Inventory 3418
Japan · 615 pages · 359 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
273 106 From Macasser, 9 June 174. From Macasser, 9 June 174. had been there, that my persuasive reasons found some acceptance with him, since on the contrary, against all right and reason, he wanted a closer investigation to be conducted regarding this matter by commissioners from both sides. This, however, I flatly refused, in order to give no opening to the most detrimental consequences, because without any doubt one would then have had to concede to one thing or another, however unreasonable, to the detriment of our people, and by doing so other similar disputes would very quickly be raised, and thus no end would ever be expected to the continuous squabbling over similar matters. This failing to succeed, they seemed to turn it around once again, with the Boniers anew making it appear as though they wished to resort to violence once more. Concerning this, the prince gave me notice that the subjects and the Boniers had already substantially prepared themselves, and that he feared the consequences, therefore requesting that one of the Company's interpreters be sent thither alongside one of his rijksbestierders in order to pacify them. However, since I was completely assured that our people would undertake nothing against their party as long as the latter left them unmolested, I had the prince answered accordingly, and that it would therefore be sufficient to forbid his people from committing violence; that this was all I could do in this matter and that I could not curtail our people in their lawful rights, to whom I had even previously made known in clear terms that they had full qualification from me to counter violence with violence. Boelecomba and Bontaim concerning the Jennangs of those two districts, In such manner this did indeed take place, with the recommendation always to be on their guard and to assemble such a force that could outweigh that of the Boniers. The prince, realizing that nothing was to be gained and that I remained steadfast in my position, finally resolved, undoubtedly persuaded thereto by the rijksbestierders, to send the Tomitalang thither. Upon his return, when everything had settled down to a standstill again, he had me informed that the Boniers had been ordered to let the fields be cultivated by our people, and that after the planting or harvest time a new investigation would be made. To this, I again replied that the king was well aware that this was not necessary, with which this matter has rested until now, and the further outcome of which must be awaited. It is to be hoped that the prince may come to his senses, being, as said, convinced in his conscience that his people are in the wrong, though about which he often does not seem to care as long as he can find his interest in it. Regarding this, not to mention other difficulties that one continually notices on the occasion of the vertiening and which are recorded in the daily register under the dates of 15 October, 1, 2, 8, 11, 26 November, as well as 1 and 14 December, the description of which I prefer to spare, further evidence may appear concerning the complaints lodged with me by the Resident.
Dutch transcription
273 106 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser den 9 unij 174. — daargeweest dat v'vertuigens te reenen eenige ingang bij hem hebben gevon„ „den dewijl hij in tegendeel tegen alle reeht en reden heeft gewild dat hier om„ teend door weder ijden gecommitteerdens een nader ondersoek soude worden ge„ „daan dat ik igter volstrekt geweijgert hebbe om geen voet te geeven tot de alle nadeeligste gevolgen wijl men buiten allen twijffel als dan het een of ander hoe onreedelijk ook soude hebben moeten accordeeren tot nadel van d'onse en er dus doende al heel schielijk andere diesgelijke questien gemoveerd en dus nooijt geen eijnde van het gebuurig harre warren over soort gelijke saeken sou„ „de te wagten sijn. Dit dus niet willende lucken scheen men het weder over een en anderen bong te wenden de boniers op nieuws den schijn maekende of z andermaal geweld wil„ „de gebruiken waar van den vorst mij in dierwegen liet kennise geeven dat en d' onderdaanen ende bonies sig rees merkelijk ten seijde gered gemaakt hadde en hij voor degvolgen bedugt was met verstek dierhalven om een van sComp:s tolken nevens een zijner ijs goten derwaarts te senden ten eijnde haar te bevreedigen, dog dewijl ik volkomen versekert was dat de onsen niets onderneemen souden tegen hunne par„ „thij so lange deese haar ongemoeijt lieten dee ik den vorst sulks antwoorden en dat het dierhalven genoeg soude synde sijnen het pleegen van gemeld te verbieden dat dit alles was mat ik hier in doend ende onse in hun wettig recht niet ver„ „korten kond dewelke ik hem selfs bevoorens in duijdelijk termen te kennen gegaven hadde volkomen qualificatie van mij te hebben om geweld met geweld Boelecomba en bontaim over de Jennangs van die beide distric, te keer te gaan invoegen sulks in der daad ook geschied is met recommandatie om steeds op hunne hoede te sijn en sodanigen een magt te versamelen dat ver tegen de binieos konde opweegen den vorst du ontwaarende dat er niets op nas en ik op mijn stuk staan blas resolverde dan eijndelijk ongetwiffeld daar toe don de ijs go„ „ten overgehaald om den tomitalang dewaarts te senden mij bij deselfs te ug komnst wanneer alles weeder tot stilstand was geraakt doende berichten dat de boniers aangesegt was om de velden door de onsen te laeten bebouwen en dat er nade plant of wel vogst tijd op nieuw ndersoek soude worden gedaan, daar ik weder op heb„ „be doen antwoorden hoe den koning genoeg bekend was dat dit niet nodig wae„ „re waar bij deese saak tot dus resde gebleeven is en van welke het verder ge„ „blaeren vorvan welte het werden gevolg diend te vonden afgewagt schem is ho„ pen wil dat den vorst tot inkeer komen mag als gelijk gesegt in sijn gemoed vvertuigd sijnde dat de sijne ongelijk hebben dog waar aan hy sig veeltijds niet schijnt te bekreunen als hij er zijn interest maar bij vinden kan gelijk daar van, om van andere moeijelijkheeden niet te gewagen die men telkens ontwaar med ter gelegentheid van de vertiening en vermeld staan bij dag„ register onder datis 15 october 1: 2: 8: 1: 26: november mitsg:s 1: en 14: decem„ ber dog welken beschrijving ik liever menagiere nog nadere blijken kun„ „nen voorkomen omtrend de bij mij ingebragte klagten door den Resident. ten Te
English
137 275 From Macasser, 9 June 174— From Macasser, 9 June 174. — or the chiefs of the Bonians residing there, the first of whom caused one of our people to be plundered, and the other, having been the buyer of some buffaloes which he must have known were stolen, concealed them, and afterward did not shrink from mistreating a certain soldier stationed as a guard against the smuggling of paddy, on the occasion that this soldier sought to prevent the transport of some bundles belonging to him, the Jennang, according to the notes under the dates of 7 and 8 November, as well as 20 December. Regarding all of this, I likewise complained to His Highness in serious terms and demanded satisfaction, but with not the slightest effect, since he flatly declared that he neither would nor wished to believe the one or the other without further investigation, in spite of the most convincing arguments, so that nolens volens with respect to the first and last point, I found myself obliged to humor him by having a further investigation made. For this purpose, the chief interpreter along with the Gallarrang of Bontualacq are to depart thither as soon as the latter shall have returned from the Mandhaar, and then at the same time make a division between the subjects of both sides in a certain negorij, upon which the prince has very strongly insisted. Meanwhile, with respect to the stolen buffaloes, the day after the conference held with His Highness concerning the aforementioned disputes, a note by the realm's governor came into my hands, whereby the Jennang of Bonthain is condemned as guilty of a crime to the fine established for it according to the laws of the country. This I immediately offered to the prince for his perusal, with an appropriate message concerning the conduct displayed in this matter by that minister, who, although present at the discussion held on the subject, remained silent and, against his better knowledge, left His Highness under the delusion that the Jennang was innocent, or at least that the complaints brought against him were insufficiently proven. To this he gave me only a very faint answer, from which Your High Right Honourables can easily infer how difficult it is to deal with His Highness, all the more so because he allows himself to be persuaded by trifles offered to him by this person or that to advocate even the most unjust causes. Thus I have been informed from good authority that the Jennang of Bonthain made him a present of a ship's prahu that is scarcely worth accepting and which, had he needed it, he could well have obtained for nothing. Yet from this, on the other hand, it is to be inferred that his manner of acting should not be attributed so much to a willful intention to vex the Company or its subjects as to the infirmities accompanying his old age, of which the pursuit of his own interest is one of the foremost. To this must be added that the collective grandees of the realm, who are likewise all intent on nothing more than pursuing their own gain, leave almost everything to His Highness, allowing all matters about which one applies to them for the settlement of the continual quarrels between the subjects of both sides to run their course and remain unsettled. In this regard, His Highness has repeatedly reproached the realm's governor as well as the Tomilalang (first councillor of the realm) in the most sarcastic terms, having even said to them, on the occasion of my last visit to the court, that it seemed as if they sought nothing else than to make the government distasteful to him, and that if they were so minded, they might simply depose him and choose another king, but that if the contrary were true, he had to recommend to them the fulfillment of their bounden oath and duty. To this I also clearly exhorted them on that occasion, urging them to settle the matters that can be dispatched by them without burdening the prince therewith. Daily experience teaches, however, that this finds little acceptance with those state officials, although I must confess that they are frequently deterred by the prince's abrupt and surly treatment from speaking to him about matters in which his children or other members of his family are involved, who, caring nothing for their orders or commands and mostly having to live by robbery, make themselves guilty of all kinds of evil deeds. This I would consider the very most essential point of concern should the prince happen to pass away. However, on this matter I 138 277 From Macasser, 9 June 1774. — From Macasser, 9 June 174. — shall not dilate further for the present, being already apprehensive of having engaged Your High Right Honourables' esteemed attention for all too long with the principal occurrences since my last respectful letter. I merely add to this that on account of the rains I have not been permitted to leave the Castle to make the tour of inspection to the south, regarding which reference is made in the general letter currently departing with this, which, after having further mentioned that on Saleijer nothing of importance has occurred other than the appointment of another regent of Boekit in place of the deceased, I conclude, with renewed respectful reference to my journal regarding the lesser occurrences, with a heartfelt and fervent wish that it may please Adorable Providence to take the illustrious and precious persons of Your High Right Honourables, along with the momentous interests of the Company, ever into His safe keeping and protection, and to endow them with the most precious of His blessings; whilst I take the liberty, with the most perfect high esteem and respect, submissively to call myself (Underneath stood:) High Noble, Right Honourable, Stern Sirs.
Dutch transcription
137 275 Van Macasser den 9 Iunij 174— Van Macasser Den 9:' unij 174. — „ten of de hoofden der boniers aldaar wonagtig welken eersten een der onsen heeft toen plundeeren en den anderen de koper gewest sijnde van eenige buffels die hij woskands wist dat gestoten waaren deselve verduijtet heeft sig nadea„ hand niet ontfin hebbende nog sekeren militair als wagter tegen het sluiken van padij utgesteld ter occasie dat deese den vervoer van eenige bossen hem Jen„ „nang toebehoorende wilde tegen gaan te mishandelen na het aangeteekende onder datis 7. en 8 novemb:r mitsg:s 20 december over welk een en ander ik dan almeede bij zijn hoogheid in eenstige termen gedoleerd en satisfactie geijset hebbe dog met geen deminste vrugt dewijl hij velstrekt verklaarde het een nog ander sonder nader ondersoek te sullen nog te willen gelooven in weer wil van de overtuigen ste rede„ ^volens „nen so dat ik mij nolen ^ ten aansien van het eerste en laatste poinct ge„ noodsaakt hebbe gevonden hem te wille te weesen om een nader te lae„ ten doen waar toe den oppertolk nevens den glardang van bontualacq derwaarts staan te vertrecken sodra den laatsten vanden mandhaar: sal weesen gereverteerd en om dan te gelijk een verdeeling te maeken tusschen wederzijden onderdaanen op seekere negooy waar op den vorst seer sterk heeft aangedrongen. Ondertusschen kwam mij ten opsigte van der gestolen bisfels daags nade gehouden Conferentie met sijn hoogheid over de voorschreeven geschillen in kanden een briefje door den rijks bestierder waar bij den Jemang van bonthain als schuldig aan misdrijf in de daar toe volgens slands witten gestelde boete word gecondemneert 't welk ik aanstonds den vorst ter lectuure ded aanbie„ den met een gepaste boodschap over het hier omtrend gehouden gedrag van dien minister welke schoon bij het daar over gehouden discours present geweest stil gesweegen en sijn hoogheijd tegen sijn beeter weeten in den ovaan gelae„ „ten heeft dat den Jennang onschuldig ten minste de tegen hun ingebrag„ te klagten voldoende beweesen was, daar hij mij maar seer flaauw op dued antwoorden waar uit uw hoog Edelheedens lichtelijk kunnen opmaeken hoe moeijelijk het valt met sijn hoogheid te handelen te meer hy sig door gering „heeden welke hem door deese of geene worden aangebooden laat overhaalen om de onrechtvaandigste saaken selfs voor te staan gelijk ik van goeder„ „hand besicht hebbe dat hem de Jennang van Omnthain en scheppraauw heeff present gedaan die naauwlijks accepteerens waardig is en hij benodigt heeb„ bende wel voor niet krijgen kan dog waar uit weder aan d' andere kant op te maeken sij dat men desselfs handelwijse niet so seer aan een moed„ „willig voorneemen om de maatschappij of haare onderdaanen te verkoo„ „ten als aan de gebreken diend toe te schrijven welke sijn ouderdom ver„ sellen waar van het behartigen van sijn eijgen intereste een der voornaam„ ste is waar bij nog komst dat de gesaementlijke rijksgrooten die alle meede neegens meerder op uit sijn dan om eigen voordeel te bejaegen genoegsaam, alles op sijn hoogheid laeten aankomen alle saaken waar over men als sij # # 138 277 Van Macasser den 9 Iunij 1774. — Van Macasser den 9:' Junij 174. — sig bij deselve addresseet ter verevening van de geduurige querellen tusschen wederzijds onderdaenen op sijn beloop en mafgedaan laetende invoegen sijn hoogheid den rijks bestierder soo wel als den Tomilalang /:eerste rijkstaad:/ meermaalen met de schamperste uitdruckingen ver„ weeten heeft haar selfs ter gelegentheid van mijne laatste risite aan het hof nog gesegd hebbende dat het scheen als of z niet anders sog„ ten dan hen de regeering waars te maeken dat sij sulks g'intentio„ „neerd weesende hem maar ^ deselve ontsetten en een anderen koning kie„ „sen konden dog dat hij bij het tegendeel hem recommandeeren moest de nakoming van haar verschuldigde eed en pligt waar toe ik klar bij die occasie meede opgewekt hebbe en om de saaken die door haar kunnen worden afgedaan sonder dat er den vorst door vermoeijelijkt wordt haar beslag te geeven dan dat dit weijnig ingang bij die staats luijden vind leerd de dagelijkse ervaerenisse al hoe wel ik bekennen moet dat sij veelmaals door srorsten brueque en norsche bejegenin„ gen worden afschrift om hen 't onderhouden oversaaken waar in sijn kinderen of mel andire van sijn Camillie gemelleed zijn die sig hun „ne ordres of bevielen niet bekreunende en meest van den roos, moetende leeven aan allerleij euweldaeden schuldig maeken t welk ik sloude voor het allerweesentlijke poinct van bekommering wanneer den vorst het hoofd eens mogte komen neder te leggen dog waar over ik Hier meede onder nogmalige Eerbiedige referte ten opsigte: van de mindere gebeurtenissen aan mijn dag verhaal besluite met eene hartgtondige en rierige wensch dat het de Aanbiddelijke voorsienigheid behagen mag de ullustre en dier baare persoonen van uw hoog Edelheedens nevens de gewigtige belangen der maatschappije steeds in sijne veijlige hoede en bescherming te neemen en met de dierbaarste haarer zeegenm„ „gen te bekoomen ter wijl ik de vrijheid gebruike mij met de allervol„ „maakste hoog agting en Eerbied onderdaniglijk te noemen /:onderstond:/ Hoog Edele Groot Achtbaare Gestrenge Saleijer niets van belang voorgevallen is dan de benoeming van een anderen regent van Boekit in steede van den overleedenen. my voor het tegenwoordige niet breeder sal inlaeten reets bedugt sijnde uw hoog Edelheedens geeerde attentie maar al te lang over het princi„ „paatste dat er zedert mijne eerbiedige laatste voorgevallen is besig gehou„ den te hebben dit er eeniglijk nog bij voegende dat ik mij ter oorsaekke van de meeste niet van het Casteel hebbe mogen verweijderen om de vertie„ „ning om de zuijd te doen waar omtrend bij de thans afgaande gemeene brief aan deese gerefereerd word welke ik na nog te hebben gemeld dat op mij wijd -
English
139 279 43. From Macasser the 9: June 174. — From Macasser The 9:th June 174. — Far-ruling Lord and Right Honourable Stern Gentlemen below: Your High Honours' humble, obedient and faithful Servant was signed: I: I: van dit voort in the margin: Macasser In the Castle Rotterdam the 9:th June 1774. — After the customary compliments reading as follows. Thus we jointly make known to the lord governor that the Captain Malay, having recently arrived with us on the island Panekian, informed us that he was expressly sent by the lord governor to hear from us what is currently going on in the interior, principally in Wadjo, and whether it is truly authentic that an envoy of the English has arrived there. Whereupon we did not fail to tell the Captain Malay all that was known to us, but he, in the name of the lord governor, requested us to have further inquiries made in Wadjo and in Sedeenring, further declaring that in all such matters the lord governor relied upon our faithfulness and sincerity. Translation of a Buginese document written by Poenlipoes of Soping, named Mappa, alongside his grandees of the realm, the Soele Datoe named Lawacka, Watang Lipoel named Lampoe, Pabitjara named Papadangan, the second Pabitjara named Latanrie, To the lord Governor alongside the Council at Macasser: Translation No. 146 281 45: From Macasser the 9: June 174. — From Macasser The 9:th June 174. — After the Captain Malay had departed from us, we immediately sent an envoy to the Carie of Tempe and the Datoe of Tamana, and had him request from them an accurate report of what was currently happening inside Wasjo, and whether truly an English envoy had arrived there. And after some time had elapsed, our envoy returned, bringing along a letter from the Carie, the contents of which were that on the 1:st of the month Rabil auwal, on Monday in the year Alief, being according to our reckoning the 10 May 173., an Englishman named Moestakool had employed a Wadjorese named Ioeanna Sappo as an envoy to Wadjo, sending along several presents consisting of one piece of gold cloth, two ditto black cloth, two salvers, and a barrel of gunpowder, which named Englishman sent his envoy hither with a vessel belonging to the Adatoeang of Sideenring, which was burned at Iare Iare by Lamackawaroe. The reasons and motives why that Englishman had sent into Wadjo consist in this, that the English had requested the Wadjorese to live with one another in friendship and alliance, also communicating that the English intended to erect a castle on Balang Bangan, and this being accomplished, in case Wadjo should fall into difficulties, in whatever matter it might be, he would then assist them or come to their aid, and also that the Wadjorese would have free passage to the aforementioned Balang Bangan, as well as being free of all charges. Furthermore, to bring to the knowledge of the lord governor, a subject of mine named Aboe, residing in the settlement of Pamana, who had also marched into the war with the Datoea of Sedeenring against Lamackawaroe, has communicated to us that when the Datoea of Sideenring was engaged in battle against his brother Lamackawaroe, his younger brother Pattolaija marched from Wadjo to the settlement of Tiete Adjie to assist his brother. The Wadjorese, perceiving this, jointly deemed it proper to recall Pattolaija, the Wadjorese fearing that matters might perhaps erupt before their time, and that the Wadjorese would then be able to find no grounds to assist their Pattolaija, which was entirely unfitting, but rather when Wadjo might have war. Further, the reports obtained from the Datoea of Tamana correspond with those of the Carie of Tempe, except that when the English and the Wadjorese shall come to an agreement, the English will then come into Wadjo to conclude the contracts.
Dutch transcription
139 279 43. Van Macasser den 9: Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — wijdgebiedende Heer en wel Edele Gestrenge sleeren /:lager: /: uw Hoog Edelheedens onderdanige gehoorsaame en getrouwe Dienaar /:was geteekend:/ I: I: van dit voort /:in margine:/ Macasser In 't Casteel Rotterdam den 9:' Junij 1774. — Na de ordinaire Complimenten Luijdende aldus. zo maken wij gezamentlijk aan den heer gouverneur bekend dat den Capitain maleijer bij ons op het Eijland Panekian onlangs aangekomen ons te ken„ „ne gaf Expresselijk door den heer gouverneur gesonden te weesen om van ons te willen hooren wat dog thans in de binne landen om gaat voornament„ „lijk in wadjo en of het wesenlijk waar is dat er een sendeling van de En„ gelsche, aldaar zoude zijn aangekomen. waar op wij dan ook niet manqueerde de Capitain maleijer te seggen van alle 't geen ons bekent is geweest dog denzelve uijtnaam van den heer gouverneur ons versogte nader informatie in wadjo en op sedeenring te lac„ ten doen betuijgende verders dat op alle dierglijke zaake den heer gouver„ „neur op ons trouw en opregtleid vertrouwde. Translaat Boegineese geschreft geschreven door Poenlipoes van Soping gen:t Mappa benevens des„ selfs Rijksgrooten de soele Datoe genaamt La„ „wacka, watang Lipoel gen:t Lampoe, Pabitja„ ra genaamt Papadangan, de tweede Pabitjara gen:t Latanrie, Aan den heer Gouverneur nevens den Raad te Macasser: Translaat No. 146 281 45: Van Macasser den 9: Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Na dat den Capitain maleijer van ons vertoecken was hebbe opstonds na de Carie van Tempe en datoe Tamana een sendeling gesonden en van denselve laten versoeken eene nauwkeurige bericht wat er thans binne wasjo geschiede en of er weesenlijk. Engelsche sindeling daar zoude zijn aangekomen en na verloop van eenige tijd retourneerde onsen son„ deling weder te rug, meede brengende een brief van de Carie welke in „houd dat op den 1: van de maand Rabil auwal op maandag in 't Jaar alief zijnde volgens onse reek den 10 meij 173. een Engelshman ge„ „naamt moestakool eenen wadjorees genaamt Ioeanna Sappo als sende„ „ling na wadjo hadde gebruijk met tesending van eenige presenten bestaan„ „de en Een stuk goude laken twee d:o swart Laken twee schenkborden en ben vat buskruijt, welk genoemde Engelsman zijn zendeling met een vaar„ „tuig van Adatoeang Sideenring herwaarts heeft gesonden, het wel„ „ke op Iare Iare door Lamackawaroe verbrand is geworden. De reeden en motieven waarom dien Engelsman in wadjo hadde ge„ sonden bestaat hier in dat de Engelse de wadjoreesen hadde late versoe„ „ken, om met elkander in vriend een bondgenoodschap te leeven teffens met Communicatie dat de Engelsche van Intentie waren om een Casteel op Balang Bangan op te rigten zulx volbragt weesende om ingevalle wanneer wadjo in verlegentheid mogt geraken, het zij waar in het Verders om den heer gouverneur ter kennisse te brengen een onder„ daan van mij gen:t Aboe op de negory Pamana woonagtig die meede met Datoea van sedeenring in den oorlog was opgetrocken tegens Lamackawaroe ons gecommuniceert heeft dat wanneer de datoea van sideenring tegens zijnen broeder Lamackanarse slaags is geweest, zijner Jonger broeder Pattolaija van wadjo naar de negory Tiete adjie opgetrocken om zijne broeder te adsisteeren de wadjoreesen zulx gewaar wordende, hebbe gezamentlijk goed gevonden om Pattolaija te rug te roepen, vreesende d' wadjoreesen dat somwijlen de zaake voor zyn tyd mogten uijtbarsten dat de wadjoreesen als dan geen reeden zouden kunne venden om hun Pattolaija te kunnen gaan adsis„ „teeden dat ook gants niet en paste maar wel wanneer wadjo oorlog Wijders de berigten die men van Datoea Tamana hebbe bekomen over een komstig zijnde, met die van de Carie van Tempe excepto wanneer de Engelsche ende nadjpreesen eens geraaken zullen dat als dan de Engel„ „schen in wadjo komen zullen, om de Contracten te sluijten. soude mogen wesen hij als dan haar zoude adsisteeren of te gemoet komen en ook dat wadjoreesen vrijvaart op gem: Balang bangan zoude hebben als ook vrij van alle kosten weesen. soude mogte ƒ
English
From Macasser, 9 June 1724. From Macasser, 9 June 1724. might be done to Sedeenring, Wadjo must come to their aid. Furthermore, Wadjo has also decided to seek a dispute with Bonij and to use this means to demand the village of Batoe Manoe from Bonij, which village is situated close to the beach between the river of Tjindana Bonij and Panekie; and if Bonij were to give Wadjo the answer that this demanded village fell to Bonij by force of arms and that whoever claimed it must likewise take it from them by force of arms, there would be no difficulty, since the Wadjorese would indeed be inclined to wage war, for they certainly lacked neither firearms and further munitions of war nor cash. Further, Abbe informs us that Datoe Sedeenring is ready to pay the fine which the Bonians maintained that the land of Sideenring had offended against Bonij, yet no more than the laws and customs of the country entail, namely 8 rixdollars; if the Bonians say that he in person has sinned against the court of Bonij, he is likewise prepared to ransom himself, but in case Bonij might not be satisfied to settle Sedeenring's offenses with money, he will then take his refuge in Soping, for he maintains that no one can take his life since he is descended from Matinroa Riboekaka on Bonij's side, and on Soping's side from Matinroa Ritinana; that in case Soping would not accept him, he will take his refuge in Wadjo. Furthermore, Soping has reminded Bonij of our close alliance concerning the Lamoenpatoea Ritimoeroen and our Treaty of Atapang, as well as the Bongaais Treaty, together with the contents of the paper that was ratified by 3 seals, which last was sent to us by the Company, being the agreement between the Company, Bony, and Loenoe, the contents of which entailed that when Soping restored the villages of Watoe and Patojo back to Bonij, no more harm would come to the land of Soping. Secondly, if Bonij should come to wage war on Sideenring, we would also wish to know the intention of the Company, whether we should join Bonij or not, for we Sopingers place our trust entirely in the Governor and Council, who will undoubtedly look after the welfare of the land of Soping. And in case it should happen that Sedeenring took their refuge with us, we would wish to be well instructed by the Company whether in that case we may accept them or not. From Macasser, 9 June 1724. From Macasser, 9 June 1724. restored Watoe and Patojo back to Bonij, no more harm would come to the land of Soping; yet to our regret we must say that after the restitution of the said villages, the village of Baringan, which was formerly given to us by the Wadjorese, was taken from us by Bonj, as well as the village of Goa Goa, also given by Bonij at the time when we were to establish the Talloengpotjo, because Soping's side was too small to help establish the Talloengpotjoship; upon this, these two villages were assigned to us, and it then helped establish the Talloengpotjoship; Bonij has also taken two villages from us that have always belonged under Soping, which are named Tjitta and Oedjong Toeloe. However, we received in answer from Bonij that regarding all the aforesaid concerning the contents of the treaties made, they cannot be fulfilled before and until we shall be of one mind together; upon which Soping must maintain that Bonij casts us away, and we currently know no better course than to take our refuge solely with the Honorable Company, to whom we shall also bear a sincere affection. We also make known to the Governor that with the late Datoe Pamana, even before the war of Panekie, we had seen fit to send envoys to ask the Wadjorese, and at the same time remind them, whether they wished to follow the laws and customs that had been made and instituted with Soping by our ancestors as a guiding rule for their descendants; that if so, whether the same is still in force today and maintained by them; to which question all the Wadjorese unanimously answered yes. Upon this, our envoy said that since the Wadjorese are not unacquainted with those laws, all who come to sell any goods must stay away from Soping if they do not wish to pay duty or toll. The Wadjorese replied, it is well, we shall warn all our people that whoever is not inclined to pay toll must stay away from Soping's territory; yet to our great surprise, the Wadjorese sent word to us last year that the laws between Wadjo and Soping did not entail taking toll from one another.
Dutch transcription
## 283 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — mogte aangedaan worde dat sedeenring, wad jo moet te hulpkomen. Wijders heeft wadjo ook beslooten om questi tegens bonij te soeken en dit middel aan de hand te neemen om de negorij Batoe manoe van bmij af te eijsschen welk negorij digt aan 't strand gelegen is tusschen de rivier van Tjindana bonij en panekie en wanneer bonij wadjo ten antwoord mogte geven, dat deeze g'eijschte negorij door de wapen aan bong is gekomen en die dezelve prsetendeede z ook weder door wapen van hun ontnemen moeste er geen swarigheid was vermits de wadjoreesen immers genegen zouden weesen, om te oorlogen, want aan geweesen en verdere ammunitie van oorlog als meede Contanten ontbrak het haar immers Voorts berigt ons Abbe dat Datoa sedeenring gereed is de boete te vol„ doen welke de boniers sustineerde dat het land van sideenring tegen Bonij gezondigt hadde dog niet meer van als de wetten ende Costumen van t land meede brengt te ween: 8: rd:s wanneer de bonies zegd dat hij in persoon tegens het hof van bonij gesondingt heeft is hij almede bereijd om zig zelfs vrij te koopen edog ingevalle bonij niet te vreden mogte zijn, om sidenring zijne misslagen met geld af te doen zal hij zijnen toevlgt dan na soping nemen, want hij sustineerd dat Wijders heeft soping bonij doen herineeren onsen naauwe ver„ „bintenisse omtrent de Lamoenpatoea Ritimoeroen en ons Contract van atapang als ook de bongaijs Contract gelijk meede den Jnhoud van de papier die door 3 zegels waren bekragtigd geworden, welk laast ons door de Comp: is toegezonden geworden zijnde de over eenkomste van de Comp: Bony en Loenoe dies Inhoud behelsde dat wanneer soping de negory Ten tweede wanneer bonij sideenring den oorlog mogt komen aan te doen wensche wij almede de Jntentie van de Comp: te weeten of wij ons bij bony, zoude vervoegen dan niet, want wij sopingers stellen ten eenemaal ons vertrouwen op den heer Gouverneur en raad die het wel wesen van het land soping ontwiffelbaar behertigd zullen. En ingevalle het eens mogte gebeuren dat sedeenring zijn toe„ „vlugt tot ons naamen wenschte van de Comp: wel onderregt te moge weesen of wij in dat geval hun mogen accepteeren dan wel niet. niemand aan zijn leven kan komen vermits hij afkomstig is van Matinroa Riboekaka van bonijs kant, en dat van Soping Matinroa Ritinana, dat ingevalle soping hem niet wilde accepteeren, zal hij zijn toevlugt neemen na wadjo. niemand watoe niet. 49 Hr 285 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 1724. — watoe en Patojo aan bonij wederom restitueerde zal het land van soping geen quaad meer overkomen, dog tot onser leedweesen moe„ ten wij zeggen dat na de restitutie van gem: Negorijen zyn van ons door Bonj afgenomen de negorij Baringan die wel eertijds door de radjporeesen ons waren geschonken ende negory goa goa door bonij mede geschonken te dier tijd wanneer wij de Taloengpotje zoude oprig„ ten dewijl soping zijde te kleijn was om de Talsengpotjoschap te helpen oprigten hier op zijn ons deeze twee negorijen toegevoegt en heeft als doen de Talloeng potjoschap helpen oprigten ook heeft bonij twee Negorijen die althoos onder soping is gehoorende van ons al„ „mede afgenomen, welke genaamt zijn Tjitta en oedjong Toeloe. Maar wij hebben ten antwoord van bonij bekomen dat van alle het geallegueerde betreffende den Jnhoud van de gemaakt Con„ „tracte niet kan nakomen voor en al eer mij te samen eens ge„ „sind zullen weesen, waar op soping moet sustineere dat bonij ons van zig weg werpe en wij thans niemand anders weeten beeter, a„ onsen toevlugt te nemen dan alleen by de Edele Comp: op wien wij ook een oprecht keste zullen toedragen. Ook maaken wij den heer Gouverneur bekent, dat met den over Ik voor dien sendeling te gemoed, wij hebben immer wadjo laten afvragen of zij bekent is de wetten en Costinnen welke met soping toor onsen voor ouders gemaakt en ingesteld zijn en of dezelve De wadjoreesen repliceerde het is goed wij zullen alle onsen volkeren waar schouwen die niet genegen is thol te betalen van sopings Terri„ „toir te meeten afblijven, dog met groote verwonderingen hebben de wa„ djoreesen in het voorleden Iaare ons laten aanzeggen, dat de wetten tusschen wadjo en soping met mede bragten om van elkanderen „thol te neemen. leedene datoe Pamana selfs nog voor den oorlog van Panekie hadden goed gevonden, om de wadjoreesen door sendelingen te laten afvragen en teffens doen herinneeren of zij de wetten en Costumen welke met soping door on„ „sen voor ouders gemaakt en ingesteld waren tot eenen rigtsnoer voor der„ „selver na zaeten wilden opvolgen dat zo Ia of dan het selve thans nog wel van kragt is en door hunlieden werd onderhouden op welk wrage zij alle wadporeesen een paerig antwoord van Ia: hier op zeijde onsen sendeling dat vermits de wadjoreesen die witten niet onbekent is, dan van soping moesten afblijven, alle die met eenige goederen ter verkoop komen wanneer zij geen stessoen of thol wilden betalen. leedene wetten
English
From Macasser The 9th of June 174. From Macasser The 9th of June 174. laws are still maintained by our friend Wadjo, who made known to us at that time that they well knew those laws and that they would also be maintained by them; hereupon the said emissary departed. And after some time had elapsed, a rumour was heard going around that Wadjo shall come to attack Soping hostiley, which makes us fear a bad outcome, and that in case the Honourable Company did not assist us swiftly, we would therefore certainly lose against Wadjo, for we are destitute and also lack war ammunition, which will be sufficiently known to the Honourable Company; but if we were provided with a thousand flintlocks, we might possibly still dare to take a chance against them, and falling short in that, then expect assistance from the Honourable Company. Furthermore, I kindly request the Lord Governor to please keep the matter concerning the English emissary secret, so that the Wadjorese might not discover that this was made known by us, through which they will otherwise be twice as embittered against us. While this may also serve for communication that the Adatoean of Sidenring constantly lets the subjects of Soping be plundered and stolen from, having We also find it necessary to bring to the Lord Governor's attention that when Aroe Pantjana invaded the land of Soping hostiley with the intention to take our land, at which time Datoe Pamana came to me, bringing along the Wadjorese, as well as the Datoe of Sidenring as friends to assist me, whereupon I made prior conditions and agreements with these friends, that whenever we drove Aroe Pantjana out of this land and might triumph over him, that Wadjo and Sidenring, concerning all subjects of Soping whom they might at times take captive and take as booty, everyone should be obliged to bring their captured booty to me; whereupon the said friends gave as answer why such a condition was made beforehand, for we have come here to help you. let him know about this, that if any of the Sopingers had offended against Sidenring, I request to be allowed to know of it, and I will then not leave such persons unpunished; to which I received the reply that such actions did not happen by his order; nevertheless let the Sopingers be more careful, and when we happen to speak, we shall certainly settle the matter; and I spoke further with Sidenring but mentioned not a word of it, therefore we put our trust in the Lord Governor that he will support our righteousness. 53 From Macasser The 9th of June 174. From Macasser The 9th of June 174. Hereupon Aroe Pantjana was jointly attacked and chased away; immediately the Wadjorese and those of Sidenring went to plundering and robbing, but not a single one brought their booty to me; I had the robbed people demanded from the Datoe of Pamana and Sidenring, but received as answer: we shall return to our country and conduct an investigation there, and upon discovery of all the same cause them to be restituted again, and those who might already be absent, satisfy in cash instead of the same; but of that nothing has come to this day. We would indeed take reprisals over this, but fear the Honourable Company, so that they would not say that we used force and took the law into our own hands; I request the Lord Governor and Council, if they maintain that our claim is lawful, to be of assistance to us. Below was written: Written in Soping on the 13th of the month of Rajab on Thursday in the year Alif according to our reckoning, being the ultimate of September 173. Lower: for the translation was signed G. Brugman, first sworn Interpreter. Lower stood: Agrees, was signed T. I. Voll, sworn Clerk. As for what further concerns the situation with regard to Bonij as well as Sidenring and Wadjo, I must advise you, for the best of Soping and for your person, neither to entangle yourself in dispute with the one nor the other, nor to take part in the quarrels that might arise between the same, because I think there will be nothing for you to fear as long as such is avoided, and if against expectation the one or the other should already wish to undertake anything against Soping itself, there will always be time enough. Furthermore I make known to you that I have well received your letter of the 13th of the month of Rajab in the year Alif; as well as the letter written by you to the Captain of the Malays some time before, and thank you for the report concerning the mission that was supposedly sent by the English to Wadjo, which I shall also keep secret, which is the reason that I write this to you alone. This letter is written out of sincere affection by the Governor and Director of Macasser to the Goenliepoe-E of Soping, with wishes of much health, prosperity and happiness.
Dutch transcription
U 787 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — wetten door onsen vriend wadjo nog werden onderhoud die ons te dier„ tijd heeft bekend van die wetten wet te weeten en dat z ook bij hun„ lieden zouden werden onderhouden hier op vertook dien gem: sende„ ling. En na verloop van eenigen tijd koort men gerugt gaan dat wa„ „djo soping vijandelijk zal komen attaqueeren, het welk ons voor een quaad gevolg dat vreesen en dat ingevalle dE Comp: ons niet schie„ „lijk adsisteerde zouden wij het dierhalven seeker tegen wadjo moeten verliesen, want wij zijn onvermogens en hebben ook gebrek van ammu„ nitie van oorlog dat genoegsaam bij d'Edele Comp: bekent zal wee„ sen dog indien wij van een duisend snaphaanen voorsien waaren zou„ den wij mogelijk daar teegens nog een kansjen durve wagen en daar inne nog te kort schietende dan adsistentie van d Edele Comp: verwagten. voorts den heer gouverneur vriendelijk ben versoekende omme de zaake weegens de Engelsche sendeling geheijm gelieve te houden op dat de wadjoreesen niet mogt agter komen dat zulx door ons bekend gemaakt is waar door zijlieden anders nog eens zo verbitterd op ons weesen zullen. Ter wijl meede ter Communicatie diene dat Adatoean Sidenring gedurig de onderdanen van soping laten rooven en steelen, hebbende Wij vinde ook genoodzaakt den heer gouverneur ter kennisse te brengen dat wanneer Aroe Pantjana in't land van soping vijandelijk is komen inval„ „len met voorneemen ons land in te neemen ter welker tijd bij mij kwaa„ „me Datoe Tamana mede brengende de wadjoreesen, benevens datoe siden„ „ring als vrienden om mij te adsisteeren, waar op ik aan deese vrienden voor af hebbe geconditioneerd en g'accordeert, dat zo wanneer wij aroe pantjana uijt dit land verzagen en over denselven Trumpheeren mogte dat wad joen sidenting alle onderdaanen van soping die zij somwijlen gevangen nee„ men en die tot buit maken mogte een Jegelijk gehouden, zoude weesen hun„ „ne gemaakte buijt bij mij te brengen waar op die bij de genoemde vrienden tot antwoord gaven waarom zulke Conditie voor af gemaakt want wij zijn hier gekomen om u: te helpen. hier over hem laten weeten, dat so wanneer eenige der sopingers tegen sideen„ ring misdreven hadde, versoeke zulx te mogen weeten; als dan ik de sulke niet ongestraft zal laten op dewelke ten antwoord kreege dat diergelijke gedoentens niet door zijne ordre geschiede egter laat de sopingens voor sigti„ „ger wesen, en wanneer wij eens te spreeken komen, zal wij de zaake wel afmaken, en ik heb nader met sideenting gesprooken maar geen wood daar van gerept dierhalven stelde wij onsen vertrouwe op den heer gouverneur dat die in onsin regtmatigheid zal ondersteunen. hier Hier 53 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9. Junij 174 — Hier op wierd Atoe Pantjana gelijker hand aangelast en verjaagt op stond gingen de wadjoreesen en die van sidenring aan het plunderen en rooven, maar geen een van hun buit heeft bij mij gebragt ik liet van datoe Pamana en sidenring en geroofde menschen op Eijschen maar kreeg tot antwoord, wij zullen na onsen land weder te rug keeren en aldaar ondersoek doen en bij ontdekking van alle deselve z wederom doen restitueeren en die reets absent mogt zijn in stede van deselve met Contant voldoen edog daar van is tot heeden mits gekomen. wij zouden hier over wel represaille neemen maar vreese voor de Edele Comp: op dat die niet zoude zegge wij geweld en eijgen regt. gebruikte versoeke aan den heer gouverneur en raad wanneer denzelve sustineerde onsen pretensie regtmatig is ons be„ „hulpzaam te zijn /:onderstond:/ Geschreeven binne soping op den 13:' van de maand Radjap op Donderdag in 't Jaar Alief volgens onse reecq: zijnde ult:o September 173 /:lager:/ voor de translateietwas ge„ teekend G:t Brugman, eerste gesw: Tolk /. lagerstond:/ Accor„ „deert /:was geteekend/ T: I: Voll, gesw: Clercq. — Wat nu verder het bedeelde betreft zo ten aanzien van bonij als sedeenring en wadjo, moet ik uw ten beste van so„ ping en voor uw perzoon raeden, zig nog met den een nog andere in geschil te wickelen, nog ook in de twisten die er tusschen deselve mogten komen 't ontslaan deel te neemen, wijl ik denke dater niets voor euw zal te vreesen zijn, zo lange zulks word vermijd en zo tegens verwagting d' een of andere aliets tegen soping zelfs mogten willen ondernemen er altoos tijds genoeg zal zijn Wijders maake uw bekend dat ik desselfs brief van den 13:' van de maand Radjap in 't Jaar Alie wel ontfangen hebbe; gelijke meede de brief door uw aan den Capitain der maleijers eenige tyd be„ voorens geschreeven, en bedanke voor het bericht wegens de bezending die door d' Engelschen naar wadjo zoude wesen gedaan, dat ik ook geheim houden zal 't geen de reden uitmaakt dat deese aan uwe alleen schrijve. Deesen brief word uijt een opregte genegentheid geschreeven, door den Gouverneur en Directeur van Macasser, aan den Goen„ liepoe- E van Soping onder toewensling van veel gezondheid voorspoed en geluk. Deesen daar
English
From Macasser, 9 June 174. From Macasser, 9 June 174. to give notice thereof, whereupon the Company, to whom alone it belongs according to the Bongaja contract to be the arbiter, will not fail to do its best to avert the evil, while the sending of muskets, far from being serviceable, might even incite others who perhaps have not the least intention to harm Soping. Nor can I think that, if Sedeenring should be attacked by Bonij, the Adatoeang will take refuge with you; but should this happen, you ought to advise him rather to betake himself to his mother-in-law, the Queen of Tello, in order, if necessary, to settle the dispute through the Company's mediation. Conversely, it goes without saying that you ought not to assist Bonij against him, as this may not occur without the Company's prior knowledge. That the villages Barengang and Pra Goa, as well as Tjitta and Oedjang Poeloe, are said to have been taken from Soping by Bonij after Watoe and Patodjo were surrendered to the King, appears incomprehensible to me. For besides the fact that no notice was given of this, it is well known that Baringang was granted to the present King by the late Queen Matinsoa-ri-Tipoeloe-E, who was also the Datoe of Soping, and that he has possessed it ever since, as he has also long possessed Tjitta. However that may be, I nevertheless understand that this is not the time to make a commotion about it, the more so as Soping does not stand to lose so much by it as to risk a war over it, which would only tend to the ruin of both parties, and from which the enemies of both would take the opportunity to advance their own interests and thus fish in troubled waters. That this is to be expected from the Wadjorese can even be gathered from their design to capture Batoemanoe and the complaints you make against them, although I can judge as little about the refused payment of toll by their people who come to trade in Soping as about their negligence in fulfilling the promise made by them and those of Sedeenring to hand over the Sopingers whom they captured during the expulsion of Aroe Pantjana, and likewise not about the robbery and theft by the subjects of the Adatoeang, about which you yourself ought to have spoken to him. Yet all this is truly of too little weight to seek a quarrel over, let alone to commence a war, which I therefore do not expect, but rather that you, for the good of the realm and the subjects, will strive to preserve the peace, as the Company is ever doing, to promote the welfare of From Macasser, 9 June 174. From Macasser, 9 June 174. all its allies, among whom the realm of Soping is held by me in special regard, and who can therefore always rest assured of its friendship, just as I hereby reassure you once again of mine. Underneath was written: Written at Macasser in Castle Rotterdam, 2 November 1773. Was signed: P. G. van der Voort. Lower was written: Agrees. Signed: F. I. Voll, Sworn Clerk. Translation of a certain Macassar document brought to the Governor by the Goa Shahbandar on 2 November 1773. Translation: Further, our humble request to the Honourable Company is that, since according to the contents of the Bongaja contract, whenever any of our subjects take refuge in Maros and the further northern provinces, as well as in Poelembankeeng or other territories of the Company, such persons must at once be returned to their lords and masters, for according to the laws between the Honourable Company and Goa it is established not to harbour each other's fugitives; and since the Lord Governor has now been pleased to renew the contents of the aforementioned contract and the customs granted to us by the Honourable Company and to uphold the same, we are therefore From Macasser, 9 June 1724. From Macasser, 9 June 174. exceedingly rejoiced thereat, the more so because our well-being arises solely from the unceasing mercy and compassion which has also always been pleased to overlook our failings. Underneath was written: For the translation, was signed: E. Brugman. Lower: Agrees, signed: F. S. Voll, Sworn Clerk. Translation of a certain Bugis letter written by the Adatoeang of Sideenring to one of the subordinate villages of Soping named Mario-Riawa, and subsequently sent by the Poenlipoe-E with a messenger to the Captain of the Malays. The letter, without any compliment or greeting, reads as follows: Translation: I hereby make known to you that a criminal from Sideenring named Lanaoeng, alias Joeanna Salewa, together with his goods, is residing in the midst of the village Mario Riawa. I therefore now come to learn whether that person is being harboured by you or not, and let me know this as soon as possible, yes or no! And if the person demanded is harboured by you, you may be assured that no good, but only evil consequences are to be expected from it, and I will no longer acknowledge you as Sopingers nor as Marions; and furthermore, warn Joeanna Salewa that he must keep himself ready for defence, as it is my intention, one day after the full moon, to come and attack him, and I will also hostilely attack those upon whom he has placed his hope and trust, for his crime is that he has sought to transfer the authority of Sideenring to another and has allowed enemies to enter the village of Sideenring.
Dutch transcription
145 Van Macasser Den 9. Junij 174. — Van Macasser Den 9: Iunij 174. — daar van kennisse te geeven, wanneer de Comp: aan wien het vol„ gens het bongaijs contract alleen toekomt de scheijdsman te weesen niet zal nalaeten haar best te doen het quaad af te keeren terwyl het toesenden van snaphaanen wel verre van dienstig te weesen zelfs anderen gaande zoude konnen maaken die mogelijk nog geen de minste intentie hebben soping te benadeelen. ook kan ik niet densen dat wanneer sedeenring door bonij mogt ge„ attacqueerd worden Adatoeang zijn toevlugt tot uw zal neemen, dog zo dit gebeuren mogte dien uw hem te raden zig lever bij zijn schoon„ „moeder de koninginne van Tello te begeeven ten eijnde het geschie„ des noods door sComp: tusschen komst bij te leggen: waar en tegen het van selfs spreekt dat uw Bonij tegen hem niet diend te helpen also dit buiten sComp: voorkennisse niet geschieden mag. Dat de megorijen Barengang en Pra Goa mitsg: Gilta en oedjang Poeloe door Bonij van soping zoude weesen afgenomen na dat wa„ toe en Patodjo aan den koning zijn overgegeeven, komt mij onbe„ „grijpelijk voor want behalven dat daar van geen kennisse gegeven „grijpel is zoo is het bekend dat Baringang door de geweese koninginne Matinsoa- ri: Tipoe- loe E. die teffens datoe van soping is geweest, aan den tegenwoordige koning geschonken is die deselve zedert zo wel als ook voor lange Tjitta bezeten heeft dan hoe het zij begrijpe ik nogtans dat het nu geen tyd is om daar over beweeging te maeken te meer soping daar bij zo veel niet komt te verliesen dat er een oorlog om te waagen is die maar alleen tot verderf van den een en ander zoude strecken, en waer uijt beider vijanden gelegentheid zouden nemen om haar voordeel te be„ „hartigen en dus in troebel water te visschen en dat dit van de wadjoree„ „sen te verwagten zoude zijn, kan zelfs uijt hun voorneemen om Ba„ toemanoe te bemagtigen en de klagte die uw over deselve doet opge„ maakt worden, schoon ik daar over in zo. verre de geweijgerde betaeling van thol door de haaren die in soping komen handelen zo min oordee„ „len kan als over de nalaetigheid in het voldoen der belofte door haar en die van sedeenring gedaan om de sopingers die z: bij de verdrij„ „ring van Aroe Pantjana hebben buit gemaakt over te geeven en zo meede niet over het rooven en steelen door de onderdaanen van Ada„ toeang waar over uw hem selfs hadde gehooren t' onderhouden dog welk een en ander immers allmeede van teweijnig gewigt is omer krakeel over te soeken en zelfs oorlog om aan te vangen 't geen ik dan ook niet wil verwagten maar dat uw ten beste van het rijk en d'onderdaanen de vreede zal tragten te Conserveeren zo als de Comp: steeds is doende, ter bevordering van den welstand aan, van 7H46 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser den 9:' Iunij 174. — van alle haare bondgenooten, onder welke het rijk van soping bij mij in bijsondere aanmerking komt, en daar om ook altoos ge„ rust op derselver vriendschap vertrouwen kan gelijk ik uw ook van de mijne bij deese nogmaals verseekere /:onderstond:/ Geschree„ ven te Macasser in 't Casteel Rotterdam den 2: November 1773 /:was geteekend:/ P: G: van der voort /:lagerstond:/ Accordeert /:geteekend:/ F: I: voll, gesw: Clercq. Wijders is onsen needrigen versoek aan d' Edele Comp: dat vermits ook volgens den inhoud van de Boengaijse contract; om wanneer er eenige onderdaanen van ons hun„ nen toevlugt naar Maros en verdere noorder provintien so meede na Poelembankeeng of andere s Comp: teritoi„ „ren naamen de zulken ten eersten wederom aan hun„ „ne heeren en meesters meede moeten worden overgegeven, want volgens de wetten tusschen dE Comp: en goa tegt om de vlugtelingen van malkanderen niet aan te houden, en vermits thans den heer Gouverneur den inhoud van voorn: Contract heeft gelieve te vernieuwen ende gebruij„ kelijkheeden welke ons door d'E Comp: zijn vergunt geworden en dezelve doen stant grijpen, zijn wij dierhal„ Translaat van zeeker Macassaars geschrift door den Goas Sabandhaar den 2:' November 1773. bij den Gouverneur gebragt. Translaat „ven 147 59 Van Macasser den 9:' Iunij 1724. — Van Macasser Den 9: Junij 174. — „ven ten hoogsten daar over verblijden te meer, om dat onsen welweesen alleenlijk is spruijtende door de onop„ „houdelijke meedogentheid en meede lijden die teffens onsen misslagen altoos heeft gelieve over het hooft te zien /:on„ derstond:/ voor de Translatie /:was geteekend:/ E: Brugman /:lager:/ Accordeert /:geteekend/ F: S: voll, gesw: Clercq. Ik maakt uiwlieden bij des bekend dat er een misdadiger van Sideen„ ring genaamt Lanaoeng alias Joeanna Salewa neffens desselfs goederen in het midden van de Negorij Mario Riawa zig ophoud ik dierhalven thans kome te verneemen of dien persoon door uwlieden word aangehou„ den dan niet en laat mij zulx ten spoedigste weeten ja of neen! en wanneer den gerequireerde door uwlieden word aangehouden zo kunt uwlieden verseekert weesen, dat daar van geen goeds maar wel quade ge„ volgen van te wagten is, en ook uwlieden voor geen sopingers meer wilde er„ „kennen nog voor geen marions en waar schut vervolgens Ioeanna Salewa dat hij zig tot defensie moet gereed houden, vermits ik van Intentie ben, om een dag na de rolle maan, hem te komen attaqueeren benevens ook die ge„ „nige waar op hij zijne hoop en vertrouwen gevestigt heeft, meede vijande„ lijk zal attacqueeren, want zijn misdaad is dat hij 't gezag van sideenring aan een anderen heeft zoeken op te dragen en vijanden in de negorij sideenring Den brief sonder eenige Compliment of begroe„ „ting Luijdende als Volgt. Translaat van zekeren Boeginees brief geschreeven door den Adatoe„ „ang van sideenring aan een der onderhoorige negorijen van soping genaamt Mario. riawa, en vervolgens door den Poenlipoe. E met een sende„ „ling aan den Capitain der ma„ „leijers gesonden Translaat onder heeft laten binnen komen.
English
lb 148 From Makassar the 9th of June 174. From Makassar: the 9th of June 174. After the usual greetings. Well, uncle: what does the lord governor think of this letter of mine. In my opinion it will be fortunate if Adatoean does not proceed with his intention to attack Mario, as those peoples have already been sufficiently robbed and plundered by those of Sidenreng and are unfortunate enough. I do not fear Adatoeang so much as I fear the lord governor, lest I should undertake something without the knowledge of the said lord governor; I therefore request your Honour to go immediately to the lord governor to inform him of everything regarding this, while Adatoeang has continually expressed that the war cannot be complete unless we enter into the dance with Soppeng. Below stood: For the translation, was signed: G.s Brugman. Lower stood: Agrees, signed: F. S. Voll, sworn clerk. At the bottom of this letter the Puenlipoe writes to the Malay Captain Abdul Kadir with the following content: To the Right Honourable, Respected Lord Paulus Godofredus van der Voort, Governor and Director of this Celebes, etc., etc., etc. Right Honourable, Respected Lord! Yesterday morning at nine o'clock, two royal envoys from the Court of Bone and two from the Honourable Company were sent by the Tomilalang and Aru Udjung together with me to the location of the disputed paddy fields, in order to make a report after investigation and findings as to who was right or wrong. However, this investigation could not take place because the Androngguru Talinko and Matoa of Data, with more than 150 armed men, had gone to those places where the fields lie, with the intent and purpose to stab to death anyone who came to ask after these fields or to claim them as property, which indeed would have happened if the envoys had investigated anything at all, for they screamed like raving madmen that these were their fields from ancient times, for which their ancestors had sacrificed their lives and property, 63 1/49 From Makassar the 9th of June 174. From Makassar the 9th of June 174. and that they were currently ready to do the same again if only anyone among the Company's subjects dared to claim or cultivate these fields. Indeed, what is more, the Androngguru Talinko dared to say openly and loudly that he cared nothing for the Tomilalang nor for Aru Udjung, for they were no true Bonians, but intriguers and adherents of the Company and the Resident, who sought to take everything from him and his people to benefit themselves thereby. "You can now tell this to the Tomilalang, and pack your bags quickly away from here, or we will teach you to run in a way you will remember." With this message our envoys returned, their business unaccomplished. The Tomilalang, together with Aru Udjung, felt extremely affronted by this, as this concerned not them, but the king himself, who had ordered and commanded them to investigate this matter. Today the Tomilalang wrote a short letter to Datu Baringeng and will soon speak about it with the king himself in person. Lomo Maros and the old Intje Timor, under the escort of this, together with my envoy Daeng Manjareki, are now coming over to beseech your Right Honourable to settle their legal matters with Bone's king before the plowing season begins, for here it would only lead to murder and manslaughter if this were litigated. I myself even wanted to speak with him about it on the morning of the 23rd last, on the occasion of welcoming that prince, but received the reply that on account of old age he could no longer decide and conclude such matters when his majesty was away. Thus it has remained so until now, while the Matoa Data as well as Androngguru Talinko refuse to listen to the Tomilalang. Concluding herewith, I take the liberty to call myself with dutiful respect, below stood: Right Honourable, Respected Lord, lower: Your Right Honourable's humble and faithful servant, was signed: 301 150 65 From Makassar the 19th of June 174. From Makassar the 9th of June 174. signed: M.s van Rossum. In the margin: Maros in the Company's fortress Valkenburg, the 3rd of November 1773. Lower stood: Agrees, signed: J. J. Noll, sworn clerk. Honourable, Pious, Discreet Matthijs van Rossum, Resident there. However much it has displeased me to learn from your Honour's letter of the 3rd of this month, which reached me only yesterday afternoon, of the violent action of the Androngguru Talinko and Matoa Data on the occasion of the intended investigation regarding the paddy fields in question, it has nonetheless annoyed me just as much that your Honour, without my prior knowledge, much less authorisation, thought fit to send two Company envoys with two ditto from the king of Bone thither for the aforementioned purpose, the more so because your Honour informed me in your earlier letter of the 19th of October past that all the said fields had been returned to the subjects or owners, and therefore a further investigation by commissioners from both sides had to be deemed as useless as it could serve no other purpose than to stir up unrest anew, besides that your Honour from mine of the 17th previously could easily have
Dutch transcription
lb 148 Van Macasser Den 9:' Jnij 174. — Van Macasser: Den 9' Junij 174. Na ordinair Begroeting Wel oom: wat dunkt den heer gouverneur wel van desen brief vant mijne. bedunckens zal het een geluck weesen indien dat Adatoean zijnen voorneemens geen voortgang zal laten nemen, om mario te attacqueeren, dus dier volkeren reets al genoegsaam door die van sideending gerooft en geplundert zijn geworden en genoegzaam ongeluckig ik hebbe voor Adatoeang zo zeer geen vrees als wel voor den heer gouverneur dat ik iets zouden onderneemen buiten kennisse van den gem: heer gouverneur, versoek dierhalven uE: om ten eerste bij den heer gouverneur te gaan om alles hier van kennisse te geeven terwijl de Adatoeang zig bij continuatie heeft uitgelaten den oor„ „log kan niet volmaakt wesen of wij moeten met soping aan den dans raeken /:onderstond:/ vor de transtatie /:was geteekend:/ G:s Brugman /: lagerstond:/ Accordeert /:geekend:/ F: S: voll Eedm: Clercq: Onder aan deesen brief schrijft den Poenlipoe. b aan den Capitain maleijer Abdtul Cadier van de volgende Inhoud Aan den wel Edelen Agtbaaren Heere Paulus Godofredus van der Voort. Gouverneur en Directeur deeser Cclebes &: Hb: Vb: Wel Edelen Agtb: Heere! Gisteren morgen om negen uuren zijn twee konings sendelingen van het Hof van Bonij en twee der E: Comp: door den Tomilalang en Arou oedjong nevens mij naar de plaats der in verschie leggende Padij velden gesonden, om na ondersoek en bevinding Rapoort te kunnen doen; wie gelijk of ongelijk hadde dog dit ondersoek heeft niet kunnen geschieden vermits den Androngoeroe Talinko en matoa van data met ruijm 150. gewapende manschappen sig naar die plaat„ sen daar de velden leggen, hadden naar toe begeven met opset en voorneemen om al wie er quam na deese velden te vragen dan wel te Eijgenen overhoop te steeken, gelijk ook werkelijk souw geschied zijn, zoo de zendelingen maar iets hadden onder„ „sogt, want zij gilden als raasende menschen uit, dat het hunne velden van ouds herwaaren; daar hun voorouders goed en bloed voor Aan hadden 63 1/49 Van Macasser den 9:' Iunij 174. — Van Macasser Den 9: Junij 174. — hadden opgroffert, en dat ze dat ook thans bereijdt waaren van 't gelijken wederom te doen soo er maar iemand van de Comp: onderdaanen was die deese velden dorst eijgenen of bewer„ „ken. Ja wat meer is soo derfde den aandrongveroe Talinkoe opentlijk en hard overluijt seggen, dat hij nog om Tomilalang nog om Arou oedjong niets en gaf, want dat die geen opregte Boniers, maar knoope draaijers in aanhangers van de Comp: en den Resident waaren, die hem en de sijnen alles sogten afte nee„ „men, om daar selfs wel bij te vaaren dit kanje nu aan den Tomilalang seggen en pakje biesen maar schielijk hier van daan, of men salje leeren loopen dat het je sal heugen. met deese boodschap quamen onsen sendelingen onverrigter zaake te rug. den Timilalang nevens arou oedjong vonden sig ten hoogsten daar over g'affronteerd, wijl dit niet hun, maar den koning selve aanging die haarlieden deeze zaak te ondersoeken g'ordon„ „neert en aanbevoolen had. heeden heeft den tomilalang een kleijn briefje aan Datoe Barin ngang geschreeven en sal met den koning eerst daags selfs in persoon, daar over spree„ „ken Lommo maros en den oude Jntje Timor onder geleijde deese, nevens mijn sendeling dain mandjareeke thans over om uw wel Edele Agtb: te smeeken van hunne regt Deese hier meede fineerende soo neeme de vrijheid mij met pligtschuldigen Eerbied te noe„ „men /:onderstond:/ wel Edelen Agtbaa„ „ren Heere /:lager:/ uw wel Edele Agtbaares ootmoedigen en Trouw„ „schuldigen Dienaar /: was getee„ saaken met bonis koning af te maaken eer de ploeg tyd begint want hier souw het maar moord en doodslag geeven wanneer er over geprocedeerd wierd ik hebbe selvs op den 23:' Jongstleeden des voormiddags bij occagie dat ik dien vorst ging verwellekomen, daar over met hem willen spreeken maar kreeg tot antwoord dat hij sig uijt hoofde van ouderdom, met diergelijk saa„ „ken niet meer kon beslissen en afmaaken wan„ „neer zijn majesteijd weg was. gelijk het dan daar ook tot nu toe soo bij gebleeven is ter wijl den matoa Data so min als Androngoeroe Talinko naar den Tomilalang niet wil„ len luijsteren. saaken „kend./ 301 150 65 Van Macasser den 19 Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Juij 174. — „kend:/ M:s van Rossum /:in mar„ „gine:/ Maros in 'sComp:s vesting val„ kenburg Den 3: November 1773. — /:la„ „ger stond:/ Accordeert /:geteekend:/ I: J: Noll gesw: Clercq. — Hoe zeer het mij ontstigt heeft uijt uE: schrijvens van den 3. ' deeser mij gisteren middag eerst geworden, het geweldaedig be„ drijf van den Androngoeroe Talinko en Matoea Data ter gelegentheid van het voorgenomen indersoek nopens de bewuste padij velden t ontwaeren heeft het mij nogthans al zo ruijm g'ergert dat uE buijten mijne voorkennisse veel min qualificatie heeft kun„ nen goedvinden twee 'sComp zendelingen met twee dito van den koning van Bonij ten voorsz: eijnde derwaarts te zenden, te meer uE: mij bij desselfs vroegere van den 19:' october passato be„ deeld heeft, dat alle de gem: velden weeder aan d' onderdaanen of eigenaaren waaren overgegeeven en dierhalven een verder ondersoek door wederzijds gecommitteerdens zo nutteloos moest worden g'oordeelt, als het zelve nergens anders toe dienen kon„ „de dan om op nieuw onlusten te verwecken behalven dat „ub: uijt de mijne van den 17. bevoorens gemackelijk hadde Eersame, vroome Discute doan en ndr aopmen Matthijs van Rossun Resident aldaar kunnen 12
English
303 157 b From Macasser the 9th of Junij 174. — From Macasser the 9th of Junij 174. — could perceive that such was by no means my intention, for although I did not mention therein that the king had caused a similar proposition to be made to me upon my first grievance, because His Highness, upon the further representation made to him that I merely required satisfaction for the insolent actions of his subjects, came to promise that he would immediately give orders for the surrender of all the fields and prohibit his subjects from all hostile actions, which latter point was principally for your information, I nevertheless requested elucidation regarding the aforementioned fields for my own information, in order to be able to demonstrate the illegality of the claims if required. However, considering that I attribute this conduct in this matter solely to a misunderstanding and that it was not to be expected that such a consequence would arise from it, I overlook it herewith in the expectation that you will exercise more prudence henceforth. Yet I must add that all this could have been prevented if you, on the other hand, had not neglected to inform me immediately of the arrival of the king there and of what was discussed with His Highness on the 23rd ultimo, in which case, having been informed of your misunderstanding, I could have given you the necessary orders, as is being done now. Thus, it may serve for your information that since all the aforementioned fields, according to the verbal report of the Lomo, the emissary Dain Mandjareki, and Jntje Timor, are still in the hands of the lawful owners, all those who might venture to take the same or any of them back by force must be resisted with force, as I have also instructed Lomo Maros, and as has already been ordered regarding those of Jntje Timor by letter of the 20th of xber 1765, whereby it appears to me that at that time a claim was made to the same by the father of Androngoeroe Talinko, which was nevertheless fundamentally refuted, of which the king will be reminded on occasion, just as I shall further confer with His Highness regarding what occurred. While as for the rest it speaks for itself that this order must also take place regarding all other fields, I nevertheless recommend that you ensure that the subjects do not give cause for disputes, and that in case force is used by the Boniers, their strength must be well ascertained beforehand, in order to be able to offer resistance with a number of subjects that amply outweighs them. which 152 From Macasser the 9th of Iunij 174. — From Macasser the 9th of Iunij 174. — which in any case should be considered the surest means to retain their property. Wherewith, after greetings, I remain beneath was written your good friend was signed I: G: van der Voort in the margin Macasser in the Castle Rotterdam the 6th of November 1773. lower was written Agrees signed F: S: Voll, sworn Clerk After numerous compliments and greetings. We make known hereby that we are presently dispatching the shahbandar Boemi Lomo Bolo, Boemi Sarabadjo, and Boemiparise Bolo expressly as our envoys to make known to the Lord Governor that on the 13th of the month of Joemadil Ahier in the year Alief, being on Tuesday morning at half past six o'clock, the Sultan of Bima named Abdul Cadim Mohammatsa came to pass away from smallpox, and likewise on the 25th of the same month the King Jenelie Teke, alias Mohammat Alie, also came to pass away at one o'clock in the afternoon, whom we have also caused to be committed to the earth according to the laws and customs of the country. Whereupon, having assembled together, taken counsel, and thought proper, we have chosen the deceased king's young son named Roemi Partiga in his father's place, as being the nearest and most legitimate, and who is also beloved by all the gladrangs and other subjects. Translation of a Malay letter written by the Regent of Bima, the grandees of the realm, and all other glarrangs to the Lord Governor van der Voort and the Council who held authority within the Castle Rotterdam, reading as follows. Translation which
Dutch transcription
303 157 b Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9 Junij 174. — kunnen ontwaaren, dat zulks mijne intentie geensints geweest is want schoon ik daar bij niet hebbe gemeld, dat den koning mij diergelijke propositie heeft laeten doen op mijne eerste doliantie, om redenen zijn hoogheid op de hem nadere gedaene vroo„ houding dat ik alleen satisfactie over de brutale bedrijven, zij„ „ner onder daenen requireerde toezegging quam te doen om ten eersten ordre tot overgave van alle de velden te zullen stellen en zijne onderdaanen alle hostile actien te verbieden welk laat„ „ste maar principaal ter uE kennisse behoorde zo hebbe ik daar bij tot mijn eigen naricht elucidatie omtrend de meerm: vel„ „den gevragd ten eijnde des verlijsset wordende de onwettigheid der pretentien te kunnen aantoonen: dan geconsidereerd ik dis ge„ houden gedrag in deesen alleen aan een verkeert begrip toeschrij„ re en dat het niet te verwagten zij geweest dat er sodanig ge„ volg uit zoude ontstaan zo passeere ik het selve wel bij deese in verwagting dat uE voortaan meer om zigtigheid sal oeffenen maar moet nogthans byvoegen: dat alles hadde kunnen wor„ „den voorgekomen wanneer uE aan den anderen kant niet nalaetig was geweest om mij de komt aldaar van den ko„ „ning en het met zijn hoogheid verhandelde op den 23:' passato aanstonds te bedeelen als wanneer ik van UE: ver„ keerd begrip onderrigt denzelven de nodige ordre hadde kun„ „nen geeven; gelijk thans geschied en dus tot uE narigt kan dienen, dat vermits alle de voorm: velden volgens het mon„ deling rapport van den Lomo, de zendeling dain mandjareki en Jntje Timor als nog in handen van de wettige eijgenaars zijn alle dien geene welke zig mogten willen onderstaan desel„ „ve of eenige van dien weder met geweld na zig te neemen met geweld moeten worden tegen gegaan, zo als ik Lomo Ma„ „ros mede aangezegt hebbe en ook bereets omtrend die van Jntje Timor bij brief van den 20: xber 1765 gelast is waar bij myj komt te blijken dat doenmaals door de vader van Androngoeroe Talinko pretensie op dezelve gemaakt is die nogthans fundamenteel is weder„ legt 't geen den koning bij gelegentheid zo wel staat te worden herinnert, als ik zijn hoogheid verder omtrent het voorgevallene zal onderhouden ter wijl voor het voorige van selfs spreekende dat deese ordre ook omtrent alle andere velden moet plaats grij„ „pen uE: nogthans recommandeere om te zorgen, dat d' onderdaa„ „nen geen aanleiding tot disputen komen te geeven mitsgaders dat in Cas er geweld gepleegt word, door de boniers, haar magt al„ „vorrens wel nagegaan, moet worden om met een ruijm daar te„ gen opwegende getal onderdaanen resistentie te kunnen bieden. keerd dat 152 Van Macasser Den 9. Iunij 174. — Van Macasser Den 9:' Iunij 174. — dat in allen gevalle voor het zeekerste middel dient geconside„ „reerd om hunne eigendommen te behouden. Waar meede na groete blijve /:onderstond:/ uE goede vriend /:was geteekend:/ I: G: van der Voort /:in mar„ „gine:/ Macasser in 't Casteel Rotterdam den 6: No„ vember 1773. / lagerstond:/ Accordeert /:getekend:/ F: S: voll getm: Clercq Na veel vuldige Complimenten en begtoeting. zo maaken bij desen bekend dat wij den sabandhaar Boemi Lomo bolo, Boemi Sarabadjo en Boemiparise bolo, thans als onsen afgezant ex„ presselijk zijn afzendende om den heer gouverneur bekent te maeken als dat op den 13: van de maand Joemadil ahier in 't Jaar alief zijnde op dingsdag morgen ten half seven uuiren den sulthan van Bima genaamt Abdul Cadim Mohammatsa aan de kinder pokjes is komen te overlijden gelijk ook op den 25 derselver maand den„ koning Jenelie Teke alias mo„ hammat alie des middags ten een uur meede is komen te overleeden die w'ook na volgens de landswetten en Costumen hebben laten ter aarde be„ stellen alwaar vervolgens gesamentlijk bij een vergaderd raad gepleegd en goed gevonden des overleedens konings zoontje genaamt Roemi Partiga in zijn vaders plaats hebbe verkooren, als de naaste en gewettigste zijn„ de ook door alle de gladrangs en verdere onderdaanen bemind word, Translat malijdsche brief geschreeven door den Bimas rijks bestierder desselfs rijks grooten en ver„ ders alle glarrangs aan den heer Gouverneur van der Voort nevens den Raad, die het gezag voerde binnen het Casteel Rotterdam Luij„ dende als volgt. Translaat die
English
Translation of a Malay letter written by the Regent of Bima along with the Grandees of the Realm and all their gellarrangs to the King of Boni and his Grandees. After the usual compliments and greeting. who has reached the age of 12 years, and during his minority the authority shall be exercised by the Regent of the Realm until he reaches the age of majority. Thereupon we jointly went to the Commander who represents the Honorable Company here, and consulted with him, at the same time communicating this decision of ours, to which he also fully gave his consent, of which we have now also informed the Lord Governor. Furthermore, if our envoys should make any mistakes, we hope that the Lord Governor will be pleased to forgive them as well as their people, and send them back here as soon as possible. Below stood: written in the land of Bima on the 12th of the month of Sabang on Friday anno 1187. Lower: for the translation, was signed: G:lt Brugman. Lower stood: Agrees, signed: F S: voll, sworn Clerk. We send expressly our envoys, the shahbandar Bremi Limo bolo, Bremi Sarabodjo, and Boemi parisie Bolo, to appear before your Highness and to inquire after your well-being, as well as to communicate: that the King of Bima has moved to the land of the living, to enjoy undisturbed rest and peace there, which was on the 13th of the month of Djoemadil akhir in the year Alif, being on Tuesday morning at half past 6 o'clock. Likewise, on the 20th of the same month, on Tuesday in the afternoon at 4 o'clock, Daing Mananckbreng, alias Amir Djalil, also passed away, as did on the 25th following, the young King Djenelie Teke, alias Mohamat Alie, at one o'clock in the afternoon; subsequently, on the 9th of the month of Radjap, your Highness's granddaughter named Mandaratoe, all of whom have died of smallpox. Now your Highness can consider for yourself how the land is thereby burdened with sorrow, which is almost too heavy to carry upon our shoulders; but what can one do, such is God's will and people must console themselves with it. We have nothing else to send than solely to pray to God that His blessings may overflow upon your Highness's person. Below stood: written on Bima, on the 10th of the month of Sabang in the year 1187. Lower: for the translation, was signed: G:t Brugman. Lower stood: Agrees, signed: Fredrik Jansz voll, sworn Clerk. Translation of a Malay letter written by the Regent of Bima along with his Grandees of the Realm to the King of Boni and Grandees of the Realm. After the usual compliment and greetings. This express serves to make known to your Highness that we have duly received your highly respected letter and understood its contents well: that your Highness wonders about the Bonians who have settled here and must now stand under the Resident and be governed by him, and that such practices would be contrary to all ancient custom, and that in the written book of the court of Boni and that of Bima it is recorded that the Bonians have always stood under the King of Bima, just as the Bimarese found in Boni's land stand under the King of Boni. Whereupon the King along with all the Grandees of the Realm of Bima rejoiced greatly that your Highness was pleased to remind us of these matters and wished to renew the ancient customs between those of Boni and Bima; however, to our sorrow, the King of Bima has recently passed away, which is why we are now sending our shahbandar to inform the Governor and Council as well as all the kings in Makassar of the death of our King. So that we sustained that it would be better for your Highness to speak about this matter with the Resident of Bima, who is now also crossing over to Makassar, and to inform us of the decision taken regarding this by your Highness and the Lord Governor, together with the Resident and our shahbandar, who will also be able to be present there, and we shall, as far as it is in our power, uphold that decision. Concerning now the Buginese who was murdered in the land of Tambora, we request a postponement until we have obtained another King, at which time we will have inquiries made into that matter. We have nothing else to send as a token of life than solely to pray to God for your Highness. Below stood: written in the land of Bima on the 14th day of the month of Sabang on Sunday in the year 1187. Lower: for the translation, was signed: J: Brugman. Lower stood: Agrees, signed: F: D: voll, sworn Clerk. Translation of a Malay letter written by the Regent of Bima along with the Grandees of the Realm and all Harrangs, to the King of Makassar. After the usual compliments. We send expressly our envoys named Boemi lomobolo, Boemi Sarabodjo, and Bomie parise bolo to communicate to your Highness that the King of Bima has moved to the land of the living, to enjoy undisturbed rest and peace there, which was on the 13th of the month of Djoemadil akhir in the year Alif, being on Tuesday morning at half past six o'clock. Likewise, your Highness's grandson Daing Matayang, alias Amir Djalil, also passed away on the 20th of the same month, on Tuesday in the afternoon at 4 o'clock, as did on the 25th following, Dsene Teke, alias Mohamat Alie, on Friday at one o'clock in the afternoon; subsequently on the 9th of the month of Radjab, your Highness's granddaughter named Mandaratoe, all of whom of smallpox
Dutch transcription
307 153 off Van Macasser Den 9 Junij 174. — Van Macasser Den 9:' unij 174. — die den ouderdom van 12:' Jaren bereijkt en in zijn minder Jaarigheid zoo lange het gezag door den rijks bestierder zal werden waargenomen tot zijn mondige Jaren daar op wij ons gezamentlyk vervolgens bij den Comman„ dant hebben begeeven die dE Comp alhier representeert en daar meede raad gepleegd teffens van deeze onsen besluijt gecommuniceert waar toe ook volkomendlijk zijn toestemming hier toe heeft gegeven waar van wy thans den heer gouverneur mede kennisse gegeven Wijders wanneer onsen afgezanten eenige misslagen mogten begaan hoope wij dat den heer gouverneur den zelve nevens volkeren zulx zal gelieven te vergeeven en so spoedig doenlijk zij haar weder her„ waarts te zenden /:onderstond:/ geschreven op 't land van Bima den 12: van de maand Sabang op vrijdag anno 1187. /:lager :/ voor de translatie /:was getekend:/ G:lt Brugman /: lagerstond:/ Accor„ „deert /:getekend:/ F S: voll, gesw: Clercq. — zenden wij Expresselijk onsen afgezanten den sabandhaar Bremi Limo bolo, Bremi Sarabodjo, en Boemi parisie Bolo, om voor cuw hoogheit te verscheenen en om na derzelver welstand te vernee„ nen teffens te Communiceeren: dat den koning van bima in het land der leevendiger is verhuist, omme aldaar te geneeten eene ongestonrde rust en vreede 't geen is geweest den 13:' van de maand ojoe„ madil alhier in 't jaar alief zijnde op dingsdag morgen ten halve 7:' uuren insgelijks dat op den 20:' derselver maand op dingsdag des na middag om 4. uuren almede komen te overleeden daing Mananc„ breng alia Amir Djalil, gelijk ook den 25: daar aan den Jon„ „ge koning Djenelie Teke alias Mohamat alie ten een uuren des na middag vervolgens den 9:' van de maand Radjap uw hoog„ „heid kleen dogter genaamt Mandaratoe, alle welke aan de Translaat maleijdshe brief geschreeven door den Bimas Rijksbestierder nevens Rijksgroo„ ten en alle derzelver glarrangs aan den koning van Bonij en deselfs Rijxgrooten. Na de ordinair Complimenten en begroeting. Translaat kinder 73 154 Van Macasser Den 9. Iunij 174. — Van Macasser den 9. ' Junij 174. — kinder pokje zijn overlijdlen, nu kunt uw hoogheid bij zig zelven nagaan hoe 't land daar door met droefheid is overladen dat bij na te swaar is op onse schouders te kunnen dragen maar wat zal men doen zulx is gods wille en de menschen daar inne moeten zig getroosten Hebbe niets anders te zenden dan wij eenlijk god aan te bidden dat desselfs zegeningen over uw hoogheid persoon mag doen overstromen /onderstond:/ geschreeven op Bima, op den 10: van de maand Sabang in 't Jaar 1187. /:lager:/ voor de transtatie /:was geteekend:/ g:t Brugman /: lager stond:/ Accordeert / geteekend/ Fredrik Jansz voll, gemw: Clecq. — Na de ordinair Compliment en begroetingen. Deeze Expres dienende om uw hoogheid bekent te maken dat wij des„ selfs hoog gerespecteerde brief wel ontfangen hebbe en den inhoud van dien wel verstaan dat uw hoogheid zig verwonderen van de Boniers die zig hier ter woon hebbe gezet en thans onder de Resident moeten staan en door denselven geregeerd worden en dat zulke gedoentens strijdig zoude wee„ sen tegen alle oude gebruik, en dat in 't geschreeven boek van 't hof van Bonij en die van biina bekend staat dat de boniers althoos onder de ko„ ning van bima gestaan heeft gelijk meede de bimaneese die in bonijs land zig vinden laten, onder den koning van bonij waar op den koning nevens alle rijxgrooten van bima, zig zeer verheugde dat uw hoogheid deze zaaken ons gelieven te doen herinneeren en de oude gebruikelykheeden tusschen die van bony en bima wilde doen vernieu„ „wen, dog egter tot onder leedweesen dat den koning van bima tegenswoor„ dig is komen te overlijden waaromme wij thans onsen sabandhaar ben afsendende om den gouverneur en raad benevens alle de koningen op macasser de bood van onsen koning kennisse te geeven so dat wij Translaat maleijdsche brief gesclreven door den Bimas Rijksbestierder nevens derzelver Rijksgroo„ ten aan den koning van bonij en Rijxgrooten. Translaat sustineerde, 75 155 Van Macasser den 9 Junij 174 — Van Macasser den 9:' Iunij 174. — sustineerde beter te zijn, dat uw hoogheid met den resident van bima over dese zaak sprakt die thans mede naar macasser overgaat en ons kennisse te doen geworden het beslut hier over genomen, door uw hoogheid en den heer gouverneur benevens de Resident en den sabandhaer van ons die daar mede present zal konne wesen en zullen ons soo veel in ons vermo„ gen is, dat besluit doen stand grypen Betreffende nu den boeginees die op 't land van Tambora vermoord is geworden versoeken wij so lange uitstel tot dat wij weder een ander ko„ ning zal hebben gekreegen als dan over die zaak te zullen informee„ ven laten, wij hebben niets anders tot een teeken van leven te zenden „dan alleen god voor uw hoogheid te bidden /:onderstond:/ geschreeven op 't land van Bima den 14. ' dag van de maand sabang op sondag in 't Jaar 1187./lager/ voor de translatie /:was geteekend/ J: Brugman /:lagerstond:/ Acordeer/gtekend:/ F: D: voll, gesw:Clercq. — Binden wij Expresselijk onsen afgesanten genaamt Boe„ „mi lomobolo, boemi Sarabodjo, en bomie parise bolo om un hoog„ „heid te Communiceeren dat den koning van bima in het land der levendige is verhuist, om aldaar te genieten eene ongestoorde rust en vreede 't geen is geweest den 13. van de maand dJoemadil ahier in 't Jaar alief zijnde op dingsdag morgen ten half seven uuren ins„ gelijks is uw hoogheid kleen zoon op den 20 derselver maand op dingsdag des na middag om 4: uuren almeede komen te overleeden daeeng Matayang alias Amir djalil, gelijk ook den 25:' daar aan dsene Teke alias mohamat alie op vrijdag ten een uur des na middag vervolgens den 9. ' van de maand Radjab, is uw hoog„ „heid kleendogter gen:t mandaratoe alle het welke aan de kinder Na de gewone Complimenten Translaat Maleijdsche Brief geschreeven door den Bimas Rijksbestierder nevens Rijxgrooten en alle Harrangs, aan den koning van Macasser. Translaat pokjes
English
313 7 156 From Macasser the 9 June 174. — From Macasser the 9 June 174. — have died of smallpox. Now Your Highness can consider for yourself how the country has thereby been overwhelmed with distress, and that it is so heavy for us that it is almost impossible to carry upon our shoulders, but what can one do; whatever God's will is, men must comfort themselves with. It was written below: Written at Bima the 10 of the month Sabang on Wednesday in the year 1187. Lower down: For the translation, was signed: P: Brugman. Lower down it stood: Agrees, signed: Fredrik Jansz Voll, sworn clerk. I serve to inform Your Right Honorable that upon my arrival at Pankajene I immediately sent to the Lommo for the letter of the Boniers according to Your Right Honorable's orders, which the Lommo sent word to me that he would not fail to do, whereupon I went in person to the Lommo early on Monday morning, where Aroeta or Pongauwa saw me, and he had me called together with the Lommo, whereupon I went to him with the Lommo, and he asked me whether I was not almost done with the Honorable Company's tithes, to which I answered him that the Boniers, according to old custom, refused to pay because they have the letter from the king, but they do not esteem it, as it seems; but he asked me who has the custody of the said letter, to which I answered Jennanpalampang, and he had him called immediately; as soon as he arrived, Aroeta asked for the letter from the king, to which Jennanpalampang answered that the envoy of the king of Boni who was recently here with the Company's envoy took the letter with him without the Company's envoy knowing anything about it, whereupon Aroeta ordered Jennanpalampang to deliver the said letter into Aroeta's hands immediately, and Aroeta promised me, on behalf of the Company, to lend every helpful hand Right Honorable Sir! To the Right Honorable Sir The Right Honorable Sir Paulus Godofredus van der Voort. Governor and Director of this Celebes etc. etc. etc. To that E 315 315 157 From Macasser the 9 June 174. — Honorable, From Macasser the 9 June 174. — that I should have no difficulty; as soon as he sees the letter, he will make them pay, and Aroeta said to me why I had not come to him long ago, that he would have helped me long ago, but I was afraid to go to him; furthermore I send Your Right Honorable a small roll according to Your Right Honorable's orders with the names of those who are indebted, namely Boniers; as far as the rest is concerned, the Lommo stands surety, for they live in the Company's villages. With which I have the honor to call myself, with all due respect. It was written below: Right Honorable Sir. Lower down: Your Right Honorable's humble and faithful servant, was signed: C: Diets. In the margin: Sieang the 9 November Anno 1773. Lower down it stood: Agrees, signed: J:n Voll, sworn clerk. — In reply to your writing of yesterday, this serves to state that an envoy of the king of Boni is due to arrive in order to compel all unwilling payers of tithes and of the customary overweight thereto, while herewith the roll of the same is returned, together with a copy of the order determining the overweight so that use may be made thereof. I remain, it was written below: Your friend, was signed: P: G: van der Voort. In the margin: Macasser in Castle Rotterdam the 10 November 1773. Lower down: Agrees, signed: F: J: Voll, sworn clerk — Pious! To Corporal Diets. To Letter
Dutch transcription
313 7 156 Van Macasser den 9 Iunij 174. — Van Macasser den 9:' unij 174. — pokjes zijn komen te sterven. Nu kunt uw hoogheid bij zig zelvers nagaan hoe 't land daar door met dtoisheid overladen is en dat so swaar voor ons is by na niet mogelijk om op onsen schouders te kunnen dragen, maar wat sal men doen alwat gods willen is moeten de menschen zig ingetroosten /:onderstond:/ geschreeven op Bima den 10.:' van de maand sabang op woensdag In t Jaar 1187. /:lager / voor de translatie /:was geteekend:/ P: Brugman /:lagerstond:/ Accor„ deert /:geteekend:/ Fredrik Jansz voll, geswr Clercq. Ik dient uw wel Edelen Agtbaren bekent te maaken dat ik op mijn aankomt op Pankajene al aanstonds bij den Lommo gesonden om den brief van die boniers volgens uw wel Ed: Agtb: ordres het welke my de lommo heeft zeggen laaten dat hij niet mankeeren zou om te doen waar op ik het maandags morgen vroeg zelfs bij lommo ben gegaan waar op my Aroetaa of Pongauwa gesien heeft en hij heeft mij met lommo laaten roepen waar op ik met sommo naar hem gegaan ben en hij mijn vraag of ik niet amper gedaan heeft met der Edele Comp: vertiende waar op ik hem ten antwoord gaf dat de boniers volgens oude gebruik niet betaalen woude want zy hebben den brief van konings wegen, maar zij estimeeren, zo het scheijnt niet maar hij vraeg my wie den zelven brief in bewaering heeft waar op ik antwoorde Jennanpalampang en hij heeft hem zo alstond laten roepen zo hij gekomen is vraagt Aroe„ „ta den brief van koningsweegen waar op Jennanpalampang ten antwoord gaf dat die zoeroean van den koning van bonij die laats met den Compagnies zoervean is hier geweest die heeft den brief mee„ de genomen zonder dat die Comp: zoeroean iets daar van weet, waar op Aroeta den Jennanpalampang geordonneert heeft zo al„ „stonds den zelven brief in Aroetas handen te bezorgen en Aroeta beloofd my van wegens Comp: wegen alle behulpsame hand te helpen Wel Edele Agtbaren Heer! Aan den wel Edele Agtbaren heer Den wel Ed: Agtb: Heer Paulus Godofredus van der Voort. Gouverneur en directeur deezer Celebes &a &=a &c:a Aan dat E 315 315 157 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Eersame, Van Macasser den 9:' Junij 174. — dat ik geen zwarigheid zou hebben zo hij den brief ziet dan zal hij z' doen betaelen en Aroeta zegt tegen mij waarom ik niet lang was bij hem gekomen dat hij mij lang zou geholpen hebben maar ik was bang om bij hem te gaan; verders zende ik uw wel Ed: agtb: een kleene rolle volgens uw wel Ed: agtb: ordres die namens die schuldig zijn, namentlijk Boniers wat de rest aanbelang staat sommo goet voor, want zij woonen in Compagnies negotrijen. Waar meede d'Eere hebbe mij met allen verschuldigden eer„ „bied te noemen. /:onderstond:/ wel Edelen Agtbaren Heer /:lager:/ uw wel Edele Agtb: ootmoedigen en trouwschuldigen dienaar /:was geteekend:/ C: Diets /:in margine:/ Sieang den 9. ' November A:o 1773. /:lagerstond:/ Accordeert /:geteekend:/ J:n Voll, gebwr: Clercq. — In antwoord van uw schrijvens van gisteren dient dat er een sendeling van de koning van Bonij staat te komen, om alle onwillige betaalders van tienden en van het gewoone overwigt daar toe te Constringeeren, ter wijl hier nevens de rolle derselve te rug gaat, nevens een afschrift van de ordre bepaalende het overwigt om daar van gebruik te kunnen maken. Jk blijve /:onderstond:/ oub veriend /:was geteekend:/ P: G: van der Voort. /:in margine:/ Macasser In 't Casteel Rotterdam den 10: November 1773. /:lager:/ Accordeert /:geteekend:/ F: J: Voll, gesw: Clercq — Vrome! Aan den Crpraal Diets. Aan Brief
English
From Macasser the 9th of June 174. From Macasser the 9th of June 174. I have shown the letter sent to me to the Governor, who has ordered me to write to you that, since it was not done prudently at all by Aroe Mario to grant lodging to Lanaoeng alias Ioeanna salewa, he has therefore himself given cause for displeasure to the Adatoean of sedeending, and that His Honour deems it best to have him ordered to depart from there, giving him to understand that no hostility can be awaited on his account, in which case His Honour is of the opinion that the consequences of the dispute will indeed not materialize. While His Honour otherwise refers to his recent letters for the preservation of the peace of Soping. Was written below: the 23rd of the month Sabang in the year 1187, being the 15th of November 1773. Lower down: Agrees. Was signed: I: J: vol, sworn clerk. Letter written by the Captain of the Malays Abdul Cadier to the Tomilalang of Soping. To the Right Honourable, highly esteemed missive of the 6th of this month, this serves respectfully as a reply that I humbly beg pardon regarding the simple investigation or having the respective fields of the subjects and Bonians inspected in the villages of data, for it was not an investigation with the intention or purpose of thereby stirring up new unrest again, far from it, but rather on the contrary to remove the old troubles and to satisfy the Company's subjects, as these were afraid they would be subjected to molestations during the plowing season, having themselves requested me to send someone to inspect their fields which they had hitherto possessed unmolested, not thinking nor being able to conceive that there was anything or the slightest matter in it that could cause any mischief. At present everything is once again quiet and at rest as before, the Tomilalang having informed me before his departure for macasser that the Bonians shall nor can claim those fields any longer without the special foreknowledge and consent of Your Right Honour and their king. On the thirteenth of this month the Tomilalang and Arou oedjong came, demanding in the name of the king a certain female person named Jani, whom Lommo maros claims to be a Company subject belonging to his people, but the king on the contrary says no, and since by this dispute an entire family with all their belongings could be taken away from the side of the subjects, Right Honourable Sir, To the Right Honourable Sir Paulus Godofredus van der voort, Governor and Director of this Celebes, etc. etc. subjects, I did not dare take this investigation upon myself here, but deemed it better and more necessary first to give timely notice thereof to Your Right Honour through the bearers of this letter, dain mandjareke and soero Patjelang, who know and are thoroughly acquainted with everything regarding this claim. The persons who are claimed are already with the chief interpreter a Costij, because they were being sought everywhere here by the people of the king. Sergeant seene, whom I had already informed upon the receipt of Your Right Honourable missive of the 8th of this month that he had obtained permission from Your Right Honour upon his request to go to macasser, has until now remained here due to an indisposition from boils etc., but will cross over at the first opportunity. Having nothing further of any importance to report to Your Right Honour, I take the liberty to be and remain with due respect, was written below: Right Honourable Sir, lower down: Your Right Honour's humble and faithful servant, was signed: M:r van Rossum. In the margin: Maros in the Company's fortress Valkenburg the 20th of November 1773. Lower down was written: Agrees, signed: I: S: voll, sworn clerk. The note in your missive of yesterday relative to the paddy fields in question requiring no other reply than that the Tomilalang has correctly informed you that no more claims may be made on the same, seeing that I have demonstrated to the king of the Bonians its unlawfulness in the clearest terms, and even that, in so far as it concerns the fields of Jntje Timor, his ancestors have already been the possessors thereof for sixty-five years, so it serves with respect to the unreasonable requisition made by the aforementioned minister and the elector Aroe oedjong of the female person Janie and, as it seems, also of her relatives, that since they have gone to the chief interpreter, although it would have been better if the lomo had taken those people to himself or that you yourself had taken them into protection if necessary, Honourable, Pious, Discreet, To the Junior Merchant Matthijs van Rossum, Resident there, had
Dutch transcription
317 # 158 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser den 9. Iunij 174. — Ik hebbe de mij toegesonden brief aan den heer Gouverneur vertoond, die mij gelast heeft uw te schrijven dat vermits het gantsch met voorzigtig gedaan is door Aroe Mario om aan Lanaoeng alias Ioeanna sale„ wa verblijf te verleenen, hij dierhalven zelfs aanleijding tot mis„ noegen aan Adatoean van sedeending gegeven heeft, en dat (zijn Edele het best oordeeld hem te doen aanzeggen van daar te ver„ „trecken onder te kennen gave: dat men om zynent wille geen vyan„ delijk kan afwagten in welken gevalle zijn Edele van gedagten is, dat de gevolgen van het vrijgement wel zullen agter blyven. Terwijl zijn Edele zig voor het overige gedraegd aan desselfs Jong„ „ste schrijvens tot Conservatie van de ruste van Soping (:onder„ „stond:/ den 23: van de maand Sabang in 't Jaar 1187 zijnde den 15.:' november 1773. /:lager:/ Accordeert /:was geteekend:/ I: J: vol, get„: Cerigq. — Drief door den Capitain der maleijers Abdul Cadier geschreeven aan den Toinlipo E van Soping. Op uw wel Edele Agtb: hoogst g'achte missive van den 6: deeser dient eer„ biedig tot antwoord dat ik ootmoedig om Excuus smeeke omtrend het eenvou„ dig ondersoek of laaten naar sien der bewuste velden van de onderdaa„ „nen en bonier op de negorijen data want het en is geen ondersoek geweest met voorneemen of intentie im daar door wederom nieuwe onlusten te verwek„ „ken dat sij verre maar wel in tegendeel om de oude uit den weg te helpen en s Comp: onverdaanen te bevreedigen alsoo deese bevreest waaren in den ploeg tijd molesten te zullen werden aangedaan mijn selver versogten dat ik iemand soude stuuren om hunne velden te besegtigen die zij dus lange tot nu toe ongemoeijt bezeeten hadden niet denkende nog kunnende be„ „vroeden, dat daar in iets of het minste stuk, dat eenig onheijl soude kun„ „nen verwekken. thans is alles wederom stie en in rust gelijk bevoorens, hebben„ de den Tomilalang mij voor zijn vertrek na macasser laaten weeten dat de boniers die velden niet meer sullen nog kunnen pretendeeren buiten spe„ „ciaale voorkennis en Consent van uw wel Ed: agtb: en hunkoning. op den derthiende deeser quam den Tomilalang en Arou oedjong bij hun Eijs„ „schende uit naam van den koning seeker vrouws persoon genaamt Jani, welk Lommo maros voor geeft een Comp: onderdaanen van zijn volk te weesen dog den koning zegt in tegendeel van neen en nademaal door dit verschil een gantsche familie met haaf en goed van de kant der on„ Wel Edele Agtbaaren Heere! Aan den wel Edelen Agtbaren Heer. Paulus Godofredus van der voort„ Gouverneur en directeur deeser Celebes &: H: &b:a Aan derdaanen 1419 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser den 9:' Junij 174. — „derdaanen souw kunnen werden afgenomen soo hebbe dit ondersoek alhier op mij niet derven neemen, maar beeter en nodiger g'oordeelt uw wel Ed: agtb: „daar van bij tijds eerst kennisse te geeven, door de brengers deeser dain mandja„ „reke en soero Patjelang die alles grondig weeten en bekend zijn, wat deese „pretentie betreft. de persoonen die gepretendeert werden zijn thans al bij den opper„ tolk a Costij om reeden deselve hier over al door het volk van den koning ge„ sogt wierden. Den sergeant seene, die ik al bij den ontfangst van uw wel Edele agtb: missive van 8: deeser liet weeten dat op zijn versoek van na macas„ „ser te mogen gaan licentie door uw wel Ed: agtb: had g'obtineerd is door indispositie van bloedsweeren &c:a tot nog toe hier verbleeven dog den eerst„ wags over te komen. verders niet van eenig aanbelang uw wel Ed: Agtb: te melden hebbende soo neeme de vrijheid van met schuldige eerbied, te zijn en blijven /:onderstond:/ wel Edele Agtbaren heere /:lager :/ uw wel Edele Agtb: ootmoedigen en Trouwschuldigen dienaar /:was geteekend:/ M:r van Rossum /:in margine/ Maros in sComp:s vesting. valkenburg den 20: november 1773. /lagerstond:/ Accordeert /getekend:/ I: S: voll, gemw:Clercq. — Het genoteerde bij zul missive van gesteren betreckelijk tot de bewuste padij velden geen andere rescriptie vereijsschende dan dat den Tomilalang cuE: ten regten g'informeert heeft dat op deselve geen pre„ „tensien meer mogen worden gemaakt gemerkt ik den koning van bonies dies onwettigheid ten klaarsten aangetoond hebbe en zelfs dat in zoo verre die van Jntje Timor aangaat zijne voorouders daar van bereets voor vijf en sestig Jaaren bezitters zijn geweest zo dient ten op zigte van de door voorm: minister en den Kiesheer Aroe oedjong gedane onredelijke opeijssching van het vrouw persomn Janie en zo t schijnt ook van haare maagschap dat vermits zij zig bij den oppertolk begeeven hebben hoe wel 't beter waaren geweest dat den lomo die menschen bij zig of dat uE: zelfs z des noods in bescherming genomen Eersame; Droome, Discreete: Aan den onderkopman Matthijs van Rossum Resident aldaar Aan hadde 83
English
From Macasser the 9th of June 1774. From Macasser the 9 June 1774. had I shall wait to see if they address me on the matter, in order then, besides a legitimate complaint about the Tomilalang's improper conduct maintained in her regard, to demonstrate the illegality of that claim, or in so far as it might be well-founded, which I cannot expect, to consent to it. Wherewith, after greetings, I remain beneath stood Your Honour's good friend was signed P: G: van der voort in the margin Macasser in Castle Rotterdam the 21st of November 1773. lower Agrees signed F:r J: voll, sworn Clerk. Translation By this we make known to you that as soon as you had boarded your vessel, there appeared here an emissary of the king of the Macassars denoting here also the king of Gowa bringing a letter written to the land of Bima in which the said king came to demand back the land of Manggarai calculated from the negory Leeda up to the river of Rio, as well as the small negories belonging under it; whereupon we, the collective dignitaries of the realm, gave as answer to that emissary that we could not grant the request of the king of the Macassars, nay, even the king of Bima, and even less so now, had the power to do so since our king had passed away, because said lands from of old have been under the sovereignty of Bima, as can be seen in our books. After the customary compliments. Translation of a Malay letter written by the regent of the realm together with the other dignitaries of the realm to the Bimanese Shahbandar who, on behalf of the land of Bima, is present here as envoy about 85. 323 87 From Macasser the 9th of June 1774. From Macasser the 9th of June 1774. about all of which you can give communication to the chief interpreter here so that he may also know of this and be informed. beneath stood written in the land of Bima on the 22nd day of the month of Shaban on Sunday was signed: for the translation: G:t Brugman lower Agrees signed F: J: voll, sworn Clerk. Having duly received Your Honour's letter of the 20th of October prior by the Bimanese envoys who arrived here on the 10th of this month, this serves in answer that although the dignitaries of the realm in their letter addressed to me and the members of the council have failed, according to their duty, to request the approval of the provisional appointment of the regent of the realm as ruler of the realm, we have nevertheless passed over all this and approved the election accordingly, in the expectation that the young prince and regent will come hither as soon as possible to swear the contracts, whereto Your Honour will have to urge the latter most earnestly on all sides, while I in the meantime, wishing to hope that those of Tambora will not be in default in this regard, have deemed it necessary to remonstrate with the king and dignitaries of the realm of Sumbawa most earnestly about His Highness remaining behind and to urge them to satisfy their obligation likewise before the end of the present west monsoon, which Your Honour, occasion presenting itself, will have to insist upon further. Valiant, Pious, Discreet. To the Ensign Alexander Eecerc: Commandant there To Further 325 From Macasser the 9th of June 1774. From Macasser the 9th of June 1774. Further, I accept the report concerning the condition of the Wajorese in Sumbawa for communication, as due to the set-in Mohammedan fast I now have no occasion to speak with the king of Boni, and for the rest it being pleasing to me to hear that Your Honour will have betaken yourself to Salempadang, I wish that the negotiation with Gusti Wayantaga may be of good success for the interests of the Company and to the advancement of your own honour and fortune, remaining in the meantime, after greetings, beneath stood Your Honour's good friend was signed P: G: van der voort in the margin Macasser the 23rd of November 1773. and beneath that stood, P: S: the carpenter sold previously is now going over, by name Lodewijk Blank. But as military personnel cannot well be spared, Your Honour will have to manage for the time being. beneath stood Agrees signed F: I: voll, sworn Clerk. Further, we make known that the letter has duly reached us whereby our friends give notice of the decease both of their king and of the crown prince Jeneli Teeke, and of the provisional election of his late Highness's only remaining son Bromie Partiga as successor in his father's place, as well as of the regent of the realm to rule the realm during his minority, to which we have willingly attached the seal of our approval subject to the further confirmation of the Noble High Indian Government at Batavia, as a sign that, although it appeared very strange to us, nay even displeased us in the highest degree, that this was not properly requested in the aforementioned letter as has been customary of old, we nevertheless preferred to believe that this omission arose by mistake rather than was committed intentionally, the more so because the Commandant as well as the envoys who came over hither made the request for approval in the name of the collective This letter is written out of sincere affection by the Governor and Director Paulus Godofredus van der Voort, together with the Council at Castle Rotterdam in Macasser to the collective Dignitaries of the Realm of Bima, wishing them much health and prosperity. dignitaries of the realm
Dutch transcription
321 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser den 9 Iunij 174. — hadde ik zal blijven afwagten dat men mij daar over aanspreeks ten eijnde als dan behalven een regtmatige doleantie over 't Tomilalangs onbetamelijk gedrag ten haare op zigte gehouden, de onwetigheid van dien eijsch te demonstreeren, of zo verre z gegrond mogte zijn dat ik niet verwagten kan in te willigen. waar mede na groete blijve /:onderstond:/ UE goede vriend /:was geteekend/ P: G: van der voort /:in margine:/ macasser in't Casteel Rotterdam den 21: Novemb:r 1773. /:lager:/ Accordeert / geteekend:/ F:r J: voll, gesw: Clercq. — Transtaat Bij deese maaken wij uw bekent, dat zo dra gij aan boord van desselfs vaartuig had begeeven verscheen alhier een zendeling van den koning der Macassaaren /: denoteerende hier meede den koning van goa:/ meede brengende een brief geschreeven aan 't land van Bima waar in gem: koning het land van mangary weder quam op te Eijschen gereekent van de negory Leeda af tot aan de rivier van Rio benevens de daar onder gehoorende kleene negorijen waar op wij ge„ zamentlijk rijksgrooten aan dien zendeling ten antwoord hebben gegeeven dat wij het verzoek van den koning der macassaaren niet konde toestaan Ja zelfs den koning van bima niet zo veel te min„ „der nu de magt hadde om zulks te doen dewijl onse koning overleeden was, wijl gem: landen van oudsher onder de heerschappij van bima gestaan heeft, gelijk zulks kan werden gezien bij onse boeken. Na gewoone Complimenten. Translaat Maleijtse Brief ge„ schreeven door den rijksbestierder be„ nevens de verdere Rijxgrooten aan den Bimasen Sabandhaar die van wegens het land van Bima als gezant alhier present zijnde omtrent 85. 323 87 Van Macasser den 9.' Junij 174. — Van Macasser den 9:' Junij 1774. — omtrent al 't welke kan un den oppertolk hier van Communicatie gee„ „ven op dat hij meede zulks kan weeten en kennisse dragen. /:onderstond:/ geschreeven op 't land van bima op den 22: dag van de maand Sabang op zondag /:was geteekend: voor de translatie :/ G:t Brugman /lager / Accordeert /getekend/ F: J: voll, gesw: Clercq. — Met d' op den 10:' deezer alhier g'arriveerde Bimase gezanten wel ont„ fangen hebbende uE: schrijvens van den 70:' october bevoorens, dient op in antwoord dat of schoon de rijksgrooten bij hunnen brief aan my ende leden van den raad gericht in gebreeke gebleeven zijn, om volgens hunnen pligt de approbatie der provisioneele aanstelling van den rijksbestierder tot regent van het rijk te versoeken, wij het een en ander nogthans gepasseert ende verkiesing over„ „sulk goedgekeurt hebben in verwagting dat den Jongen vorst en Regent ten spoedigsten ter beswering der Contracten zullen herwaarts komen, waar toe cul allenthalven der laasten op het ernstige sal moeten aan„ „speren, ter wijl ik ondertusschen willende hopen dat die van Tambora in desen opzigte niet ingebreeke zullen blijven, nodig g'oordeelt hebbe den koning en rijksgrooten van sumbauwa op het ernstigste over het agterblijven van zijn hoogheid te onderhouden en op te wecken om aan haar gehoudenisse insgelijks nog voor het eijnde van de tegen„ woordige west mousson te voldoen 't geen uE. daar toe occasie zijnde, nader zal moeten aandringen Manhafte, vroome, Discreete. Aan den Vendrig Alexander Eecerc: Commandant aldaar Aan Wijders 325 Van Macasser den9' uij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Wijders neem ik het bedeelde nopens den toestand der wadjoreesen te sumbauwa voor Communicatie aan mits de ingevallene mahome„ „thaanse vasten thans geen occasie hebbende met den koning van boni te spreeken en mij voor 't overige aangenaam zullende zijn te ver„ neemen dat uE zig na Salempadang zal hebben begeven wensche ik dat d' onderhandeling met gustij waijantaga van een goed suc„ „les mag zijn voor de belangen der maatschappij en tot bevordering van cub eijgen eere en fortuijn blijvende in tusschen na groete /:onderstond:/ uE goede vriend /:was geteekend:/ P: G: van der voort /:in margine:/ Macasser den 23:' november 1773. en daar onderstond, P: S: de bevoorens verkogte timmerman gaat thans over, met naame Lodewijk Blank. dog militairen niet wel te missen zijnde zal uE: zig voor eerst nog wat dienen te behelpen. — /:onderstond:/ Accordeert / getee„ „kend:/ F: I: voll, gesw: Clercq. — Wijders maaken wij bekend dat ons den brief wel geworden is waar bij onse vrienden kennisse geeven, van het ontslaapen so van haaren ko„ „ning als van den kroon prins Jenelie Teeke en van de provisioneele verkie„ sing van wijlen, zijn hoogheids eenigste overgebleven zoon Bromie Partiga tot opvolger in zijn raders plaatse mitsgaders van de rijks bestierden tot regent van het rijk geduurende desselfs minder Jaarigheid, waar aan wij het zege onser goedkeuring op de nadere approbatie van de Edele hooge Indiasche regering te Batavia wel hebben willen hangen, ten blijke dat, ofschoon het ons zeer vreemd te vooren gekomen is Ja zelfs ten hoogsten ontsligt heeft, dat zulks bij voormelde brief niet naar behooren is versogt ge„ worden zo als van ouds gebruikelyk is geweet wij egter veel eer hebben willen gelooven dat dit versuijm door abuis ontstaan dan met opzet gepleed is, te meer den Commandant zo wel als de alhier overgeko„ „mene gezanten het versoek tot approbatie uit naam der gezamentlijke Deesen brief werd uijt een oprechte genegentheid ge„ schreeven door den gouverneur en directeur Pau„ „lus Godofredus van der voort, nevens den raad ten Casteele Rotterdam te Macasser aan de ge„ zaementlijke Rijksgrooten van Rima onder toewensching van veel gezondheid en voorspoed. rijksgrooten
English
From Macassar, 9 June 1724. From Macassar, 9 June 1714. grandees have done; meanwhile we expect that the Young King and the Regent will come hither as soon as possible, and even without delay, during the present west monsoon, in order that the contracts existing between the Company and the realm may be sworn anew. For these reasons we have caused the envoys to return as early as practicable, being able to give them this testimony, that they have conducted themselves here worthily of their character. Below stood: written at Macassar in Castle Rotterdam, 23 November 1773. Was signed: P. G. van der Voort. Lower: Agrees. Signed: F. I. Voll, sworn clerk. After customary compliments. To the King of Sumbawa and his Grandees. Since it appears that our numerous friendly admonitions as well as earnest recommendations to cause the King to come hither in order to swear to the contracts have found not the least acceptance, we can no longer delay expressing our utmost indignation and displeasure at the neglect of this duty. And should His Highness not appear here before the end of the approaching west monsoon, we intend to take such measures for the preservation of the Company's respect, which in this regard has already been all too sorely injured, as will be entirely disagreeable to Your Highness and the grandees of the realm, the consequences of which they will have to From Macassar, 9 June 1774. From Macassar, 9 June 1774. impute to themselves. Wherefore we only wish to warn them for their own good to take careful heed against this through a prompt fulfillment of their obligations. Below stood: written at Macassar in Castle Rotterdam, 23 November 1773. Was signed: I. I. van der Voort. Lower: Agrees. Signed: F. S. Voll, sworn clerk. To the Right Honorable Sir. The Right Honorable Paulus Godofredus van der Voort, Governor and Director of this Celebes etc. etc. Right Honorable Sir, May Your Honor please not to take it amiss that I must trouble Your Honor concerning the Honorable Company's tithe, for since the time Your Honor sent me the suru Niga, I have received little rice, although the ponggawa has assisted me to 40 gantings. He would have helped me more, but he was displeased that the suru Niga did not go to him and request him on behalf of the Company's tithe. However, he promises to assist me further with two villages; but the matoa towage lets me know that he does not refuse to pay, but informs me that if he buys goods from the Honorable Company he always has six or seven months' time to pay, and so I could also wait until next year, and then he will also pay the tithe to me. I must also inform Your Honor that the suru Niga has not been to the land of Kabba at all, and I cannot obtain the paddy from Tomampua 16, from Maka- From Macassar, 9 June 1774. From Macassar, 9 June 1774. dangtana, and 23 from Djima from Bontoa, for they say it was not the custom to pay tithes. May Your Honor please not to take it amiss that I must make known that I no longer dare trust my people, whom I send daily, to send them alone here or there, for it has already happened several times that they say they should not come back anymore, or else they would know what they would do with them. Wherewith I have the honor to call myself with all due respect, Below stood: Right Honorable Sir. Lower: Your Honor's humble and faithful dutiful servant. Was signed: Casper Diets. In the margin: Siang, 25 November 1773. Lower stood: Agrees. Was signed: F. I. Voll, sworn clerk. Honorable, pious! To Corporal Casper Diets. In order if possible to see an end to the difficulties in collecting the tithe, I have addressed myself to the Datu Baringang, who is sending the brother of the Matoa Waga back towards the coast, to whom I have added the envoy suru Patjelang in order to compel the unwilling to make payment, which I hope will meet with success; remaining meanwhile, Below stood: Your friend. Was signed: P. I. van der Voort. In the margin: Macassar in Castle Rotterdam, 26 November 1773. Lower: Agrees. Signed: T. I. Voll, sworn clerk.
Dutch transcription
327 Van Macasser den 9:' Junij 1724. — Van Macasser den 9. Iunij 1714. — rijksgrooten hebben gedaan ondertusschen willen wij verwagten dat den Jongkoning en Regent ten spoedigsten en zelf sonder sout nog in de tegen„ woordige west mousson sullen herwaarts komen ten eijnde de Contrac„ ten tusschen de Comp: en het rijk subsisteerende op nieuw beswooren worden om welke reedenen wij de gezanten thans dus zo vroeg„ „tijdig doenlijk hebben laeten retourneeren hun dit getuigenis kunnende geven, dat zij zig waardig haar Caracten alhier gedragen hebben. /:onderstond:/ geschreeven te Macasser in 't Casteel Rotterdam den 23:' November 1773. /:was geteekend:/ P: G: van der voort /:lager:/ Accordeert /:geteekend:/ F: I: voll, gesw: Clercq. — Vermits het schijnt dat onse zo menigvuldige vriendelijke ver„ „maaningen als ernstige recommandatien, om den koning herwaarts te doen komen, ten eijnde de Contracten te be„ „sweeren geen het minste ingang hebben gevonden mogen wij niet langer uitstellen over het versuijm van deese pligt onse uiterste indignatie en misnoegen te betuigen en dat ingeval„ „le zijn hoogheid zig niet voor het eijndigen van de thans door komende west mousson, alhier mogt laeten vinden wij voor„ neemens zijn zodanige middelen tot Conservatie van het reets ten deesen opzigte maar al te zeer gekrenkte res„ „pect van de Comp: bij der hand te vatten als uw hoogheid en rijksgrooten gantsch niet aangenaam zullen weesen waar van zij zig zelven nogthans de gevolgen zullen Na Gewoone Complimenten. Aan den koning van Sumbauwa en desselfs Rijksgrooten. Aan moeten 329 95. Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — moeten wijken weshalven wij haar maar eeniglijk ten hun„ nen eigen best willen waarschouwen, zig daar voor zoog„ vuldig te wagten door een daedelijk nakoming van haare gehoudenisse /:onderstond:/ geschreeven te Macasser in't Casteel Rotterdam Den 23:' November 1773. /: was geteekend:/ I: I: van der Voort. /:la„ „ger:/ Accordeert /:getekend:/ F: S: vol get:Clercq. — Aan den wel Edele Agtbaren Heer. Den wel Ed: Agtb: Heer Paulus Godofredus van den voort. Gouverneur en directeur deser Celebes V: E:a &:a Wel Edelen Agtb: Heer Zijn wel Edelen Agtbaren gelief mij niet kwalijk te neemen, dat ik uwel Edele moet lastig vallen van weegens de Edele Compagnies ver„ tiende want ik het sedert den tijt dat uwel Ed: agtb: my den zoeroe Niga gesonden heeft, zo hebt ik nog weinig rijst ontfangen of pon„ gauwa heeft mij aan 40. gantings geholpen hij zou mij wel meer hel„ pen maar 't heeft hem verdrooten dat die soero Niga nuet is bij hem gegaan en hem verzoek van wegens Comp: vertiende, maar hij be„ looft mij nog van twee Negorije te heelpen, maar matoea towa„ ge laat mijn weeten dat hij niet wijgert om te betaelen maar laat my weeten indien hij goederen van de Edele Comp: koopt dat hij altoos ses of zeven maanden tijd heeft om te betaalen alzoo koes ik ook wagten tot over het Jaar dan zal hij de vertien„ „de aan my ook voldoen, ik moet uwel Ed: agtb: ook bekent maken dat die zoeroe Niga op het land van kabba in 't geheel niet geweest is en ik kan die padij van Tomampoea 16. van maka„ Aan dangtana 331 95 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — „dangtana en van djima 23 van Bontoa niet krijgen want zij zeggen het was geen gebruik om haarl: te vertienen uwel Ed: agtb: gelief mij niet kwaelijk te neemen dat ik moet bekent maeken dat mijn volk die ik daegelijks send die ik al niet meer derC be„ trouwen om alleenig hier of daar naar toe te senden want het is al verscheijde maar gebeurt dat zij zeggen dat zij maar niet meer zouden komen ofz zoude weeten wat zij met haarluij zouden doen waar mede de Eere hebbe mij met allen verschuldigden Eerbied te noemen /:onderstond:/ wel Edele Agtbaaren Heer /:lager:/ uw wel Ed: agtb: otmoedige en getrouwschul„ „digen dienaar /:was geteekend:/ Casper diets /: ter zijde:/ Siang den 25:' november 1773 /:lagerstond:/ Accordeert /:was geteekend:/ F: I: voll, gesw: Clercq. — Om des mogelijk eens een einde te zien van de moeijelijkhee„ „den in het invorderen van de verthiening hebbe ik mij bij den Datoe Baringang g'addresseert welke den broeder van Matoea waga weder Costiwaarts zend waar bij ik den sendeling soeroe Patjelang gevoegd hebbe ten eijnde d'onwillige tot voldoening te noodsaeken 't geen ik hopen wil dat van succes sal zijn blijvende inmiddens /:onder„ „stond:/ UE vriend /:was geteekend:/ P: I: van der voort /:in margine:/ Macasser In 't Casteel Rotter„ „dam den 26:' November 1773. (lager:/ Accordeert /geteekend:/ T: I: Voll, gesw: Clercq. Eersame vrome! Aan den Coporaal Casper Diets. Aan Nader
English
97 333 From Macasser the 9th of June 1714. — From Macasser the 9th of June 1714. — Since it is learned that all kinds of sea rovers are showing themselves more and more in these waters, and in particular the Cerammers, Papuans, and Laxentoekers, from which it is to be feared that they might undertake some mischief against Boneratta and Calauwt, I have, in consultation with the king, your master, deemed it necessary not only to warn you to be on your guard against them, but also to order you to repel all such persons from there by force, or even if possible to overpower them and send the vessels with the people hither, just as this latter was already prescribed to you in your instructions, to which I otherwise refer myself. Was written below: Macasser in Castle Rotterdam, the 29th of November Anno 1773. Lower down: Agrees. Signed: F. S. Voll, sworn clerk. — Further instruction for the ordinary envoy La Eza, staying on behalf of the Court of Boni at Boneratte. Made known to me by the chief interpreter that five head of buffaloes were stolen from Polonbankeeng and pursued by the owner as far as Bonthain, and there he found four of their buffaloes and immediately made this known to the Resident, who also at once had the stolen buffaloes claimed. But the possessor of the stolen animals gave as an answer: it does not suit me at all to go to the Resident. Whereupon the Resident was said to have sent for the second time to demand those buffaloes, and received as an answer that he had returned them again to the one from whom he had bought them. All such proceedings are contrary to all laws and rights; when one has bought something and it is claimed by another, that one secretly surrenders what one had already bought without notification. Therefore, you where the stolen 5 head of animals were found must pay, with the double amount in addition, which together amounts to 54 Spanish rixdollars. Was written below: Agrees. Was signed: F. I. Voll, sworn clerk. Translation of a Buginese letter written by the Regent of Boni to the Resident at Boelecomba, reading as follows. Translation Instruction 35 335 From Macasser the 9th of June 1714. — From Macasser the 9th of June 1714. — Instruction for the Glaarang of Bontralak serving for his information, given by the joint grandees of the realm and this with the prior knowledge of His Highness of Boni. When you have arrived in Mandhar, you shall summon all the kings of the seven rivers to you and jointly present to them whether they are still fully aware of the old laws and customs which oblige them to Boni. If so, you must then announce to them that you expressly, in the name of the above-mentioned grandees of the realm, order them to go up with you to Boni. However, if the Mandharese have anything to object in this regard, you must answer them the following, to wit: That they are obliged, and it is also in accordance with the old laws, when Boni speaks they must answer, when Boni calls they must appear, and when Boni orders anything they must observe the order. Was written below: Agrees. Was signed: F. I. Voll, sworn clerk. Thus we make known by this that our envoys named Jenelie Waroe, Jenelie Barombong, and Jenelie Kankilo are now being sent to appear beneath the soles of the feet of the Noble Lord, bringing along a letter of our sincerity and submissiveness, which is in accordance with the old laws and customs that were always observed by our former kings, which we shall also maintain and fulfill. Further to bring to the notice of the Noble Lord that, however gladly we endeavored to appear in person before the Noble Lord and Council at Macasser to give proper notice that we have chosen the son of the deceased king at Macasser to be king of Tambora in his father's place and to request a favorable approbation thereon, nevertheless to our After the ordinary compliments. Translation of a Malay letter written by the Soellewatang and Kali of Tambora to the Noble Lord and Council at Macasser, reading as follows. Translation heartfelt
Dutch transcription
97 333 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Jnij 1714. — Aangezien men verneemd dat allerleij zoort van zee schuijmeos zig meer en meer in deeze zien vertoonen en in 't bijsonder de Ceram„ mers Papoeers en Laxentoekers waar uit te dugten zij dat desel„ ve wel eenig kraad tegen Boneratta en Calauwt zouden kunnen onderneemen zo hebbe ik met overleg van den koning uwen mees„ „ter nodig g'acht uw niet alleen te waarscheuwen om daar tegen op hoede te zijn, maar ook te gelasten om alle de sulke van daar met geweld te weeren of zelfs des mogelyk 't overmees„ „teren ende vaartuijgen met het volk herwaarts te zenden „gelijk uw dit laatste bij desselfs Jnstructie reets is voorge„ schreeven waar aan ik mij voor 't overige gedrage /:onder„ „stond:/ Macasser in 't Casteel Rotterdam den 29:' Novem„ „ber A:o 1773. /lager:/ Accordeert /:geteekend:/ F: S: vol, get:clerig= — Nadere Instructie voor den ordi„ nair zendeling La. Eza wegens het Hof van Bonij verblijf houden„ de te Boneratte. Door den oppertolk mij bekend gemaakt dat er vijf stuks buf„ fels van Polonbankeeng waren gestoolen en door den eijgenaar vervolgt tot op Bonthain en aldaar vier van hun buffels heb„ „be aangetroffen en daar van ten eersten aan den Resident zoude zijn bekend gemaakt die ook inmediaat de gestoolene bueffels hebbe laaten op eijschen dog door den aanhouder van de gestoo„ lene beesten ten antwoord gegeven, het post mij geensints om bij den resident te gaan, waar op den resident voor de tweede maalen zoude gesonden hebbe ter opeijsching van die buffels en daar op ten antwoord kreeg wederom te hebbe overgegeven aan die geene daar hij van gekogt hebben, alle diergelijke gedoentens is strijdig te„ gens alle wetten en regten, wanneer men iets gekogt heeft en dezelve door een ander gereclameert word, dat men stiltje 't geen men reets gekogt had, zonder kennisse gaan overgeven dierhalven moet gijlieden daar de gestolene 5. stux beesten gevonden zijn betalen, met de verdubbelen daar en boven die te sa„ men komen te bedragen 54 rd: spaans /:onderstond/ Accordeert /:was getek:d/ F: I: voll, gesw: Clercq. Translaat Boeginees briefje geschrven door den Bonij Rijkobestierder aan den Resident te Boelecomba, luijdende als volgt. Translaat Instructie 35 335 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9. Iunij 174. — Instructie voor den glaarang van Bontralak dienende tot zijn narigt gegeven door de gesa„ mentlyke rijksgrooten en zulx met voorken„ nisse van zijn hoogheid Bonij. Wanneer uE op de mandhaar zal gekomen wesen zal uE alle de koningen van de seven revieren bij uE: zig ontbieden en hunlieden gezamentlijk voorhouden of k de oude wetten en gebruikelijkheden t geen zijlieden aan bonij verpligte, nog wel bewust zijn so Ja moet uE hunlieden dan aankondigen dat uE Expresselijk uit naam van de boven gem: rijksgrooten aan seggen om met uE te moeten op gaan na bonij Dog wanneer de mandhareesen hier omtrend iet in te brengen heeft, so moet uE: dese ondervolgende antwoorden, te weeten. dat zyl: verpligt zijn en ook met de oude wetten over een kom„ „stig sijn wanneer bonij spreekt zyl: moeten antwoorden wan„ neer bonij roep moet zijlieden opkomen, en wanneer bonij iets ordonneerden zij de ordre moeten op serveeren (:onder„ stond:/ Accordeert /:was geteekend:/ F: I: voll, gesm: Clercq: Soo maake wij bij dese bekend dat onsen afgezanten genaamt Jenelie waroe, Jenelie Barombong en Jenelie Kankilo thans ben afsendende, om onder de voetzoolen van den Edelen heer te verscheijnen meede neemende een brief van onsen op„ regten en onderdanigheid welke met de oude wetten en Costu„ „me over een komstig is die door onsen voorige koningen altoos is g'observeert 't geen wij het zelve ook zullen onderhouden en nakomen. Wijders den Edelen heer nog ter kennisse te brengen dat hoe gaarne wij ook hebbe getragt persoonlijk voor den Edelen heer en raad op macasser te verscheijnen om de behoorlijke kennis se te geeven, dat wij de zoon van den overledene koning op macas„ „ser in zijn vaders plaats tot koning van Tambora hebbe verkooren en daar op eene gunstige approbatie te versoeken egter tot onser Na de ordinaire Complimenten. Translaat Maleijese brief ge„ schreeven door den soellewatang en Calie van Tambora. Aan den Edelen heer en Raad te Macas„ „ser, luijdende als volgt. Translaat hertelijker
English
to 337 From Macasser the 9th of June 174. — From Macasser the 9th of June 174. — heartfelt regret this could not have happened, because the chosen little king is ill and his mother has passed away, therefore being compelled to send the aforementioned Jenelies in our stead, but as soon as the chosen little king shall have improved, we shall not fail to come with him to macasser in order to await the order and will of the Honorable Lord and Council, for although we have made this election, we nevertheless leave it to the approval of the Honorable Lord and Council. below stood: written in the land of Tambora on the 12th of the month of sabang on Thursday morning at the clock of 7 hours in the year 1181. named Alis. lower: for the translation was signed G:t Brugman, First Sworn Interpreter. lower stood: Agrees signed: F: I: Voll, sworn Clerk. the 14th of March departed from macasser, and the 17th ditto arrived at Bouton the 18th ditto Summoned to his highness, after compliments were paid I handed over the Company recognition money entrusted to me, after the letter having been read his highness sat quietly with his councillors for a long time and murmured, whereupon at last I requested his highness to give me a prahu with people in order to be able to depart for the islands one of these days, to which his highness replied that he would see in 8 to 10 days, whereupon after due respect I took my leave from his highness. the 30th ditto Sent 2 interpreters to his highness with the request not to detain me so long, but to dispatch me quickly to the islands while westerly winds were still blowing, but received no answer. Anno 1773 Right Honorable Respected Lord, and Lords Respectful Report in the Form of a Daily Register from the undersigned, To the Right Honorable Respected Lord Paulus Godofredus van der voort, Governor and Director of this Coast of Celebes, Together with the Council Respectfully 103 339 From Macasser the 9th of June 174. — From Macasser the 9th of June 174 — The 10th of April Again sent 2 interpreters to his highness and requested my departure, for that I was not sent here by the Honorable Company to sit still, but received as answer that I should not be uneasy, for as soon as the people are gathered together that I should then depart. the 20th ditto again sent 2 interpreters to his highness with the request to depart for the Islands while I and my subordinates were all laid low with the violent fever and that I hoped if we only got to sea that it would probably pass. 2 interpreters again come from his highness and let me know that he was at a great loss, for today he had ordered people to be commanded, the next day they fell ill, and that up to two to three times, and that every day he had 20 to 30 dead to bury, to which was replied to them that I well knew that the smallpox reigned, and that there would surely be 8 to 10 men to be able to take me with my people across the sea. the 27th ditto summoned to his highness, but as I was not in a state to be able to sit upright, much less to climb the Mountain, I therefore sent the Corporal with the remaining troops up, and instructed him to say to his Highness that he should give orders that I might be taken everywhere, and go into the forest as many times as I wished, and not refuse me this as had happened in previous Years, and in returning from the islands that I might also call at kalesoesoe, for that his highness could be assured if the contrary that the Honorable Company next Year was not minded to send the recognition money. The Corporal returning has first reported to me concerning kalesoesoe, that he could not permit that at all, while the Raja there was rebellious and would no longer come to Bouton, nor brought him any tribute anymore, but if such a great mortality did not reign that he would indeed give me 3 to 4 prahus as assistance, but that he was at present powerless, and that he was so very afraid to let me go to the Islands while the Ceram people and Papuans had been there and burned down 4 negorijs, whereon was further asked to the Corporal to say to me that I should leave half of my troops on boutong and go to the islands with half, for previously only a sergeant with two men had been sent and at present so many, wherefore was this necessary, to which the Corporal replied that he could ask that of the Honorable Company. The 30th of April His highness has sent 2 interpreters to me saying that I should leave half of my people here, to which roundly
Dutch transcription
tot 337 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — hertelijken leedweesen zulx niet heeft mogen geschieden, door dien den verkorein koningtje ziek en desselfs meder overleeden is dieshalven ge„ nootsaakt de voorm: Jenelies in onsen plaats af te senden, maar sodra de verkorene koningtje aan de beter hand zal gekomen weesen, wy niet manqueeren zal met denselve op macasser te komen omme de ordre en wille van den Edelen heer en raad af te wagten, want schoon wy dese verkiesing gedaan hebbe so taate wij egter aan de goedkeuring van den Edelen heer en raad over. /:onderstond:/ geschreeven op het land Tambora den 12:' van de maand sabang op donderdag smorgen de klokque 7. uuren in 't Jaar 1181. gen:t Alis. /:lager:/ voor de translatie /:was getek:d/ G:t Brugman, E: gesw: tolk /:lagerstond:/ Accordeert /:geteekend:/ F: I: Voll, gesw: Clerca. van macasser vertrokken, en op Bouton g'arriveert Bij zijn hooghid ontboden, na gedaene Compliment hebbe sComp: mij aan„ „ 18: _o „vertrouwde recognitie penn: overgelevert na den brief geleezen zijnde heeft zijn hoogheid met zijne raaden een tijd lang stil gezeeten en gemur„ muteert, waar op eijndelijk aan zijn hoogheid verzogt om mij een prauw met volk te geeven om eerstdaags te kunnen vertrekken na de eijlanden waar op zijn hoogheid repliceerde dat hij zien zoude in 8. a 10 daagen, waar op na behoorlijk honeur van zijn hoogheid mijn afscheijd genomen. Hebbe 2. tolken na zijn hoogheid gezonden met versoek om my niet zo lange op te houden, maar mij schielijk depecheeren na de eijlan„ den ter wijl thans nog weste winden waijden, maar geen antwoord bekomen. Ao 1773 Wel Edelen Achtbaren Heer, en Heeren Eerbiedig Rapport bij Corma van Dag Re„ „gister van den ondergeteekende, Aan den Wel Edelen Achtbaaren Heer. Paulus Godofredus van der voort Gouverneur en directeur deser Custe Celebes, Benevens den Raad Eerbiedig Hebbe den 14: Maart „ 17: _o „ 30 _o 103 339 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9: Iunij 174 — Den 10:' April Hebbe wederom 2: tolken na zijn hoogheid gezonden en laten versoeken om mijn vertrek, want dat ik van de E Comp: met hier gezonden was om stil te zitten maar ter antwoord bekomen, dat ik niet ongerust wee„ sen zoude want zoo dra als het volk bij malkanderen zijn dat Ik dan vertrekken zoude. „ 20:' _o wederom 2. tolken na zijn hoogheid gezonden met versoek om te ver„ trekken na de Eijlanden terwijl ik en mij onderhoorigen altemaal aan de heete koorts ter nederlagen en dat ik hoopte bij aldien wij maar op zee quamen dat 't wel zoude overgaan. 2. tolken wederom komen van zijn hoogheid en lit mij zeggen dat hy zeer verleegen was, want van daeg hadde hij volk laeten Comman„ deeren 's anderen daags zijn z ziek geworden, en dat tot twee a drie reijsen toe en dat alle daagen 2o a 30 dooden hadde om te begraeven waar op aan haar lieden gerepliceert, dat ik wel weetende dat de kinderpokken regeerden en dat wel 8. a 10 man zoude weesen om mij met mijn volk over zee te kunnen brengen. bij zijn hoogheid ontboden maar terwijl ik niet in staat weesende om over eijnde te kunnen zitten, nog veel weijniger den Berg op te klimmen zo hebbe den Corporaal met de overige manschappen na bo„ „ven gezonden, en hem belast om aan zijn Hoogheid te zeggen, dat hij ordres geeven zoude dat ik over al mogt gebragt worden, en zoo veel keeren als ik maar wilde in 't bosch gaan en mij zulks niet weijgeren als in voorige Jaaren geschied was en in 't wederom keeren van de eijlanden dat ik kalesoesoe meede mogt aan doen, want dat zijn hoogheid konde versekert weesen bij aldien 't Contrarie dat de E: Comp: toekomende Jaar niet van sins was om de recognitie penningen mede te zenden. Den Corporaal wederom komende heeft voor eerst aan my gerap„ „porteert aangaande kalesoesoe, dat hij dat in 't geheel niet permitteeren konde ter wijl 't Radja aldaar wederspaning en niet meer op Bou„ „ton komen wilde, hem ook geen Frebuit meer bragte maar bij aldien zo een groote sterfte met regeerde dat hij mij wel 3. a 4 prauwen zoude meede geeven tot adsistentie maar dat hij thans onmagtig en dat hy zo gaar bange was om my na de Eijlanden te laaten gaan terwijl de Cerammer en Papous aldaar geweest en 4. negorijen afgebrand waar op nog aan den Corporaal gevraagt om aan my te zeggen dat ik de helfte van mijne manschappen zoude op boutong laaten en met de helfte na de eijlanden gaan want voor deezen was maar een zer„ „geant met twee man gezonden en thans zo veel waar toe zulks noodig waar op den Corporaal gerepliceert dat hij zulks aan de E Comp: kon„ de vraagen. Heeft zijn hooghed 2: telken bij nij gesonden met te zeggen tot Den 30:' April. ik de helft van mijn volk zoude hier laaten, waar op rond uit veel aan _o „ 27:
English
105 341 From Macasser The 9 June 174. — From Macasser The 9 June 174. — The 1 May 8 June told them that I could not do such a thing, because the people were entrusted to me and therefore had to remain with me, whereupon I asked them for what reason, to which they replied that the king of Kalesoesoe threatened to make war on the king of Bouton together with the Cerammers and Papous, and that my people could bear eyewitness testimony in case I might sometimes not believe such, whereupon I told them once more that I could not answer for such to the Honorable Company to divide my people, and that I wished His Highness a good stay, whereupon they took their leave. Departed from Bouton. The 20 June Arrived at wanchie wanchie, whereupon the interpreter was sent to the Radja to make my arrival known to him, and to request people to make an expedition into the woods. The 14 ditto Made an expedition into the woods and spent the night in the woods. The 15 ditto In the morning further into the woods, spent the night there. The 16 ditto In the morning further into the woods and spent the night. The 17 ditto In the morning further into the woods and in the evening, via the negorij Lea, returned home again, given to the people 2 Rds. 24. The interpreter requested provisions, given to him 2 Rds. 24. Given to the mandor 1 Rd. 12. Departed from wanchie wanchie. The 22 ditto Arrived at Kaijdoepa, whereupon the interpreter was sent to the Radja to make my arrival known and requested an audience. The 3 July Summoned to the Radja and requested of him people to make an expedition into the woods and to prepare a prahu to bring me to Tongano. The 5 ditto Made an expedition into the woods via the negorij Lincote kantole and spent the night there. The 8 ditto In the morning further into the woods via the Negorij dokkerou wemao and spent the night there. The 9 ditto In the morning further into the woods via the negorij Taborossa and returning home in the evening, given to the people 2 Rds. 24. The 10 ditto Departed from Kaijdoepa. The 18 ditto Arrived at Tongano, whereupon the interpreter was sent to the Radja to make my arrival known and to request people to make an expedition into the woods. Made an expedition into the woods via the negorij Lacole Thimo tekesso kajange and spent the night there. The 26 ditto In the morning further woods-ward via Batoa, wacha, and returning home in the evening, given to the people 1 Rd. 42. The 27 ditto I requested a prahu with people to bring me to kaijboepa. The 30 ditto Departed from Tongano. The 4 August 107 343 From Macasser The 9 June 174. — From Macasser The 9 June 174. — The 6 August Arrived at Binonke and immediately requested people to make an expedition into the woods and to prepare a prahu to bring me back to Tongano again. Made an expedition into the woods via the negorij Comba Comba Lampa daba Ballohidoe Roeekowang and spent the night there. The 9 ditto In the morning further into the woods via the negorij Lakeakea, Radoneke, wattoawa wallie Ballo Jndie and spent the night there. The 10 ditto In the morning further into the woods via the negorij dawa tagge wietou dahaandoe, watope topi Leijti kammobassa and spent the night there. The 11 ditto In the morning further into the woods via the negorij Labombo wallje viha and in the evening returned home again, given to the people 2 Rds. 24. The 12 ditto In the morning departed from Pinonko and in the evening returned to Tonganoe. The 15 ditto Made an expedition into the woods on the islands Lintea and Tolondona, returned home again in the evening, given to the people 1 Rd. 12. The 19 ditto Departed from Tonganoe. The 22 ditto Returned to Kaijdoepa. The 23 ditto Made an expedition into the woods via the negorij Balea Jammaracka and spent the night there. The 27 ditto In the morning further into the woods via Roeko Roeke, returning home in the evening, given to the people 1 Rd. 42. The 28 ditto Been to the Radja and taken leave. The 10 September Departed from Kaijdoepa. The 11 September Returned to wanchie wanchi. The 12 ditto Made an expedition into the woods on the island kapoetta, returning home again in the evening, given to the people 1 Rd. 12. The 16 ditto Wishing to make another expedition into the woods on the Island wanchie wanchie, the chiefs of all negorijen came to me and told me plainly that they were forbidden by the sultan on Bouton to let me go into the woods any more, whereupon seeing my hands bound again, I therefore requested a prahu to depart for bouton. The 18 ditto Been to the Radja and taken leave. The 25 ditto Departed from wanchie wanchie. The 28 ditto Returned to Bouton, whereupon the interpreter was sent to His Highness to make my return known to him and requested an audience. The 28 ditto Summoned to His Highness; after compliments were made, I gave His Highness a proper report, principally concerning wanchi wanchi, and put to His Highness that if he had not given secret orders, his subjects would surely never dare in their minds not to obey His Highness's orders, whereupon he replied that he had given the necessary orders and that it was not his fault. The 29 ditto Whereupon I requested His Highness to let me go to the straits. The 30 ditto
Dutch transcription
105 341 Van Macasser Den 9 Iunij 174. — Van Macasser Dden 9:' Iunij 174. — Den 1e: Meij „ 8 Junij aan haarlieden zegte dat ik zulx niet doen konde want dat 't volk mij aan vertrouwt en dierhalven bij mij blijven moeste waar op aan haarlieden vraagde om wat voor reeden waar op zij repliceerden dat dat den koning van Kalesoesoe gedreijgt om den koning van Bouton te beoorlogen met de Cerammer en Papous te zaamen, en dat mijn volk zoude kunnen oog getuigen afgeeven bij aldien ik sulks zom tijds niet gelooven mogte waar op nogmaals aan haar zegte dat ik sulx bij de E Comp: niet verantwoorden konde om mijn volk te verdee„ „len, en dat ik zijn hoogheid een goed verblijf wenschte, waar op zijn haar afscheid genomen van Bouton vertrokken op wanchie wanchie gearriveert, waar op den tolk na het Radja ge„ zonden, hem mijn arrivement laeten bekent maaken, en om volk versoeken om een boschtogt te doen. „ 14:' _o Een boshtogt gedaan en in t bosch overnagt. „ 15:' _o 's morgens verder boshwaarts in een overnagt „ 16: _o 's morgens verder boskwaarts in en overnagt „ 17: _o 'S morgen verder boshwaarts in en 's avonds over de negorij Lea, wederom te huis gekomen, aan het volk gegeeven. . . . . . . . rd:s 2: 24. — den tolk verzogt om levensmiddelen, aan hem gegeeven. . . . . . . „ 2: 24: — aan den monduur gegeeven. . . . . . . . . . . rd:s 1: 12. — van wanchie wanchie vertrokken op Kaijdoepa g'arriveer, waar op den tolk na het Radja gezonden om Den 3: Iulij mijn arrivement bekent te maaken, en versogt om audientie Bij het Radja ontboden en aan hem versogt om volk om een boskhtogt „ 5:' _o te doen en een prauw klaar te maken, om mij na Tongans te brengen. Een bosektogt gedaan over de negorij Lincote kantole en aldaar overnagt. „ 8: _o Smorgens verder boshwaarts in over de Negorij dokkerou wemao „ 9: _o en aldaar overnagt. Smorgens verder boschwaarts in over de negorij Taborossa en 's avonds „ 10:' _o te huijs komende aan het volk gegeven. . . . . . rd:s 2: 24: — „ 18:' _o van Kaijdoepa vertrokken. op Tongano g'arriveert, waar op den tolk na het radja gezonden om mijn arrivement bekend te maaken en om volk te versoeken om een boskhtogt te doen. Een boshtogt gedaan over de negtrij Lacole Thimo tekesso kajange en „ 26: _o aldaar overnagt. Smorgens verder boschwaarts over Batoa, wacha, en 's avonds „ 27: _o rd: 1: 42:—. te huis komende aan het volk gegeeven vertrokken van Tongano. brengen „ 22: _o Hebbe laate versoeken om een prauw met volk om mij na kaijboepate den 20:' Iunij hebbe „ 4: August:s „ 30: _o 107 343 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser den 9:' Iunij 174. — Den 6: Aug:s op Binonke g'arriveert en ten eersten versogt om velk om een boschtegt te doen en een prauw klaar te maaken om my wederom na Tongano te brengen. Een bostogt gedaan over de negorij Comba Comba Lampa daba Ballohi„ „doe Roeekowang en aldaar overnagt. 's morgens verder boskwaarts in over de negorij Lakeakea, Radoneke, wat„ toawa wallie Ballo Jndie en aldaar overnagt. 's morgens verder bosckwaarts in over de negorij dawa tagge wietou da„ haandoe, watope topi Leijti kammobassa en aldaar overnagt. 's morgens verder boshwaarts in over de negory Labombo wallje viha en 's avonds wederom te huis gekomen aan het volk gegeven rd: 2: 24. — 'S morgens van Pinonko vertrokken en '/ avonds op Tonganoe geretvur„ Een bosktogt gedaan op d' eijlanden Lintea en Tolondona 's avonds wederom te huis gekomen, aan 't volk gegeeven. . . . . . . rd:s 1: 12: — „ 22: _o van Tonganoe vertrokken 23:' _o op Kaijdoepa geretourneert Een boshtogt gedaan, over de negorij Balea Jammaracka en aldaar overnagt 'S morgens verder boskhwaarts in over Roeko Roeke savonds te huis komende aan het volk gegeeven. . . . . . . . . . rd:s 1: 42: — „ 10:' September bij het Radja geweest en affheijd genomen. van Kaijdoepa vertrokken. op wanchie wanchi geretourneert Een boschtogt gedaan op 't eijland kapoetta 's avonds wederom te huis ko„ „ 16: _o mende aan het volk gegeven. . Rd: 1: 12:— . . .. Nog een boschtogt willende doen op 't Eijland wanchie wanchie zoo „ 18:' _o quamen de hoofden van alle negorijen bij mij een zegten tegens mij vonduit dat 't haarlieden van den sultaan op Bouton verboden was om mij nog meer in 't bosch te laaten gaan, waar op mijn hand wederom gebonden zien„ „de dierhalven verzogt om een prauw om te vertrekken na bouton. Bij het radja geweest en afscheid genomen van wanchie wanchie vertrokken op Bouton geretourneert waar op den tolk na zijn hoogheid gezonden „ 28 _o hem mijn retour bekent te maeken en versogt om audientie. Bij zijn hoogheid ontboden na gedaane Compliment hebbe zijn hoog„ „heid behoorlijk Rapport gedaan, voornamentlijk van wanchi wanchi, en hebbe zijn hoogheid voorgehouden bij aldien hij geen heijmelijken last gegeven hadde, dat zijn onderdaanen immers in haar gedagten niet durvende neemen om zijn hoogheids beveelen niet te gehoorzaamen waar op hij repliceerde, dat hij de noodige ordres toe geeven hadde en dat 't zijn schuld niet was. waar op aan zijn hoogheid verzogt om mij na de straat te laeten „ 25: _o den 11: September van gaan 9: _o „ 10:' _o 11: _ „ 12: _o „ 15:' _o 19:' _o „neert. „ „ 28: _o 29:' _o „ 30 _o „ 27: _ „ 12: _o
English
169 345 From Macasser, 9 June 174. — From Macasser, 9 June 174. — to go, but not as in many previous years, but that I might choose myself right or left according to my own discretion, to which His Highness replied that I would be taken there in the coming days. I also reminded His Highness of the number of slaves, to which he replied that I would indeed see that upon my departure; whereupon I also asked for the cannons and the ship's boat, but received nothing in reply. Whereupon I further requested His Highness to dispatch me quickly to Macasser, to which he replied that he would see; and thereupon, after proper honors, I took my leave. Upon my arrival here I found 3 Buginese and two Mandarese vessels, but the next day they departed. 15 October. I sent two interpreters to His Highness with the request not to detain me so long, as the time for my departure was approaching. 24 ditto. Departed from Bouton. 25 ditto. Arrived at Siompo and made a trek into the woods there, and stayed overnight at the village of Biwiripada. 26 ditto. In the morning went further into the woods, and coming to the beach in the evening, departed again. 27 ditto. Arrived at Kadatoeang in the morning and immediately went to the east; coming to the beach in the evening, departed immediately for the strait. In the morning around Watoe Matobe, and made a trek into the woods there on 28 October, and near Capontorie went to the prahu and departed, as the interpreter had orders not to take me deeper than one hour inland. 29 ditto. Made a trek into the woods around Kammelanta and Kambenahou, but was not permitted to go further than one hour inland. 30 ditto. Made a trek into the woods around Bombonopoloe and Karantoe, but was not permitted to go over the mountain, so resolved to return home again. Coming to the beach, I asked the interpreter whether he might take me to the other side of the strait to Woena, but received the answer that we first had to go to Bouton to obtain such permission from His Highness; I could therefore clearly see that everything came down to deceit. 31 ditto. Returned again to Bouton and sent the interpreter to His Highness to say that if His Highness would not let me go further than it merely pleased him, it was unnecessary for the Honorable Company to give so much money every year, and that I had to be led around like a blind man. Given to the interpreter: 1 rixdollar, 12 stuivers. To the crew of the prahu: 1 rixdollar, 42 stuivers. 3 November. In the morning, the Honorable Company's sloop Het Verlangen came to anchor here in the roads, and being in want of provisions, I therefore had 2 interpreters summoned and had this made known to His Highness, 347 From Macasser, 9 June 174. — From Macasser, 9 June 174. — and therewith had him requested once more not to detain me so long, but to dispatch me to Macasser, as westerly winds were blowing daily. 5 November. His Highness sent a cow and some rice and firewood to the sloop. 6 ditto. The sloop departed again. 8 ditto. 2 Buginese and 2 Mandarese vessels arrived here to fetch water, heavily manned with crew; I learned underhand that they intend to go to the Moluccas. 9 ditto. A prahu from Ternate arrived here, coming from Gorontalo, and has traded in gold. I thereupon let His Highness know of this; the next day it departed. 10 ditto. I also learned underhand that a sloop had been wrecked near Kaletoesoe, and that the Raja of Kaletoesoe had sent its crew to Macasser without giving notice thereof at Bouton. I thereupon had two interpreters summoned and had His Highness asked whether this was the truth. His Highness sent word to me in reply that he knew just as much as I did, and had sent people there on several occasions, but the Raja of Kaletoesoe did not allow his emissaries to come ashore, and they therefore had to depart without accomplishing anything, so that he has now resolved with his council to go there in a month with 300 prahus to bring him to obedience, that His Highness would also go along himself, and that I should not be anxious, as I would still depart for Macasser within this month. 15 November. I once again sent the interpreter of the prahu to His Highness, since not a single interpreter wanted to have anything more to do with me, and had him asked for what reason His Highness kept me waiting so long, that it was already well past my time, and that I and my subordinates had no more money and also no more provisions. The interpreter, returning, said that he had not been able to obtain an audience, and that I had to have patience. Summoned to His Highness; after compliments were paid, I asked His Highness how many slaves I was to take along for the Honorable Company, to which His Highness replied not a single one, because that was precisely the reason why I had not been able to depart earlier, as the Raja of Kaletoesoe was unwilling to deliver slaves, and that it would fall too heavily on the realm of Bouton alone to be stripped of people every year, and he had therefore also resolved with his council to bring him to obedience by force, and had requested in a missive to the Honorable Company to take arms with powder and lead on credit. Whereupon further asked of His Highness on account of the cannons
Dutch transcription
169 345 Van Macasser Den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Junij 174. — gaan maar niet als veele voorgaande Jaaren, maar dat ik zelfs mogte kiesen tegt of Links naar mijn goed duncken waar op zijn hoogheid de„ pliceerde, dat ik eerst dags zoude daar na toe gebragt worden. Nog hebbe aan zijn hoogheid om 't getal slaeven indagtig gemaakt waer op hij repliceerde, dat ik dat bij mijn vertrek wel zien zoude waar op nog gevraagt, om de Canons en den scheeps boot maar niets ter ant„ woord bekomen. Waar op nog verzogt aan zijn hoogheid om mij schielijk te depe„ „cheeren na macasser, waar op hij repliceerde dat hij zien zoude„ en daar op na behoorlijk honeur mijn afscheijd genomen. hebbe bij mijn aankomst alhier 3. Boegineesen en twee mandhareesen vaartui„ gen gevonden maar 's anderen daags daar aan zijn zij vertrocken. Den 15:' october Hebbe twee tolken na zijn hoogheid gezonden met versoek om mij niet zo lange op te houden, terwijl den tyd naderende tot mijn vertrek. „ 24: _o vertrokken van Bouton „ 25 _o op siompo g'arriveert en aldaar een bosktogt gedaan en op de negorij Biwiripada overnagt. 's morgens verder boschwaarts in een 's avonds na strandt komende wederom vertrocken. „ 27:' _o 'Smorgens op kadatoeang g'arriveert en ten eersten na 't ost toegegaan 's avonds na strandt komende ten eersten vertrokken na de straat. 's morgens omtrent watoe matobe en aldaar een boshtogt gedaen den 28: october en bij Capontorie na de prauw gegaan en vertrokken, ter wijl den tolk last hadde om mij niet dieper als een uur landwaarts in te brengen. omtrent kammelanta en kambenahou een bosctogt gedaan maar „ 29: — mogte niet verder als een uur landwaarts in Omtrent Bombonopoloe en karantoe een boschtogt gedaan maar „ 30: _o mogte niet over den berg heenen zo resolveerde om wederom na huis te keeren aan strandt komende vroeg aan den tolk of hij mij aan de overzyg„ „de van de straat op woena brengen mogte maar kreeg ter antwoord dat wij eerst na bouton moesten, om zulke permissie van zijn hoogheid te verkrijgen konde dierhalven wel zien dat alles op bedrog uit quam. Op Bouton wederom geretourneert en den tolk na zijn hoogheijt gezonden, met te zeggen bij aldien zijn hoogheid mij niet verder wou„ de gaan laaten als 't hem maar gelieft dat 't dan onnodig was dat de E Comp: alle Jaaren soo veel geldt gaf en dat ik als een blinde man moest gevoert worden. aan den tolk gegeven. „ het volk van de prauw.-- Is sE Comp: Chialoup 't verlangen alhier ter rleede ten anker gekomen en aan levens middelen gebrek hebbende, hebbe dierhalven 2. tolken laeten roepen en zijn hoogheid zulx laten bekent maaken . . . . . . rd:s 1: 12:— . . . . . . „ 1: 42:— „ 3: Novemb:r Smorgens „ 26: _o „ 31:' _o 347 # Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9: ' Junij 174. — en daar bij nog maals laaten versoeken om mij niet zo lange op te houden maar mij te depecheeren na macasser ter wijl dagelijks weste winden waijden. den 5: November heeft zijn hoogheid een koebeest en wat rijsten hout gezonden nade Chialoup. „ 6: _o is de Chialoup wederom vertrokken. zijn alhier 2: boegineesen en 2. mandhareesen vaartuigen aangekomen om waeter te haelen, swaar bemant met volk hebbe onder de hand ver„ „nomen dat zij de will hebbende na de moluckos. Is een prauw van Ternaten alhier aangekomen, komende van go„ rontalo en heeft met goudt negotie gedreeven. hebbe daar op zulx zijn hoogheid laeten weeten 's anderen daags daar aan is hij vertrokken. Hebbe nog onder de hand vernomen, dat een Chialoup bij kaletoesoe verongeluk, was, en dat 't Radja van Kalefoesoe 't volk daar van hadde na macasser gezonden, zonder op bouton daar van kennisse te geeven hebbe daar op twe tolken laaten roepen en aan zijn hoogheid laaten wae„ „gen of zulx de waarheid is. Heeft zijn hoogheid mij wederom laaten zeggen dat hij een zo veel wetende als ik en tot verscheijden reijsen toe hadde volk afgezonden maar het Raadja van Kalesoesoe heeft zijne afgezanten niet laaten aan den wal komen en dierhalven on verrigter saeken moeten ver„ trekken zo dat hij thans met zijne raaden beslooten hebbende om op een maand met 300. prauwen daar na toe te gaan om hem tot ge„ „hoorsaamheid te brengen, dat zijn hoogheid ok zelf zoude meede gaan en dat ik niet ongerust weesen zoude dat ik in deezen maand nog vertrek„ „ken zoude na Macasser. Hebbe nogmaals den tolk van den prauw na zijn hoogheid gezon„ den 15: Novemb:r den, ter wijl geen een tolk meer met mij te doen woude hebben en aan hem laaten vragen, om wat voor reeden sijn hoogheid mij zo lange deed ophou„ den dat 't kans al over mijn tijd en dat ik en mijn onderhoorige geen geldt en ook geen leevens middelen meer hadden, den tolk wederom komende zegte dat hij geen audientie hadde kunnen krijgen, en dat ik moeste patientie hebben. Bij zijn hoogheid ontboden, na gedaane Compliment hebbe aan zijn hoogheid gevraagt, hoe veel slaaven dat ik meede zoude neemen voor de E. Comp: waar op zijn hoogheid repliceerde geen een wat, dat zulks even de schuld was dat ik niet vroeger hadde kunnen vertrek„ „ken terwijt 't Radja van Kalesoesoe onwillig om slaeven te leveren en dat het rijk van Bouton alleen te swaar zoude vallen om alle Jaaren van 't volk te ontbloten ook dierhalven met zijne raaden beslooten hebbende om hem met geweld tot gehoorsaamheid te bren„ gen en in sE. Comp: missive versogt hadde om wapens met kruit en lood, op schuld te neemen. Waar op verders aan zijn hoogheid gevraagt, van wegen de Ca„ „hoorsaamheid „nons „ 8:' _o 9: „ 10:
English
349 113 From Macasser, the 9th of June 1774. — From Macasser, the 9th of June 1774. — the 8th of December Anno 1774. rations and ship provisions, whereto His Highness replied that all of that was stated in the letter. Whereupon finally, after paying proper respects to His Highness, I took my leave. Given to the mandor: 1 rijksdaalder 12 stuivers Furthermore given to the interpreters: 2 rijksdaalders 24 stuivers The 27th of November departed from Bouton. Called at Bonthain to fetch water, and immediately departed again. The 11th. Anchored around the latitude of Mallassor, but driven from the anchors by the strong westerly wind, and therefore resolved to return again to Bonthain. Arriving there, I immediately wrote a letter to Your Honorable and Venerable Lordships in Macasser. The 20th. Departed again with an easterly wind, but upon getting out to sea, had to anchor again due to the westerly wind. The 26th. Driven from 3 anchors during the night again by the strong westerly winds, whereupon the envoy resolved once more to return to Bonthain, and to await further orders from Your Honorable and Venerable Lordships and to bring the prow into a safe harbor. Received a letter from Your Honorable and Venerable Lordships from the hands of the Honorable Resident, Monsieur, and learned from it with sorrow that I had not observed my duty by giving no notice of my arrival here, although I had already written a letter on the 11th of this month and handed it over here to my comrade, Sergeant Kramer, to deliver it, alongside another letter to the Honorable Resident at Boelecomba to grant permission thereto. However, he departed again on the 18th following, and thus I cannot comprehend how the letter addressed to Your Honorable and Venerable Lordships came to be held back. Whereupon the interpreter of the prow was summoned and had the envoy asked whether he dared to sail, also informing him of Your Honorable and Venerable Lordships' dispatch. But the envoy replied that if I would take the vessel entrusted to him upon my own account, that he would then sail. But I did not dare to venture such a thing in such severe westerly winds, but warned him not to waste time at the first opportunity, and that I would gladly obey my orders to the best of my ability, but could do nothing against God's weather and wind, and that his king on Bouton was to blame for not letting me depart at a proper time, according to my requests made on Bouton. The 5th of January. Departed from Bonthain in calm weather, after receiving a month's board money and rice for myself and my subordinates from the Honorable Resident. 351 No. 5 From Macasser, the 9th of June 1774. — From Macasser, the 9th of June 1774. — The 13th of January. Returned to Macasser. I am always ready to confirm by oath. Underneath stood: Your Honorable and Venerable Lordships' very obedient and dutiful servant. Was signed: I. C. Heinbach. In the margin: Macassar, the 13th of January 1774. Lower stood: Agrees. Signed: Fredrik Jansz Voll, sworn clerk. Translation of a Malay letter written by the Sultan of Bouton, Caijmoedien, and his grandees of the realm, to the Governor and Director, alongside the Council at Macasser, reading as follows: Translation. After the customary compliments: We hereby make known to the Governor and Director alongside the Council that we have duly received His Excellency's letter upon the arrival of our envoys, the King's son named Radja Tamat, alongside Mantrie Sempo and other subordinates, together with a sergeant, a corporal, and 3 common soldiers, with the customary ceremonial, alongside the 150 rijksdaalders recognition money and a piece of white linen, and upon reading the said dispatch, we have understood its contents with great pleasure. And regarding the 113 slaves, we find it completely impossible to deliver the same this year, as we are hindered by several important affairs. Firstly
Dutch transcription
349 113 Van Macasser den 9:' Junij 1774. — Van Macasser den 9:' Junij 174. — „ 8:' december A:o 1774. „nons ende scheepsbot waar op zijn hoogheid repliceerde dat zulx al te maal in den brief stondt. waar op eijndelijk na behoorlijk honeur van zijn hoogheid mijn. afscheid genomen. aan den mandoor gegeven. . . . . . . . . . rd: 1: 12: — . . . . . . . . „ 2: 24:— nog aan de tolken gegeven den 27: Novemb:r van Bouton vertrokken op Bonthain aangeweest om water te haalen en ten eersten wederom ver„ trokken omtrent de hoogte van Mallassor g'ankert, maar door den sterke weste wind van de ankers gedreeven, en dierhalven geresolveert, wederom na bon„ thain te keeren, aldaar komende hebbe ten eersten een brief geschreeven aan uwel Ed: agtb: na macasser„ _o Met orstelijken wind wederom vertrokken maar buiten komende door de weste wind wederom moeten ankeren. _o 's nagts wederom door de sterke weste winden van 3. ankers gedra„ ven, waar op den afgezant nogmaals geresolveert om wederom na bon„ thain te keeren en verdere ordres van uwel Ed: agtb: afte wagten ende prauw in een veijlige haven te brengen. Hebbe uit handen van den E: Resident S: Monsieur een brief van uwel Ed: agtb: ontfangen en met leedweesen daar uit ver„ „staan, dat ik mijn pligt niet g'observert, om geen kennisse van mijn aankomst alhier te geven, hoe wel dog den 11: deser reets een brief geschree„ ren en aan mijn maat den sergeant kramer alhier ter hand gesteld om hem te besorgen beneffens nog een brief aan den E: Resident op Boe„ lecomba om daar toe permissie te verleenen Jedog den 18. daar aan weder„ „om vertrokken en alzo niet begrijpen kan hoe dat den brief aan uwel Ed: agtb: g'addresseert, tegen gehouden is geworden. waar op den tolk van den prauw geroepen en aan den afgezant laeten vragen, of hij hem onderstond om te zeijlen, hem ook mede van uwel Ed: agtb: missive kennisse gegeven maar den afgezant repliceerde bij aldien ik het vaartuig dat hem aan vertrouwt op mijne reekening wilde neemen dat hij dan zeijlen zoude, maar hebbe mij zulks niet durven onderstand, by zulke swaare weste winden maar hem gewaarschout bij eerst ofcasie den tijd niet te versuijmen, en dat ik mijne ordres gaarne mogelykheid gehoorsaamen wilde, maar tegen gods weer en wind niets doen konde, maar dat sijn koning op Bouton de schuld hadde, om mij niet op behoorlijken tijdt te laaten vertrekken, volgens my„ „ne gedaane versoeken op Bouton. Het stil weer van Bonthain vertrokken na dat een maand kostpemn: den 5:' Januarij en rijst voor mij en mijn onderhoorigen ontfangen van den E: resident. staan op „ 11: — 20: „ 26:' _o 351 #5 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9: Junij 174. — op macasser geretourneert: Ik ben altijd gereet met leden te Den 13: Janu: bevestigen /:onderstond:/ uwel Ed: Agtb: zeer gehoor„ „samen en trouwschuldigen dienaar /:was geteekend:/ I: C: Heinbach /:in margine:/ Macas„ „sia Den 13:' Januarij 1774: /:lagerstond:/ Accor„ „deert /:geteekend:/. Fredrik Iansz voll, gesw: Clercq. Na de ordinaire Complimenten. Too maaken wij aan den heer gouverneur en directeur beneffens den raad bij deese bekend, dat wij hoogst desselfs brief met de aankomst van onsen gezanten den konings zoon genaamt Radja Tamat nevens man„ „trie Sempo en verdere onderhoorige mitsg.:s een sergeant een Corporaal en 3. gemeene militairen met de gewoonelijke Ceremonieel wel ontfan„ „gen hebbe benevens de 150 rd. recognitie penn: en een stux wit linnen en bij tecture van gem: missive hebben wij dies inhoud met veel genoegen verstaan. En betreffende de 113. stux slaven bevinde wij volstrekt onmogelijk van dit Jaar deselve te kunnen voldoen dewijl door verscheide inportanten zaaken verhinderd word. Transtaat Maleijds brief gescreeven door den sulthan van Bouten Caij„ moedien, en desselfs Rijxgrooten aan den heer gouverneur en directeur be„ „nevens den Raad te Macasser, luij„ „dende als volgt. Transtaat Eerstelijk
English
353 117 From Macasser the 9th of Junij 174. — From Macasser the 9th of Iunij 174. — First, that we could never before believe that those of Kalesoesoe, with a party of riffraff and wicked people, had made themselves guilty of the plunder of the goods of the Company's chialoup De Stooteboom, which was wrecked three years ago; yet now, through sharp examination and investigation, it is found that those of Calesoesoe have truly made themselves guilty of that plunder. Whereupon we thought fit to admonish them amicably and with all gentleness, as a father is obligated to do to his son, for their own good, that they should conduct themselves in all fairness so that they might obtain some consideration; but all this was in vain, yes, on the contrary, they met us with sharp and insolent answers and finally in the end would no longer permit any emissary of ours ashore, much less speak with them, and had we sent the sergeant thither, he would undoubtedly have been ill-treated by them rather than received in decency, which would cause the land of Bouton to be held liable. The purpose of such excessive counsels to Sweden has plunged the king and the collective grandees of the realm into the utmost perplexity, because during the past bad monsoon hundreds of Ceram and Papuan vessels dispersed themselves here among the subordinate negorijen, though, seeing no chance to come ashore to destroy the negorijen, which was also our great fortune; but on the contrary, through the carelessness and negligence of the peoples of the island of Tomea, that plundering riffraff, who were not around 40 vessels strong, found the opportunity to come ashore at night at the two small negorijen of that island named Timon and Tonngano, and first the king of Timon fell, along with two hundred being both murdered and taken captive from the said two small negorijen; and subsequently they still left them there; their well-being is solely separate because they are the right wings of Bouton, and also so that we shall have no remorse over our undertakings, since it is now resolved, as appears plainly enough, that they seek hostility against us and estrange themselves, and all the more so as they now associate with all kinds of wicked peoples, through which they have become very powerful, to bring them to their duty with our slight force of arms; their that 355 From Macasser the 9th of Junij 174 — From Macasser the 9th of Junij 174. — that at the end of this bad monsoon they will come with a larger fleet, and half of it will hostilely attack the realm of Bouton and the other half will steer directly to Macasser. We have likewise learned by rumor that they are assisted by the English, and do not doubt in the least that the Macasser merchants will have heard of this case. Furthermore, the king and the grandees of the realm collectively request the Honorable Company, if it still has compassion for the court of Bouton and so that it may not come off with shame before its enemies, that they may be assisted with 200 flintlocks, powder, and lead for this purpose; of the costs of which, please inform us and be assured, and trust that the same shall be paid, for we are entirely destitute of weapons, and although we still have some firearms, they are not fit to be used in such an expedition. Subsequently, we have rendered the sergeant the necessary assistance for the eradication of spice trees, who also went to all the islands of Bouton as far as he could reach, and properly inspected the same; we also very humbly request pardon that we have not been able to reply to the letter of the Honorable Company properly, while this is caused by our great sorrow, which reasons have also caused the sergeant to depart from here so late. We will not doubt that these above-alleged reasons will be accepted by the Governor and Council, and that they will once again excuse us. Meanwhile we remain confident that the friendship between the Honorable Company and the realm of Bouton may be lasting and unbreakable, which, like a strong rope, are spliced together for all. We now send, for the conveyance of this letter, as envoys the mantri Latayoe, 2 pangalassang, and the interpreter named Lasoele, along with his subordinates, who are at the same time conveying the Company's people in a vessel.
Dutch transcription
353 117 Van Macasser den 9:' Junij 174. — Van Macasser Den 9:' Iunij 174. — Eerstelijk dat wij nooijt bevoorens hebt kunnen gelooven dat die van kalesoesoe met een parthij gespuijs van quaad volk zig zoude schuldig gemaakt hebbe aan de roos der goederen van s Comp: Chialoup de stooteboom dat over drie Jaaren verongelukt is dog thans door scherpe examinatie en laaten ondersoeken bevonden dat die van Calesoesoe waarlijk aan die roof zig schul„ dig gemaak heeft Waar op wij goedgevonden hebbe hunlieden in der minne en met alle sagtsinnigheid gelijk een vader aan zijn zoon ver„ schuldig is te doen, ten goede laate aanmaanen dat z zig in alle dillijkheid zoude laaten vinden op dat zij eenig Consideratie zullen kunnen verkrijgen, maar zulx alles vrugteloos Ja ter Con„ tratie zij ons met bitse en brutaale antwoord te gemoed voerden en eijnde „lijk op 't laatste geen sendeling van ons meer aan land wilde permit„ teeren, nog minder te spreeken, en hadde wij den sergeant derwaarts gesonden zoude pr hem ongetwijffeld eerder qualijk bejegent. dan deselve in ordentelijkheid te ontfangen waar door het land van Bouton aanspreekelijk zoude veroorsaaken. Het oogmerk van soo een overvloede aanradingen tot, Sweedens is den koning ende gesamentlijk rijksgrooten in de uiterste verleegentheijd gedompeld door dat, des gepasseerde quade moussen honderden van Cerams en Papoese vaartuigen zig hier bij de onderhoorige negorijen heeft verpreijt dog deselve nog geen kans siende aan d' land te komen om de Negorijen te verdelgen 't geen ook onse groote gelijk was geweest, maar in tegendeel door de onvoor„ sigtigheid en onagtsaamheid der volkeren van 't Eijland Tomea hebben dien roof gespuis die niet omtrent 40 vaartuigen sterk waren geweest gelegentheid gevonden de twee negorijtjes van dat eij„ „land gen:t Timon en Tonngano snagts aan de wal te komen en ten eersten den koning van Timon gesneuveld, met nog twee Hondert soo vermoord als gevangen genomen zijnde van gem: twee Negorijtjes en vervolgens zij nog daar uit gelaaten hebben, hunner wel zijn is eenlijk gescheid, om dat zij de regter vleuge„ len van Bouton zijn, en ook teffens op dat wij geen berouw zul„ „len hebben over onse onderneemingen vermits thans geresolveert ben hunlieden als genoegsaam blijkt tegen ons in vijandschap soe„ „ken en zig te verwijderen en te meer zij thans met allerleij qua„ „de volkeren ophouden; waar door z zeer magtig geworden zijn, met onsen getinge vermogen van wapens in hun pligt te doen brengen hunnar dat 355 Van Macasser Den 9:' Junij 174 — Van Macasser den 9:' Junij 174. — dat met het uit eijnde van dese quade mouson met grooter vloot zullen komen ende helfte van dien het rijk van bouton vijandelijk zullen attac„ queeren ende andere helfte direct naar macasser te stevenen. wij hebben almeede bij geruegte vernomen dat z door de Engelsche worde g'assisteert en twyffelende ook geensints of de macassaarse negotianten van deese geval wel zal gehoor hebbe. voorts versoeke den koning en rijksgrooten gesamentlijk aan de Ed: Comp: wanneer deselve nog medelijden met 't hof van bouton hebt en op dat deselve met geen schande mag afkomen van desselfs vijan„ den om met 200. snaphaanen kruit en lood daar toe g'assisteerd te mogen werden waar van dies kosten des gelievende te melden en zig gerust te stellen, en vertrouwen dat deselve zullen voldaan worden, want wij ten eenemaale van wapens ontbloot, en schoon wij nog eenige geweeren hebbe, zijn deselve dog niet in staat in soo een Expeditie te gebruiken. Vervolgens hebbe wij aan den sergeant verleend de nodige adsistentie ter uitvoeijing van specerij boomen die ook op alle de Eijlanden van Bouton voor soo ver„ Wij blijven ondertusschen in vertrouwen dat de vriendschap tusschen d' Edele Compagnies en het rijk van Bouton in een bestendig en onverbreekelijk zij, die gelijk een sterke touw aan elkanderen vast gesplist zijn voor al„ Wij senden thans ter overbrenging van de„ „sen brief als afgezanten den Mantri Latayoe 2. pangalassang en den tolk genaamt Lasoele nevens zijne onderhoorige, die teffens 's Com„ pagnies volk over brengende in een vaartuig. „de hij heeft kunnen komen, is geweest en deselve behoorlijk ge„ visiteerd; ook versoeken wij zeer nedrig Excus dat wij de brief van de Edele Comp: niet na behooren heeft kunnen b'antwoorden ter wijl sulx veroorsaak is door onsen groo„ „ten droefheid welke redenen den zergeant ook zoo laat van hier heeft doen vertrekken. willende niet twijf„ selen of deese boven g'alligueerde redenen bij den heer gouverneur en raad zal aangenomen wor„ den en ons nogmaals te verExcuseeren. te toos
English
121 357 From Macasser the 9th of June 1714. From Macasser the 9th of June 1774. will continue to remain. Below was written: Written on the land of Bouton the 9th of the month of Ramadhan on Thursday afternoon at the clock of 2 hours in the year 1187. Lower down: for the translation, signed: G:st Brugman, Honorable Sworn Interpreter. Below that was written: Concurs, signed: I: I: Voll, Sworn Clerk. To the Right Honorable Lord Paulus Godofridus van der Voort, Governor and Director of the Coast of Celebes, etcetera. Right Honorable Lord, Receiving Your Right Honorable's highly respected letter dated the 2nd of December of the past year on the 25th, I immediately caused the Jennang of Bonthain to be summoned for the settlement of the 24 Spanish Rixdollars, who replied to this requesting a postponement because he wanted to do his best to look for those who had brought him the buffaloes for sale, which in my opinion, Right Honorable Lord, is nothing other than a frivolous pretext. For at the time when I addressed him concerning those buffaloes and gave him notice that if he could not point out the seller, I would then have to hold him for the thief, he would have done much better to search for that seller, if he exists, rather than to transport the said buffaloes further to cover up the theft. But since, according to Your Right Honorable's letter, Chief Interpreter Brugman is about to arrive, and the owners of those buffaloes are currently not here, this will perhaps remain postponed until that time; for although, Right Honorable Lord, the Regent had told the said Chief Interpreter that he would immediately send an emissary to that Jennang to demand those monies, I have up to this day seen nothing come forward. Concerning Regarding 359 From Macasser the 9th of June 1774. From Macasser the 9th of June 1774. Regarding the complaint, Right Honorable Lord, concerning the Bonians residing at the negorij of Orong, I have conferred with Crain Oedjong Lowee as well as his galarang, who could give the best testimony thereof; however, the said Craing as well as his galarangs say they know nothing except that there has been a dispute there for some time, and although it is true that many Company subjects and Bonians live among one another, that nevertheless most of them from the beginning up to the present day had always adhered to the Company. This being the only thing, Right Honorable Lord, that I have been able to obtain for elucidation, I nonetheless do not doubt that this dispute as well as the others will certainly be decided in favor of the Company's subjects, since the Jennang of Boelecomba as well as that of Bonthain, certainly seeing that it is now difficult to rob the Company's subjects of their goods in an indirect manner, to obstruct a watchman in his service, and to enrich themselves with the purchase of stolen goods, are now much more willing to listen to reason. Hoping herewith to have complied as much as possible with the esteemed orders of Your Right Honorable, I take the liberty to call myself, with all requisite esteem and respect, below was written: Right Honorable Lord, lower down: Your Right Honorable's humble and faithful servant, was signed: S: Monsieur. In the margin: Boelecomba in the Company's fortress the 9th of January 1774. Below was written: Concurs, signed: I: I: Voll, Sworn Clerk. As that which was communicated in your letter of the 10th of this month requires no particular reply, this serves solely to inform you of its receipt, and that the Chief Interpreter cannot depart as of yet, because the arrival of the galarang of Bontoalacq is being awaited, who on behalf of the court of Boni is to come over with the said Chief Interpreter for the settlement of the matters in dispute, Honorable, Pious, Discreet! To the Junior Merchant Simon Monsieur, Resident there. matters From Macasser the 9th of June 1774. From Macasser the 9th of June 1774. and who is currently elsewhere. Wherewith, after greetings, I remain, below was written: your good friend, was signed: P: G: van der Voort. In the margin: Macasser in Castle Rotterdam the 21st of February 1774. Lower down: Concurs, signed: I: I: Voll, Sworn Clerk. Although it was pleasing to me to perceive from your letter of the 9th ultimo, received recently, that the Jennangs of Boelecomba and Bonthain are beginning to listen to reason better than before, now that they see that their underhand practices are being thwarted, I nevertheless believe that it will be necessary to insist upon a striking satisfaction for their violent acts as soon as the intended investigation thereof has ended and undeniable proofs concerning this have thus come into my hands, in particular regarding the latter's conduct concerning the soldier in question and the clandestine sale of the known murderer of a child, whom you currently have in custody and should initially keep in secure detention until the arrival of Chief Interpreter Brugman, informing me in the meantime whether he is a Company subject or a Bonian, and likewise whose child it was. And since the said Jennang of Boelecomba has undertaken to pay the 54 Spanish Rixdollars in question, you will have to have him further summoned for it, to which end the letter from the Regent Honorable, Pious, Discreet! To the Junior Merchant Simon Monsieur, Resident there. 125 361
Dutch transcription
121 357 Van Macasser den 9:' Junij 1714. — Van Macasser den 9. Junij 174. — „toos zullen blijven Continueeren. /:onderstond:/ Ge„ schreeven op het land Boulon den 9.:' van de maand Roemallang op Donderdags na middag de klocque 2. uuren in 't Iaar 1187. /:lager:/ voor de transla„ tie, /:getekend:/ G:st Brugman, E: gesw: Tolk /:lager„ stond:/ Accordeert /:geteekend:/ I: I: Voll, gesw: Clercq. — Aan den wel E: Agtb: Heer Paulus Godo redus van der voort Gouverneur en directeur der Custe alebes AEsz: Wel Edele Agtbaare Heere uwel Ed: Agtb: weel gerespecteerde letteren de dato 2: december anno passato op den 25: ontvangende heb ik ten eersten Jennang Bonthain ter voldoening van de 24. rd: spaans laaten aanmaanen die daar op g'antwoord heeft uit„ „stel te versoeken om reeden hij zijn best wilde doen om die geen die hem de buffels te koop gebragt hadden op te zoeken 't geen mijn dunkens wel„ Edele Agtb: Heer niets anders dan een frivool uitvlugt is want in den tyd toen ik hem over die buffels heb aangesprooken en hem liet aanzeg„ gen zoo hij den verkooper niet konde aantoonen dat ik hem dan voor de dief moest houden had hij veel beter gedaan die verkooper zoo hij er is op te zoeken als de gemelde buffels, om de dieverij te bedekken/ verder te vervoeren dog dewijl den oppertolk Brugman volgens uwel Ed: Agtb: schrijvens staat te komen ende eijgenaars dier buffels thans alhier niet zijn, zal zulks mooglijk wel tot dien tijd blijven uitgesteld want schoon wel Ed Agtb: heer de rijks bestierder aan gemelde oppertolk gezegt had dat hij direct een zende„ ling na die Jennang ter afvordering dier penn: zoude zenden heb ik tot heeden nog niets te voorscheijn zien koomen. Aan Omtrent 359 Van Macasser den 9: Junij 174. — Van Macasser dn 9: Iunij 174. — Omtrent de klagte wel E: agtb: her omten de bonies op de negvij orong woonagtig heb ik Crain oedjong Lowee als meede zijn galacang die daar van de bes„ „te getuigenisse konde geeven onderhouden, dog gem: Craing als onk zijn galarangs zeggen niet te weeten als dat daar ver zedert eenigetijd dispunt gewees is, en schoon 't waar is dat veele Comp onderdaanen en bonies onder malkanderen woonen dat egter de meeste van de beginne af tot heeden toe zig altoos aan de Comp: gehou„ den hadden zijnde dit 't eenigste wel Ed: agtb: heer datik ter Elucidatie heb kun„ nen krijgen egter wil ik niet twijffelen of die questie zo wel als de andere zullen wel ten voordeele der maatschappijen Comp: onderdaanen beslist worden dewijl Jen„ nang Boelecomba zo wel als die van Bonthain zeekerlijk ziende dat 't thains ongemaklijk valt om Comp: onderdanen op een indiresta wijze van haare goede„ ren te berooven, om een wagthouder in zijn dienst teegen te houden en om zig met 't opkoopen van gestoolene goederen teverrijken, veel beeter thans na reeden willen luijsteren. In hoope hier meede zoo veel mooglijk aan d' g'eerde ordre van uwel E. agtb: te hebben voldaan zo neeme de vrijheid met alle vereijschte agting en eerbied mij te noemen /:onderstond:/ wel Edele Agtb: Heere /:lager / uwel Ed: Agtb: onderdanige en trouwschuldige dieniaer /:was geteekend:/ : Monsieur /:in margine:/ Boelecomba in Comp: vesting den 9: Ianuarij 1774. : la„ gestond/Acodeert/:getekend:/ F: I: Voll, gebw: Cercq: — Het bedeelde bij uE. schrijvens van den 10: hujus geen bijsonder antwoord vereijsschende dient deese eenlijk om cuE dies ontfangst te bedeelen en dat den oppertolk als nog niet vertreckken kan ver„ mits er gewagt word op de komst van de glarrang van Bontualacq welke van wegen het hof van Bonij tot afdoening van de in geschil zijnde Eersame, Vrome, Discreete! Aan den inderkoopman Simon Monsieur Resident aldaar. zaaken Van Macasser den 9:' Junij 174.— Van Macasser Den 9:' Junij 174. — zaaken met gem:e oppertolk staat over te komen en thans elders is waar meede na groete blijve /:onderstond:/ uE goede vriend /:was geteekend:/ P: G: van der voort, /:in margine:/ Macasser In 't Casteel Rotterdam den 21:' February 1774. /:lager:/ Accordeert /:geteekend:/ I: I: voll, gesw: Clercq. — Schom het my aangenaam geweest is ut dul deser dagen ontfangen schrijvens van den 9: passato te ontwaaren dat de Jennangs van BoeleCom„ ba en Bonthain beter dan voor heen na redenen beginnen te luisteren nu zij zien dat men haare slinkse passen tegen gaat mene ik nogttans dat het noodsakelijk zal zijn om op eene eclatante satisfactie over hun„ „ne geweldadige bedrijven aan te dringen zo dra het voorgenomen on„ dersoek, daar over afgeloopen en mij dus onwedersprekelijk bewijsen dierwegens in handen zullen gekomen weesen in 't bijsonder nopens des laast, gem: gedrag omtrent den bewusten soldaat ende Clandestine verkoop van den bekenden moordenaar eenes kinds die uE thans in handen heeft en voor eerst in goede versekering dient te houden tot de komste van den op„ pertolk Brugman my inmiddens berigtende of den zelven een onderdaan dan wel Bonier en zo meede van wien het kind geweest is. En vermits gem: Boele Combas Jennang aangenomen heeft de bewuste 54. spaans te voldoen sal uE hem daar om nader moeten laten aanmanen, gaande ten dien eijnde het briefje van den rijks„ Eersame, vroome Discreete! Aan den onderkoopman Simon Monsieur Resident aldaar. bestierder 125 361