the Company an amount of 1121 rixdollars, 23 stuivers, and 8 pennings. Hereafter, it was deemed proper to inform the King of Bacan that among the gifts sent hither by Their High Excellencies for His Highness, there had also been unpacked the present for the Crown Prince Kandhar Alam, consisting of: one fine red broadcloth, 50 cubits long; three armozines, assorted; two silver silks; and that these goods were delivered to that Prince here. Lastly, it was also decided, in response to His Highness's offensive remark regarding the visit of the aforementioned pirates, to reply that he maintained very wrongly that either the Company or the King of Ternate had given these rogues cause for revenge, whereas he, the King of Bacan, could not be unaware that this Government, together with the King of Ternate, had in the past year merely protected their lands of Halmahera against the attacks of these rovers, which every power is obligated to do; with the further notification that he, the King of Bacan, could have expressed himself in more fitting terms regarding this military expedition. Below stood: Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange on the date aforesaid. Was signed: P. J. Valckenaer, G. C. Meurs, J. F. Wedel, J. G. v. Raesveld, J. Witewaal, G. W. van Renesse, N. D. Mol, F. H. Beynon, and F. B. Hemmekam. Monday, 9 May 1774: In the morning at nine o'clock, Council of Policy meeting. Present: The Right Honourable Governor and Director of the Moluccas, Paulus Jacob Valckenaer.
Dutch transcription
42 213 106 Gouverneur en Directeur der Molucas Paulus Iacob Valckenaer, Den wel Edelen Agtbaren Heer der tit koopman en Hoofd Administrateur „ Capitain Militair wat daar op te rescribeeren koning Lecture van een brieff van Batchiangs Gedurige pagingen van Bat„ chians vorst om dien swerver aan te houden gemelde persoonen met stil zwijgen te passeeren te blijven aandringen werd absolut begeerd. Godfried Carel Meurs, Johan Fredrik Wedel, Johan George van Raesveld, Jan Witewaal, Gerardus Willem van Renesse, Nicolaus Dionijsius Mol, Fredrik Hendrik Beijnon en Francois Bartholomeus Hemiekam Een soldij Boekhouder „ _„o Resident van Gorontalo Na dat de gemeene Zaken desen morgen waren afgehandelt, wierd gelesen een brief van Batchians koning gedateerd 3: deser, behielsende zodanige poincten als by gemelde Missive, die bij de aankomende konings brieven is ingenaait kan werden gesien„ Waar na den inhoud van gemelde missive nader zijnde overwogen, wierd besloten om den vorst te rescribeeren, dat de Re„ „geering verhoopte hij zijne beloften om de cerammers na hun land te rug te zenden, eindelijk eens zoude vervallen, vermits het meer dan tijd was dat hij de begeerte van „ koropman en fiscaal „ Onderkoopman Saturdag den 16 April 1774: 'S morgens te negen uuren vergadering van Politie Present. Haar Hoog Edelheeden voldeed, en de Raad onthefte van de moerte om zijn Hoogheit geduurig aantesporen tot een zaak die al overlang De verzending de cerammers had moeten geschieden: Terwijl men verders goed vond den koning mede te verwittigen, dat Haar Hoog Edelheden te Batavia dese Regeering nog bij hunne laatste brieven hadde geschreeven, dat ze volstrekt begeerden dat deese cerammers naar hun land gezonden zouden werden. Daar en boven wierd ook verstaan dat men nogmaals bij den op de uitlwering van Bisnakoming zoude aandringen op de uittevering van den Maccassaars serge, „ant Bisnoe, waar omtrent men besloot de vorst te verwittigen, dat den Raad absolut begeerde dat die knaap als een camponies on„ „derdaan zijnde werde uitgeleverd vermits ons alhier van de vergin„ „ning van den wel Edelen Heer Breton, om den zelven op Bat„ „chian te mogen aanhouden, niet de minste blijk is voorgeko„ „men. Daar en boven wierd ook verstaan den vorst te kennen te geven dat deze Regeering zig zeer verwonderde dat hij desen Swerver Bisnoo nu ten tweeden male had gezogt te zuiveren van de misdaad van dieverij in specerijen, daar hij nooit meede is beschuldigt geweest, zoo als zijn Hoogheit reeds duij„ „delijk bij brief van den 15:e September was te kennen gegeeven, dus wel schijnt of hij willens en wetens over het hoofd had„ „de gesien alles wat den Raad over meermelden Bisnoe hadde geschreeven. Het Verdere bedeelde wegens Prins Maruaan en het Clan„ Het bedeelde wegens de nevens „ hesten vertrek van Hadje Oemar na Hullok vond den Raad goed om met stilswijgen te passeeren. Haar Werdende - Den 16: April 1774 „ „ _o en Secretaris „ _o Winkelier 215 107 April 1774. De Vorst deze goederen op zijn verzoek toe te zenden Het present voor den kroonprins„ is mede onder de geschenken afge„ „pakt geweest. Den Wel Edelen Agtbaren Heer Gouverneur en Directeur der Moluccos Verdere rescriptie Werdende wijders besloten om tot voldoening van zyn Hoogheits verzoek om ammunitie van Oorlog Guinees, en Contanta Mo, het volgende te zenden, als: 2: Vaatjes Buskriit 10: p:s Snaphaan steenen. 50: „ ijzere koegels van ½. lb en 50: „ _o _o „ 1: „ Een Pak guinees Gem: gebl: en 300: rd:s contant, ende zulks uit Consideratie van des vorsten be„ „tuiging van deze oorlogs ammunitie nodig te hebben, ten einde zig in postuur van defensie te stellen tegens de Magindanause en Boegineese rovers, die de vorst voorgaf dat de Batchianse lan„ „den dreigden ten invadeeren. Dog het verzoek om 12: ps snapha„ „nen vand men goed te refuseeren, onder voorwendsel van dit ge„ „weer in onse besetting van noden te hebben: bedragende de voormelde goederen en cantanten te samen een somma van Rd:s 605:36:— dus zijn Hoogheit onder ultimo, dezer aan de Compagnie nog zoude ten agteren staan een montant van rd:s 1121: 23:8: Hier na wierd goedgevonden Batchians koning te verwittigen, dat onder de geschenken die door Hunne Hoog Edelheeden voor zijn Hoogheid waren herwaards gezonden, mede is afgepakt geweest het praesent voor den kroonprins kandhar Alam, bestaan„ „de in Een rood fijn laken lang 50: Ca: drie Armosijnen in zoort Maandag den 9: — Meij 1774: 'Smorgens ten ne„ „gen uuren vergadering van Politie Present Paulus Iacob Valckenaer Twee zilvere zijd geweesen. en dat deeze goederen alhier aan dien Prins zijn afgegeeven. Zijnde laastelijk ook besloten op zijn Hoogheids ergerlijke uit„ „drukking wegens het bezoek der voormelde rovers te antwoorden, dat hij zeer verkeerd sustineerde, als op de compagnie, dan wel Ter„ „naats koning, deese schelmen aanleiding zouden hebben gegeeven tot wraakoeffening daar hij /: Batchians koning :/ niet bewust konde zijn dat deese Regeering, benavens de koning van Ternaten, hunne landen van Halmaheira in het gepasseerde Jaar eenlijk tegens de aanvallen deser zwervers hadden beveiligt, het geen ieder Mogentheid verpligt is te doen: met verdere te kennen gave, dat hij (Batchians koning:) zig wegens deeze krijgs expeditie wel ingepaster bewoordingen hadde kunnen uitlaten. /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolvert tot Ternaten in 't Casteel Orange dato Voorschreeven /:was getekend:/ P:s I:s Valckenaer, G: E. Meurs; I: F: Wedel, I: G: V: Raesveld, I: Witewaal, G: W: Van Renesse, N: D: Mol, F: H: Beijnon, en: H: F G Hemmekam. Twee den een 16 E E
English
May 1774. the 29th 108 217 Godfried Carel Meurs, Johan Fredrik Wedel, Johan George van Raesveld, The titular Merchant and Chief Administrator The Honorable Military Captain vande Walle to assist those of Palo against the Limbotters Feigned friendship between those of Gorontalo and Limbotto Request of the Palos people to maintain Palos people to Gorontalo Jan Wttewaal, Gerrardus Willem Van Renesse, Nicolaus Dionijsius Mol: Fredrik Hendrik Beijnon Francois Bartholomeus Demmikam As soon as the business concerning general affairs was ended this morning, the Governor produced a secret letter from the ad interim Gorontalo Resident Van de Walle, dated 26 April, which letter was in the first place intended to give notice to the Governor and Council of the intention of Kitchil Majumba, King of Parigi, to assist the King of Palo, and together take vengeance upon the Limbotters for the massacred Palos envoy, in case the said Limbotters were unwilling to surrender the perpetrators of this murder, or to pay the Palos people One Thousand reals in gold, which amount they demanded from the Limbotters to atone for that massacre. News concerning the approach of the Palos people to Gorontalo Besides this, the Resident made known that he had received word that the envoys of the King of Palo, accompanied by many roguish nations, were already on their way to Gorontalo, wherefore he had already sent orders to the chiefs of the gold mines not to carry on any trade with these rovers; he would also let them know that no more than the number of 20 persons would be admitted to Gorontalo. Further, van de Walle reported that the Limbotto kings had previously themselves requested the friendship of the Palos people in maintaining a mutual correspondence, with the intention, as he does not obscurely indicate, to carry on an illicit trade secretly with one another, which he says was the purpose of the Limbotters with their moving to Quandang. On the other hand, it was maintained by van de Walle that the friendship between the Gorontalo people and the Limbotters was essentially feigned, 1 Junior Merchant The Pay Bookkeeper The Gorontalo Resident The Secretary The Shopkeeper 5 9. 249 Gorontalo people with the Mandar people, to trade with the same Mouton is the place where the smuggling is committed Deliberation on the Gorontalo news The Attingola people have always been sincere toward the Company Account concerning the danger of the Parigi post feigned, alleging as proof of this that Mono Arfa, not long ago, had secretly written a letter to the King of Palo, and gave to understand that the friendship between him and the Limbotters was merely for the eyes of the world, but in fact stood on very loose screws: upon which writing the Palos and Parigi people were encouraged to come over to Gorontalo; van de Walle being further of the opinion that the Limbotters would indeed be forced to satisfy the demand of the King of Palo for One Thousand reals in gold. The contract of the Gorontalo people, a cloak to trade with the Mandar people The repeatedly mentioned van de Walle also thought he could maintain that the inclination of the Gorontalo people to be able to trade unmolested with the Mandar people and other foreigners alone induced them to conclude a contract of friendship with the Mandar Prince Dain Manassa, and by no means their fear of being molested by the said Mandar people, which they usually bring forward as a pretext, although van de Walle indicates that Mono Arfa bears affection in his heart toward Dain Manassa because he previously had the sister of this Dain as his wife. The Gorontalo gold mine at Mouton was also indicated by van de Walle as the principal smuggling place where the trade was carried on, through which he says the collection of gold at Gorontalo languishes from year to year, for, he adds, one has the smuggler Dain Manassa as one's brother-in-law, and thus the way is clear. Next, the Resident proceeds to an account of the danger in which our garrison at Parigi allegedly finds itself, according to a letter written by the Postholder Stein to the Commissioners Scheeder and Durr: although the Resident seems to give to understand that the danger cannot be as great as it was reported, notwithstanding he is nonetheless of the opinion that Parigi must be regarded as a lost post. Since the people of Attingola have from ancient times been considered the most faithful of the native nations there, van de Walle had agreed with the Regent of that place, Dirk Bolonkoddo, that twenty men of his subordinates would remain close to the fortress in order to be at hand in the event of any rising danger to help defend the same. Which Gorontalo news having been further discussed and deliberated upon, the Council members were unanimously of the opinion that the reports occurring therein concerning Mono Arfa's secret aversion to the Limbotters, and of the there affection. May 1774 9
Dutch transcription
Maij 174. den 29 1o8 217 Godfried Carel Meurs, Johan Fredrik Wedel, Johan George van Raesveld, Den tit: koopman en Hoofd administrateur „ dem Hond: Capitaine Militair vande Walle om die van salo tegene de lambotter Geveinsde Vriendschap tusschen die van gorontala en Lim batto Aanzoek der paldreesen om te onderhouden palorseesen na Gorontalo Jan Wttewaal, Gerrardus Willem Van Renesse, Nicolaus Dionijsius Mol: Fredrik Hendrik Beijnon Francois Bartholomeus Demmikam Zoo draa de besoigne over de gemeene zaken desen morgen was proucte van en kecete brief van geeindigt, produceerde de Heer Gouverneur een Se„ „creete brief van den pro. interim Gorontaals Re„ „sident Van de Walle, de dato 26: April, Welke brief in de eerste plaats was ingerigt om den Gouverneur en Raad kenisse te geven vormemnen deskloring dan anige van het voornemen van Kitchil Majumba, koning van Parige, om den koning van Palo „ Kopmnen Citaal te assisteeren, en te samen wraak te neemen op de Limbot„ „ters over den gemassacreerden Palosen gesant, ingevalle gemelde Limbotters weigeragtig waren om de daders van desen moord over te leveren, of aan de Paloreesen te voldoen Duijzend reaalen aan Goud, welk bedragen deselve tot verzoening van die massacre van de Limbotters afvorderden. Tijding wegens de aantogt der Buiten des gaf de Resident te kennen dat tijding had gekregen, de afgesanten van den koning van Palo, verzolt met veele schelmse e naties reeds na Gorontalo op weg waren, weshalven hij reeds ordres aan de opperhoofden van de Goud mijnen hadden laten afgaan om geen handel met deese zwervers te drijven; die hij ook zoude laten weten dat niet meer als ten getalle van 20: personen op Gorontalo zouden werden geadmitteert. Verders bedeelde van de Walle, dat de Limbotse koningen de Vriendschap met de Limbotters Paloresen bevorens zelfs tot vriendschap in het houden van eene onderlinge Correspondentie hadden aangezogt, met intentie zoo hij niet ondindelijk te kennen geeft, om met elkanderen in het geheim een ongeoorloofde handel te drijven, het geen hij zegt dat het oogmerk der Limbotters is geweest met hunne verhuising naar Quandang. Daar en tegen wierd door van de Walle gesustineert dat de vriendschap tusschen de Gorontaalders en Limbotters wesentlijk Gevornst 1 „ onderkoopman „ Den soldij Boekhouder „ D „ Goreontal sesident „ _o „ Secretaris „ _o „ Winkelier 5 9. 249 „ders met de mandhareesen, „zelve te handelen Manton is de plaats het smokkelen gepleegt word Besoigne over de gorontaals tijdingen De Attingolers zijn altoos opregt geweest jegens de Com„ pagnie Verhaal wegens het gevael van de posts Parigies gewoinst was, tot een bewijs hier van alle geende dat Mono Arfa, niet lang geleden, in't geheim een brief aan den koning van Palo hadde geschreeven, en zoo veel te verstaan gegeeven dat de vriendschap tusschen hem en de Limbotters maar enkeld voor het oog van de werelt was, dog inderdaad op zeer losse schroeven stond: op welk schrijven de Paloresen en Pa„ „rigiers aangemoedigt waren om naar Gorontalo over te komen; zijnde van de Walle verder van gevoelen dat de Lim„ „botters wel genoodzaakt zouden zijn den Eisch van den koning Een Duijsent van Palo, om 00 realen goud te voldoen. Ook meende meermelde van de Walle te kunnen beweeren, Het contract der gorontaal,„ dat de neiging der Gorontaalers om ongemolesteert met de een dikmantel om met de „ Mandaresen, en andere vreemdelingen handel te kunnen drijven hen eenlijk heeft bewogen om een Contract van Vriend„ „schap met den Mandareesen Prins Dain Manassa te sluiten, en geenzints hunne vreese om niet van gemelde Man, „dareesen gemolesteert te werden, het geen ze doorgans tot een voor wendzel bij brengen hoewel van de Walle te ken„ „nen geeft dat Mono Arfa, Dain Manass in 't hert genegentheit toedragt uit hoofde hij de suster van desen Dain bevorens tot zijn vrouw heeft gehadt. De Gorontaalse Goud mijn te Mouton werd teffens door van de Walle op gegeven als de voornamste smokkelplaats daar den handel werd gedreven, waar door het zegt dat de Goud inzaam te Gorontalo van jaar tot Jaar verflaauwt, want, voegt hij er bij, den lorrendraijer Dain Manasse heeft men tot zijn swa„ „ger, en dus is de baan schoon. Vervolgens gaat den Resident over tot een Verhaal van het gevaar waar in onse bezettelingen te Parigi, zig zouden bevinden, volgens eene brief door den Posthouder Stein aan de commissianten Schee„ „der en Durr geschreeven: hoewel de Resident te verstaan schijnt z te geven dat het gevaar soo groot niet moet zijn als het werd opge„ „geeven, niettegenstaande hij dog van gevoelen is dat Iarige als een verloren Post moet werden aangemerkt. Vermits nu die van Attingola van ouder tijden af voor de getrouwste der aldaar thuis horende naties waren gehouden, was van de Walle met den Regent van die plaats, Dirk Bolonkoddo, over eengekomen dat twintig man van zyne onderhorigen zig digt bij het fortres zouden onthouden ten einde bij eenige opkomend gevaar bij der hand te zijn om het zelve te helpen defendeeren. Over welke Gorontaalse tijdingen nader gesproken en gebesoigneert zijnde, waren de Raadsleden een pariglijk van gevoelen dat de daar bij voorkomende berigten wegens Mono Arfa 's heimelijke aversie voor de Limbotters, en van de daar genegentheid. Mei 1774 9
English
210 May 1774 The measures proposed by van de Walle for the security of his residency approved. The request of the interim Resident for a sound vessel taken into consideration. inclination of him and his subordinates toward the suspicious peoples of Palo and Mandaar clearly demonstrated that the goodwill of the Gorontalo people toward the Company was very far to seek, so that it was thought proper to be constantly on guard against Mono Arfa's secret machinations, and to order both the outgoing and incoming Gorontalo Residents to observe his conduct closely, without, however, letting him or the lesser Gorontalo people perceive that they were mistrusted. For the related reason, it was also resolved to approve the measures employed by van de Walle for the security of the Residency, and to consider well done the precaution taken to have at hand for the time being twenty faithful Christian Attingoola people for the protection of the fortress; it being also decided, upon the Resident's proposal, to grant for the monthly maintenance of these men the supply of 30 stuivers cash, 30 pounds of rice, and two jugs of arrack api for each person, provided that the said men shall not be retained any longer than is strictly necessary. Meanwhile, it was also approved that Resident van de Walle had written to the chiefs over the gold diggers at Poguatto, to inform the so-called Palo envoys upon their arrival there that they would be admitted to Gorontalo with no larger retinue than twenty men; with further recommendation to the said chiefs to take care against the trading of gold to the aforementioned Palo adventurers. After this, the conversation having turned to van de Walle's request for a sound and well-equipped vessel for the use of that Residency, this requisition was considered very strange, seeing that the pantjallang de Vrijheid was still present there, considering moreover that we are currently very scarcely provided with vessels here, in so far that not one pantjallang was on hand to convey the new Resident Mol, along with the requisition of necessities, to Gorontalo. For which reason it was resolved to make known our shortage of vessels to Resident van de Walle, and further to reply that one saw no possibility of sending this year any other vessel for the security of the Gorontalo Residency than the pantjallang de Vrijheid or de Goedkeuring. And whereas van de Walle writes in his general letter of the present date that he intends to send the first-named small vessel here as soon as possible to be repaired here of its defects, the 9th 223 May 1774 The accompanying requisition to be fulfilled. to be repaired, it was decided upon its arrival to begin that work immediately, and after the repair is done, to equip the same again without delay and dispatch it to Gorontalo, or else to employ for that voyage the pantjallang de Goedkeuring, in case the last-named vessel is encumbered with fewer defects, and could thus be brought into readiness sooner. On the other hand, it was decided to fulfill the requisition for the necessary military personnel, as has already been resolved in today's general resolution, and likewise upon the request of the Resident, also to provide Gorontalo with 300 pounds of gunpowder and 100 pieces of grapeshot of 1 pound balls, which ammunition was required by van de Walle in excess of the requisition. Subsequently, it was also decided to order the outgoing as well as the incoming Gorontalo Residents to keep a good watch, and to keep themselves continually in a state of defense, so as not to be taken by surprise unawares. And whereas it could not be thought proper, under these current circumstances, to let the Gorontalo kings understand that Resident van de Walle had revealed their inclination toward the suspicious Mandar and Palo nations in all its details to this Government, it was resolved to remain entirely silent about this in the reply to the said princes, and merely to keep alive the admonition to faithfulness in general expressions. Finally, it having come into consideration that the affection and friendship of the Parisians for the Company has noticeably cooled, whereas this nation formerly bore a very good heart toward our people, it was thought proper to try whether their former affection might not in some measure be revived by a friendly short letter from this Government, to which end it was resolved to have such a letter drafted for the king of Parigi, without making mention therein that his harmful negotiations with the Palo people were known to us. After the necessary decisions had been made upon the Gorontalo letter, the Governor informed the Council members that Their High Mightinesses would like to see an extirpation mounted to Onin, on New Guinea, to prevent these Onin people as much as possible from committing their smuggling trade; that His Honour had spoken separately with the Tidorese Kali, Abdul Rauff, as well as the grandees about this, on the occasion when the same had come here on the 11th of the past month of April to collect the gifts of Their High Mightinesses.
Dutch transcription
210 Meij 1774 De middelen doar vande Walle tot beveiliging van zijn residen„ „tie voorgeslagen geapprobeerd. dent om een higt vaartuig in over weging genomen genegentheid van hem en zijne onderhorigen voor de suspecte volkeren van Palo en Mandaar, duadelijk aantoonden dat de Welmenendheit der Gotontalers Voor de Compagnie zeer ver„ „re te zoeken was, zoo dat men goedvond om tegens Mono Arfas heielijke machinaties steeds op zijn hoede te zijn, en zoo wel de afgaande als aankomende Gorontaalse Residenten de gelasten om zijn gedrag van na bij gade te slaan, zonder men henlieden wantrouwde. Om de verhaalde reden is ook verstaan om de middelen die door van de Walle tot beveiliging der Residentie zijn in 't werk gestelt, te approbeeren, en voor wel gedaan te houden de gebruikte voorzorg om voor eerst twintig getrouwe Chris„ „ten Attingoolers tot bescherming van het Fortres bij der hand te hebben; zijnde op des Residents voordragt mede be¬ „sloten om tot mandelijks onderhoud deser Manschap toe„ „testaan de verstrekking van 30 stuijvers Contant, 30. pon„ „den Rijs, en twee kannen Arak apij voor ieder persoon, mits dat gemelde manschap niet langer zal werden aange„ „houden als volstrekt noodsakelijk zij. Inmiddels wierd ook geapprobeert, dat de Resident van de Walle aan opperhoofden over de Goudgravers te Poguatto hadde geschreeven, om de zogenaamde den 9: E Palose gezanten bij hunne aankomst aldaar te verwittigen dat zij met geen Grooter gevolg als van twintig man te Go„ „rontalo zouden werden geadmitteert; met verdere recom„ „mandatie aan gemelde opperhoofden om zorge te dragen te„ „gens het verruilen van goud aan bovengenoemde Palose avanturiers. Hier na het gesprek gevallen zijnde op van de Wallis van die Residentie, wierd desen Eisch zeer Vreemd gevonden, aan„ „gesien de bantjallang de Vrijheit daar nog tegenswoordig was, komende daar en boven in aanmerking, dat men hier thans zelfs zeer schaars van vaartuigen voorzien was, in zoo verre dat 'er niet een Pantjallang aan handen was om den nieuwen Resident Mol, benevens den Eisch van beno„ „dagtheden, na Gorontalo over te voeren: Alwaarom ver„ „staan is den Resident van de Walle ons gebrek aan vaartui„ „gen te kennen te geven, en verder te rescribeeren geene moge„ „lijkheit zag om van dit Jaar een ander vaartuig, ter bevei„ „liging der Gorontaalse Residentie aftezenden, als de Pant„ „jallang de vrijheid of de goedkeuring: En dewijl van de Walle bij zijn gemeene brief van dato deses schrifft; voor„ „nemens te zijn om het eerstgemeld vaartuiggen ten eersten dit heen te zenden, om alhier van zijne gebreeken ge„ hem of de mindere Gorontaalders egter te doen blijken, dat Hek Eersoek van den interim Res: verzoek om een hegt, en wijl uit gerust vaartuig, tot gebruijk Salose „ repareert O den 9: 223 Meij 1774 De nevens gemelde Eisch te voldaan gerepareert te werden, besloot men bij desselfs aankomst terstont met dien arbeid te beginnen en het zelve na gedaane reparatie zonder uitstel weder toe te rusten, en na Gorontalo aftevaar„ „digen, of wel tot die reise te emploijeeren de Pantjallang de Goedkeuring, ingevalle het laast gemelde vaartuig met minder gebreeken behelt, en dus eerder in gereedheit hon„ „de werden gebragt. Daar in tegen wierd gearresteert om den Eisch van benodigde militairen te voldoen, zoo als reeds bij de gemeene re„ „solutie van heden is beslaten, en van des gelijken op verzoek van van den resident, Go„ voorzien met „pantele nogte ƒ300: Panden Buskruit en 100 ps Druiven van 1: Pond Bals, welke ammunitie boven den Eisch door van de Walle is gerequireert. Vervolgens is ook gearresteert om de afgaande beneevens de aankomende Gorontaalse Residenten te beveelen om goede wagt te houden, en zig bij Continuatie in staat van tegen „weer te stellen, ten einde niet onverhaedlt overvallen te werden. En dewijl men miet goed konde vinden de Gorontaalse koningen, bij deese tijds omstandigheeden te verstaan te geven, dat de Resident Van de Walle henlieder neiging voor de suspectie Mandaruse en Paloreese naties in alle zijne omstanden aan deeze Regeering hadde geopenbaart, zoo is verstaan bij rescriptie aan gemelde vorsten hier van stel te zwijgen, en eene„ „lijk de vermaning tot getrouwheid in generaale uitdrukkingen levendig- te houden. Eindelijk in consideratie zijnde gekomen dat de genegentheid en vriendschap der Parigiers voor de Compagnie merkelijk is verflauwt, daar deese natie de onzen bevorens een zeer Goed har„ „te hebben toegedragen zoo is goedgevonden om eens te besoeken of men derzelver vorige genegentheit door den vriendelijk briefje van deze Regeering niet eenigermaten zouden kunnen op wek„ „ken, ten welken einde verstaan wierd een dus danig briefje voor den koning van Parigie in Concept te laten brengen, zonder daar bij mentie te maken, dat ons zijne schadelijke onderhandelingen met de Paloresen bekent waren. Na dat het nodige op de Gorontaalse brief was be„ „sloten, verwittigde de Heer Gouverneur aan de Raadsleden, dat Haar Hoog Edelheden gaarne zouden zien dat er een Er„ „tirpatie naar Onin, op Nora Guinea, wierd aangelegt, om deese Oninders, zoo veel doenlijk in het plegen van hun sluik„ „handel te verhinderen: Dat zijn Ed: den Tidoresen Kali, Ab„ „dul Rauff, benevens de groten hier over apart hadde onderhouden bij geleegentheid dat deselve hier op den 11: van de gepasseerde maand April de geschenken van Haar Hoog Edelheeden waren komen omstanden afhalen
English
To the Honorable and Respected Lord Governor and Director of the Moluccas, Paulus Jacob Valckenaer The Senior Merchant and Head Administrator Godfried Carel Meurs Junior Merchant Jan Attewaal Junior Merchant and Pay-Bookkeeper Nicolaas Dionisius Mol Military Captain Fredrik Hendrik Beijnon Merchant and Fiscal Johan Georg van Raesveld Secretary Gerardus Willem van Renesse Storekeeper Francois Bartholomeus Hemmekam Absent: Johan Fredrik Wedel and Johan Georg van Raesveld, both due to indisposition Monday, May 30, 1774, at nine o'clock, meeting of the Council of Policy. Present. to fetch, when His Honor had most forcefully presented the necessity of this expedition to these court servants; just as His Honor had also written to the King himself on this matter, by letter dated April 15, the consequence of which was that His Honor had obtained a fairly comprehensive reply from the monarch on this; and although this letter had already been read by the members of this Table, it was nevertheless approved to insert here the passage from the Tidorese letter insofar as it relates to the extirpation of Onin. And it serves in continuation of Your Honorable and Respected Request in the name of the Honorable Company to make a beginning on the land Onin with the extirpation of clove and nutmeg trees, as was first reported in its details by our ambassadors, and furthermore appeared from a letter dispatched to us; in reply, that we have assembled on this, and after mature deliberation have considered that Your Honorable and Respected request in this regard was very justified, on which account we also could not omit expressing our thanks for the remarks, with the communication at the same time that we for our part, for the greatest benefit of the Honorable Company and the Kingdom of Tidore, have judged it expedient that the said extirpation work (which is not a matter of one or two months) be suspended until the return of the Chinese Nakhoda Lim Sianko (alias) Paitoea, so that before we begin with it we obtain clarification concerning the native peoples of Onin, since we have not seen any chiefs of that region here since the reign of Sultan Hamdja Saharoedien, and therefore have dispatched an ensign with the said Paitoea to summon them. We must testify that the inhabitants of those settlements are a wild and fierce people, which is why before one begins such a great work, practical caution should also be used; we have not put down these considerations here to deviate, as it were, from our sworn duty, but only to make the work all the easier to the end, and therefore we also trust that Your Honorable and Respected will please take no displeasure against us regarding this proposal of ours, as we flatter ourselves with the known equity of the Honorable Company concerning the justice of the Island of Tidore. While at the same time it was undertaken by the Lord Governor to communicate the necessary information concerning Onin to Their High Excellencies by secret rescript with the ship Vlissingen. Underneath stood: Thus done and resolved in Ternate in the Castle Orange, the same date as written above. Was signed: P: J: Valckenaer, G: C: Meurs, J: F: Wedel, J: G: van Raesveld, J: Attewaal, G: W: van Renesse, N: D: Mol, F: H: Beijnon, and F: B: Hemmekam. May 30, 1774. The Council members being engaged in secret business, notice was given to them by the Lord Governor that the young King of Tidore, at His Honor's urging, had taken the petty king of Waigeo into custody and sent him hither some days ago to be brought to trial on account of his misdeeds and manifold robberies. Since this petty king, named Abdul Rahaman, of Waigeo birth, has for some time made himself very notorious through robbery and murder, committed many atrocities all over the Ambon territory, and in the year 1769 robbed the indigent gunner Paulus Schaar of virtually everything, this apprehension was regarded as a very desirable matter, as it was hoped that now at least there would be an opportunity to make an example of this pirate to deter other such scoundrels. After this remark was made, the Lord Governor also informed the members of this Table that he had ordered the said Waigeo petty king to be secured in irons immediately upon his arrival, which was approved with unanimous votes, and at the same time resolved to place the aforementioned person in the custody of Fiscal Van Raesveld, with orders to exercise his office regarding him. It being likewise resolved to have the inquiries regarding the said pirate conducted by the Fiscal, in the presence of the two members of this Table, Attewaal and Hemmekam, to whom the commission was assigned to serve the Council, together with Fiscal Van Raesveld, with a true and clear report regarding the nature of this affair. Subsequently, it was proposed whether it would not be expedient to have this pirate petty king interrogated beforehand in the presence of the full assembly, and at the same time confront him with the gunner Schaar, and with a certain person of Ambelau, who was carried off from his land by this Papuan petty king.
Dutch transcription
225 afhalen, wanneer zijn Ed=t de noodsakelijkheit van deese togt op 't kragtigste aan deese Hof Dienaren hadde voorgedragen; gelijk zijn Ed: den koning zelfs hier over meede hadde ge„ „schreeven, bij brief van den 15 April waar van het gevolg was geweest, dat zijn Ed: hier op een redelijk amstand ant„ „woort van den vorst hadde bekomen; en hoewel, deese brief reeds door de leeden deser Tafel was gelesen, wierd egter goedgevonden om de Periode uit de Sidd„ „rese brief voor zoo verre dezelve op de extirpatie van Onin betrekking heeft alhier te insereezen. En dient ten vervolge op uwel Ed: Agtb: begeerte in name der E: Compagnie op het land onij een begin te ma„ „ken met het Extirpeeren van nagulen en note bomen, zodanig zulks eerst in zijn omstande door onse gesanten gerapporteert, en nader door een aan ons afgevaardig„ „de Missive mede is gebleeken; in antwoord, dat wij daar over vergadert zijn, en na rijpe deliberatie aan„ „gemerkt hebben, uwel Ed: Agtb: begeerte dientwegen zeer gebillijkt was, weshalven ook niet hebben kunnen af„ „zijn, voor de remarques onse dank te betuigen, met Com„ „municatie teffens, dat wij van onse zijde tot meeste nuts der E: Compagnie en het Rijk Tidori hebben geoordeelt dienstig te wesen dat gemelde Extirpatie werk /: het geen niet voor een of twee maanden is:/ tot het retour van den Chinees Anachoda Lim Sianko /:alias:/ Paitoea gesurcheert werd, op dat wij eer daar meede beginnen elu„ „cidatie omtrent de oningse landsvolkeren bekomen, aan„ Den wel Edelen Agtb: Heer „gesien men sedert het bestier van den sulthan Hamdja Gouverneur en Directeur den Molucoas Seaharoedien nog geen hoofden van die land streek alhier Den ut: koopman en hebben beoogt, en daar om ten ontbod van deselve een vaan„ Hoofd administrateur „drig met gemelde Paitoea gedepecheert. wij moeten be„ „tuigen dat de inwoonders van die negorijen een wilt en moest volk is, waarom men bevorens zoo een groot „ anderkoopman Paulus Jacob Valckenaer Godfried Carel Meurs Jan Attewaal Maandag den 30 Meij 174. te negen uuren vergadering van Politie Prens werk begint, Ook dient practijk te gebruijken; wij hebben deese con„ „sideraties hier niet ter neder gestelt, om daar door als het ware van ons Eeden pligt te wijcen, maar eenlijk om meer m: werk tot den einde toe des te gemakkelijker te doen zijn, en daarom, vertrouwen wij ook, dat uwel Ed: Agtb: geen ongenoegen wegens deese onse propo„ „sitie Jegens ons zullen gelieven op te vatten, aangesien wij ons flatteeren niet de bewuste equoteit der E: Compagnie omtrent de regtvaardigheid van het Eiland Tidore Terwijl teffens door den Heer Gouverneur wierd aan„ „genomen, om met het schip Vlissingen het nodige over Onin bij secreete rescriptie aan Haar Hoog Edel„ „heeden te bedeelen. /:onderstond:/ Aldus Gedaan ende Geresolveert tot Ternaten in 't Casteel Orange Dito voorschreeven /:was getekent:/ P: I: Valckenaer, G: C: Meurs J: F: Wedel, I: G: van Raesveld, I: Wilc„ „waal, G: W: van Renesse N: P: Mol, F: H: Beijnon en F : Semmekam. deng. werk Meij 1774 - den 30 227 113 Mey 1774 Den onderkoopman en zoldijboek houden Capitain Milctair „koopman en fiscaal „ Den Gorental Rament Nicolaas Dionijsius Mol, Fredrik Hendrik Beijnon Francois Bartholomeus Hemmekam Demptis Johan Fredrik Wedeln Johan Georg van Raesveld. beide door in dispositie De Raadsleden ter secreete besoigne zijnden wierd hen door de Heer Gouverneur kennisje gegeven, dat de Jonge koning van Tidor, het koningje van Waaigeeuw op zijn Ed: instanties, in hegten is genomen en voor eenige dagen herwaarts hadde gezon„ „den, om wegens zijne euveldaden en menigvuldige roverijen te regt gestelt te worden. Vermits dit komingje genaamt Abdul Raha„ „geboorte, „man, van waaigeeuw „ zig nu zedert eenigen tijd, door roven en moorden zeer besaamt heeft gemaakt in het Ambonse territoir allomme veele enweldaden be„ „breven en den behoeftigen Buschieter Paulus Schaar in den jaare 1769. genoegsaam van alles heeft berooft, Gerradus Willem van Rinesse wierd deze apprehensie als eene zeer gewenschte zaak aangemerkt, dewijl men verhoopte als nu ter minsten eens geleegentheid te zul„ „len hebben van een exmpel aan desen zeer over te stellen tot afschrik van andere diergelyke schelmen. Na deese gedaane aanmerking verwitteigde de Heer Gou„ „verneur mede aan de Leden deser Tafel, dat hij het gemelde waaigeeuws koningje direct bij zijn koomst inde boeijen had den laten secureeren, het geen met een parige stammen wierd ge„ „approbeert, en teffens beslooten om meermelden persoon te stellen in houden van den Fiscaal Van Raesveld, met ordre, om omtrent denzelven zijn ampt te betragten: Werdende van desgelijken besloten om de enquesten omtrent gemelden zeer over door den Fiscaal te laten doen, ten overstaan en in presentie van de twee Leden deser Tafel WHtewaal en Hemmekam, waar aan de commissie wierd opgedragen, om gesamentlijk met den Fiscaal Van Raesveld den Raad, wegens de constitutie dezer affaire te dienen van een waar en duidelijke Berigt. Vervolgens wierd geproponeerd of het met dienstig zoude zijn dit roof koningje bevoorens eens voor de volle verga„ „dering te laten ondervragen, en den zelven teffens te con„ „fronteeren met den Bulschieter Schaar, en met zekere Amblauwer, die door dit Papoes koningje van zijn wierd land „ _o „ Secretaris „ _o „ Winkelier
English
114 229 May 1774. country has been plundered, but managed to find the means to escape and arrive here as a fugitive. This proposal having been approved by the Members, these three persons thereupon appeared in the council chamber, whereupon the former gunner Schaar made known that he was nearly blind, and therefore could not truly testify whether the person brought before him was essentially the same one who had robbed him in the year 1769. But no sooner had the cunning pirate begun to speak than Schaar exclaimed: Yes Gentlemen, this is the villain who made me unfortunate, and robbed me of everything: I recognize him by his voice. Whereupon he added by way of question: whether it did not stand before him that he had pursued him (Schaar) when he had fled nearly naked into the woods on Hulla Mangoli to save his life! Which could not be denied by this Raja, however bold he otherwise acted, after which he of his own accord even confessed that he had purchased the sister of Schaar's slaves, who had fallen to another on that raid, but that he had been obliged to hand the female person over to the Raja Muda of Tidore. Afterward the petty king came to confess even further, and admitted to having made some raids to Buru and the Uliasser islands; although he placed the blame for everything upon the present Raja of Salawati, under whose dominion he claimed to be, and that he was therefore also obligated to the 30th carry out his orders. The petty king of Waigeo having ceased speaking, the Ambonese Robol was asked whether he had knowledge of this native! Who thereupon directly answered in very clear Malay: That he knew him very well as the Raja of Waigeo, and as the same person who, as chief of some Papuan kora-koras, had gone raiding on Ambelau and Buru, and had committed many misdeeds there. Against which the Raja knew nothing to bring forward, whereupon the same was taken back to the place of his detention, while the two other persons also went homewards. It was furthermore resolved to have an extract containing the proceedings held concerning the Waigeo pirate delivered to the Fiscal Van Raesveld and to the appointed Commissioners in this affair, to serve especially for the information of the first-mentioned officer, who was not present at this meeting on account of indisposition. It was also understood to make known herewith that the Tidorese Qadi Abdul Rauf has attested that his countrymen had expended the value of 50 Rds in cash and linens to catch the Raja of Waigeo in the trap and bring him over here, which sum he requested might be refunded to him; in which the Council agreed to consent, in order to make the Tidorese nation all the more zealous to render the Company services of such a nature. his Here the 30th May 1774 No 3 231 The Right Honorable Lord Governor and Director of the Moluccas Hereupon the Lord Governor made known to the other fellow Members that the Tidorese scribe, named Gane, had brought His Honor four days ago a letter from the Young King of Tidore, in which said monarch had informed His Honor that the Raja of Salawati was not as well-intentioned as was imagined here, seeing that all the misdeeds of which the petty king of Waigeo had been the perpetrator had taken place with the foreknowledge and even upon the special order of the Salawatians: to which the young monarch added that he communicated this to the Governor in secret so that he might arrange matters accordingly; with the request not to let it appear either to his Lord Father, the old king, or to the grandees of the realm that he had conferred with His Honor about this. When said letter was subsequently read out to the Council members, the Lord Governor was thanked by them both for the communication and for the trouble taken with the drafted response in answer to this letter of the Young King, this rescript being of the following content: Furthermore, I Governor bring to Your Highness's knowledge that I have well received his letter of the 5th day of the month Rabi-ul-awwal of the year 1188, to the contents of which this currently serves as answer: that I express my thanks to Your Highness for the vigilance shown in sending over the Raja of Waigeo. And whereas Your Highness writes to me that the Raja of Salawati is not as innocent as I had first thought, since the committed misdeeds were performed upon his special order, the judges will govern themselves accordingly in the investigation of the case of the Raja of Waigeo, which person Your Highness may be assured will be judged here according to justice and according to the findings of the case concerning his offenses. Paulus Jacob Valckenaer, Godfried Carel Meurs Military Captain Johan Fredrik Wedel The merchant and second Head Administrator Wednesday the 6th of July in the morning at 9 o'clock, Council of Policy meeting Present was written below: Thus Done and Resolved in Ternate in Castle Orange on the Date aforementioned was signed: P: J: Valckenaer, G: C: Meurs, J: Wttewaall, J: W: van Renesse, N: J: Mol, F: H: Beijnon, and F: B: Hemmekam. — For the rest, Your Highness may also be reassured that, pursuant to his request, I shall not give the slightest notice to Your Highness's Lord father the king nor to the grandees of the realm of what Your Highness has written to me concerning these two petty kings: but on the contrary, I shall mention in very favorable terms to Their High Mightinesses, the Illustrious High Indian Government at Batavia, the zeal and readiness that Your Highness has shown in apprehending Waigeo's petty king; ending Which was unanimously approved by the council members, with the decision to conform completely with its contents. is merchant administrator
Dutch transcription
114 229 Meij 1774. land is geroeft, dog het middel heeft weten te vinden om het alhier met de vlugt te ontkomen: welke voorslag door de Leden zijnde geapprobeert, verscheenen deze drie persoonen hier op in de vergaderzaal, wanneer den gewesen Busschieter schaar te kennen gaf hoe hij bij kans blind was, en dus niet na waarheid konde be„ „tingen of de persoon die voor hem wierd gebragt, wesentlijk de„ „selfde was die hem in den jaare 1769: hadden berooft: dog zoo draa hadde geraffineerde zeerover niet beginnen te spreeken: of Schaar riep uit: Ia Heeren, deese is de schelm die mij on„ „gelukkig gemaakt, en van alles heeft berooft: Ik ken hem aan zijn Item. waar bij hij vragen derwijse nog voegde: of het hem niet voor„ stond, dat hij hem (:schaar:/ hadde vervolgt, wanneer hij op Hulla Mangoli bij na nakend boschwaarts in was gevlugt om zyn leven te brengen! Het geen door deese Radja, hoe stout hij zig an„ „derzints ook aanstelde, niet konde werden genexeert, waar na hij Van zelfs nog bekende, dat hij de zuster van Schaar zijn slaven, die een ander op die rooftog te beurt was gevallen, hadde inge„ „kogt, dog hit vrouws persoon aan den Radja Moeda van Tidon had„ „de moeten overleden Naderhant quam het koningje nog verder tot Confessie, en belied eenige rooftogten na Boero en de Hullase eilanden te hebben gedaan; hoewel hij de schult van alles gaf; aan de tegenwoordige Radja van Salawatti, ander Wiens heer schappij hij voor gaf te staan, en daar om zoo hij dat ook verpligte was om den 30: desselfs beveelen uitteroeren. Waaigeeuws koningse met spreeken hebbende opgehouden; wierd de Amblauwer Robol gevraagt, of hij kennis hadde aan desen inlander.! die daar op direct in zeer dindelijk Maleis ten antwoort gev: Dat hij hem zeer welkende voor de Radja van Waaigeeuw, en voor de„ „zelfde persoon die als hoofd van eenige Papoese Corra Corras op Amblauw en Boero ten roof gevaren, en aldaar veele euweldaden hadde gepleegt. waar tegens de Radja niets wetende intebrengen, wierd deselve hier op weder na de plaats zijner detentie gebragt, terwijl de twee andere personen zig mede huijswaarts begaven. Werdende wijders gearresteert om een Extract behelsende de gehou„ „dende Besoigne over den waaigeeuwsen zeerover aan den Fiscaal Van Raesveld en aan de benoemde Commissianten in deeze affaire te laten afgeven, om inzonderheit te dienen tot narigt van eerstge„ „noemde officier, die wegens indispositie niet bij deese vergadering tegenswoordig was. Ook is verstaan bij dezen bekent te stellen, dat de Tidoreese ka„ „li Abdul Raoutf heeft betuigt hoe zijne landgenoten de waarde van 50: Rd:s in contanten en Lijwaten hadden bekostigen om den Radja van Waaigeeuw in de knip te krijgen, en herwaarts over te brengen, welke somma hij verzogt dat hem gerestitueert mogte werden, waar in de Raad verstaan heeft te bewilligen, ten einde de Tidoreese natie dies te ijveriger te maken om de Com„ „pagnie diensten van dusdanigen aart te bewijzen. desselfs Hier den 30: Meij 1774 No3 231 Den Wel Edelen Agtbaren Heer Gouverneur en Directeur der Moluccos Hier op gaf de Heer Gouverneúur kennis aan de Verdere mede Leeden, dat den Tidoresen schrijver, Gane genaamt, zijn Ed:s nu vier dagen geleden een brief hadde gebragt van den Iongen koning van Tidor Waar op gemelde vorst zijn Ed: hadde verwittigt dat de Radja van salwatti, zoo wel meenend niet was, als men zig alhier verbeelde, aangesien alle de euveldaden waar van het Waargeeuwrs koningje de uis¬ „voerder was geweest, met voorkennis en zelfs op speciaal bevel van den Salwatties waren gescheid: waar bij de jong vorst nog voegde dat hij den Gouverneur zulks in het geheim bedeelde, om zig hier na te kunnen schikken; met verzoek om bij zijn Heer Vader, den ouden koning, nog bij de Rijksgrooten niet te laten blijken dat hij zijn Ed: hier over hadde onderhouden. Als gemelde brief vervolgens aan de Raadsleden was voord„ „gelezen, wierd den Heer Gouverneur door dezelven zoo wel wegens de communicatie bedank als voor de genomene moeite met het geconsipieerde opstel, tot antwoors op desen brief des Jongen konings zijnde dese rescriptie van navolgende inhoudt. Wijders breng is Gouverneur ut Hoogheit ter kennis dat ik des„ „selfs brief van den 5:e dag der maand Rabulawal van 't Jaar 1188 wel hebbe ontfangen, op wiens inhoudt thans in antwoort dient, dat ik u Hoogheit dankbetuige voor de betoonde vigilantie in het over„ „zenden van Radja van waargeeuw En dewijl u Hoogheid mij schrijfte dat de Radja van Salwatti, zoo onschuldig niet is, als ik eerst gedagt had, dewijl de gepleegde euveldaden op zijn speciaal bevel zijn verrigt, zullen de rigters zig hier na reguleeren in het on„ „derzoek der zaak van den Radja van Waaigeuw, welke persoon u Hoogheit verzeekert kan zijn, dat alhier na regtvaardig„ „heit en na bevinding van zaken over zijne delicten geoordeelt Paulus Jacob Valckenaer, Godfried Carel Meurs „Kapitain Militair Johan Fredrik Wedel Den koopman en ut: Hoofd ad„ Woensdag den 6: Julij 'smorgens ten 9: uuren vergadering van Politie Present /:onderstond:/ Aldus Gedaan ende Geresolveert tot Per„ „naten in 't Casteel Orange Dato voorschreeven P: J: Valckenaer, G: /:was getekent:/ Co: Meurs. . . . . . . . . . . . . . . J: Wttewaall, J:s W: van Renesje, N:s J: Mol, F: H: Beijnon, en F: Bs Hemmekam. — staat te werden. Voor 't overige kan u Hoogheit meede gerust zijn, dat ik ingevolge desselfs verzoek u Hoogheids Heer vader den koning nog te rijksgroten, geen de minste kennis zal geven van 't geen U Hoogheit mij over deese twee koningje heeft geschreeven: dog ik zal daar en tegen en zeer gunstige uitdrukkingen bij Haar Hoog Edelheden, de Iluistre Hooge Jndiase Regeering te Batavia gewag maken van de ijver en bereitwilligheit, die u Hoogheit bij 't apprehendeeren van waaigeuws koningje, heeft betoont; einde Dewelke door de raadsleden eenpariglijk wierd geappro„ „beert, met besluit om zig volkomen met dies inhoud te Con„ „formeeren. Staat koopman „ministrateur
English
116 233 July 1774 Regarding the petty king of Waigeo. Resolution to send that pirate to Batavia. Contents of a minute of consultation. Merchant Fiscal Johan George van Raesveld Jan Wttewaal, Pay-Accountant Jerardus Willem van Renesse, Fredrik Hendrik Beijnon, Junior Merchant and Storekeeper, Francois Bartholomeus Hemmekam, Junior Merchant and Secretary. Military resolution of the 6th. After the prayer was performed, the Governor produced a report submitted to His Honour by the members of this Table, Wttewaal and Hemmekam, together with five depositions concerning the results of the inquiries which, in accordance with our secret Resolution of 30 May, were held in their presence by the Fiscal van Raesveld against the petty king of Waigeo, currently held here in detention. After reading these papers, it became most clearly evident that said petty king had made himself guilty of many evil deeds during his raids, specifically of abducting and murdering people, as well as committing arson and laying waste to villages and settlements. This having been deliberated upon, the Council members were indeed unanimously of the opinion that this pirate, on account of committing such grave crimes, ought to be punished here most rigorously. But since said Commissioners, along with the Fiscal van Raesveld, indicated in their report that in their view it was better that this pirate be dispatched to Batavia on the ship Vlissingen at the disposal of Their High Excellencies, rather than being executed here, it was unanimously resolved to conform to the opinion of the Commissioners, and to send the aforementioned villain in irons with the documents concerning his charges to the Chief Place of the Indies, in order to be punished there as Their High Excellencies shall judge proper. Subsequently, a minute of consultation conducted by the First Clerk Koenes was read, running as follows: Today, the first of July 1774, I, Koene Koenes, first sworn clerk of Policy of this Government, by order of the Right Honourable Paulus Jacob Valckenaer, Governor and Director of the Moluccas, addressed the Honourable Members of the Political Council, and informed Their Honours that the young king of Tidore, having come from Maba to inquire after the well-being of his lord father, had also arrived here the day before yesterday to deliver a report to His Right Honourable regarding the progress of the spice extirpation, which account agreed with the narrative that was given on that subject by the Commissioners Stephaan and Out in their letter. On which occasion said young Prince had also requested of His Right Honourable to be allowed to obtain a sum of 100 lb, which amount he said was due to him because he had previously always been accustomed to receive the same upon his arrival at this Castle. And since His Right Honourable was apprehensive that refusing this request might cause the matter, under some pretext or other, to be delayed if not abandoned, and was therefore of the opinion that one ought to accede to the Prince's insistence, I have asked said Gentlemen Members whether they would be pleased to consent to the payment of the requested sum; whereupon they unanimously gave their approval. Below was written: Ternate in Fort Orange, date as above. Was signed: K: Koenes, First Sworn Clerk. After the reading of which, the Members persisted in their given consent. Below was written: Thus Done and Resolved in Ternate in Fort Orange, date as above. Was signed: P: J: Valckenaer, G: C: Meurs, J: F: Wedel, J: G:s van Raesveld, J: Wttewaal, G: W: Van Renesse, F: H: Beynon, and F: B:s Hemmekam. For the fair reading, Jovar Schmidt For the verification, J: J: Waeningen Agrees, Died. Hend. Beijnon, Secretary. Daily Journal kept on the Commission to Bullok received from Ternate in 1774. No. 25 A. 234 Secret Daily Journal kept by the Junior Merchant and Translator Francois Bartholomeus Hemmekam and Second Mate Leendert van der Staal, during their voyage and Commission to the court and to the Emperor of Bullok. Respectfully submitted to the Right Honourable Paulus Jacobus Valckenaar, Governor and Director of the Moluccas. Beginning: In the year 1773: Wednesday the 1st of September Obtained at noon from His Right Honourable named at the head of this document the secret instructions, together with an addendum thereto dated 27 and 30 of the recently passed month of August, with and alongside various attachments relating thereto, and went immediately on board the pancalang Ternate designated for our transport, with which, after mustering and finding our subordinates complete, consisting of: one assistant surgeon, one quartermaster, twenty sailors, one corporal, and eight soldiers, we set sail in the afternoon at four o'clock. Passed Sunday the 19th of the same month in the morning the island of Tidore and crossed over in the afternoon with a good opportunity between the islands of Motir and Pottebakker to the coast of Celebes. Arrived Thursday the 23rd of the same month to take in water and firewood, as well as to purchase some provisions for the benefit of ourselves as well as our subordinates, in the evening at nine o'clock anchored at the roadstead of Manado. Friday the 24th of the same month Provided ourselves with what was just mentioned. And in order to give greater success to what has been required of us, we have resolved to take along a Ternate-Macassar man named Jahaja Ramalan, who was staying here due to the loss of his chaloup, as he is a good Arabic scribe.
Dutch transcription
116 233 Julij 1774 enerteeste het koningje van waig eeur besluit om dien rover na batavia te zenden Inhout van een Notut van rondvrage den koopmen fisraal Johan George van Raesveld Jan Wttewaal, „ Den soldij wekheuwer Jerardus Willem van Renesse, Fredrik Hendrik Beijnon Francois Bartholomeus Temmekam, „ onderkoopman „ _o in Winkelier Podtutie milcotair van een Na dat het gebed was verrigt, wierd door den Heer Gou„ „verneur geproduceert een door de Leeden dezer Tafel Witewaal en Hemmekam aan zijn Et: overgele„ „verd berigt, annex vijf verklaringen, wegens den uit„ die „slag der Enquesten in opvolging van onze seccreete Re „solutie van den 30: Meij, door den Fiscaal van Raesveld ter hunner praesentie waaren gedaan tegens het alhier in hegtenis zittende koningje Van Waigeuw: Na lecture van welke papieren ten klaarsten kwam te blijken, dat gemelde koningje zig op zijne gedane rooftogten aan veele euweldaden hadde schuldig gemaakt, en wel speciaal aan het weg ro„ „ven en vermoorden van menschen, mitsgaders aan het plegen van brandstigtingen, en het verwoesten van dorpen en negorijen: Waar over gedelibereert zijnde, waren de Raadsleden wel eenparig van gevoelen, dat dezen rover wegens het bedrijven van dusdanige zware misdaden: Op heden den eersten Julij 1774: heb ik koene koenes eerste geswo„ „ren klerk van Politie dezes Gouvernements, ter ordre van den wel Edelen Agtbaren Heer Paulus Jacob Valckenaer Gouverneur en Directeur der Moluccos, mij vervoegt bij de Heeren Leden van den Politieken Raad, en Hun Edelens te kennen gegeven, dat den jongen koning van Tidor van Maba gekomen zijnde om zig naden welstand van zijnen Heer vader te informeeren, ook op eergisteren was herwaards gekomen om zyn Ed Agtb Ver„ „slaij te doen wegens den voortgang der specerij extirpatie, welk relaas over een kwam met het verhaal dat dies wegens door de Commissianten Stephaan en out bij hunne brief was gedaan. bij welke gelegenheid gemeld jonge Vorst teffens alhier ten rigourensten behoorde te werden gestraft; dog vermits gemelde Commissianten met den Fiscaal van Raesveld bij hun berigt te kennen gaven, dat het hun„ „nes eragtens beter was, dat die zeerover ter dispo„ „sitie van Hunne Hoog Edelheden met het schip Vlis„ „singen na Batavia wierd versonden, dan dat dezel„ „ven alhier wierde te regt gesteld, geatteeld, zoo is een pa„ „riglijk besloten van zig met der Commissianten ge„ „voelen te conformeeren, en meermelden booswigt met de stukken ten zijnen laste in de boeijen na Jndias Hoofd plaats te zenden, ten einde aldaar gestraft te werden zoo als Hunne Hoog Edelheden zullen oor„ „deelen te behoren. Vervolgens wierd gelezen een Notul van rond vrage ge„ gedaan door den Eersten klerk Koenes, aldus luidende. alhier aan e „ _o „ secretaris # den 6: den 6. July 1774 aan zijn Ed: Agtb: hadde verzogt gehad om een somma van 100: lb te mogen erlangen; welk montant bij zeide, hem te Competeeren uit hoofde hij het zelve bevorens altoos bij zijn koomst aan dit Cas„ „tiel, pleeg te genieten: En dewijl zijn Ed: Agtb: bedugt was, dat dit verzoek gerefuseerd worden willigt oorzake zoude zijn, dat het een of ander voorwendsel zoo niet gestaakt ten minsten ver„ „traagt zoude worden, en daarom van gedagten was dat men in des vorsten instantie behoorde te bewilligen, zoo hebben ik gemelde Heeren Leden afgevraagt of en de afgave van de ver„ „zogte sam geliefden te condiscendeeren! waar op dezelve eenpariglijk hunne toestemming hebben gegeven. /:onderstond:/ Ternaten in't Casteel Orange dato voorschree„ „ven /:was getekent:/ K: Koenes E: g: klerk. Na welks lecteure de Leeden als nog bij hunne ge„ toestemming. „gevene bleven persisteeren. /:onderstond:/ Aldus Gedaan en de Geresolveert tot Ternaten int Casteel Orange dato voorschreeven /:was getekent:/. P: I: Valckenaer, G: C: Meurs, J: F: Wedel, J: G:s van Raesveld, J: Wttewaal, G: W: Van Renesje, F: H: Beynon, en F: B:s Hem„ „mekam. Voor het net Op Leesen Jovar Schmidt Voor het Nazien J: J: Waeningen Odccordeert Died. Hend. Breijnon seeret. gehouden op de Commissie Dagregister naar Rullok ontvangen van Ternaten in 1774. N„o 25 A. 234 Secreet Dagregister gehouden A„o 1773: Erlangde op de middag van in hoofde dezes gemelde zijn wel Edele Achtb: Batuadag de 1:' Septb:r de secreete instructie, nevens een ampliatie van dien gedateert 27: en 30 der Evengepasseerde maant Aug„s met ende benevens nog diverse bijla„ „gen daar toe relatieff, en begaven ons immediaat aanboort van de tot ons transport geprojecteerde Pantjalling Ternaten waar mede wij na monstering en compleet vinding onser onderhorige, bestaande in Een onderchirurgijn Een quartiermeester twintig mattroosen Een Corporaal en agt soldaten het des agtermiddags om vier uuren onder zeil Leiden. passeerden 'Somorgens het Eijland zidor en staken 's agtermiddags met een sondag „ 19: d„o goede gelegentheid tusschen de Eijlanden Motier en Pottebakker over na de Cust van Celebes quamen tot het innemen van water en brandhout als inkoop van Eenige pro Donderag „ 23: d:o visie, zoo tot nut van ons, als onderhorige 's avonts te negen uuuren ter rheede van Manado ten anker voorsien ons het zoo Even gemelde. En om het ons aangedemandeerde vrijdag „ 24: d:o van meerder succes te doen zijn hebben wij geresolveert eenen door verlies van desselfs chialoupje zich alhier onthoudende Ternaats Maccassaar in name Iahaja Ramalan /: als een goed Arabisch schrijver zijnde/ door den onderkoopman en Translateur Francois Bartholomeus Hemme„ kam en onderstuurman Leendert van der Staal, geduurende hunne Rijsch en Commissie na het hoff en bij den Keizer van Hullok In Eerbied overgelevert Aan Den Wel Edelen Achtbaren Heer Paulus Jacobus Valckenaar gouverneur en Directeur Der Moluccos Beginnende mede
English
to take along, under the promise of rewarding him according to his merits. Saturday the 25th: Set sail again towards evening. And Friday 1 October: Having come to anchor at ten o'clock in the evening before the settlements Candipan and Boulang Itam due to adverse winds and current, there came on board on behalf of these local rulers some envoys together with schoolmasters to inquire who we were, whom we entertained and treated according to their station, and after announcing that our commission did not apply here, we let them return to land after offering our compliments to their principals. Notwithstanding, the Regent of Boelang Itam, Nicolaas Ponto, shortly thereafter sent the schoolmaster Pasqual Faidi back to us with a request that we would please come ashore there for the benefit of country and church, where he would hand over a document to us in the presence of his bobatoses. On the basis of this pressing request, and because, as said, due to the contrary conditions the continuation of our commission suffered no delay thereby, we went ashore, where we were politely received and welcomed by the aforementioned Regent and Bobatoses under a very common chiamboe (which was, however, the best to be found). This having been answered by us with reciprocal compliments, the frequently mentioned Regent handed over to us de facto a document in the form of a memorial, the original and translation of which, Nos. 1 and 2, are to be seen among the appendices. This having been read aloud by the first subscriber, we reproached the Bobatoses for their excessive arbitrariness and at the same time admonished them by means of convincing words and powerful arguments to attend to their duty, both in the rebuilding of their settlement and of the church and school, which had been reduced to ashes by the Bugis, Mandars, and Kaijeleres now one and a half years ago; so that the growth of the true Reformed Christian religion might suffer no hindrance thereby, and they in general, through this culpable negligence, might also not bring upon themselves the rightful displeasure of our lords and masters. This reproach and admonition having been listened to with bowed heads by the aforementioned bobatoses, who mainly consisted of the goegoegoe, Captain Lauwt, and the houkoem, they requested that upon our arrival at Ternate we should make no mention of this, since they unanimously promised from now on, without intermission until completion, to begin with the construction and building of the one and the other, though initially with the church. And having given further assurance thereof under a handshake, we also promised them to keep this negligence of theirs secret from our aforementioned respective masters. Regent Panto being greatly pleased with what had been transacted and having thanked us for it a hundred times, we returned on board towards noon after paying a friendly visit to the King and grandees of Candipan, who were awaiting us for that purpose. And Saturday 2: Anchored until Sunday the 3rd: setting sail in the evening with a gentle breeze, we came to anchor at the front in the bay of Quandang in squally weather accompanied by heavy thunder and lightning, where we Monday 4: had our empty water casks filled. Tuesday 5: Being also provided with firewood towards evening, we set sail. Wednesday 6: Loaded the guns with shot and made our transport vessel ready for battle in order to repel force with force in case of any hostile attack. Thursday 7: For want of cartridges and cartridge paper, we had the necessary cartridges made and filled for stock from a piece of Bafta, large, wide, completely black. Saturday 9: Left the north-west coast of Celebes and turned the prow towards the north-west by north towards the island of Xullok. Thursday 14: Because we had already been drifting in a calm for several days, we resolved to lock the water cask and to provide every servant, just like ourselves, with one can of water a day. Monday 18: Sighted some islands, near which we arrived in the evening, and seeing much fire there, fired several cannon shots during the night in order, if possible, to bring some of the peoples of the said islands to us, to the end of being informed which islands these were; which did not succeed, but on the contrary Tuesday 19: in the morning, due to the strong current running to the south-east, we found ourselves pushed a good three miles off course, at which time we sighted countless overlapping islands, set course for the largest, where, in spite of considerable currents and the firing of several shots for the reason as said before, Thursday 21: we finally came to anchor on the south side in the afternoon at five o'clock.
Dutch transcription
mede te nemen. onder belofte van hem na mate zijner verdiensten te Zaturdag den 25: zullen beloonen. Leiden, het tegen den avond weder onderzeijl. en vrijdag „ 1: october 's avonts te thien uuren door Contra winden stroom voor de negorijen Candipan en Boulang Itam ten anker gekomen wesende quamen van wegen deze landvorsten ter informatie wie wij waren eenige gesanten nevens schoolmeesters aan boort die wij na heun staat onthaalde en reguleerde mitsg„s na aankun„ diging, dat onse commissie alhier geen plaats had, hun onder aflegging van ons compliment aan hare principalen weder na land lieten keeren Niet tegenstaande den Boelangs itams Regent Nicolaas Ponto kort daar op den schoolmeester Pasqual Faidi weder bij ons zond met ver„ zoek dat wij dog ginsen weder tot best van land en kerk, geliefde aan land te verschijnen, alwaar hij in tegenswoordigheid van zijne bobatos„ „sen een papier aan ons zoude overrijken op Fundament van deze kragtige instantie, en om dat als gesegt door contrarie gelegenheid, het voortsetten onser Commissie daar door geen hinder leed zijn wij na land gegaan, daar wij door voorschreven Regent en Babatossen, onder een zeer gemeene Chiamboe /:die Egter de beste der te vindene was / beleefdelijk wierden ontfangen en verwelle komt; het geen door ons met contra Complimenten b: antwoort zijnde; zoo rijkten den meermelden Regent Defacto aan ons over een Papier bij forma van memorij welkers origineel en Translaat No 1 en 2 onder de Bijlagen te zien zij. Dit door den Eersten teekenaar overluijd gelesen zijnde Reprocheerden wij de Bobatossen over hunne buijten sporige Wille keurigheid, en vermaanden haar teffens door middel van overtuijgende bewoordingen en kragtige drangredenen hun plicht, zoo in heet weder oprigten hunner negorij als kerk en school die door de Boeginesen Man„ „dharesen en Caijeleresen nu een en Een halff Iaar geleden, in de assche gelegt was, te behertigen; op dat den aanwasch van de ware gereformeerde christelijke religie daar door geen kinder quam te lijden en zijlieden in het generaal door deze straffbare nalatigheid ook niet mogten op den hals halen het regtmatig ongenoegen van onse heeren en meesters Deze reproche en vermaning door de genoemde bo„ „batossen, die voornamentlijk in goegoegoe capitain Lauwt en Hou„ „koem bestonden, met gebogene hoofden aangehoort zijnde verzogten zij dat wij te Ternaten komende hier van geen mentie mogte maken aangesien eenparig beloofde van nu afaan, zonder intermissie tot de absolvering toe met den aan:en opbouw van het een en ander dog aanvankelijk met de kerk te zullen beginnen, Ende daar op onder handtas„ „ting nader versekering van gedaan hebbende beloofden wij haar ook deze hunne negligentie, voor gemelde onse respective gebieders te zullen secre„ „teren. Den Regent Panto met het verhandelde grotelijks in zijn schik zijnde en ons daar voor wel hondert maal bedankt hebbende zijn wij na gering van een vriendelijke visite aan caudipangs koning en Rijfgro„ „ten die ons ten dien Einde afwagte tegen de middag weder na boort gekeert. En 'S avonts met een Labberlant lugtje onderzijl gaande zijn wij met een Travatig weer verzelt van sware donder en weerligt voor Aan in de bogt van quandangten anker gekomen. daar wij sondag den 3 Maandag „ 4: onse ledige water vaten lieten vullen„ tegen den avond ook van brandhout voorsien wesende leide wij het Dingsdag „ 5: onderzijl Laden heet geschut met scherp en maakten ons Transport bodem slag vaerdig woensdag „ 6 om in cas van eenige vijandelijke aanranding gewelt met gewelt te keer te gaan Lieten door manquement aan Cardoesen en Cardoes papier van Een pees Donderdag „ 7: Bafta groote breede heele swarte de nodige cardoesen tot voorraad aan, „maken en vullen verlieten de noord west cust van celebes en wenden de steven om de Zaturdag „ 9 Noord weest ten woorden na het Eijland Xullok Resolveerden wij om reden al eenige dagen in stilte hadden leggen te drij „ donderdag „ 14:' „ven heet water vat te sluijten en een ider dienaar net als wij zelfs, een kan water 'sdaags te verstrekken Kregen eenige Eijlanden, in het gesigt, daar wij des avonts omtrent gekomen Maandag „ 18:' wesende en veel vuur van sagen, door den nogt verschijde canon schooten deden, om des mogelijk eenige van gemelde Eijlands volkeren bij ons te krijgen, ten fine verstendigt te geraken, welke Eijlanden deze waren; het geen ons niet gelukte maar daar en tegen 's morgens door de sterke stroom, die om de zuijd oost liep ons bevonden Dingsdag „ 19:' wel drie wijl over stuur geset te zijn ter welker tijt wij ontelbare in elkander schietende Eijlanden boogde stelde op het grootste de cours aan daar wij in weer van Consideratele stroomen en doen van ver„ „scheijde schooten om reden als voren gesegt 's agtermiddags om vijff uuren aan de Zuijd zijde eerst onder ten Donderdag „ 21: anker quamen tot G'ankert Saturdag „ 2:
English
Friday the 22nd: Lying at anchor, we saw two fishing praus, each with two men, in the fairway, where we dispatched two good European sailors and two of our armed slaves with a light ship's prau which we had with us, with orders to bring one of those praus along with its crew on board to us. Having been brought on board, we could, due to the language ignorance of those people, discover nothing other than that the island under which we lay at anchor was Xullok, which served us—having no map thereof—to great peace of mind; and for that reason treated them to a few drams, as well as, for compensation of the trouble caused to them by the pursuit of our men, presented them with one piece of fine bleached salempoeris, item two Spanish dollars for six large fish which they had presented to us as well as to our subordinates upon coming on board out of fear. This treatment and reception was done by us with the intention of enticing other native peoples on board instead of driving them away from us, in order to be able to make the necessary inquiries regarding what had been commissioned to us. Which also had the consequence that in the evening at eight o'clock three more praus came on board to sell fish, whose crews making up eight men we first all treated to their satisfaction with both arrack and liqueur, and thereafter made it known that we were Hollanders, and—although this likewise proceeded very deficiently in speech—obtained elucidation that on the north-west side of this island, before the sultan's castle and place of residence named Bawang, many English ships, barks, and lesser vessels lay at anchor, besides those according to rumor still to be expected. To these people we gave, not so much for their fish as to spread the generosity of the Hollanders among them, also one piece of fine bleached salempoeris, and requested the speaker to appear on board again tomorrow early, in order, under reward for his trouble, to carry a letter to the sultan, which he promised us, and thereupon they jointly returned ashore, merry and singing all the while. Saturday the 23rd: Coming on board again in the morning at the appointed time, we were told very clearly by a certain Katibi who was well acquainted with the presence at Bawang, and were assured that the sultan, against the will of the common people, through the purchase of opium and other goods, had contracted very great debts thereby and was still contracting them daily, which merchandise he in turn disbursed on one and two years' credit at one and two thousand /Ringis/ Spanish dollars among the grandees and village chiefs, in order to pay for the same at the appointed time in cash or in country produce, namely tortoise shell, sea cucumber, wax, amber, pearls, mother-of-pearl shells, birds' nests, cowries, shark fins and tails, or other wares, according to satisfaction. Which he maintained that the English had cunningly arranged both with regard to the sultan and the common Xullokkers, the more evident because that nation was currently about to establish a fort on Balambangan, for which purpose they had also already sent many people thither; but because the said Katibi, upon our express inquiry, said that to his knowledge the sultan had not yet contracted with the English or entered into any alliance, we promptly prepared a Malay letter in Arabic characters to the sultan, the Dutch translation of which, No. 3, accompanies this among the enclosures, and handed it over to the said Katibi for delivery, with the promise that as soon as we perceived it had been delivered, we would give them together a handsome present for their trouble taken. After it appeared they placed their trust therein, they departed immediately. We also weighed our anchor, which, by favor of the current, we let go again towards evening before a large village named Padang, where an envoy of the Xullok sultan, very handsomely dressed, appeared before us, making it known that he had been sent by his lord the sultan to inquire after our health, to welcome us, and at the same time to announce that the roadstead before the sultan's place of residence was not far from here, where, if the current came through and upon weighing anchor, we would readily see the fleet of the English; and having arrived there, the Lord Amaloel Alam Mahomet requested by us, alongside another lord of state, would be sent to us by the sultan to convoy us from on board to shore. We expressed that the sultan's friendly communication and affection were most agreeable to us, and hoped to have the fortune to be able to appear in the sultan's presence this very day; we entertained this envoy—whom we did not take to be of the lowest rank—according to our ability with geneva, further biscuit, butter, cheese, and beer, of which he availed himself, and while consuming it, shook his head over the defensive state of our small transport vessels, asking if we were afraid and had therefore equipped everything in such a manner; whereto we replied that fear had no place in Hollanders.
Dutch transcription
Vrijdag den 22: G'ankert leggende dagen wij twee vis gorantjes ider met twee man in het vaarwater, daar wij twee goede Europese mattroosen; en twee onser slaven gewapent met een bij ons hebbende ligt schip Prauwtje op afsonden met order om een van die prauwtjes nevens voerders bij ons aan boort te brengen: Aan boort gebragt zijnde konden wij mits taal onkundigheid van die menschen niets anders ontwaren dan dat het Eijland waar on„ „der wij g'ankert lagen Xullok was het geen ons /als geen kaart daar van heebbende / tot groote gerustheid strekte en haar daar om op eenige soopjes tracteerden, gelijk meede, voor de vergoeding der moeite die haar door het na setten van de onse was aangedaan beschonken met Een pees salempoeris fijn gebleekt item twee spaanse matten voor ses groote vissen die zij bij aanboort koning uijt vrees zoo aan ons als onderhorige hadden gepresenteert: Deze bejegening en onthaling is door ons met insigt geschiet om andere lands volkeren in steede, hun van ons te verwijderen aanboort te lokken ten fine nopens het ons aangede„ „mandeerde de nodige onderzoeken te kunnen doen. het geen ook van gevolgth geweest is, dat des avonts om agt uuren nog drie prauwtjes ter verkoop van vis aan boort quamen welker voerders agt man uijtmakende, wij eerst alle tot genoegen zoo in Arak als Leceur tracteer„ „den, en daar na onder te kenne gaven wij hollanders waren /: of schoon zulks mede zeer gebrekkelijk in spraak toeging :/ Elucidatie bequamen dat aan de Noord west kant van dit Eijland, voor des sulthans kasteel en residentie plaats genaamt Bawang veele Engelsche scheepen Barc„ „quen en mindere vaartuijgen buijten de volgens gerugte nog te ver„ wagtene g'ankert lagen: Dit volk gaven wij niet zoo zeer voor haar „vis als om de mildadigheid der hollanders onder haar uijt te brijden meede Een pees salempoeris sijn gebleekt en verzogten den spreker morgen vroeg weder aanboort te verschijnen, omme onder beloning zijner moeite een brieff aan den sulthan te brengen heet geen bij ons be„ „loofde en daar op gesamentlijk vrolijk en al singende weder na land Verteld wij heel dindelijk den Engel„ keerden komende. 's morgens ter bestemde tijt weder aanboort van eenen Iatibi die goed, aan„ weesen te Bawang ontwaarden, en versekert wierden den sulthan in tegenweer van het gemeen, over koop van opium en andere goede„ „ren, zeer groote schulden daar bij gemaakt had en nog dagelijks maak„ „ten welke koopmanschappen hij weder op Credit van Een en twee Jaar bij een en twee duijsent /Ringis/ spansematten onder de grooten en dorpshoofden uijtsetten omme ter bestemde tijt het zelve in Contant dan wel lands producten te weten Caret, Taripang, was, Amber, Peerlen, Paerel d'amoer schelpen, vogelnesjes, Couwers, haij winnen en staarten ofte andere wharen na genoegen te betalen. het geen hij sustineerden dat de Engelsen op Een Ergje, zoo wel omtrent den sulthan, als gemeene Xullokkers hadden aangelegt te meer blijkelijk om dat die natie thans een fort op Planbangan stonden te Etabilizen en ten welken Einde ook al veel volk hadden derwaarts geschikt dog om reeden beij katibi„ op onse Expresse afvraag zeide dat den sulthan zijns wetens met de Engelsen nog niet gecontracteert was, ofte Eenige Aliantie had aangegaan, Bragten wij spoedig een Maleische brieff met Arabische Caracters aan den sulthan in order welkers nederduijten N„o 3: deze onder de bijlagen verzelt en gaven die ter bestelling aan hem Satibi over, met belofte, dat zoo dra wij ontwaarden dezelve bestelt was, haar te samen een aansienelijk Present voor hunne genomene moeite zoude geven. Daar na het bleek zij hun vertrouwen op stellende immediaat vertrokken. ook ligten wij ons anker heet geen door baat der stroom tegen den avond voor eene groote negorij Padang genaamt weder lieten toe„ „gaan alwaar Een sendeling van den xulloksen sulthan zeer fraaij aangekleet bij Zaturdag den 23: ons verscheen ten kenne gevende, door sijnen heere den sulthan geson„ „den te zijn, om na onse gesontheid te vernemen te verwelle kommen en teffens aan te kundigen dat de rheede voor 's sulthans Residentie plaats hier niet ver meer van daan /was daar indien de stroom door quam en anker ligtende vloot der Engelsen wel schielijk zoude zien En daar gekomen wesende den door ons verzogten heer Amaloel Alam Mahomet, nevens nog een ander heer van staat om ons van boort na land te convoijeren door den sulthan bij ons zoude gesonden werden. Wij betuijgden dat 's sulthans vriendelijke Communicatie en genegent„ „heid, ons ten hoogsten aangenaam was, en verhoopte het geluk te zullen mogen genieten van op heden nog in 's sulthans tegenwoordigheid te verschijnen onthaalden dezen sendeling /:die wij niet voor de gering „ste aansagen:/ na ons vermogen op genever voorts beschuijt Boter kaas en bier daar hij van Profiteerde en onder het nuttigen over den defensie staat onser Transport bodemtjes het hooft schudde met afvrage off wij bevreest waren, en daarom alles sodanig toegerust hadden: Daar wij op repliceerden dat vrees in hollanders geen plaats had
English
had, since their conduct was blameless, but that these preparations served solely to prevent being unexpectedly jumped or ambushed by ill-intentioned persons, and to ward off such and all other malevolent individuals and resist them to the best of their ability. As soon as this emissary, while conveying our compliments to the sultan, had received an answer appropriate to his message and had returned ashore, and we had set the lower sails, there also appeared before us the khatib and his associates who had been used yesterday to carry a letter to the sultan. Out of respect for the sultan's uncle, who as an emissary had just gone off board, they had not dared to come to us earlier, but now did so with the request that, pursuant to our promise, we might reward them for the trouble they had taken. In order not to appear petty in these circumstances, we gave them, to divide among the eleven of them, one piece of fine bleached Guinea linen; however, because they looked at one another with protruding lips over this, we enlarged that gift, without letting them speak, with another piece of Bethilles cangam, all the more because we gladly wished to keep this khatib, who by his own account was a Malay, on our side, and who also offered to accompany us all the way to the roadstead, which he also did. And while sailing thither, he informed us that Captain Amaloel Alam Mahumet had little or nothing to say in Xullok. Around twelve o'clock, getting sight of the roadstead and the emperor's benting, we saw shortly thereafter the flag flying from the emperor's benting, as well as the flags and pennants of the ships and smaller vessels of the English lying in the roadstead. On our side, no less was done. Thus having sailed onto the roadstead with a stiff breeze and come to anchor, we fired thirteen cannon shots, for which we were thanked from the emperor's benting with five shots of heavy cannon. Lying at anchor, one had the emperor's benting and the village of Bawang to the east-southeast, and we found the island of Xullok to lie at six degrees twenty minutes north latitude. We also found anchored at this roadstead: A three-masted ship, estimated 136 feet long, named the Bretanie A large two-masted snow, the Carliel A medium two-masted snow, the Dolfain A small two-masted snow, the Cornelia A two-masted bomb ketch, the Succes, and the Deser A one-masted sloop. From this English squadron, two boats immediately came alongside us with some of the ship's officers to inquire where we had come from and what news we brought. This was answered by us, stating that we did not come from Ternate and knew no news. We nevertheless entertained them kindly and asked in return whence their arrival had been and whither they intended to go. To this they answered, without hesitation, that their departure had been from Madras and their intention had been for Blanbangan; however, due to contrary conditions, not reaching the last-mentioned island, they had arrived here about three months ago. In the course of conversation, while drinking some morning beverages, we asked further whether their fleet consisted solely of these ships and vessels lying anchored here, or whether it was even larger, and under whose command it belonged. To which they replied that two months ago a small ship had been sent to Canton in China, one two-masted small ship and four sloops remained at Blanbangan, and they were still daily expecting a ship from Madras, which all belonged to this fleet and were under the command of the designated governor of Blanbangan, Iden Herbert, who with his second, John Oolkok, and other council members resided here ashore. We would have inquired still further of these guests under the favor of a glass, had it not been that the sultan's commissioners, Captain Amaloel Alam Mahomet and the secretary of this realm, both very handsomely dressed, appeared on board so suddenly to receive us. And although we received those gentlemen according to their rank and our ability, we nevertheless could not refrain from addressing the said Captain Amaloel in particular regarding his mendacious account, given by way of conversation to the first undersigned at Ternate, pointing out that he had thereby not only shamefully misled the government of the Moluccas, a
Dutch transcription
had vermits hunne handel en wandel onberispelijk was. dog dat deze toebereidselen eenlijk strekte om niet onverwagts door quaat g'intentioneerde besprongen off overvallen te werden maar de sodani„ „ge en alle andere quaat gesinde afte weiren en na vermogen het hooft te bieden. zoo dra desen sendeling onder aflegging van ons Compliment aan den sulthan antwoort toepasselijk op zijne boodschap Erlangd mitsg:s na land gekeert was en wij het onderzijl geleid hadden verschenen ook bij ons de op gisteren tot het brengen van een brieff aan den sulthan ge„ „bruijkten hatibij C: S: die waar uijt agting van sulthans oom welke als sendeling zoo Even van boort gegaan was niet hadden willen, verstouten bij ons te komen maar nu geschiede met verzoek dat wij ingevolge belofte haar voor hare genomene moeite mogten beloonen om ons in deze tijts conjunctuure niet krummelagtig te thoo„ „nen gaven wij haar om onder hun Elven te verdeelen Een pees guinees sijn gebleekt; dog om reden zijelkander niet uijtstekende lippen daar over aansagen vergrooten wij dat present sonder„ te laten spreken met nog Een pees Bethilles cangam te meer om dat wij dezen katibi welke volgens Eijgen zeggen een malijer zijnde gaarne op ons sland wilden houden En ook zich zelfs aan„ bood om ons toterheede toe te zullen verzellen het geen sij ook deed en onder het zeilen na derwaarts verstendigden den Capitain Amaloel Alam Mahumet te Xullok weinig of niets in te brengen had om setreek van twaalff uuren de rheede en 'skeizers benting in 't gesigt krijgende, zagen kort daar na, de vlag van 'skeizers benting waijen gelijk mede de vlaggen en wimpels van de op de rheede leggende scheepen en mindere vaartuijgen der Engelsen het geen van onse zijde ook niet minder geschiede mitsg:s sodanig met een stijve coelte op de rheede geseilt en ten anker gekomen wesende deden wij derthien Canonschoten, daar wij van 'skeiders benting uijt groff canon met vijff dito voor wierden bedankt gestrekt leggende head men skeizers benting en de negorij Ba„ wang in het oost zuijd oost en bevonden het Eijland Xullok te leggen op ses graden twintig minuten noorder breete ook vanden wij ter dezer rhede g'ankert Een drie maste schip na gissing lang 136: voet genaamt d' Bretanie groote twee maste snauw - - _o „ Carliel middelmatige twee maste snauw - - - _o „ Dolfain „ kleine - „ _o _o _o „ Cornelia „ 2 maste bombardeer hoeker - - - _o „ succes en _„o „ Deser „ Een maste sloepje. - . . . van welk Engels Esquader immediaat 2: schuijten met Eenige der scheeps officieren ter informatie van waar wij quamen, en wat nieuws bragten, bij ons aanboort quamen het geen door ons niet van Ter„ „naten komende en geen nieuws wisten beantwoord wierd. onthaalden haar egter vriendelijk en vraagden in tegendeel van waar hun komst was werwaarts de wil hadden het geen zij be„ „antwoorden niet te seggen dat hun komst van Madras en de wil na Blanbangan gehad hadden, dog door contrarie gelegenheid, het laastgemelde Eijland niet krijgende nu circa drie maanden geleden alhier aangekomen waren: Wij vraagden discourerender wijs onder het drinken van eenige morgen dranken alwijder, of hun vloot een„ „lijk in deze schepen en vaartuijgen welke alhier g'ankerts lagen bestont dan off nog grooter was en onder wiens Commando dezelve gehoorde. Daar zij op repliceerden dat nu twee maanden geleden Een scheepjen na quanton in china gesonden, Een twee maste scheepje en vier sloepen te Blanbangan vertoefde en nog dagelijks een schip van Madras verwagtende waren dewelke nog onder deze vloot en Commando van den g'Eligeert Blanbanga 's gouverneur Iden Herbert stonden den welke met dies secunde Iohn Ool„ kok en verdere raadsheeren alhier aanland huijshielden. wij zou„ „den ons nog al verder, onder het faveur van een glaasje, bij deze gasten g'informeert hebben zoo het met geweest ware dat 's sulthans gecommitteerdens den Capitain Amaloel Alam Mahomet en secretaris van dit Rijk beide zeer deftig gekleet met zoo schielijk ter afbaal van ons aan boort verscheenen waren. Ende of schoon wij die heeren na hun staat en ons vermogen reguleerden konden wij egter niet nalaten den gem: Capitain Amaloel, in het bij„ „zonder te onderhouden over zijn Leugenagtig verhaal, bij forma van discoers aan den Eerst ondergeteekende te Ternaten gedaan onder te kenne gave dat hij daar door de Molukse regering niet alleen schandelijk mislijd Een
English
misled, but had also made himself untruthful to the Dutch Company. Yet, if he wished to maintain his good name with our lords and masters, it was his duty to reveal the contrary thereof to us. To this, the captain replied very dismayed that his aforementioned account given at Ternate agreed with the truth, but that the English, during the time he had been to Ternate, had arrived at Xullok with the intention to erect a fort at Blanbangan, for which they had obtained and were still obtaining very many teak beams from the inhabitants here in exchange for chintz; that a few weeks ago four large padewakangs, bought by the English from the Xullokers, had been sent by Governor Herbert with English, sepoys, Bugis, slaves, and Chinese—the latter hired here, each for ten Spanish reals per month—as well as horses and cattle, to the aforementioned island of Blanbangan; and that the English all together, according to their own statements, were also shortly to depart thither to take up station. That the sultan and grandees of Xullok, according to his presumption, owed the English a good one hundred thousand Spanish reals for purchased goods, for which a bond had been executed, but no contract had been concluded, although the English had strongly insisted on it. And that he therefore also greatly rejoiced at our arrival, the more so because the sultan had said that the Dutch Company lacked no power, if entering into an alliance with him, to root out and destroy all his enemies. The rain, which had allowed this conversation to last so long, having ceased, we went together by our boat to land, where we were politely received at the pier, with embracing and kissing, by Prince Captain Laut and several other grandees, and were conducted through a large crowd of Xullokers, English, sepoys, Bugis, and Chinese to the sultan's residence, where we were embraced and welcomed further by the sultan. Having then sat down to the right of the sultan on chairs, where he sat on a bench draped with red scarlet cloth, we informed the sultan and the attending grandees—who numbered a good hundred in all and sat in double rows of chairs—after the customary preceding compliments and courtesies, that we had been sent hither on an embassy in the name of the illustrious and far-reaching Dutch Company by the Right Honourable Paulus Jacob Valckenaer, Governor and Director of the Moluccas from Ternate, to congratulate Sultan Mahomet Ismael, under the presentation of a letter and presents that were on our transport vessel and would be brought ashore at the sultan's pleasure, on his accession to the throne of Xullok in place of his lord father, the old sultan Mahomet Alimoedin; wherefore we requested that the sultan be pleased to set a time for it. The sultan, as well as the grandees sitting around and with him, having understood the reason for our arrival, chose the day after tomorrow for the one and the other. After which we were treated to chocolate with very great ceremony, during the consumption of which we asked the sultan in the course of conversation—who sat as if unable to speak—what wood it was that we had seen lying in such abundance on rafts in the river upon our arrival on land. To which we received in reply that they were all teak beams, which this island provided in abundance, and that he had caused up to two shiploads thereof to be felled to accommodate the English, since they had richly paid for them through presents of chintz to the Xullok inhabitants. At the sight of some two hundred packages and chests, which stood and lay heaped together in the sultan's house, we could also not refrain from asking whether His Highness's land produced so many goods as to strike so much trade at once, to which he replied that the English, by virtue of the trust they placed in him, had given this to him on credit to be paid from time to time; and to our question whether His Highness had already lived in friendship with that nation for a long time, he said that this had been since the time they had brought him and his father, the old sultan, from the Manilas to Xullok. In maintaining the discourse, we would have seized the opportunity even more to unburden ourselves of news, had it not been that the sultan requested us to wait with that until another time. Which was then also the reason that we, without further delay, took leave of the sultan and the grandees, and having come outside the palace of the sultan, which is separate from his fort, we saw to our great astonishment the fort as well as the entrance of the sultan's palace posted with English sepoys and Xullok militia. Moluccas over 217
Dutch transcription
misleijd maar zich zelfs ook leugenagtig bij de hollandsche Comp: had gemaakt Edog indien zijn goede naam bij onse hoeren en meesters wilde behouden het dan van zijn plicht was, het contrarie van dien aan ons opente leggen hier op repliceerden dien hopman zeer verslagen dat gemelde zijn ver„ „haal te Ternaten gedaan met de waarheid over een stemden, dog dat de Engelsen, in de tijt hij na Ternaten geweest was te xullok waren aangekomen met intentie om te Blanbangan een fort op te digten waar toe zij alhier van de ingesetene ook al zeer veel Cajate balken in Ruijling van chitsen hadden bekomen en nog bequamen. dat eenige werken geleden vier groote Paduakans, door de Bitten van de Xul„ lokers gekogt door den gouverneur herbert met Engelsen Lipaijers Boeginesen slaven en chinesen, de laaste alhier ider tegen Thien spaan„ „se matten 's maands gehuurt, item paarden en koebeesten na voor„ „schreve Eijland Blanbangan waren gesonden en dat de Engelsen gesament„ „lijk volgens Eijgen leggen ook binnen korten tot Postvatting na der„ „waarts stonden te vertrekken Dat den sulthan en grooten van Xullok volgens zijn Presumtie over gekogte goederen wel Een hondert duijsent spaanse realen Aan de En„ „gelsen debet waren, waar van een verband schrift gepasseert maar geen Contract of schoon de Engelsen daar sterk op hadden aangedrongen aangegaan was. En hij zich daarom over onse komst ook grotelijks verbeugde; te meer om reden seijden sulthan gesegt hadde het de hollandsche Comp: aan geen magt onbreekte indien met hem in ver„ „bond tradt alle desselfs vijanden uijt te roeijen en te bederven. De Regen waar door deze samen spraak zoo lang had kunnen duuren opgehouden zijnde gingen wij per onse schuijt te samen na land daar wij aan het zee, hooft, onder omhelsing en kussing van den Prins Capitain Lauwt en nog eenige grooten beleefdelijk wierden gerecipieert mitsg:s door een groot gedrang van tullokkers Engelsen Sipaijers Boeginesen en chinesen tot op 's sulthans woning geconduiseert alwaar wij nog nader door den sulthan om helsten verwel komt wierden. voorts aan ssulthans regter zijde opstoelen daar hij op een bank behangen met rood schaarlaken zat ter neder geseten zijnde gaven wij hem sulthan en Presente grooten die alle wel hondert uijtmaakten en op dubbelde rijen stoelen zaten na voor afgaande de gewoone complimenten en plichtplegingen te kennen dat wij in naam der Roemrugtige en veruijtgestrekte hollandse Comp: door Den welEdelen Achtbaren Heer Paulus Iacob valckenaar gouverneur en Directeur der Moluccos van Ternaten na heerwaarts in gesantschap gesonden waren om den sulthan @kahomet Isvael, onder overreijking van Een brieff en presente die op ons Transport bodem waren en na sulthans welgevallen aan land zoude gebragt werden met de komst tot den throon van Xullok in steede van desselfs heer vader den ouden sulthan Mahomet Alimoedin te vergelukken weshalven wij versogten, dat hij sulthan daar toe een tijt geliefde te bepalen Den sulthan zoo wel als zijne om, en bij zittende grooten, de reden onser komst verstaan hebbende verkosen tot het een en ander den dag van over„ morgen. waar na wij met zeer groote omslag, op sucolaat getracteert wierden onder het nuttigen van het welk wij den sulthan,/ die als off niet spreken kunnende zat :/ discourerender wijs afvraagden wat hout het was, dat wij bij ons komst aan land zoo menigvuldig aan vlotten in het revier hadden zien leggen. daar wij in antwoort op bequamen het alle cajaten balken waren die dit Eijland in overvloet gaff en tot twee scheepsladingen daar van had laten hakken om de Engelsen te gerieven vermits zijlieden die door present van Chitsen aan de Xullokse inwoonders rijkelijk betaalt hadden. Op het gesigt van wel twee hondert Pakken en kisten die door elkan„ der gehoopt op 'ssulthans huijs stonden en lagen konden wij ons meede niet onthouden te vragen, off zijn Hoogheids land zoo veel Producten voortbragt, om eensklaps zoo veel negotie aan te slaan, daar hij op repliceerden dat de Engelsen, uijt hoofde van het vertrouwen dat op hem stelde, hem zulks op schult gegeven hadden, om van tijt tot tijt te betalen: Ende op onse vraag off zijn Hoogheid al lang met die natie in vriendschap geleeft had; zeide hij dat zulks van de tijt of was dat se hem en zijn vader den ouden sulthan uijt de Mranilhas te Xullok gebragt hadden. Wij zouden onder feet houden van discours de gelegenheid nog al meer hebben waargenomen om ons van nieuws te ontdoen. ware het niet geweest dat den sulthan ons verzogt hadde, daar mede tot op een andere tijt te wagten. het geen daen ook de reden geweest is dat wij zonder langer vertoef van den sulthan en groote afscheid na„ men mitsg:s buijten het Paleijs van den sulthan /dat van zijn Ben„ „ting afgesondert is / gekomen zijnde; zagen wij tot onse overgroote verwondering De benting zoo wel als den ingang van 's sulthans Paleijs met Engelse Sipaijers en tullokse mititie beposteert Moluccos over 217