Inventory 3627
Japan · 538 pages · 335 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
51 was signed F. Monheur, in the margin Boelecomba in the Company's fortress the 17th of January Anno 1782, lower stood: Right Honorable, just as this had already been dispatched I received a letter from the Bonthain sergeant and Postholder Frans Deene; it is impossible for me due to the shortness of time to communicate this content to Your Right Honorable, I therefore take the liberty to present the same herewith to Your Right Honorable, but once more with a humble request that the matter in question may be investigated most closely; if kraeng Bonthain is found in the right, it will not only be a great affront to me, but will pave the way for him and others to make me dance to their tune even more, but if I merited such while triumphing that kraeng Bonthain wants to leave the Company, I have gotten to know those friends so well since my stay here that I imagine, if it were not a Company's but a private matter, that this blustering kraeng would indeed be made to receive the reward for his works; there is, Right Honorable Sir, more than one who merits the regency better than he; be assured, Right Honorable Sir, if another were appointed in his place, that few subjects would follow him; to Batara Goah he will surely not betake himself; a man who refuses to listen to the orders of a resident, which contain nothing other than Company's orders, cannot in my opinion fare well with Batara Goah; yes, I believe, Right Honorable Sir, that if Batara Goah could have it as good as kraeng Bonthain has it at present, he would leave the Company unmolested sooner than now. Honorable Sir Your Honor's letter of the 14th was well received by me along with the news from the fatherland and celery, for which I tender hearty thanks to Your Honor; further serves in reply that I told Muller that Your Honor intends to make a start on the 22nd to take in; he has also already charged the subjects with it; regarding the threats I have understood that it is being said here that if Craeng Bonthain does not receive justice at Macassar, he will then cross over to Battara Goah; it was told to me yesterday evening that we can be assured that Batara Goah still intends to come to Bonthain with this new moon to take away the Benting; Pieter Tourang his people have been to the Negorij Taaring to buy sugar, where they found people of the said Battara Goa, who said so, and half of the said Battara Goa his people were already at the Negorij Paring to wait for him until he comes from Paseesse, to then go here; further serves that let the interpreter Muller do whatever he will, Anrong Goeroe Tompoboeloe does not show up, nor any of his chiefs; Muller will send once more this morning whether he wants to come or not, and then I shall communicate it to Your Honor immediately; of everything that I have yet written to Your Honor, Muller has not communicated anything to me yet; therefore I request once more, if it were not true, which is to be wished, not to take it ill of me. In the hope that it is to Your Honor's pleasure, so I remain after affectionate greetings, underneath stood: Honorable Sir, lower: Your Honor's Humble servant, was signed: F. Deene, in the margin: Bonthain the 17th of January Anno 1782, lower: P.S. it is said that Batara Poa is six hundred men strong.
Dutch transcription
51 /was geteekend/ F„n Monheur /:in margine:/ Boelecomba in 'sComp„s vesting den 17=e Januarij Anno 1782 /:lager stond:/ wel Edele Agtbaare /:zo als deeze reets gedepecheerd was kreeg Jk een brief van den Bontheijnse zergeant en Posthouder Frans„ Deene, 't is mij onmogelijk door de kortheid des tijds dees in „hout uwelEd: Agtb: te bedeelen, jk neem derhalven de vrij= „heid dezelve bij deeze uwel Ed: Agtb: aan te bieden dog nog „maals met een Ootmoedig verzoek dat de zaak in questie ten nauwsten mag onderzogt worden, indien kraeng Bon„ „thain gelijk krijgt zal 't voor mij niet alleen een groot affront weezen, maar hem benevens andere de wig baanen om mij nog meer na hun pijpen te doen dansen, dog in „dien jk zulks miziteerde al trunmpheerende wil die kwaem Bonthain de komp„e verlaaten, jk heb die vrienden zee „dert mijn verblijf alhier zo wel leeren kennen, dat jk mij verbeeld indien 't geen Comp„e maar een partikuliere zaak was die windmaakende Eraeng wel zoude Loon na werken doen erlangen, daar zijn er wel Ed: Agtb:e Heer meer dan een die 't beeter als hij 't regentschap meriteeren weest verzeekert wel Edele Agtb: Heer als een ander in zijn plaats aangesteld wierd, dat weinig onderdaanen hem zoude volgen, na Batara Soah zal hij zig immers niet begeeven, een man die na de ordres van een resi= „dent die niets anders als komp„s Ordres behelsen, niet wil luisteren, kan mijns bedunkens bij Batara Goah niet te regt koomen, ja jk geloof welEdele Agtb: Heer dat zo Batara Poah 't zo wel konde krijgen als kraeng Bonthain het tans heeft, dat hij eerder als nu de komp=e ongemoeit zoude laaten. Wel Edele Heer Uwel Edele letteren van den 14=e zijn mij nevens het va= „derlandsch nieuws en salderij wel geworden waar voor uwelEd=e hartelijk dank betuige, verders dient in ant= „woord dat Jk Muller gezegt heb dat uwel Ed: van Sins is den 22=e een begin te maaken om in te neemen hij heeft het de onderdaanen ook al belast wegens de dreijgementen heb jk verstaan, als dat hier gesprooken wort, dat als Craeng Bouthai op Makeesser geen gelijk krijgt dat hij dan over wil gaan na Battara Ioah, mij is gister avond gezegt dat wij verzeekert kunnen weezen dat Batara Ioah nog met dit nieuw ligt op Bonthain wil koomen om de Benting weg te neemen, P=r Tourang zijn volk is op de Negorij Taaring geweest om zuiker te koopen al= „waar rijs van gem: Battara Goa zijn volk hebben gevonden, die het hebben gezegt, en de helft van gem: Battara Goa zijn volk waaren al op de Negorij Pa- „ring om hem op te wagten tot hij van Paseesse komt om dan hier na toe te gaan, verders dient dat de Tolk Muller mag doen wat hij wil Anrong Goeroe Tompoboeloe komt niet opdaagen, nog ook geen een van zijn opperhoofden, Muller zal heeden morgen nogmaals stuuren of hij koomen wil of niet en dan zal jk uwel= =Edele het aanstonds bedeelen., alles wat jk uwel Ed. nog geschreeven heb daar heeft mij Muller nog niets van bedeelt, derhalven verzoeke jk nogmaals; zo het niet waar was het geen te wenschen is, om het mij, niet qualijk te neemen. Jn hoope dat het na uw= wel Edele genoegen is zo verblijf jk naar minsame groete /:onderstond:/ welEdele Heer /:lager:/ uwel Edele Onder= „danigen dienaar /:was geteekent:/ F„s Deene /:in margine:/ Bonthain den 17=e Januarij A„o 1782 /:lager:/ P: S: daar wort gezegt dat Batara Poa Ses hondert man sterk is. „woord Lan 22
English
53 Makassar To the Right Honourable Sir Barend Reijke Governor and Director of the Coast of Celebes, etc. etc. Right Honourable Sir In reply to your Right Honourable's ever-respected letter dated the 9th of this month, which we duly received on the 13th following. I now take the liberty to reply that I have handed over to Termang Toletta the father of that son who showed himself insolent at Papesang, on the condition that the guilty party be properly punished. I shall, Right Honourable Sir, as far as current circumstances allow, see to it that he receives his deserts, yet what can I do here now, Right Honourable Sir, or if I may express myself thus, against all European attempts by the Englishman should he unexpectedly arrive, one cannot hold out. Batara Goa is by no means in peace and quiet, and the so-called loyalty of the Company's subjects, I imagine, Right Honourable Sir, cannot be maintained otherwise than by satisfying them in everything. I hope, Right Honourable Sir, that God grant that peace may finally come, and that I shall then have no reason to trouble your Right Honourable continuously, whilst I furthermore take the liberty to call myself, with all requisite high esteem and respect, /:was written below:/ Right Honourable Sir /:lower down:/ your Right Honourable's humble and dutiful servant /:was signed:/ Sn Monsieur /:in the margin:/ Boelecomba in the Company's Fortress, the 17th of January Anno 1782. /:was written below:/ Given at Macassar in the Castle Rotterdam under the ordinary seal of the General Dutch East India Company this 24th of January Anno 1782, being according to the Mohammedan calendar the 9th of the month Safar in the year after the Hegira 1196 /:was signed:/ B.s Reijke /:in the margin:/ the Company's seal stamped in red wax /:next to which was written:/ The Governor and Director Barend Reijke together with the Council, representing the General Dutch East India Company at Makasser, greeting to all who shall see and read these presents! make known: That whereas by the Honourable East India Company has been chosen again as King of the Macassars, the Prince Abdul Haddie or Manawazie, Kraeng Bontolancas, eldest son of the Macassar King Sumamenanga ri-Matoangien, who was dethroned by the rebel Sankielang and has since passed away; and Their Honours are therefore minded to restore this retroceded realm to its entirety, and would therefore gladly see that the former dignitaries and subjects who have fled and are scattered here and there, as well as those who are still with the rebel Sankielang, should return to their new and lawful prince in the realm, it is therefore by these presents that the same are admonished and invited thereto, under the promise, once again, of a full pardon, provided that the same take place as soon as possible, from which grant of favour, however, solely and exclusively is excepted the aforementioned Sankielang or the so-called Batara Gowa, who has falsely passed himself off as the former King who is still on Ceilon, and who, as an instigator of unrest and disturber of the general peace, may freely by anyone be killed.
Dutch transcription
53 Makassar Aan den welEdelen Agtbaeren Heer Barend Keijke Gouverneur en directeur der kieste Eelebes &„a &=a WelEdele Agtbaare Heer Jn antwoord op uwel Edele Agtbaare altoos gerespecteerde letteren de dato 9=e deezer die wij op den 13=e daar aan wel geworden zijn. Neem jk tans de vrijheid te rescribeeren als dat Jk de vader van die zoon die op Papesang zig brutaal heeft getoont; alln Termang Toletta heb overgeeven, onder die konditie dat de schuldige na behooren werde gestraft jk zal wel Edele Agtbaare Heer zo veel de tijds omstan= „digheeden 't tans toelaaten zorge draagen dat hij loon na werken erlangd, dog wat kan jk tans alhier wel= =Edele Agtbaare Heer of als jk mij zo mag uitdrucken alle Europeese uitvoeren voor de Engelsman zo die onver= „hoopt mogt koomen is men niet bestaanbaar, Bata„ „ra Goa is gants niet in rust en vreede, en de zo genaamde getrouwigheid der Comp=s onderdaanen verbeeld jk mij welEdele Agtb Heer dan men niet anders kan behouden, als hun in alles genoegen te geeven. Jk hoop wel Edele Agtb: Heer dat God geeve dat 'er ein= „delijk eens vreede magkoomen en dat jk dan geen reeden om uwel Edele Agtbaare geduurig lastig te vallen, heb terwijl jk verders de vrijheid neem met alle vereijschte Hoog-agting en Eerbied mij te noemen /:onderstond:/ wel Edele Agtb: Heer /:lager:/ uwel Edele Agtbaare On= „derdanige en trouwschuldige Dienaar /:was geteekent:/ Sn Monsieur /:in margine/ Boelecomba in 's Comp=s Vesting den 17=e Januarij Anno 1782. /:onderstond:/ Gegeven te Macassar in 't kasteel Rotterdam onder het gewoone zegul van de Generaale Nederlandse Oost Jndische komp=e deezen 24=e Januarij A=o 1782 zijnde na de Mahomedaansche Reekening den 9=e van de maand Iapar in het Jaar na de Megira 1196 /:was geteekend:/ B=s Reijke /:in margine:/ het 'sComp=s Cachet gedrukt in rooden lacque /:waar bij stond:/ Dat dewijl door de Edele Oost Indische komp=e weder tot koning der Makassaaren verkooren is, den Prins Abdul Haddie of Manawazie, Eraeng Bontolancas, Oudste zoon van den door den Rebel Sankielang gedethroneerden en zee- „dert overleeden Makassaarse koning Sumamena= =nga vi-Matoangien; en Haar Ed=e dus van voornemen is, om dit weder afgestaane Rijk in zijn geheel te her= „stellen, en daarom gaarne zoude zien dat de als nog uitgeweekene en hier en daar verstrooijde zo wel als nog bij den Rebel Sankielang zig bevindende gewee= „zene Rijksgrooten en onderdaanen weeder tot hun= „nen nieuwen en wettigen Vorst in het Rijk overkwa= „men, Het dierhalven bij deezen is dat dezelve daar toe vermaant en uitgenodigt worden, onder belofte nog= „maals, van een volkomen pardon, mits dat het zelve zo. spoedig mogelijk geschiede van welke gunst be= „wijzing egter eenig en alleen word uitgezondert, den zo evengemelden Tankielang of de zo genaamde Bata= „ra Ioah, die zig valschelijk voor den geweezene en als nog op Ceilon zig bevindende Koning heeft uitgegeven, en die als een opwermaaker en verstoorder van de al= „gemeene rust vrijelijk door een ieder mag worden ge= Den Gouverneur en Directeur Barend Reijke neevens Den Raad, representeerende de Generaale Nederlandsche Oost Jndische kompagnie te Makasser, allen die dezen zullen zien en leezen, salut! doen te weeten. Den Ter 0 5 5 3 „dood.
English
55 Boelecomba To the Junior Merchant By order of the Honorable and Esteemed Lord Governor and the aforementioned Council, was signed: J. G. Budach, Secretary. Mr. Simon Monsieur, Resident there. Honorable, Pious, Discreet, I have duly received today, the 26th, your detailed letter of the 17th of this month and a further letter of the same date sent by land. In reply to the same, it serves to state that on the one hand I am very willing to believe your declarations of innocence, and on the other hand the bad and deceitful conduct of our Eraeng Bonthaeng and associates, although no complaints regarding you have yet been brought to my attention. Yet with all this, the historical matters between your Honor and them are not yet decided. All the mentioned disputes regarding the tithing, which truly examined are mere trifles, your Honor as resident, just as I do here to the North with the tithing, should decide and settle yourself according to equity; and if they absolutely refuse to listen to that, report them to me accurately, and I will find the means to bring the unwilling to their duty. The loyalty of the subjects, your Honor states even in his further short letter of the 17th, cannot otherwise be preserved than by giving them satisfaction in everything. This being properly observed, it must then especially have its application to the chiefs, and consequently one cannot immediately attack them in the harshest manner, but one must, with an appropriate equity, present their mistakes to them, sometimes somewhat more severely than at other times. Do this now also with Evaeng Bonthaeng, or let him come up hither so that I can do the same; and if matters are such, for which your Honor must vouch, that he ought to be dismissed and his post filled with another worthy Chief, then your Honor must not only report this to me, but also mention therein the manner in which this can best be done without much commotion. Pankielang was, according to your Honor's separate letter of the 6th of this month, four thousand men strong, and according to the forwarded note from Sergeant Deene, his force was said to consist of only six hundred heads. Statements that differ from each other like day and night and which can cause nothing but confusion. And regarding all of this, I must note that there is nothing more to fear from that rebel, who is now deserted by his strongest support, Prince Arou Mampoe; attached hereto are two copies of amnesty proclamations for the Macassars who desert the chief rebel Sankielang and wish to come over soon in submission to the Noble Company and their newly chosen lawful King Evaeng Bontolancas, in order to be assigned by your Honor to the most suitable places within the district of Boelecomba and Borthain. Regarding an unexpected arrival of the English, I have already written that a timely though not misguided fear, and also not an overly early retreat with all our people by land, along with the taking of everything possible together with the spiking of the cannon, shall and must be the only and best measure that the resident has to observe. With this, after greetings, I am, subscribed, your Honor's good friend, signed, B. Reijke. In the margin: Macassar in Castle Rotterdam, the 26th of January Anno 1782.
Dutch transcription
55 Boelecomba Aan den onderkoopman Ter ordinnantie van den welEdelen Agtbaaren Heer Gouverneur en Raad voormeld /:was geteekend:/ J„n Gd Budach Sekretaris H„r. Simon Monsieur, Resident aldaar Eerzame, vrome, Discrete Uwe wijdloopige brief van den 17=e deezer en een nader dito van dien zelfden datum over land afgezonden, heb jk heeden den 26=e wel ontfangen . Jn antwoord van dezelve diend, dat jk aan de eene kant zeer wel gelooven wil desselfs betui„ „gingen van onschuld en aan de andere zijde de slegte in bedriegelijke handelwijze van onzen Eraeng Bon= „thaeng C: L:, schoon mij nog geen klagten ten uwen opzigte zijn voorgekomen. Dog met dit alles zijnde historiaalen tusschen uwE en hunlieden nog niet beslist. al de opgenoemde verschillen met opzigt tot de vertie= „ning die waarlijk wel ingeziene begatellen zijn, diend uwe als resident even zo als jk hier om de Noord bij het vertienen doen zelfs na billijkheid te beslissen en af te maaken, en wil men absolut daar na niet luisteren, geeft mijn dezelve dan accuraat op, wanneer jk wel de weg zal uitvinden om de onwillige tot hun pligt te brengen. De getrouwigheid der onderdaanen zegt uw E zelfs bij desselfs nader briefje van den 17=e kan niet anders behouden worden als door hun in alles genoegen te geeven. Dit dan wel betragt zijnde diend dan ook inzonderheid zijn betrecking te hebben tot de hoofden, en diendvolgende kan men niet aanstonds dezelve op de hardste wijze Pankielang was volgens uE aparte van den 6=e deezer vier duizent Man sterk en bij het overgezondene briefje van den Zergeant Deene, zoude zijn meegt maa„ in Ses Hondert koppen bestaan. Opgave die als dag en nagt van den anderen verschillen en die niets daen Confusie kunnen verwecken. En omtrend al het welke jk moet noteeren dat voor dien Rebel, die nu van zijn sterkste Steun den Prins Arou Mampoe verlaaten is, niets meer te vreesen is- gaande hier nee„ „vens twee stuks publicatien van Amnestie voor de Makassaaren die den Hoofd Rebel Sankielang verlaaten en spoedig tot de Edele Scomp=e en hunnen nieuw Verkooren wettigen Koning Evaeng Bontolan„ „cas in submissie willen overkoomen, ten einde voor uw E: op de bestvoegelijkste plaatsen onder het dis= „trict van Boelecomba en Borthain g'assigeert te wordens: Omtrend een onverhoopte aankomst der Engelschen heb jk reets geschreeven, dat een tijdige dog een verkeerde vrees, teffens ook niet al te vroege retraite niet al ons volk over land en meede nee= „ming van al het mogelijke mitsgaders vernageling der stucken het eenigste en beste middel zal en moet zijn dat res te observeeren heeft Jk ben hier meede na groete /onderst:d/ uE Goede vriend /geteek=t B:s Reijke /:in margine/ Macassar in het kasteel Rotterdam den 26=e Januarij Anno 1782 aantasten, maar men moet hun met een gepaste billijkheid de eene tijd wat straffer dan den anderen hunne fouten voorstellen; Doet dit dan nu ook met Evaeng Bonthaeng of laat dezelve na herwaards opkoomen op dat jk het zelvige doen kan, en zijn de zaaken dan zo gesteld, waar voor UE moet instaan, dat men hem dient te ontslaan en zijn Post met een ander braaf Hoofd te vervullen, dan moet uE mijn zulks niet alleen opgeven maar ook daar bij melden de wijze op dewelke zulks het best, zonder veel opschudding kan geschieden. aan tasten Aan 5
English
57 Maros To the Junior Merchant Bartholomeus van de Walle, Resident there. Honorable, Pious, Prudent Sir. Enclosed herewith you receive two copies of the proclamation of amnesty for the Makassarese who abandon the rebel leader Pankielang and are willing to come over promptly in submission to the Honorable Company and their newly chosen legitimate King Karaeng Bontotangis, so that they may be posted by you in the most appropriate places under the district of Maros. That the Prince Aru Mampu has abandoned this vagabond and departed in person with bag and baggage toward the inland regions is already known to me. Also known is the King of Boni's order already given to his people in that quarter to keep a watchful eye on his movements and not to let him enter Boni itself before it is definitively certain that he wishes to submit, so that maintaining a cautious watch on your part is and remains an absolute necessity and a self-evident point of observation, with which I remain, after greetings, your good friend, signed B. Reyke. In the margin: Makassar, in the Castle Rotterdam, the 26th of January, Year 1782. Report given at the Secretariat of Police in Makassar by the Chinese resident here Oei Njeeko and the Company subject Kare Mambanie in the Malay language, regarding what they heard and saw at Neepoe concerning a certain captured chaloup, as follows: That the informants, having fallen upon Neepoe in heavy weather with their padewakang on the return voyage from Surabaya to this place, had found a chaloup lying there, which was anchored about an hour away from their vessel; that on the second day after their arrival they saw from afar that the aforementioned vessel was plundered by Prince Daeng Powackang, whom the first informant knows very well, and the people living around there, which the informants later also understood from the inhabitants upon going ashore; that the first informant thereupon went to the King of Neepoe, where he found the juragan and owner of the chaloup, being the Chinese Iongtja from Amboina, together with another Chinese and two Amboinese Christians, who told him that their chaloup had been plundered and stripped by pirates, without knowing of what nation they were or under whose authority they stand; that the pirates had come on board by force and immediately wanted to murder everyone with their krises in case the chaloup was not surrendered willingly with its cargo, which had made them, the crew, so afraid that they abandoned the chaloup and everything and retreated to the shore to save their lives, where they were brought to the King of Neepoe, who presently so well
Dutch transcription
57 Baros Partolomeus van de Walle, Aan den Onderkoopman Resident aldaar Eerzame, vrome, Discrete. Hier neevens bekomt uE twee stuks publicatien van Amnestie voor de Makassaaren die den Hoofd &Rebel Pankielang verlaaten en spoedig tot de Ed=e komp=e en hunnen nieuw verkooren wettigen Koning Praeng Bontotancas in submissie willen overkoomen, ten einde door uE op de bestroegelijkste plaatsen onder het district van Maros g'affigeert te worden. Dat den Prins Arou Mampoe dezen vagabond ver- „laaten en in Perzoon met zak en Pak den afmarsch na de binnen landen genoomen heeft is mijn reets bekend. Ook 's konings van Bonies reets gegevene Ordre aan de zijne dien Ooird uit om een reakend Oog op zijn beweging te houden en hem niet in Bonij zelfs binnen te laaten voor en al eer men voor vast ver= „reekert is dat hij in submissie wil koomen, zo dat een voorzigtige wagthouding bij uwE een allernoodzeeke„ „lijkst en van zelfs spreekend poinct van observatie is en blijft, waar meede jk dan ook na groete ben /:on= „derstond:/ uw E goede vriend / geteek:t/ B=d Reijke /:in Margine:/ Makasser in het Kasteel Rotterdam den 26=e Januarij A=o 1782 Dat de Relateenten met hunne Saduwackang op de herwaards reise van Sourabaija op Neepde door zwaar weer vervallen zijnde, aldaar een Chialoup hadden gevonden leggen, dewelke omtrend een uur van hun vaartuig afge= =aukert lag, dat hij den tweeden dag na hun aankomst van verre gezien hebben, dat het voormelde vaartuig door den Prins Daeng Powackang /:die den eersten Releteent zeer wel kend:/ en het volk daar omstreeks woonende, gespolieert is geworden, het welk de Relee= „tanten naderheend ook aan Land gaande, door de Jn= „woonders verstaan hebben; Dat den Eersten Relatant zig hier op bij den koning van Neepoe had begeeven, alwaar hij den Anakoda en eigenaar van de Chialoup zijnde den Chinees Iongtja van Amboina neevens nog een Chinees en twee amboineese Christenen gevon= „den heeft, die hem vertelden, dat hunne Chialoup door Rovers geplundert en gespolieert was geworden. zonder te weeten van wat Natie die geweest zijn of onder wiens gehoorzaamheid die staan; dat de Roo= „vers met geweld waaren aan boord gekoomen, en di= „reet met hunne krissen alles hebben willen ver= „moerden ingevalle de Chialoup niet goedwillig met zijne Laading wierd overgegeven, het welk hun, de scheepelingen zo bevreest had gemaakt dat zij de Chia „loup en alles verlaaten en zig na de wal geretizeerd hadden om hun levven te bergen, waar zij bij den Koning van Neepor gebragt zijn, die hun tans ze goed Relaas gedaan ter Sekretarije van Politie te Makassar door den Chinees en jnwoonder alhier Oei Njeeko, en den 's komp„s onderdaan kare Mambanie in de Maleijdse taal, weegens het geen dezelve op Neepoe gehoort en gezien hebben van een reeker afgeloopen Chialoup Celaas als
English
kept as in custody; whereupon the first relator, being acquainted with the king of Neepoe, had requested that prince to hand the people over to him so that he could bring them to Makassar, the king had refused this, as he was unwilling to release them for the time being unless the King of Soepa ordered him to do so, of whom he was afraid and under whose jurisdiction he stood. Furthermore, the relators also heard that the remaining crew members are with the aforementioned Prince Daeng Powackang, who resides at Niepoe, and that Daeng Powackang is a brother of the King of Soepa, as was reported to them by the King of Neepoe. Further, they, the relators, heard from the anakoda that the chaloup had been destined for Amboina and that most of its cargo consisted of rice; moreover, the relators add here that they maintain that the robbers must have cut the anchor rope of the chaloup to pieces, whereby it drifted between the surrounding reefs, and that they further saw upon their departure that the chaloup had already filled with water and will now possibly have been smashed to pieces by the heavy surf. Lastly, the first relator declared that he was called to his house by the aforementioned Daeng Sowackang, who had shown him three chests with Chinese slippers, saying alongside this that this was the only property he had obtained from that chaloup. With which the relators concluded their account. /below stood:/ Done Makassar in Castle Rotterdam, the 16th of Ianuarij Anno 1782, in the presence of Bastiaan Steijns, Bookkeeper and First Sworn Clerk, and Gerard Pielaat as witnesses, who have signed the minute of this along with the relators and me, the Secretary. /lower:/ Quod Attestor /was signed:/ Ioh: Godfried Budach, Secretary. On this day, the 29th of Januarij Anno 1782, appeared before me, Iohan Godfried Budach, Secretary of Police of the Makassar Government, present the witnesses named below: The Chinese and resident of Amboina Tjiotjatko as anachoda, the Moorish burgher Aresatanke as mate, and the Amboinese Christian Israel Iansen as passenger, having been on the pantjallang of the Chinese Sjotem residing at Amboina, who, by order of the Honorable Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes, declared the following: That on their return voyage from Batavia back to Amboina, having fallen upon Neepoe due to heavy weather and adverse winds, they were attacked there by the people of Soepa, robbed of everything, and their vessel was completely plundered; that they were unable to save anything of the papers except for a single small chest, which, after it had been opened and inspected by the predatory Bugis and several of the enclosed letters had been broken open, was returned to them, which they have also brought hither, the same being sealed as it is by order of the Honorable Requiring Lord with two of the Company's seals, one of me, the Secretary, and one seal of the second interpreter Diederik Deelfhout, all in red lacquer, to be sent to Amboina when an opportunity arises. The declaration by the appearers, having been read to them once more, they declared to contain the truth, giving as reason for their knowledge to have seen the same, and remain prepared, if it should be necessary, to confirm their deposition further, even under oath. /below stood:/ Done Makassar in Castle Rotterdam, date as above, in the presence of Iohannes Arnoldus Geubels and Iasper Hendrik Iacobs, clerks as witnesses, requisitioned for this purpose. The minute of this is duly signed. /lower:/ Quod Attestor /was signed:/ In Ps Budach, Secretary. Report To the Honorable Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes Honorable Lord, The humble signatory, sent by Your Honor to Zageerie and to the Tanete Prince Arou Pantjana, takes the liberty hereby to report: That upon his arrival at Zageerie, he immediately went to the aforementioned Prince, and having handed over Your Honor's letter to him, and after the said prince had read the same, he gave me as an answer: Firstly, that regarding the matter of Kraeng Marrang he bears not the least guilt, saying that that dispute had been settled mutually by the aforementioned Kraeng and his elders, appealing to the Lolo of Kaloekoea, and thus had by no means extorted the money from him in an unlawful manner, Kraeng Marrang having immediately handed over both thieves together with one hundred rixdollars in the presence of the undersigned to Arou Pantjana in compensation for what they had stolen. With regard to the goods and vessel stolen by the people of Mallawa from a certain Chinese residing here, to the value of one hundred sixty-seven Spanish rixdollars, Arou Pantjana has ordered hereupon that the aforementioned sum be paid immediately by the robbers, as also happened four to five days thereafter, and handed over to the undersigned in cash 115 Spanish rixdollars, as well as a slave valued by the said Prince at 40 Spanish rixdollars, making together 155 rixdollars, thus lacking 12 rixdollars because one of those robbers is staying here in Makassar; regarding the fine of the said robbers, the aforementioned Prince will speak with Your Honor about it upon his arrival. Lastly, Arou Pantjana lets Your Honor know that he has already sent his emissary to Lamoeroe to speak with Arou Mampoe; as soon as the aforementioned emissary will have returned, Arou Pantjana himself will come up hither. /below stood:/ Makassar, the 26th of Ianuarij Anno 1782 /was signed:/ Diederik Delfhout.
Dutch transcription
59 als in bewaaring hield; waar op den Eersten relatant als zijnde met den koning van Neepoe bekend, aan dat Prinsje verzogt had, om hem de Menschen te willen overgeeven op dat hij ze na Makassar konde brengen, de koning zulks geweigerd had, als dezelve voor eerst niet willende van zig laaten ten zijde Koning van Soepa hem zulks ordonneerde, voor wien hij bang was en onder wiens gebied hij stond. voorts hebben de Relatanten ook gehoort dat de overige scheepelingen bij den gemelden Prins Daeng Po= „wackang zig bevinden, die op Niepoe woond, en dat Laeng Powackang een broeder van den Koning van Soepa is, gelijk hun door den Koning van Neepoe berigt is geworden. wijders hebben zij Relatanten gehoord van den Anakoda, dat de Chialoup naar Amboina is gedestineert geweest en dat de meeste laading derzelve in Rijst bestaan heeft; voorts voegen de Relatanten hier bij dat sij sustineeren, dat de Rovers het Ankertouw van de Chialoup moeten hebben aan stucken gekapt waar door dezelve tusschen de omstreeks leggende klippen is gedreeven, en dat zij wijders bij hun vertrek gezien hebben dat de Chialoup reeds vol water was geloopen en zal nu mogelijk al door de zwaare brandings stuc= „ken geslaagen zijn. Laastelijk verklaarde den eersten Relatant, dat hij door voorm: Daeng Sowackang aan zijn Huis is geroepen, die hen drie kisten met Chineese muilen had vertoond, daar bij zeggende, dat dit het eenigste goed was dat hij van die Chiceloup had gekreegen. waar meede de Relatanten hun Relaas kwamen te eindigen. /onderstond:/ Actum Makassar in het kasteel Rotterdam den 16=e Ianuarij A=o 1782 ter presentie van Bastiaan Steijns Boekhouder en Eerst gezw Dat zij op hunne te rug reise van Batavia wedr Amboina door zwaar weer en teegenwinden op Neepoe ver- „vallen zijnde, aldaar door het volk van Soepa over- „vallen, van alles beroofd en hun vaartuig ten eene= „maal geplundert is geworden; dat zij zelfs van de Papieren niets eenders hebben kunnen bergen als een eenig Lasje het welk na dat het zelve door de roef= „rieke Booniers g'apent, gevisiteerd en verscheide van de Jnleggende brieven opengebrooken waaren aan hun weder is overgegeven, het welk zij ook herwaards hebben gebragt, werdende het zelve zo als het is ter ordre van den WelEdelen Agtbaaren Heer Requirant met twee van 'Skomp=s, een van mij Sekretaris en een Cachetten van den tweeden tolk Diederik Dee= =fhout alle in Rooden lacq verzeeguld, om bij gelee= „gendheid naar Amboina verzonden te worden. Den Chinees en Inwoonder te Amboina Tjiotjatko als Anachoda, den Moors Burger Aresatanke als Stuurman en den Ambons Christen Israel Iansen als Passagier geweest zijnde op de Pantjallang van den te Amboina woonagtigen Chinees Sjotem, dewelke ter ordre van den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijke Gouverneur en Directeur deezer kuste Eelebes het volgende verklaarde. Op Heeden den 29=e Januarij Anno 1782 Compareerde voor mij Iohan Godfried Budach Sekretaris. van Politie des Makesserschen Gouvernements present de getuigen nagenoemd. klerk en Gerard Pielaat als getuigen, die de minute deezes neevens de Relatanten en mij Sekretaris heb= „ben onderteekend /:lager:/ Quod Attestor /was getee= kerd:/ Ioh: Godfried Budach Sekretaris. — klerk Het 0 ƒ 64 Het gedeklareerde door de Comparanten, hun nogmaals voorgeleezen zijnde, zo verklaarden zij zulks de waarheid te behelsen, geevende voor reeden van weetenschap het zelve gezien te hebben, en blijve bereid zo het mogte nodig zijn, hun gedeposeerde nader Ja zelfs met Eede gestand te doen. /:onderstond:/ Actum Makassar in het Kasteel Notter= „dam dato voorst ter presentie van Ioh=s Arnoldus Geubels en Iasper Hendrik Iacobs klerken als ge= „tuigen, hier toe gerequireerd de minute deezes is be= „hoorlijk geteekend /: lager:/ Quod Attestor /was geteek„t:/ I=n P=s Budach Sekretaris. Berigt Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en directeur dezer kuste Eelebes wel Edele Agtbaare Heer Den Nedrigen teekenaar door uwel Ed=e Agtbaare na za= „geerie en bij den Tanets Prins Arou Pantjana ge= „zonden, neemt bij deeze de vrijheid te berigten. Dat hij niet zijn aankomst te zageerie ten eersten bij den gem: Prins vervoegt, en aan denzelve overhan= „digt hebbende uwel El=e Agtb=s brief en na dat ged=e prins dezelve geleezen had zo gaf hij mij ten antwoord Eerstelijk dat hij omtrend de zaak van Breeng Mar- „tang geene de minste schuld heeft zeggende dat die queste door gem: Eraeng en derzelver Oude Lieden onderlinge hadden afgemaakt beroepende zig op den Lolo van Kaloekoea en dus geemzints op een onregt- „matige wijze het geld van hem had afgeperst, hebbende Laastelijk laat Arou Pantjana uwelEdele Agtbaare be= „kend maaken dat hij zijn zendeling bereeds na Lamoeroe gezonden heeft om met Arou Mampoe te spreeken, zul= „lende zo dra gem: zendeling weder zal weezen geretour= „neert Arou Pantjeena zelfs herwaarts opkomen /:onder. stond:/ Makassar den 26=e Ianuarij Anno 1782 /:was ge= teekend:/ Diederik Delfhout. Eraerig Marrang terstond de beide dieven beneevens Een Hondert Rijxdaalders in presentie van den ondergetee= „kende aan Arou Pantjana overgegeven in vergoeding van 't geen dat ze gestooten hadden. Ten aanstien van de door het volk van Nattence geroofde goederen en vaartuig van zeekere en alhier woonagtige Chinees ter waarde van rd„s Een hondert seeven en sestig spaans, zo heeft Arou Pantjana: hier op ge= „ordonneert dat de gem: Somma ten eersten door de roovers voldaan word gelijk ook vier â vijf daagen daar na geschied is en aan den ondergeteekende aan Contant heeft overgegeven rd„s 115op=s beneevens een slaven door gem Prins in prijs gesteld voor rd„s 40 spaans maakende te zaamen rd„s 155 maenkeerende dus 12 rd„s om reeden er een van die roovers zig hier op Ma= „kassar ophoud, zullende gem: Prins ten aanzien der Boete van gem: Roovers met desselfs opkomst met uwel Edele Agt= „baere daar over spreeken. Eraeng Relaas
English
63 Makassar Report given by the skipper of the bark 't Jonge Zeepaard, Jurriaan Eekeboom, wrecked on the Cape of Tanjong Lemo, at the requisition of the Right Honorable Lord Barend Reijke, Governor and Director of this Coast of Celebes. After I had departed from there on the 1st of June last with the aforementioned bark, which belongs half to me and half to the citizen Brouwer residing on Banda, intending to go to Batavia, being laden with 5 pikols of birds' nests, two hundred pikols of black and nine hundred pikols of white tripang, as well as several sundries and gift goods for some gentlemen of the High Government, I proceeded favorably on my voyage until the 3rd following. On that day at four o'clock in the morning, on the north-east side of Boutong at the cape of Tanjong Lemo, under the territory of the King of Kaeloesoesoeng, I became stuck between the rocks due to heavy weather that I had experienced strongly that night. I cast anchor here at 80 fathoms depth, but as soon as the anchor was in the ground, my rudder also broke immediately, and a plank on the starboard side under the stern sprang, causing the vessel to fill with water and fall on its side. Upon this I went ashore with the main hatch of the bark, accompanied by two native sailors, my orembaai having already broken loose and been washed ashore. Reaching the shore I remained there, but the two sailors went on board with the orembaai, and also brought ashore the crew members and the goods that could be salvaged. But as soon as they brought it ashore, it was also immediately taken from them by the natives gathered on the beach; except for my writing desk, in which the letters, some pearls, and cash etc. lay, the sidearm that I had fastened around my neck, and more; which was taken from me only after I was brought to the Radja in the settlement at 6 o'clock in the evening, where I was asked by the Radja what kind of and how much artillery was on board. To which I answered that my ammunition had consisted, as is also the pure truth, of: 4 metal one-pounders 4 iron half-pounder swivel guns 6 muskets 6 pistols 6 cutlasses, and finally for equipment 4 iron grapnels, about which I was explicitly asked. Hereupon a house was assigned to me for lodgings near the so-called Sekandar, where I lived for 5 days, after which the prahu with which I came here was provided to me. For provisions I received 4000 pieces of tagons, 150 bowls of rice, and 20 old coconuts. Likewise, I was also given for defense on the journey 3 muskets and 40 pieces of cartridges. It was subscribed: I report this to be my experience. It was signed: J:n Eekeboom. In the margin: Taken down by me, signed: J:n G:d Budach, sworn secretary.
Dutch transcription
63 Makassar Relaas gegeven door den schipper van de op de Hoek van Tanjong Lemo Veron¬ „ongelukte Bark 't Ionge Zeepaard, Iurriaan Eekeboom, ter Requisitie van Den welEdelen Agtbaaren Heer. Barend Reijke. Gouverneur en Directeur deezer kiste Celebes. Na dat jk op den 1=e Iunie Jleeden met voorm: Bark, die mij en „ op Banda woonende Burger Brouwer ieder de helft toekomt, van daar was vertrocken, de wil hebbende naar Batavia, zijnde gelaaden met 5 pikol Vogel nestjes, Twee hondert pikols swarte en Neegen hondert pikols witte Triepangs, beneevens nog verscheide kleenigheeden en present Goederen voor eenige Heeren uit de Hooge Regeering, hebbe jk mijne reise voorspoedig vervordert tot op den 3=e daar aan, wanneer jk op dien dag smorgens te vier uuren bij de Noord oost kant van Boutong op de hoek van Tanjong Lemo, onder het gebied van den Koning van Raeloesoesoeng, tusschen de klijppen door zwaar weer dat jk die Nagt sterk gehad hebbe, ben vast geraakt, jk wierp hier het Anker op 80 vademen diepte, dog zo als 't an= „ker in de grond was, is mijn roer ook ten eersten gebroo= „ken, en een plank aan Stuurboord zijde onder het rex= „ter gesprongen, waar door het vaartuig vol water liep, en op zij viel, Hier op begaf jk mij met het groote luik van de Bark, verzeld van twee Jnlandsche Mattroosen aan de wal, zijnde mijn Orangbaar alreeds los geraakt en aan de wal geslaagen; Aan de wal komende ben jk aldaar gebleeven, dog de twee Mattroosen zijn met de Oraeng baaij na boord gegaan, en hebben de schee„ „pelingen, en de goederen die gered konnen werden almeede aan de weel gebragt, dog zo als zij t' aanbrag „ten wierden hun door de aan strand vergeederde Jnlanders Aan den Wel Edelen Agtbaeren Heer Barend Reijke, Gouverneur en Directeur deezer kuste Celebes, aldaar wel Edele Agtbaare Heer! Het gedoceerde bij uwelEdele Agtb„s g'agte van den 16=e deeser ten opzigte mijner verkeerde behandeling in het overzenden van partikuliere en aparte schrijvens zal jk mij in 't vervolg tot schuldpligtige narigt laaten strecken, en dat ook ten eersten weer afgenoomen; behalven mijn schrijflaadje waar in de Brieven, eenige paarlen en Contanten &=a lagen, het reidgeweer dat jk om mijn haels vast gemaakt hadde en wesmeer; dat mij eerst na dat jk bij het Paadja was gebragt in de Negorij 's avonds te 6 uuren afgenomen is, alwaar mij door de Raadja gevraagt is, waet voor en hoe veel geschut dat er aan boord was! waar op jk ten antwoord diende: dat mijne Ammunitie bestaan hadde /:gelijk ook de zuivere waarheid is:/ in 4. metaale Een ponders 4. ijzere half ponders draaij bassen 6. snaphaanen 6 Pistoolen 6. houwers en laastelijk tot Equipagie 4 ijzere dreggen waar na mij expresselijk gevraagd is, hier op is mij tot logies een huis aangeweezen bij de zo genaamde Sakendaar alwaar jk 5 daagen ge= „woond hebbe, wanneer mij de prauw, waar meede Jk hier gekoomen ben bezorgt is; Tot provisie heb jk ge= „kreegen 4000 p=s Tagons, 150 kommen Rijst en 20 oude klappers, 'Jo meede is mij nog gegeven tot defensie op de reise 3 snaphaanen en 40 p=s pattroonen /onderstond:/ Relateere dit te zijn mijn wedervaaren /was geteekend :/ J=n Eekeboom /in margine:/ opge„ „noomen door mij /geteek„t J=n G=d Budach p=m Sekretaris. ook Daeng
English
Whether Daeng Mandjaroengie will really, as before, feign ignorance or whether he will govern with respect to what was recently charged against him by me, I think, subject to favorable consideration, is likely to be seen, wherefore I most respectfully request that it may please Your Honorable Worship to recommend and order this Daeng that henceforth he no longer so eagerly executes by force the claims he believes to have against the Company's subjects, but before doing so shall have to address himself to Your Honorable Worship, if he should maintain that he needs nothing from the humble undersigned; that, moreover, he must rid himself of, and surrender to Your Honorable Worship, the two Company subjects named Poea Saaij and Poea Boelang, the first belonging under the Lommo of Maros, and the latter under the Glarang of Kassie Djala, whom he constantly employs in his service to the prejudice of their appointed chiefs, so that punishments may be instituted against these deserters as an example to others. While in the meantime, with the greatest respect and a true high esteem, I am and remain, Honorable Worshipful Sir, Your Honorable Worship's dutiful servant, was signed, B. van de Walle. In the margin: Maros in the Fortress, the 21st of January Anno 1782. At earnest request, there come herewith the Soelewatang of Lommo Maros, and the Glarang of Kassie Djala, in order to maintain before Your Honorable Worship in the face of Daeng Mandjaroengie the unlawful claims which this Daeng continually causes to be carried out violently through their subjects Poea Saaij and Poea Boelang, in particular the Glarang of Kassie Djala, from whom over twenty of his subordinates with their wives and children have deserted to the aforementioned Prince since the last war, and on that account appropriating to himself the rice fields of these departed people, in like manner through the aforementioned Poea Boelang still demanding 40 rixdollars from a certain Bahinne, without the Glarang knowing upon what foundation this demand is based. Together most respectfully beseeching a favorable apostil on their, as far as they know, lawful grievances. It is true that Your Honorable Worship has recommended to the regents over the Company's subjects that whenever they are attacked by this or that of the Bugis Princes, and these princes being unwilling to listen to friendly representations, then to repel force with force, after the example practiced by those of Labakkang in the past year, which they also unanimously promised to comply with; however, there is not one of them who dares to undertake this themselves, out of fear of the bad consequences that could result from it, since the Bonians everywhere make up the greatest number in the villages here, and thus they would always be and remain the suffering party; while the undersigned in the meantime, Honorable Worshipful Sir. To the Honorable Worshipful Sir Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes, there, in Makassar.
Dutch transcription
65 Daeng Mandjaroengie derkelijk als voor heen zig ignorant houden dan wel regeeren zal het geene hem door mij on= „langs is ten laste gelegt, denke jk /onder gunstige weldin= „ding / apparent te zijn, alwaaromme Eerbiedigst verzoeke het uwel Edele Agtbaares moge behaagen dezen Daeng te rekommandeeren en Ordonneeren om voortaan zijne pre= „tentier ten laste van 's komp=s Onderdaan die hij vermeent te hebben, niet meer zo gretig met geweld ter uitweer te laaten brengen, maar bevoorens daar meede aan uwwel= Edele Agtbreare zig zal hebben te addresseeren, zo hij mogte sustineeren met den nedrigen teekenaar niets benoodigt te hebben, dat daar en boven zig moet ontdoen, en dan hoogst uwel Edele Agtb=s overleeveren, de twee komp=s onderdaanen in name Poea Saaij en Poea boelang, den eersten gehooren= „de onder den Lommo van Maros, en den laaste onder den glarsang van Bessie djala, die hij geduurig in zijn dienst emploijeert tot prejucutie hunner voorgestelde hoofden, op dat aan deeze overloopers straffen tot exem„ pel voor anderen mag worden gestatueert Terwijl inmiddens met de meeste Eerbied en een waare Hoog-agting ben en blijve /onderstond/ welEdele Agtbaare Heer /:lager:/ uwer wel Edele Agtbaarestrouw= schuldige Dienaaren /:was geteekent:/ B„s van de walle /in margine:/ Maros in 't Fortres den 21=e Ia= „nuarij A=o 1782. Op instantig verzoek koomen hier neevens over, de Soelewatang van Lonimo Maros, en den glassarig van kassie djala, ten einde voor uwelEdele Agtb=e in face van Dierig Mandja= „roengie e staande te houden, de onwettige pretenties de= „welke dezen Daeng bij Continuatie geweldaadig laat ter uit= „voer brengen, door haare onderdaanen Soea Saaij en Poca boelang, inzonderheid den glarrang: van Kassie djala, van dewelke over de twentig zijner onderhoorige met haare vrouwen en kinderen zedert den laasten Oorlog tot gem: Prins zijn overgeloopen en uit dien hoofde: zig aaneigend; de Jadie velden deezer uitgeweekene volkeren, ingelijker voegen door gem: Poea boelang nog is eisschende rd„s 40 van zeekere Bahinne, zonder de glarrang wiet, op wat Tun„ „dament deezen Eijsch is Steunende Te zaamen eerbiedigst smeekende om een gunstig apostil op haar /:zo niet beeter weeten:/ regtmatige Dolean= wel is waar dat uwel Ed=e Agtb=r de regenten over 'sComp=s Onderdaenen, heeft gerecommandeert, dat wanneer door deeze of geene van de Bouisse Princen werden aange„ „rand, en deezen na geen Vriendelijke vertoogen willende luisteren, als dan geweld niet geweld te keer te gaan, na het voorbeeld van die van Labackang in anno pas= „sato g'exteerd, het geen zij ook eenpaarig hebben belooft naar te koomen, egter is 'er geen een van hun, die tig zelfs durft onderstaan uit vreese der kwaade gevolgen die daar uit zoude kunnen resulteeren, vermits de Boniers in de Negorijen hier alomme het grootste getal uitmaaken dus altoos zoude zijn en blij= „ven de lijdende partij; Terwijl den ondergeteekende wel Edele Agtbaare Heer Aan den welEdelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en directeur deezer kuste belebes, aldaar, Aan intusschen Makassar 5 „ces
English
67 Makassar. Makassar. meanwhile takes the liberty to call himself with due respect and high esteem, was written below, Right Honourable Sir, lower, Your Right Honourable's humble servant, was signed, B.s van de Walle, in the margin, Maros in the Fortress the 23rd of January Anno 1782. To the Right Honourable Sir Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes, there. Both the edicts of amnesty for the still roaming Makassarese have been duly received by me, along with Your Right Honourable's much respected letter of the 26th of the recently past month of January; the contents thereof having been made known to the Regents over the Company's subjects, and consequently everywhere, I have, in accordance with Your Right Honourable's most venerable order to affix them in the most suitable places, caused this to be carried out, namely, one of the same at Birauw, since Aroe Manipoe with his retinue, according to incoming reports, is staying in those parts; the undersigned shall never consign to oblivion the cautious watchkeeping so emphatically recommended to him, while in the meantime trusting that Your Right Honourable will be pleased to approve his aforementioned actions, with the greatest respect and high esteem is and remains, was written below, Right Honourable Sir, lower, Your Right Honourable's humble servant, was signed B.s van de Walle, in the margin, Maros in the Fortress the 1st of February Anno 1782. Right Honourable Sir To the Right Honourable Sir Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes. Right Honourable Sir Shortly after I had dispatched my last letter dated the 17th of this month, I received from the interpreter Hendrik Muller, who is currently at Bontijn, a letter containing the following: "Kraeng Bonthaeng says that he humbly requests to be allowed to speak with Your Honour in person; he also says he is a thousand times convinced of Your Honour's goodness, for everything he has requested Your Honour has always granted him, and even if he must go to Makassar he still has nothing to complain about regarding Your Honour, but about the paddy of the negorij Bedo, which belongs to his son; as for what further evil people say about him regarding his disloyalty to the Honourable Company, when it comes down to it, he wishes first to bring his wife and children into the Post and then stay outside himself to show that he wishes to live and die faithfully." I immediately let the aforementioned interpreter know, Right Honourable Sir, that I would like to see Kraeng Bonthaeng as well as Arou Poeroe Tompoboeloe come to me, who both appeared before me, and I have settled with them regarding the paddy, in the hope that Your Right Honourable will approve it; most of the requests, Right Honourable Sir, although they may not all be as well-intentioned toward the Company as they say, cannot be refused to him at present. This having been prepared up to this point today, Right Honourable Sir, I received Your Right Honourable's ever so much respected letter dated the 16th of this month, along with the Europeans and Javanese sent therewith, as well as the 14 pieces of muskets, for the dispatch of which I remain indebted to Your Right Honourable, and I shall not fail to send the same back at the first opportunity. The open letter, Right Honourable Sir, I have delivered to Tennang Bonthaeng both in the name of Your Right Honourable and the Bonian prince. Regarding Ensign Loor who has arrived, Right Honourable Sir, who knows nothing of native affairs and also cannot manage either the collection or the shipping, I have requested that the men brought along should remain under his command, and that the rest be left to the Bonthain Postholder Frans Deene and the Interpreter, to which his Valiant Honour does not seem very inclined. If I should have forgotten anything, Right Honourable Sir, I request you not to take it amiss; I shall not fail, if I learn anything, to communicate it to Your Right Honourable as soon as possible. For the rest, I take the liberty to call myself, with all requisite high esteem and respect, was written below, Right Honourable Sir, lower, Your Right Honourable's humble and dutiful servant, was signed, J.n Monsieur, in the margin, Boelecomba in the Company's fortress the 23rd of January Anno 1782. To the Right Honourable Sir Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes. Report Right Honourable Sir The undersigned Junior Merchant and Shahbandar here has, upon verbal order of Your Right Honourable, further interrogated the peranakan Chinese Intje Soemang, who arrived from Samarang on the 8th of February last. After greetings, I remain, was written below, your good friend, was signed, B.d Reijke, in the margin, Makassar in Castle Rotterdam the 5th of February Anno 1782. Approving the arrangement made by you with Kraeng Bonthaeng and companions, mentioned in your separate letter of the 23rd of January last, it should be noted with respect to Ensign Loor that he has solely and exclusively been sent for the protection of the Post of Bonthaeng and whatever further might be required for this command, so that it goes without saying that as long as he is there, he must indeed have authority over the militia in that place, but by no means the very least over that which has any relation to the tithes, which you may announce to him in my name for his information. Honourable, pious, discreet! To the Junior Merchant Mr. Simon Monsuur, Resident there, Boelecomba 2 3 5
Dutch transcription
67 Makassar. Makassar. intusschen de vrijheid neemt zig met verschuldigde res= „peet en hoog-agting te noemen /onderstond:/ wel Edele Agtbaare Heer /:lager:/ uwel Ed=e Agtbares onderdanige dienaar /:was geteekend:/ B„s van de Walle /:in margina) Maros in 't Fortres den 23=e Januarij A=o 1782. Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en Directeur deezer kuste Celebes, aldaar. Beide de plakaaten van amnestie voor de nog omzwer= „vende Makassaaren: zijn mij beneevens Uwel Edele Agt= „baare veel g'agte brief van den 26=e der Jongst verweekene maand Ianuarij wel geworden, den inhoud van dien aan de Regenten over 's komp=s onderdaanen, en ge= „volgelijk alomme te verstaan gegeven zijnde, heb jk ingevolge hoogst uwel Ed=e Agtbaare gevenereerde Ordre om op de bertvoegelijkste plaatsen te affigeeren, zulks laaten ter uitvoer brengen, te weeten, eene derzelve te Birauw; dewijl Aroe Manipoe met zijn gevolg volgens ingekomene berigten zig daaromstreeks ophoud, zullende den ondergeteekende nimmer in het vergeet boek stellen, de voorzigtige wagthoudinge, hem zo nadrukkelijk aanbevoolen, terwijl medlerwijlen in ver= „trouw en dat uwelEdele Agtb=e zijne behandelingen hier vooren, zal gelieven goed te keuren, met de mees= =te eerbied en Hoog-agting is en blijft /onderstond:/ wel= =Edel Agtb=e Heer /:lager:/ uwel Edele Agtbaares Onder= „daanige dienaar /was geteekend B=s van de Walle /in margine:/ Maeros in 't Fortres den 1=e Februarij A=o 1782 welEdel Agtbaar Heer Aen den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en Directeur deezer kuste belebes. welEdel Agtbaar Heer O kort na dat jk mijne laaste gedateerd 17=e deezer gedepe= „cheert had kroeg k van de tans op Bontijn zijnde tolk Hendrik Muller een brief behelsende het volgende. „ Eraeng Bonthaang regt dat hij nedrig verzoekt om „uwel Edele in perzoon te moogen spreeken, hij regt ook „duizentmaal overtuigt te weeten van uw Ed=e goedheid „want alles wat hij verzogt heeft dat heeft uwel Ed=e „hema altoos toegestaan, en al moet hij na Makassar „gaan zo heeft hij dog niets te klaagen over uw Ed=e „maar over de Padij van de Negorij Bedo die van „zijn zoon is, wat verders kwaade menschen van „hene spreeken weegens zijn ontrouw voor de Ed=e „Comp=e, dat als 'er op aankomt, wil hij zijn vrouw „en kinderen eerst in de Post brengen en hij er dan „buiten om te toonen dat hij getrouw wil leeven en Jk liet wel Edele Agtb=e Heer ten eersten genoemde tolk weeten, dat jk gaarn zoude zien dat kraeng Bon= „thaeng zo vetel als Arou Poeroe Tompoboeloe bij mij kwaamen, die bij mij ook beide verscheenen, en Jk het met hunlieden in die hoope dat uwel Edele Agtbaare 't zal approbeeren, met de Poedij geschikt heb de meeste verzoeken welEdele Agtb=e Heer schoon zij 't alle wel niet de komp=e zo als zij zeggen meenen, kan men hem tans niet weigeren Deeze tot dus verre welEdele Agtb=e Heer op heeden in gereedheid zijnde; ontving jk uwel Ed=e Agtb=re altoos oveel gerespecteerde letteren de dato 16=e deezer beneevens de daar bij gezondene Europeesen en Javaanen als meede de 14 stuks geweeren voor dies toezending blijf jk uw= Aan =welEdelen „sterven. 69 welEdele Agtb=r verpligt, zullende niet in gebreeke blijven om dezelve bij de eerste geleegendheid wederom te rug te zenden. de opene brief welEdele Agtb=ren Heer heb jk zo wel uit naam van uwel Ed=e Agtb=e als de Piouise vorst aan Tennang Bonthaeng afgegeven. de overgekomene vendrig Loor wel Ed= Agtb=re Heer die van de jnlandse zaaken niets weet en ook zo men niet 't inneemen als afscheepen te regt kan koomen heb jk verzogt dat 't meede gebragte volk onder zijn kommando zoude blijven en de Bontheinse Posthouder Frans Deene benevens de Tolk 't andere overlaaten waar toe zijn Ed=e Manhafte niet zeer geneegen schijnt te weezen. Zo jk wel Edele Agtb=re Heer iets mogt vergeeten hebben verzoek het mij niet kwalijk te neemen, ik zal niet in gebreeke blijven zo jk iets verneem zo dra mogelijk 't uwel Edele Agtb=r te Communiceeren Voor 't overige neem jk de vrijheid met alle vereischte hoog-agting en Eerbied mij te noemen /onderstond:/ welEdele Agtbaare Heer /lager:/ uwer welEdele Agt= „baares Onderdaanige in trouwschuldige dienaar /was geteekent:/ I=n Monsieur /:in margine:/ Boelecom= „ba in 's komp„s vesting den 23=e Januarij A=o 1782 — Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en directeur deeker kuste Eelebes. Berigt welEdele Agtbaare Heer Den ondergeteekende Onderkoopman en Sabandaar alhier heeft op mondelingse Ordre van uwel Edele Agtbaare de op den 8=e Februarij J„o leeden van Samarang g'arri= „veerde parnackang Chinees Intje Soemang nader on= Jk blijve na groete /onderstond:/ uw E Goede Vriend. /was geteekent / B=dl Reijke /:in margine:/ Makassar in het kasteel Rotterdam den 5=e Februarij A=o 1782. Approbeerende de schicking door Uw E gemaakt met Craeng Bonthaeng C: S: vermeld bij desselfs aparte van den 23=e Januarij J„o leeden, zo diend met opzigt tot den Ven= „ducg L:OOz:, dat dezelve eenlijk en alleen is gezonden tot decking van de Post Bonthaeng en wat verder voor dit kommando te doen mogte zijn, zo dat het van zelfs spreekt dat zo lang hij aldaar is wel het ge= „zag over de Militie te dier plaatse moet hebben, dog geenzints het allerminste over dat geene wat maar eenige betrecking heeft tot de vertiening, het geen uwE „ uit mijn naam tot zijn narigt kunt aanzeggen. Discrete! Eerzame, vrome, Aan den onderkoopman M„r Simon Monsuur, Resident aldaar „dervraagd Boelecomba 2 3 5
English
Maros. questioned regarding what he had heard there about the passing of 39 English square-rigged ships as well as smaller vessels, who thereupon, at my requisition, provided a statement, which is respectfully annexed hereto and to which the petitioner respectfully refers. Hoping in the meantime to have complied herewith with the revered order of Your Right Honorable, I take the liberty to call myself, with due respect, underneath: Right Honorable Sir, lower: Your Right Honorable Sir's obedient servant, was signed: Js Ls de Vos, in the margin: Makassar, the 10th of February Anno 1782. At the requisition of the Junior Merchant and Shahbandar here, Jacobus Leonardus de Vos, the Chinese Intje Soemang, residing here and owner of a perahu, who arrived from Samarang on the 8th of February last, relates the following: That when he, the declarant, wished to depart, he was summoned by the Right Honorable Sir, Governor of Java, to take along a small chest with Company papers for Makassar, which was immediately handed over to him, the declarant, by His Right Honorable, at the same time ordering him to request the Governor at Makassar in His Right Honor's name to please notify him of the receipt thereof as soon as ever possible. That he, the declarant, on that same occasion understood from the Right Honorable Sir Johannes Siberg that one of the cruisers had brought the news to Samarang that 39 English square-rigged ships To the Junior Merchant Bartolomeus van de Walle, Resident there Honorable, Pious, Discreet! Today, having appeared before me upon my summons, the Bugis Prince Daeng Mandjaroengie, and having presented to him, in the presence of the Soelewatang of Lommo Maros and the Glarrang of Kassie djala, who had likewise come up hither, the complaints that you had brought against him by letters of the 21st and 23rd of January, namely that he is not only unlawfully keeping under his control some of the subjects of Lommo Maros as well as those of Kassie djala, but had also committed all kinds of violence; yet the said Prince declares not to have done so, on the contrary, if any others wished to do any violence to the subjects of the Honorable Company, he has always defended them, and also not to know of any Company subjects as well as smaller vessels have passed near Bawean, directing their course to the East, for which reason he recommended the declarant, upon encountering any English ships and not being able to escape them, to then cast the small chest entrusted to him into the sea, further expressly ordering him, upon his arrival, to duly report to the Governor in His Right Honor's name everything he had heard, underneath: Thus related at Makassar, the 22nd of February Anno 1782, was signed: marked with a cross made by Intje Soemang, in the margin: Present before us as witnesses, was signed: Ps Hs van Essen and Jntje Samarang. as subjects
Dutch transcription
„ Maros. „dervraagd het geen hij aldaar omtrend het waarbij passeere van 39 Engelsche ro: scheepen als mindere vaartuigen zoud hebben vernoomen, dewelke daar op een Relaas ter Re„ „quisitie van mij verleent heeft deeze in Eerbied geannex „ceerde en waar aan den seekenaar zig reverentelijk ge= „draagt. Verhoopende Jntusschen hier meede aan de ge =herde ordre van uwel Edele Agtbaare te hebben voldaan, zo neeme de vrijheid mij met verschuldigde Eerbied te noemen /onderstond:/ wel Edele Agtbaare Heer /:lager:/ uwer wel Edele Agtb=re heer gehoorzame Dienaar /:was ge „teekent:/ J„s L=s de Vos /in margine:/ Makassar den 10=e Februarij A:o 1782. Ter Requisitie van den onderkoopman en Sabandaar alhier Iacobus Leo „nardus de Vos, Relateerd den alhier thuijshoorende en op den 8e Februarij j„oleeden van Samarang g'arriveerden paruackang Chinees Intje Soemang het volgende: Dat toen hij declarant wilde vertrecken hij bij den wel= Edelen Agtbaaren Heer Iavas Gouverneur was geroepen om een kaesje met 's komp„s Papieren voor Makassar meede te neemen, het geen hem declarant terstond door zijn welEdele Agtbaare wierd ter hand gesteld, hem teffens geleestende om den Heer Gouverneur op Makassar uit zijn wel Edele naam te verzoeken om zo spoedig als maar immers doenlijk is den ontfangst van dien gelieve te bedeelen. Dat hij declarant bij die zelfde gelegendheid van den wel Edelen Agtbaaren Heer Johannes Sieberg heeft ver= „staan dat eene van de kruissers de tijding op Sa= „maiang hebbe gebragt dat er 39 Engelsche r0 scheepen Aan den Onderkoopman Bartolomeus van de walle, Resident aldaar Eerzame, vrome, Discrete! Heeden op mijn opontbod bij mij verscheenen zijnde den boeginees Prins Daeng Mandjaroengie en aan dezelve in presentie van den almeede na herwaarts opgekomene Soelewatang van Lommo Maros en den glarrang van Kassie djala voorgehouden hebbende de klagten die uwE bij brieven van den 21=e en 23=e Januarij tegen hem had ingebragt namentlijk dat hij niet alleen eenige der onderdaanen zo van Lommo Maros als die van Kassie djelce op een onregtmatige wijze onder hem is houdende, maar ook allerleij ge= „weld gepleegd te hebben: dog gem: Prins betuigd zulks niet te hebben gedaan, Contrarie indien er eenige an= „dere de onderdaanen van de Edele Komp=e eenig ge= „weld willende aandoen hij ze altijd voorgestaan heeft, en ook niet te weeten eenige 's komp=s onderdaa„ als mindere vaartuigen voor bij de Baviaan zijn gepres- „seert hunne boers na de Oost wendende, weshalven hem declarant rekommandeerende om bij ontmoeting van eenige Engelsche scheepen, en dezelve niet kunnende ontvlugten, het aan hem toebetrouwde Kasje als dan in zee te werpen, gelastende hem nog wel expresselijk om bij zijn arrivement den Heer Gouverneur van al het geen hij vernomen heeft behoorlijk uit zijn welEdeles Agtbaares naam verslag te doen /:onderstond:/ Aldus gerelateerd tot Makcesser den 22=e Februarij A=o 1782 /was geteekent:/ met een kuuis gesteld door Intje Soe= „mang /:in margine:/ Ons present als getuigen / was geteekent:/ P„s H„ van Essen en Jntje Samarang. als „nen
English
73 to have detained subjects under him. He also denies the detention of the 20 subordinate persons of Kassie Djala, which the glarrang could not contradict, and they both shift the principal blame for this unwillingness onto the interpreter Israel, who incites the peoples of this glarrang and those of one of the principal grandees on Kassie against one another, and then, in order to keep himself blameless in the matter, constantly shifts it onto Daeng Mandjaroengie, concerning which your Honour will have to inform yourself. Meanwhile, in order to enable your Honour the better to do so, I have ordered these two chiefs as well as the said Prince, in case of necessity, to address themselves directly to your Honour and not, according to improper custom, first to the interpreter, who has nothing else to do but to carry out the orders that your Honour gives him, and therefore, as a matter of course, can begin nothing, much less execute anything, without your Honour's prior knowledge. Soea Saaij and Soea Boelang, who according to the statement of the glarrang of Kassie and the Soelewatang of Lanmo Maros are both very bad, indeed dangerous and disobedient subjects, your Honour must try to get hold of and send over here in order to be able to correct them here as such. The bearer of this is Daeng Mandjaroengie himself, accompanied by the two aforementioned chiefs, whom your Honour can hear further, and arrange matters further in such a manner that I am not constantly troubled with trifles or incorrect statements from the said Israel. After greetings, I am, was underwritten, Your Honour's Good Friend, was signed, B. Reijke, in the margin, Makassar in the Castle Rotterdam, the 9th of February Anno 1782. To the King and Grandees of the Realm of Boutong. After the usual preamble. At the beginning of July of the past year, the Banda burgher Jurriaan Eijkeboom arrived here in a small vessel, robbed of everything. According to his account given here, having the intention to go from there to Batavia, he not only lost his bark laden with trepang and edible bird's nests at Kalongsoesoe, but his goods, among which was principally a small writing desk with letters, were also violently robbed by the peoples or the Radja of Kalongsoesoe. Then, since the district of Kalongsoesoe and thus also the peoples thereof stand under the jurisdiction of Your Highness and the Grandees of the Realm, and the same can by no means prove or ought to tolerate such bad dealings against subjects of the Honourable Company, we therefore, with the transmission of a translation of the aforementioned account, reasonably protesting against such mistreatment, kindly request Your Highness and the Grandees of the Realm to call those of Kalongsoesoe to account over the said act of violence. Since, at his request to conduct some business, the Honourable Company's interpreter Intje Kama is departing for Boutong, this serves to inform Your Highness and the Grandees of the Realm that up to the present day our commissioners sent thither in the past year for the spice extirpation, who otherwise usually return at the end of October or the beginning of November, have not appeared. We will not hope, however, that any misfortune has befallen them, as there has otherwise been opportunity enough to give notice of such, but that it will be attributable solely to an all too early onset of the monsoon.
Dutch transcription
73 onderdaanen onder hem te hebben aangehouden. Wij ontkent ook de aanhouding der 20 lb onderhoorige van kassie djala dat den glarrang niet heeft kunnen tee „genspreeken en zij beide schuiven de principaalste schuld van deze onwillige op den tolk Israel, die de volkeren van deze glarrang en die van eene van de principaalste grooten op Kassie teegens den anderen ophist, en als dan om zig daar van als onschuldig te houden, het steeds op Daeng Mandjaroengie Schuift: waar na uE zig zal moeten jnformeeren; Terwijl jk om UE daar toe te bee= „ter in staat te stellen, deeze twee hoofden zo wel als ged=e Prins gelast heb, om in kas van noodzakelijkheid zig direct bij uw E en niet na het oneigen gebruik eerst bij den tolk te addresseeren, die niets anders te doen heeft als te volbrengen de beveelen, die uwE hem geeft en dus als een van zelfs spreekende zaak niets zonder uE voorkennis beginnen veel minder uitvoeren kan Soea Saaij en Soea boelang die na de opgave van de glarrang van kassie en de Soelewatang van Lanmo Ma„ „ros, beide zeer slegte Ja gevaarlijke en ongehoorzame subjecten zijn, moet uwE in handen zien te krijgen en na herwaarts opzenden om ze als zodanig hier te kunnen borrigeeren Brenger deezes is Daeng Mandjaroengie zelfs Ver= „zeld van de twee hoofden voormeld die uw E nader kund hoezen en het verder zodanig schicken dat jk niet telkens met beuzelingen of verkeerde opgeeve van ged=e Israel worde vermoeijelijkt. Jk ben na groete /:onderstond:/ UE Goede vriend /was geteekend:/ B=s Reijke /:in margine:/ Makassar in het Casteel Rotterdam den 9=e Februarij A=o 1782. Dan aangezien het bilana Kaelongsoesoe en dus ook de volkeren van dien onder het gebied van uw Hoogheid en Rijxgrooten staan en dezelve geensints zulke slegte gedoentens aan onderdaanen van de Ed=e Komp=e bewee= „ren kan of dient te gedoogen, zo is het dat wij met overzending van een translaat van voorsz Relaas, billijker wijze tegens zulke mishandelingen protestee= „rende, uw Hoogheid en Rijksgrooten Vriendelijk Ver= „roeke om die van Kcalongsoesoe over gedagte geweld= Jn het begin van Iuli anno passato is hier met een kleen vaartuig van alles ontrooft aangekoomen den Ban= „dees Burger Iurriaan Eijkeboom, dewelke volgens zijn hier gegeven Relaas de wil van daar na Batavia heb= „bende zijn Bark met triepangs en Vogelnesjes gelaaden op kaloengsoesoe niet alleen verlooren heeft, maar wiens goe„ „deren, onder dewelke wel principaal een schrijflaadje met brieven is geweest, ook door de volkeren of het Raadja van Kalongsoesoe op een geweldadige wijze geroofd zijn geworden. Dewijl op zijn verzoek ter verrigting van eenige assaires na Boutong vertrekt 'S Ed=e komp„s tolk Intje kama, zo diend dezen om uw Hoogheid en Rijxgrooten te verwittigen dat tot heeden toe niet opgedaagt zijn, onze in anno pas= „sato na derwaards ter Specerij extirpatie afgezondene kommissianten, die anders gewoonelijk in het laast van October of begin van November te rug koomen. wij willen egter niet hoopen dat dezelve eenig ongeluk zal zijn overgekoomen, terwijl en anders Occasie genoeg geweest is om zulks te verwittigen, maar dat het alleen aan een te vroege doorbraake van de Mousson te attribueeren zal zijn. Aan den Koning en Rijxgrooten van Boutong. na gewoone voorreeden. Aan pliging
English
75 not only to restrain acts of violence in the strictest manner, but also to ensure that the stolen goods, and particularly the papers that were with them, are returned as soon as possible and sent here or to the capital city of Batavia to Their High Excellencies. In similar cases, we shall always be willing to do the same, as Your Highness may directly see from the present return of eight individuals (one of the nine passed away during the journey) of your subjects who, according to the enclosed letter to Your Highness and the Grandees of the Realm from the Commander and Council at Ternaten, were abducted by the peoples of Maba, Weda, and Pattanien and were ransomed again by the Ministers, amounting, with the expenses incurred as minimally as possible both during the journey from Ternaten to Batavia and from there to this place, to 114:16:8 Spanish rixdollars, which Your Highness and the Grandees of the Realm will please be so kind as to settle with us at the first available opportunity. It is also on this occasion that we, speaking of pirates and such sort of folk, most amicably recommend Your Highness and the Grandees of the Realm, both in our name and in that of the Honorable High Indian Government at Batavia, above all to make the promised use of the delivered flintlocks and further ammunition, not only against all kinds of pirates, but also against the English who have declared war upon us, and furthermore all smugglers who, in contradiction to the contract existing between us and presented to Your Highness and the Grandees of the Realm in the preceding year, might arrive at Boutong and within its jurisdiction, whereas otherwise one would be forced to cease granting such accommodations. And upon which terms and conditions Their High Excellencies have also consented to the repeated requests made by Your Highness and the Grandees of the Realm to be allowed to retain, for their own defense at a fair price following the appraisal to be made by our commissioners, the cannons salvaged from various ships and vessels wrecked in the Strait of Boutong and its vicinity, provided that Your Highness and the Grandees of the Realm settle the cost thereof successively each year in able-bodied and healthy male slaves. Lastly, we hereby remind Your Highness and the Grandees of the Realm of the settlement of the Realm's arrears amounting to 339:41: Spanish rixdollars, and thank His Highness for the congratulations offered on the Governor's promotion, and further report in reply to what was written concerning the four kora-koras that were present over there, that these must certainly have been pirates who will not have had much good in mind, and by no means peoples of the King of Ternaten, who, if it had been true that they were provided with a letter and a pass, would not have departed so quietly; wherefore Your Highness and the Grandees of the Realm may well have a double guard kept on all such adventurers, in order to be able to overpower them if possible. Below stood: With repeated thanks for the four Ambonese prisoners delivered in the past month, we request Your Highness and the Grandees of the Realm to send the remainder, still remaining due and not yet received here or at Batavia owing to the delay of the envoys, as yet this way or to Their High Excellencies. It also serves for the information of Your Highness and the Grandees of the Realm that, according to news received from our Resident at Bonthain, two vessels from Boutong put in there due to a lack of water and rice, and that, being unable to continue the journey to Batavia, they would shortly return again to Boutong. Written
Dutch transcription
75 geweldpleging niet alleen ten scherpsten te onderhouden maar ook te willen zorgen dat de geroofde goederen en wel inzonderheid de daar bij geweest zijnde papieren ten eersten te rug gegeven en na herwaards dan wel na de Hoofdplaats Batavia aan Hunne Hoog Edelheedens gezonden worden en zullende wij in gelijke gevallen altoos bereidwillig zijn het zelfde te doen, gelijk uw Hoogheid al ten eersten blijken kan uit de te rug rending tans van agt stuks /: een van de Neegen 'ss op de reize over= „leeden. / van desselfs onderdaanen die volgens bij= „gaande brief aan uw Hoogheid en Rijxgrooten van den Gezaghebber en Raad te Ternaten door de volke= „ren van Maba weda en Pattanien geroofd en door de Ministers weder uitgelost zijn, ten bedraagen met de daar op zo geduurende de reize van Ternaten na Ba„ „taviae als van daar na herwaards gevallene zo min mogelijk gemaakte onkosten van rd„s 114: 16: 8 spaans die uw Hoogheid en Rijxgrooten de goedheid zal ge= „lieven te hebben aan ons bij eerst tvoorkomende gele„ „gentheid te voldoen. Het is ook bij deeze gelegendheid dat wij, van Roo. „vers en diergelijke slagt volkje spreekende uw Hoog= „heid en Rijxgrooten zo uit onze naam als uit die der Ed„e Hooge Jndiasche Regeering te Batavia op het vriendelijkste rekommandeeren om van de bijgezette snaphaanen en verdere ammunitie voor al het beloofde gebruik te maaken, niet alleen teegens allerleij zoorten van roovers maar ook tegens de ons den Oorlog gede= „clareerden Engelsche en verder alle smockelaars die in tegenstrijdigheid van het tusschen ons subsisteerende en uw Hoogheid en Rijxgrooten nog in anno Voor= „gangen voorgehoudene Kontract op Boutong en in het Ressort van dien mogten aankomen, terwijl men anders genoodzaakt zoude zijn met het bewijzen van zulke gerieflijkheeden op te houden. En op welke konditien en voorwaarden De bunne Hoog Edelheedens Laastelijk herinneren wij uw Hoogheid en Rijxgroo= „ten nog bij deezen de voldoening van 's Rijks agterstal groot rd„s 339: 41: sp„s en bedanken zijn Hoogheid voor de gedaane felicitatie niets Gouverneurs promotie en melden nog in antwoord van het geschreevene aan „gaande de ginter aangeweest zijnde Vier korra korras dat dit zeekerlijk roovers zullen zijn geweest, die niet veel goeds in de zin rullen hebben gehad en geenzints volkeren van den Koning van Ternaten, die, als 't waar was ge= „weest dat van een brief en pas voorzien waaren, niet stilletjes zoude vertrocken zijn, waaromme uwe Hoog „heid en Rijxgrooten wel dubbelde wagt op al zulke avanturiers mogen doen houden, ten einde dezelve bij mogelijkheid te kunnen meester worden /onderstond:/ Onder herhaalde dankzegging der in d„o passato uitgelee= „verde vier Amboineese gevangene verzoeken wij uw Hoog „heid en Rijxgrooten om de overige nog per restand en door het agterblijven der gezanten hier nog op Batavia niet ontfangen zijnde, als nog dit heen dan wel aan Hun- Hoog Edelheedens te willen overzenden Ook diend nog tot uw Hoogheids en der Rijksgrooten narigt dat volgens erlangde tijding van onzen Resident te Bonthain twee vaartuigen van Boutong aldaar uit gebrek van water en rijst zijn aangegiert, en dat zij als de reize na Batavia niet kunnende krijgen eerstdaags weder na Boutong te rud, zoude keeren. ook toegestemt hebben in uw Hoogheids en Rijxgrooten te meermaalen gedaane instantien om tot hun eigen de= =fensie voor een billijke prijs nade door ons gekommit= „teerdens te doene taxatie te mogen aanhouden de Panons uit diverse in straat Boutong en daar omstreeks ver= =ongelukte scheepen en vaartuigen opgevist. mits uw Hoogheid en Bixgrooten het kostende van dien Suc= „cessive sjraerlijks in kloeke en gezonde Mansslaaven voldoen. ook Geschreeven
English
77 Boutong Written at Makassar in Fort Rotterdam on the 16th of February Anno 1782. To the Sergeant Pieter Bosamie and the Corporal Johan Frederik Peuteman, being there on the Extirpation Commission, Honorable, Pious! Assuming that you have not yet returned due to an early onset of the monsoon or having encountered contrary winds, you are hereby ordered to carry out the ordinary annual spice extirpation as usual and in that regard to observe everything that was prescribed to you in your accompanying instruction. Having been requested by the King and Nobles of Boutong to cede to them various cannons recovered there successively over some years from ships and vessels wrecked there, and that request having been granted, without however knowing what type or caliber of pieces these are or their number, you are hereby instructed to survey them as accurately as possible, and then subsequently to settle the prices for them with them according to the calculation in the note appended for that purpose, together with the conditions also written to them to settle the amounts thereof successively each year in sturdy and young male slaves. Wherewith I remain, beneath stood, your affectionate friend, was signed: B.d Reijke, in the margin: Makassar in Fort Rotterdam on the 16th of February 1782. I remain highly obliged that your Right Honorable has been pleased to approve the settlement that I made with Craeng Bonthaeng and associates; having today written your Right Honorable's order to Ensign Loor. For the rest, I take the liberty to call myself, with all due high esteem and respect, Right Honorable Sir, In reply to your Right Honorable's always much respected letters, the first dated 26th of January which reached me on the 28th thereafter, and the other dated 5th of this month which reached me yesterday, I now take the liberty to reply that in the future I shall not fail to decide such disputes promptly as far as it is in my power in all fairness, in the hope that they will listen to it. The force of Tankielang, Right Honorable Sir, which was first estimated at four thousand and afterwards at six hundred heads, was reported by the same man. I hope, Right Honorable Sir, after Aroe Manipoe, who has also left that rebel, that in the future I will have no further reason to trouble your Right Honorable concerning this. The two copies of the proclamation, Right Honorable Sir, I have had posted promptly at the most suitable places, one at Bonthaeng and the other here. If unexpectedly the Englishman should arrive here, I shall not fail to observe your Right Honorable's order as far as it is in my power. To the Right Honorable Sir Barend Reijke, Governor and Director of this Coast of Celebes, etc. etc. Makassar beneath stood: 79 beneath stood: Right Honorable Sir, lower: your Right Honorable's humble and faithful dutiful servant, was signed: S.n Monsieur, in the margin: Boelecomba in the Company's fortress the 16th of February 1782. Signals which shall be given at Makassar for the recognition of ships or vessels coming from Ambon, Banda and Ternate, as well as Timor. In Anno 1782 A blue flag, both from the castle flagpole here and from the residencies of Boelecomba, Bonthaeng and Saleijer. In Anno 1783 A white flag, both from the castle flagpole here and from the residencies of Boelecomba, Bonthaeng and Saleijer. beneath stood: Makassar in Fort Rotterdam the 20th of February Anno 1782, was signed B.d Reijke. It being highly necessary that some signals be devised whereby the Company's ships and vessels coming from the Great East, and sometimes intending to come hither, whether to convey some news or otherwise, may know whether these places are still in our hands, you are therefore ordered upon the arrival of such ships and vessels to regulate yourselves in that regard according to the attached secret signals. You must also always have and keep a vessel in readiness so that upon the appearance of English ships, against whom you cannot possibly withstand, you may immediately come over hither with the Company's people and as many effects as possible. Wherewith after greetings I remain, beneath stood: your friend, was signed: B.d Reijke, in the margin: Makassar in Fort Rotterdam the 20th of February Anno 1782. Honorable, pious. To the Bookkeeper Tudoricus Theodorus de Zwart, Resident there. Saleijer Boelecomba Saleijer
Dutch transcription
77 Boutong Geschreeven te Meekassar in het Kasteel Rotterdam den 16=e Februarij Anno 1782. Aan den daar in de Extirpatie kommissie zijnde Sergeant. Pieter Bosamie en den Korporaal Iohan Frederik Peuteman, Eerzame, Vzome! Jn veronderstelling dat uw E nog niet te rug gekomen is door een te vroege doorbraake der Mousson of gehad hebbende tegenwinden, zo worden uE bij dezen gelast om de ordinaire Iaarlijkse specerij Extirpatie even als anders te doen en daar omtrend alles te observeeren wat UE bij des= „selfs meede gegevene Jnstructie is voorgeschreeven. Door den koning en Rixgrooten van Boutong verzogt zijnde om aan hun af te staan diverse aldaar voor eenige Jaaren Successive opgeviste kanons uit daar gebleevene schee„ „pen en vaartuigen en in dat verzoek bewilligt zijnde zonder egter te weeten van wat zoort of Ealiber de Stuc- „ken dan wel derzelver getal is, zo word uwE bij deezen opgedraagen om zulks zo naauwkeurig doenlijk op te neemen en als dan daar na met haar de prijsen voor dezelve te maaken na calculatie van de dientweegen bijgevoegde Notitie, teffens met deze haar ook aange= „schreevene voorwaarden om dies bedraagen Successive sjaarlijks in kloeke en jonge Mansslaaven af te leggen. waar meede jk blijve /onderstond/ uwE toegenegene vriem /was geteekent:/ B=l Keijke /in margine:/ Makasseer in het Kasteel Rotterdam den 16=e Februarij 1782. Ten hoogsten blijf jk verpligt dat uwel Ed=e Agtb=e de schicking die jk met Craeng Bonthaeng C: S: gemaakt heb, heeft gelieven te approbeeren; hebbende jk den vendrig Loor op heeden uwel Ed=e Agtb=e order geschreeven. Voor 't overige neem Jk de vrijheid met alle ver= „schuldigde Hoog-agting en Eerbied mij te noemen. Wel Edel Agtbaar Heer Op uwwel Edele Agtb„e altoos veel gerespecteerde Letteren den 1=e gedateert 26=e Ianuarij die mij op den 28=e daar aan„ en de andere gedateerd 5=e deezer die mij op gisteren gewor= =den zijn, neem jk tans de vrijheid te rescribeeren als dat jk in 't vervolg niet in gebreeke zal blijven om dierge= „lijke dispeten ten eersten zo veel in mijn vermoogen is rea billijkheid te decideeren, in die hoope dat zij lieden daar na zullen luisteren. de magt van Tankielang welEd: Agtb=e Heer die eerst op vier duizent en naderhand op ses Hondert koppen begroot werd, was door dezelfde man aangebragt Jk hoop wel Edele Agtb=e Heer na Aroe Manipoe die Frebel meede verlaaten heeft; dat jk in 't vervolg geen meer reden zal hebben om uwel Ed=e Agtb=e daar onteend lastig te vallen. de twee stuks publicatien wel Ed: Agtb„e Heer heb jk de een op Bonthaeng en de andere alhier ten eersten op de best voegelijkste plaatsen doen affigeeren. zo onverhoopt den Engelsman alhier mogt aankomen, zal jk niet in gebreeke blijven om zo veel in mijn ver= „mogen is uwel Ed: Agtb=e order te observeeren. Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijker, Gouverneur en Directeur dezer Kuste Celebes. &=a &=a Makassar Raen E /:onderstond:/ 79 /onderstond:/ wel Edel Agtbaar Heer /:lager:/ uwer welEd: Agtb„e onderdaanige en trouwe schuldige dienaar /:was geteekend:) S=n Monsieur /in margine:/ Boelecomba in 'sComp„s vesting den 16=e Februarij 1782 seinen die op Makassar ter verkenning voor de van Ambon. Banda en Ternaten, mitsgaders. Timor komende scheepen of vaartuigen zullen gege= „ven worden. Jn A=o 1782 Een blauwe vlag zo van de kasteels vlagge stok alhier als van de Residentien Boelecomba, Bonthaerig en Saleijer Een witte vlag zo van de kasteels vlaegge stok alhier als van de Residentien Boele= „comba, Bonthaeng en Saleijer /onderstond:/ Makassar in het Kasteel Rotterdam den 20=e Februarij A=o 1782 /:was geteekend B=dl Reijke. jn A=o 1783. Ten hoogsten nodig zijnde dat men eenige Seinen be„ „raamt waar door 'S komp„s scheepen en vaartuigen van de groote Oost komende en zomtijds de wil na herwaards hebbende het zij ter overbreng van eenige tijding als an= „derzints, weeten kunnen of deeze plaatsen nog in onze handen zijn, zo word uE gelast om bij aankomst van diergelijke scheepen en vaartuigen zig dien aangaande te reguleeren na bijgevoegde Sekreete Seinen. Ook moet UE altoos een vaartuig in gereedheid hebben en houden om bij verschijning van Engelsche scheepen, tegens dewelke uE onmogelijk bestand kan weezen, ten eersten met 'skomp„s volk en zo veel effecten mogelijk na herwaards over te komen. waar meede na groete blijve /onderstond:/ uE vriend /:was geteekend:/ B=s Reijke /in margine/ Makas- „sar in het kasteel Rotterdam den 20=e Februarij Eerzame vrome. Aan den Boekhouder Tudoricus Theodorus de Zwart. Resident aldaar. Saleijer Boelecomba Saleijer A=o 1782.
English
81 Boelecomba. Primae To the Junior Merchant Mr. Simon Monsieur, Resident there Honorable, Pious, Discreet As it is of the highest necessity that some signals are devised whereby the Company's ships and vessels arriving from the Great East and at times intending to come here, whether to convey any news or otherwise, can know whether these places are still in our hands, your Honor is hereby ordered, upon the arrival of such ships and vessels, to regulate yourself regarding this according to the enclosed secret signals. Wherewith, after greetings, I remain, was signed, your good friend Bs Keijke, below stood: Makassar in Castle Rotterdam the 20th February Ao 1782. To the Junior Merchant Cornelis Meurs, Resident there Honorable, Pious, Discreet. Bima Although the order given to your Honor by letter of the 28th of July to send the three pieces of cannon mentioned therein to Batavia, and to which I have not even received a reply, might have arrived too late to be carried out with one of our ships, I think that if only some effort had been made regarding that matter, it could nevertheless very easily have been done on freight with one of the private vessels departing in great numbers from the opposite coast to the Capital. Your Honor shall therefore still have to do his best towards this and at the same time inform me how matters stand with the seven pieces of cannon fished up at Salemparrang from the wreck of the ship Asschat and, as the former pro interim Resident Puhrer has now reported to me, spiked by Skipper Paardekooper, which the King, according to report, was inclined to have transported here himself, had he not lacked large vessels, and which, according to the order already given by letter of the 27th of February 1781, should likewise have been sent with one of our ships directly to the Capital. Since, in order not to alienate Sumbauwa further from us, it is not advisable at this time to contract further with those of Balij and Salemparang, as extensively mentioned in my separate letter of the 20th of April 1781, your Honor may nevertheless, as was already understood in ao 1779, maintaining correspondence pro forma, live in friendly harmony with them and on all occasions show that we are certainly not ill-disposed toward them, the more so to be able on such an occasion to effectively remonstrate with them and divert them from the navigation of Ceram and other wanderers which, according to reports obtained from Ambon, is continued by them undisturbed, at the same time making it known or causing them to understand that such a manner of conduct is not the way to come into friendship with the Honorable Company. For the same reasons and circumstances in which we find ourselves, it is also that I cannot this time, as I indeed intended to do, address the King of Sumbauwa concerning the same matter of smuggling with the Cerammers, nor the other Rulers concerning their negligence in coming up here. Your Honor shall therefore have to try to effect everything to counter this, with half-serious and again with half-friendly admonitions, and at the same time use all diligence to make all the rulers of the opposite coast persevere in the interests of the Honorable Company, especially against the English. Towards which latter I also do my part in the letters enclosed herewith and now going out to them, of which a copy is attached hereto. Herewith, after greetings, I am, below stood: your Good Friend, was signed: Bls Reijke, in the margin: Makassar in Castle Rotterdam the 20th February Ao 1782, lower: P: S: Your Honor must, whether by hire or by purchase, always keep a good vessel in readiness so that upon the arrival of English ships, and in case your Honor, with the assistance of the Rulers, should not be able to offer the necessary resistance with hope of good success, you can immediately beat a retreat to this place with all the station personnel and as much of the Company's effects as shall ever be possible, among which money and papers must absolutely not be forgotten. To the Kings of Bima, Sumbauwa, Dompo, Tambora, Sangar, and Pekat. After the ordinary compliment. Not doubting that your Highness will have been informed by Resident Meurs of the war that has arisen between the General Dutch East India Company and the English Nation, this solely serves to further exhort your Highness, as well by me as by high command of the Honorable High Indian Government at Batavia, to persevere in your loyalty and adherence to the Honorable Company, with whom you have lived for so long and to the benefit and prosperity of your Realm in peace and close friendship and alliance, and by no means to tolerate that the English inflict any violence or nuisance upon our people, much less gain any footing on the opposite coast, without being halted and opposed with all might by your Highness, as this would tend to the disadvantage of all the rulers of the opposite coast as well as the Honorable Company itself. Below stood: Written at Makkassar in Castle Rotterdam the 16th February Anno 1782.
Dutch transcription
81 Boelecomba. Pimae Aan den onderkoopman M=r Simon Monsieur, Resident aldaar Eerzame, Vrome, Discrete Den hoogsten nodig zijnde dat men eenige Seinen beraamt waar door 's komp=s scheepen en vaartuigen van de groo= =te Oost komende en zomtijds de wil na herwaards heb= „bende het zij ter overbreng van eenige tijding als an= „derzints, weeten kunnen of deze plaatsen nog in onze handen zijn, zo word uE gelast om bij aankomst van diergelijke scheepen en vaartuigen zig dien aan- „gaande te reguleeren na bijgevoegde sekreete seinen. Waar meede na groete blijve /:was geteekend:/ uwE goede vriend B=s Keijke /onderstond:/ Makassar in 't kasteel Rotterdam den 20=e Februarij A=o 1782 schoon de ordre uw E bij brief van den 28=e Juli gegeven om de daar bij vermelde drie stucken kanon na Batavia te verzenden en waar op jk niet eens antwoord gekree= „gen heb, te laat mogte g'komen weezen om met een onzer scheepen ter uitvoer gebragt te kunnen worden, zo denke jk dat als men maar eenige moeite daar om= „trend haed willen doen zulks egter zeer gemackelijk op vragt met een der in menigte van de overwal na de Hoofdplaats vertreckende partikuliere vaartuigen had kunnen geschieden. Uw E zal over zulks als nog zijn best daer toe moeten aanwenden en mijn, teffens berigten hoe het gelegen is met de seeven te Salempar„ „rang uit het wrak van het schip Asschat opgeviste en zo mijn den geweezene prointerim Resident Puhrer nu berigt heeft door den schipper Paardekooper ver= „nagelde, stucken kanon, die den Koning volgens op= „gava genegen is geweest zelfs na herwaards te doen transporteeren, indien dezelve geen gebrek aan groote vaartuigen had gehad en die volgens last bij brief van den 27=e Februarij 1781 reets gegeven, almeede met een onzer scheepen direct na de Hoofdplaats verzonden moesten zijn. Dewijl om sumbauwa niet verder van ons te doen verwijderen, het in deze tijd niet raadzaam is met die van Balij en Salemparang, breedvoerig bij mijn aparte van den 20=e april 1781 vermeld, als nog te Contracteeren, zo zal uw E egter met dezelve, zo als men reets in a=o 1779 begreepen heeft, pro forma de korrespondentie onderhoudende in een vriendelijke harmonie mogen leeven en bij alle geleegentheeden Eerzame, vrome, Discrete. Resident aldaar Aan den onderkoopman Cornelis Meurs, toonen Bima e 5 .ƒ „ 83 toonen dat wij hun geuischelijk niet ongeneegen zijn, te meer om hun bij zo een occasie met effect voor te kunnen houden en te diverteeren van de bij hun volgens de van Ambon erlangde berigten ongestoord gecontinueerd wordende Vaart van Cercemse en andere Zwervers, teffens te kennen geevende of te doen begrijpen dat zo een handelwijze de weg niet 's om met de Ed=e Comp=e in vriendschap te Om dezelfde redenen en omstandigheeden waar in wij zijn is het ook dat jk ditmaal nog niet zo als jk wel voorneemens was te doen de koning van Sumbauwa kan onderhouden over het zelfde stuk van Smockelarijen met de Cerammers nog de andere Vorsten over hunne nalatigheid in het herwaards opkoomen, uwE zal mits dien alles tot tegengaan van dien dan met half ern= „stige en weder met half vriendelijke vermaaningen moeten tragten in het werk stellen en teffens alle vlijt aanwenden om al de overwalsche vorsten in de belan= „gen van de Ed=e Komp=e bijzonder tegens de Engelschen te doen blijven volhaaden, tot welk laaste jk ook het mijne doen bij de deezen ingeslootene en tans aan hun afgaande brieven, waar van een afschrift hier nevens gaat. Jk ben hier meede na groete /onderstond:/ uwE Goede Vriend /was geteekend:/ B=ls Reijke / in margine:/ Makassar in het kasteel Rotterdam den 20=e Februarij A=o 1782 /:laeger:/ P: S: uwEmoet het zij bij inhuur dan wel bij inkoop altoos een goed vaartuig in gereedheid houden om bij aankomst van Engelsche scheepen en ingevalle uwE door behulp der Vorsten niet in staat mogte zijn de nodige wederstand met hoope van een goed succes te bieden; aanstonds de retracte na herwaarts te kunnen neemen met alle de postelingen en zo veel van 'skomp„s Effecten als maar immers mogelijk zal weezen, waar onder geld en papieren absolut niet vergeeten mogen worden. koomen. Aan den Koningen van Bima. Sumbauwa Dompo. Tambora. Tangar en Pekat. na het ordinaire kompliment Niet twijffelende of uw Hoogheid zal door den Resident Meurs verwittigt zijn geworden van den ontstaanen Oorlog tusschen de Generaale Nederlandsche Oost jndische komp=e en de Engelsche Natie, dienthalven dient dezen eenlijk om uw Hoogheid verder zo wel door mijn als uit hoog bevel van de Edele Hooge Indiasche Regeering te Ba= „tavia aan te maanen om in desselfs trouwe en aan= „kleeving tot de Edele Scomp=e waar meede dezelve zo lange en ten voordeele en welzijn van desselfs Rijk in vreede en nauwe Vriend-en bondgenootschap heeft geleeft, te blijven volharden en geenzints te gedoogen dat de Engelschen de onze eenig geweld of overlast aan= „doen. Vael min eenige voet op de overwal krijgen, zonder door uw Hoogheid daar inne niet alle mogt te worden gestuit en tegengaan, alzo zulks zo wel tot na= „deel van alle de overwalsche vorsten als de Ed=e komp=e zelfs zoude strecken /:onderstond:/ Geschreeven te Mak „kassar in het kasteel Rotterdam den 16=e Februarij Anno 1782 Aan Makassar 5
English
Makassar 85 Barend Reijke, To the Right Honorable Sir Governor and Director of this coast of Celebes. Right Honorable Sir In respectful reply to Your Honor's secret letter dated 8 November past, which I safely received in duplicate, this serves to inform you that, in accordance with Your Honor's desire, I shall finalize the matter between Sumauwa and Dompo in a general meeting as soon as the weather calms down somewhat so that the princes or their envoys can come over here. The extreme compliance, as I am informed, which my predecessors have observed to an excessively far degree toward the King of Dompo, is, I believe, the reason for the prince's all too excessive pride. In the month of November past, in the village of Kempo, the matoua or head of the Buginese there was murdered at the house of the glarrang, whereupon, on the complaint of the Buginese, I sent the sergeant to the prince of Dompo to investigate that murder and its perpetrator. But he could barely obtain an answer from the king; finally he said that the Resident had no business with the people of his land, that he had a letter from the Honorable Lord Governor, I believe from the Honorable Lord van der Voort, etc., which he intended to adhere to, stating that the Buginese living on his land were subject to him, and furthermore that the Resident could do whatever he saw fit, that he supposed he was not king in order to search for the murderers on his land. And when the sergeant, likewise on my order, went to Kempo to investigate that matter there as well with the glarrang of that village, at whose dwelling, as said above, the deed had occurred, that prince asked him how he dared to depart for that village without his prior knowledge. To this the sergeant answered him that he was on a Company mission and had been sent for that purpose by his chief at Bima. In my opinion, subject to humble correction nonetheless, this behavior of that prince is somewhat extreme, for when a Resident sends a man somewhere, he only gives him a pass bearing his seal and signature, and with this he travels unhindered through the entire country, and he does not need to tell anyone where he is ordered to go. I answered that prince nothing other than that I was very surprised at the message that my envoy had brought me on his behalf, and that I merely requested His Highness to provide a copy of the letter to which His Highness referred, for my information. On 25 December past, I received the accompanying letter from the Commander van der Niepoort at Sourabaija and an Extract Resolution from Their High Mightinesses the High Indian Government, which I hereby present in all respect to Your Honor together with my answer thereto. Also, upon the proposal of the Commander van der Niepoort, I sent two envoys with a friendly letter to the Gusti of Bali Badong, Moera Calerang, on 8 January, with a friendly request to forward my letters to the said Commander at Banjoewangie, and I likewise requested that Gusti, as well as the one of small Bali, to whom I also wrote a short letter, to send me news as soon as possible whenever ships appear in their territories, because English ships continually come to those regions to provision themselves, of which I seldom, and then only by chance after a long time, even months, receive very deficient news from natives coming from there. Thus, on 14 January, a Buginese came to bring me news that he by rumor from the people of Sodi
Dutch transcription
Makassar 85 Barend Reijke, Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Gouverneur en directeur dezer kuste belebes. Wel Edele Agtbaare Heer Jn eerbiedig antwoord op uw Edele Agtb=e Sekreete brief in dato 8=e Novbr: passato die mij in duplo wel geworden is, diend, dat jk op uwel Edele Agtbaare begeerte de zaak tusschen Sumauwa en Dompo zo haast het weer eenig= „rins bedaar dat de Vorsten of haare zendelingen her= „waards kunnen overkoomen in een generaale vergade= „ring finaal zal afmaaken. De verregaande inschickelijkheid gelijk mij onderrigt is, die mijne predecesseuren in een al te verre graad om- „trend den koning van Dompo hebben g'observeerd is geloof Jk de reeden van Korsten al te verregaande hoogmoed„ in de maand November pessato is Op de Negorij kem= po, de Matoua of hoofd der Boegineesen aldaar op 't huis van den glarrang vermoord, waar op jk op klagte der Boegineesen den Sergeant na Domposvorst ter onderzoek na die moorden desselfs Daader gezonden dog ter nauwer nood kon hij van den koning andwoord krijgen, eindelijk zij hij dat den Resident niets uit= „staan had met het volk van zijn Land dat hij een brief van den Agtbaaren Heer Gouverneur had /: ik mien van den Agtb: Heer van der Voort E: m: daar hij zig aan dagt te houden dat de Boegineesen die op zijn Land woonen onder hem stonden, overi= „gens dat de Resident kondoen wat hem goed dagt, dat hij vermeende geen koning te zijn, om de Moordenaars op zijn land op te zoeken en wan= „neer de sergeant almeede op mijn order na kam- „po ging om die zaak ook daar bij de glarrang van die Negorij, op wiens wooning gelijk bovengezegd 'tfeit geschied was te onderzoeken, vroeg dien vorst hem, hoe hij zonder zijn voorkennis na die Negorij Den 25=e december passato kreeg jk nevensgaande brief van den gezaghebber van der Niepoort te Soura= „baija en Extract Resolutie van Hunne Hoog Edelheedens de Hooge Indiasche Regeering, welke ik neevens mijn and= „woord daar op uwel Edele Agtbaare bij deezen in alle Eerbied presenteer; ook heb jk op de propositie van den Heer Gezaghebber van der Niepoort, twee zendelingen met een vriendelijken brief na den Gustij van Balij Badong, Moera Calerang gezonden op den 8=e Ianua= „rij met vriendelijk verzoek van mijne brieven aan gem: Heer Geraghebber na Banjoewangie voort te schicken, en dien Justi zo wel als die van kleen Balij aan wien jk ook een kleen briefje geschreeven heb almeede verzogt om wij ten spoedigsten tijdingen te doen geworden wanneer zig scheepen op hunne territoiren komen op= „doen, wijl in die kontreijen successive Engelsche komen om zig te provicendeeren, waar van Jk zelden en dan nog bij geval na verloop van een geruimen tijd, je maanden, van Jnlanders die van daar komen zeer gebreekige tijding krijg als den 14=e Ianuarij kwam een boeginees mij tij= „ding brengen dat hij bij gerugte van 't volk van Sodi= dorst vertrecken, waar op den zergeant hem antwoorde; dat hij in een komp„s kommissie ging en daar toe van zijn Hoofd te Bima was gezonden; mijns bedunkens /:onder nedrige Correctie nogtans:/ is dit gedrag van dien vorst wat verregaande, want een Resident een man ergens na toe zendende, geeft hem eenelijk een kaartje mede waar zijn Cachet en handteekening op staat en hier meede trekt hij onverhindert door 't gansche Land, en hij behoefd nie „mand te zeggen waar heen hij gecommandeert is; jk heb daar op dien vorst niets anders geantwoord, dan dat jk zeer verwondert was over de bescheid die mijn zendeling mij zijnentweegen gebragt had en dat jk zijn Hoogheid eenelijk verzogt Copia van de brief te hebben, waar op zig zijn Hoogheid beriep, tot mijn narigt dorst ang
English
87 Bima ...had learned that two English ships had lain there in the month of October. On 16 January, the Malay Intje Batoe, coming from Salemparrang, brought me the positive news that, according to his reckoning, an English ship had lain at Laboea Hadja for 7 days two months ago, and had thoroughly provisioned itself with cattle, chickens, water, and firewood, etc.; that on the orders of the Radeng there, he had himself been on board and had seen many people, up to 600 men, while he was told that it was a 3-decker and had many guns; but inquiring about his voyage, from where and to where, he received the answer that it came from the sea and put to sea again; however, that the English are constantly cruising here in our regions to the East is all too certain, as they are constantly seen by native traders behind Saleijar, then around Timor, and so at different places; but whenever I receive news of this, so much time has already elapsed in the interim that I have not found it advisable to dispatch successive proas to convey such old and also mostly confusing news to Your Honorable Worships, or also to Java. Wherewith, after praying for Heaven's best blessings, I call myself with true high esteem and deep respect, Honorable Worshipful Sir, Your Honorable Worship's humble and dutiful servant, Signed: C. Meurs In the margin: Bima, in the Company's fortress, 2 February, Anno 1782. Since, in this conjuncture of times, it is of the utmost importance for the service of the Company to Their High Excellencies to obtain as quickly as possible the necessary knowledge of the passing of foreign ships through the Straits of Lombok, Allas, Sapie, etc., belonging under Your Honor's residency, or from where Your Honor could receive reports that ships have passed, and which ones, Their Highest Excellencies, as appears from the enclosed extract missive dated 21 September of last year, have been pleased to request the Honorable Worshipful Lord Governor and Council at Samarang to order me and to authorize me in Their Highest Name to write to Your Honor, as is done herewith, to give notice of the discovery of foreign keels by vessels as quickly as possible, both to Makassar and hither, while Your Honor is authorized, in default of an own vessel for sending Your Honor's reports hither, to hire one at the earliest opportunity for that purpose; and since it might sometimes happen that such a vessel, in the east monsoon, besides other misfortunes that might befall it and delay its voyage, were taken by pirates, and in the west monsoon might sometimes not be able to come up at all, it would not be bad if Your Honor each time delivered the duplicate of his reports merely with a small fishing proa—which can always run back and forth to the western corner of your territory—to the easternmost of the Pangiang Islands, Sipanjang, or another that is inhabited, with a Dutch, Javanese, or Malay address, whereupon Copy of a separate letter written to the Junior Merchant Cornelis Meurs, Resident. Honorable, pious. Copy the 99 the chief of that island will surely ensure that they will be forwarded as quickly as possible to Sumanap and thus subsequently hither, as I shall issue the necessary orders to that effect on all the aforementioned islands; if Your Honor, from the southwest corner of his island, should sometimes have a better opportunity, either in the east or west monsoon, to send such news to Balij Padong, Your Honor may safely do so and request Gusti Moera Caleran merely to send such a letter for me to the Commandant at Banjoewangie, which request I do not doubt that Gusti will fulfill as quickly as possible. Wherewith, after friendly greetings, I remain, Your Honor's good friend, Signed: R. F. van der Niepoort In the margin: Sourabaija, 28 November, Anno 1781. Lower: Agrees. Signed: C. Meurs. Copy In order to achieve the important objective of obtaining timely and necessary knowledge of the passing of foreign ships through the Strait of Lombok, we order Your Honor to authorize the Commander at Sourabaija, pursuant to the proposal described in folio 368, to order the Resident at Bima as quickly as possible in our name, upon the discovery of foreign keels, to give notice thereof by vessels as quickly as possible, both to Makassar and to Sourabaija, while the said Resident may be permitted, in default of an own vessel for conveying his reports to the Eastern Corner, to hire one at the earliest opportunity for that purpose. Since foreign ships have also been sighted at other places of that Residency, as in the past year in the Strait of Sape, the said Commander must also ask that Resident for his considerations as to the manner in which notice can be given at all times from the said places to Java, for which the necessary arrangements must also be promptly devised and executed. Agrees. Signed: F. Loefhouwer, sworn clerk. Lower: Agrees. Signed: C. Meurs. Copy, Extract from the Missive written by Their High Excellencies the Supreme Indian Government at Batavia to the Lord Governor and Director of this Coast, together with the Council at Samarang, dated 21 September Anno 1782. Copy
Dutch transcription
87 Bima „ang had vernomen dat aldaar in de maand October twee Engelsche scheepen hadden geleegen Den 16=e Januarij bragt mij den Maleijer Intje Ba= „toe van Salemparrang komende, de positive tijding dat volgens zijn reekening twee maanden geleeden te Laboea Hadja een Engelsch schip 7 daagen had geleegen, en rig braaf voorzien had van Koebeesten, Hoenders, water en Brandhout etc, dat hij op ordre van den Radeng aldaar zelfs aan boord was geweest en veel volk gezien had tot 600 man te gelijk men hem zeide dat het een 3 deeker was en veel geschut had dog na zijn reis informeerende waar van daan en waar heen kreeg hij tot antwoord dat hij uit zee kwam en weer in zee stak; dog dat hier in onze Contreijen om de Oost steeds Engelschen kruissen is niet dan al te zeeker wij dezelve door Jnlandse trafiquanten ag= „ter Saleijar dan eens om en bij Timor en zo op dif= „ferente plaatsen steeds gezien worden, dog wan= „neer jk daar tijding van krijg is er tusschen beide reeds zo lange tijd verloopen dat jk mij niet ge= „raaden gevonden heb, om diergelijke oude tijdingen en ook meerendeels Confusie successive prauwen ter overbreng daar van aan Uwel Edele Agtbaare te depe= „cheeren of ook na Iava waar meede mij na toebidding van des Hemels beste regeningen met waare hoog-agting en diep ontzag noeme /onderstond:/ welEdele Agtbaare Heer /:laeger:/ uwer Wel= =Edel Agtbaare onderdanige en trouwschuldige dienaar /was geteekend:/ C=s Meurs /in margine:/ Bima in 'sComp„s vesting den 2=e Februarij A=o 1782. Dewijl er Hunne Hoog Edelheedens in deze Conjuncture van tijden zeer veel ten dienste van de Maatschappij aan„ „geleegen legt op het spoedigste de nodige kennisse te erlangen van het passeeren van Vreemde scheepen door de Straaten Lombok, Allas Sapie enz: Onder UE residentie sorteerende, of waar van daan uE advisen zoude krijgen konnen dat scheepen, en welke gepasseert zijn, zo hebbe hoogst dezelve den wel Edelen Agtbaaren Heer Gouverneur en Raad te Samarang blijkens in Elose Extract missiive dato 21=e 7ber anno Stantij gelieve te demandeeren mij te gelesten en uit Hoogst Derzelver naam te kwalificeeren uE aan te schrijven, gelijk geschiet bij deeze om bij ontdecking van vreemde kieken, daar van door vaartuigen ten allerspoedigsten zo naar Makassar als herwaarts kennisse te geeven, terwijl uE gekwalificeerd werd om bij gebrek van een eigen vaartuig ter herwaards zending van uE berigten daar toe als dan een ter Ewielste in te huuren, en de= „wijl het zomtijds zoude kunnen gebeuren, dat zo een vaartuig, in de Oost mousson buiten andere onr= „gerucken die het konde overkoomen en in zijne reize vertraagen, door de zee-rovers genomen wierd, en in de westmousson in het geheel zomtijds niet kunnen op= „koomen zo was het niet kwaad dat uE telkens 't duplicaat zijner adviesen maar met een klein vissers prauwtje die dog aan de westelijke hoek uwer terri= „toir altoos over en weeder kunnen loopen na 't Oostelijkste der Pangiangse Eilanden Sipanjang, of een ander dat bewoond is, bezorgde, met een hol= „landsch, Iavaans of Maleidsch addres, wanneer Copia aparte brief geschreeven aan den Onderkoopman Cornelis Meurs Resident Eerzame, vrome. Copia het 99 het Hoofd van dat Eiland wel zorgen zal die verder„ ten spoedigsten naa Sumanap en zo vervolgens her= „waarts koomen zullen, alzo jk daar toe de nodige ordres op alle voorst: Eilanden stellen zal, zo uw E van den Z: w: hoek zijnes Eilands zomtijds beetere occasie 't zij in de Oost of west mousson hadde om zulke tijdingen naar Balij Padong te zenden, kan uE zulks gerust doen en Gusti Moera Caleran verzoeke zo een brief voor mij maar te zenden aan den Commandant te Banjoewangie aan welk verzoek jk dan niet twijffelen of dien justie zal ten spoedigste voldoen. waar meede na vriendelijke groete verblijve /:onder= „stond:/ uE goede Vriend /:was geteekend/ R: F=s van der Niepoort /:in margine:/ Sourabaija den 28„e Novbr: A=o 1781 /:lager:/ Accordeert /was geteek=t C„s Meurs. Copia Ter bereiking van 't aangelegen oogmerk, om van 't pas= „seeren van vreemde scheepen door Straat Lombok, in tijds de nodige kennisse te erlangen, gelasten wij uwel„ =Edele, den Gezaghebber te Sourabaija, Conform het voorstel bij I 368 beschreeven te kwalificeeren, om den Resident te Bima zo spoedig mogelijk uit onze na= „me te gelasten, bij ontdecking van vreemde kielen, daar van door vaartuigen, ten allerspoedigsten zo na Makassar, als na Sourabaija kennisse te geeven, ter= „wijl gem: Resident kan werden gepermitteerd, om bij gebrek van een eigen vaartuig ter overbrenging zijner berigten na de Oosthoek daar toe als dan een ten Ei= „dielste uit te huuren Dewijl ook op andere plaatsen van die Residentie, vreemde scheepen aangeezen, gelijk in den voorleeden Jaar in de straat Sape, zal door gem: Gezaghebber van dien Resident teffens desselfs Consideratien moe= „ten worden gevraagd, op welke wijze men ten allen tijden van gem: plaatsen na Iava kennis kan geeven, waar toe dan ook straf de nodige schickingen zullen moeten beraamd worden en uitgevoerd /:onderstond) Accordeert /:was geteekend:/ F Loefhouwer gezw: klerk /lager/ Accordeert /:was geteekend:/ C=s Meurs. Copia, Extract â Extract uit de Mis= „sive geschreeven door Hunne Hoog= „ Edelheedens de Hooge Indiasche Regeering te Batavia aan den Heer Gouverneur en directeur dezer kuste neevens den Raad te Sa= „marang gedateerd den 21=e Septem= „ber Anno 1782 Copia
English
Sourabaija F Right Honourable Sir! Copy of a separate letter written to the Right Honourable Mr. Florentius van der Niepoort, Senior Merchant and Commander in the East Hook of Java. In respectful reply to Your Right Honour's highly esteemed letter dated 28th November anno passato, and the extract of the dispatch from Their High Mightinesses to the Right Honourable Governor and Council at Samarang annexed thereto, this serves to state that I will constantly do my utmost to fulfill the beneficial and most vital purpose of said Their High Mightinesses. Ships shall not pass through the Straits of Allas and Sape, nor by various other places under this residency, without me receiving news of it directly, according to the promise of all the princes of this country, who have assured me that they keep good watch everywhere. Meanwhile, following Your Right Honour's proposal, I have dispatched two envoys with a letter to the Gustie Moeza Calerang at Balij Badong, wherein I most kindly request this Gustie the forwarding of my letters to Your Right Honour to Banjoewangie, as well as to give me notice thereof as swiftly as possible upon the arrival of ships there. I am now awaiting his reply in this regard, which I will also respectfully submit to Your Right Honour at the first opportunity. Regarding the considerations requested from me by Their High Mightinesses, as to in what manner one can give notice at all times from the Strait of Sape and other places to Java, I take the liberty with all respect, subject to correction however, to answer that one can always get tidings from Sape etc. by sea in one day during the east monsoon, and at all times also in one day by land; which news I shall then endeavour to convey to your parts as swiftly as possible, by sea in the east monsoon, and via Balij Badong in the west monsoon, knowing no better route thither. Meanwhile, I have the honour to subscribe myself with due respect. Underneath stood: Right Honourable Sir. Lower: Your Right Honour's entirely humble servant. Signed: C. Meurs. In the margin: Bima, the 9th January Anno 1782. Lower: Agrees. Signed: Cornelis Meurs. To 93 Makassar. To the Right Honourable Mr. Barend Reijke, Governor and Director of this Coast of Celebes. Right Honourable Sir, This serves in all respect for Your Right Honour's esteemed information that shortly an inquiry is to be made into how matters stand with the unrest residing between the gallarrang of Kassie Djalat and a certain self-important prominent chief there, named Poea Maschee according to tradition, of which the principal blame was laid on the interpreter Israel Pietersz, who denies this strongly and firmly. I would have taken action in this regard sooner, had not Daeng Manjaroengie departed again for Makassar, after he had handed over to me Your Right Honour's highly esteemed letter dated the 9th of this month. Said Prince, upon handing over the aforementioned letter, earnestly promised to maintain good intelligence with me in the future, and that he would never overstep the bounds of decency, indicating that Your Right Honour had most earnestly recommended this to him, it being to be wished that this Prince may faithfully fulfill his promises. Furthermore, enclosed herewith is an open letter from Aroe Manipoe, brought by the aforementioned interpreter upon his return from the uplands, according to the translation thereof provided to me: mainly dictating that said Prince is very glad about the amnesty which the Honourable Company has so generously been pleased to grant to him and his peoples, that he, together with his retinue from Lamoeroe, is about to depart further to Goa, to subsequently submit himself there before Your Right Honour, and to submit under the rule of Kraeng Bontolancas, who has already been chosen and appointed as king over that realm. His accompanying retinue consists, according to the statement of the interpreter Israel, of nearly 2000 individuals, among whom no more than 60 able-bodied men can be counted, the remainder being females and small children. That of Sankielang is not 2000 men strong who can bear arms; many of the same would gladly abandon the notorious rebel (who is currently residing at Passesse) if they can escape with their wives and children. Concluding herewith, I take the liberty to subscribe myself with the utmost respect and high esteem. Underneath stood: Right Honourable Sir. Lower: Your Right Honour's humble servant. Signed: B. van de Walle. In the margin: Maros in Fortress Valkenburg, the 26th February Anno 1782. and Translation
Dutch transcription
Sourabaija F Jn eerbiedig antwoord op uwel Edele Agtb=r zeer g'eerdt schrijven in dato 28„en Novbr anno passato en 't daar bij gevoegde Extract missive van Hunne Hoog Edel= „heedens, aan den welEdelen Agtbaaren Heer Gou= „verrieur en Raad te Samarang, diend, dat jk steeds mijn uiterste best zal doen, om aan 't heilzaam en zeer aangeleegen Oogmerk van welmelde Hunne Hoog Edelheedens te voldoen; door de Straaten Al= „las en Sape zullen zo min als op diverente andere plaatsen onder deze Residence zorteerende, schee= „pen passeeren of jk zal er direct tijding van krijgen volgens belofte van alle de vorsten van dit Land, die mij verzeekert hebben dat over al goede wagt houden, terwijl jk op uwel Edele Agtb=e propositie bij deezen twee zendelingen aan den Gustie Moeza Calerang te Ba„ „lij Badong heb afgevaardigd met een brief daar Jk dien Iustij de Voorschicking mijner brieven aan ue= „wel Edele Agtb=e na Banjoewangie op 't vriende= „lijkst in verzoek als meede om mij bij aankomst van scheepen aldaar ten spoedigsten daar van kennisse te geeven, ik blijf nu daar omtrend zijn andwoord afwagten dat jk uwel Edele Agtbaare dan ook bij eerste occasie in allen Eerbied zal aan= bieden. Omtrend de door Haar Hoog Edelheedens van mij gevraagde Consideratien, "op welke wijze men ten „ allen tijden van Straat Sape en andere plaatsen na welEdele Agtbaare Heer! Copia aparte brief geschreeven aan den welEdelen Agtbaaren Heer Florentius van der Niepoort opperkoopman en Gezaghebber in den Oosthoek „Iava kennis kan geeven, neeme jk de vrijheid en allen Eerbied /onder Correctie nogtans:/ te antwoorden dat men hier van Sape etc, en de Oostmousson altoos over zee in een dag, en ten allen tijden over land ook in een dag kan tijding kreijgen, welke tijding ik dan in de Oost mousson over zee en in de West= „mousson over Balij Badong Costij waards ten allerspoedigsten zal tragten te bezorgen, als geene beetere route derwaards weetende. Jntusschen heb jk de Eere mij met verschuldigde Eerbied te onderschrijven. /onderstond:/ welEdele Agt= „baare Heer /:laeger:/ uwer wel Edele Agtbaare gansch onderdaanige dienaar /:was geteekend:/ C„s Meurs /in margine:/ Bima den 9=e Januarij A=o 1782. /:lager:/ Accordeert /:was geteekend:/ Cornelis Meurs. Iava Aan 93 Makassar. Aan den welEdelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en directeur dezer Kuste belebes. wel Edele Agtbaare Heer Deezen dient in allen Eerbied tot uwel Edele Agtb=e g'eerde Gouverno, dat eerstdaags staat informeeren koe het geleegen zij, met de onlusten resideerende tusschens den glarrang van kassie djalat en zeeker voornaam zig inbeeldende hoofd aldaar: volgens traditie Poea Maschee genaamt, waar van de principaalste schuld den tolk Israel Pietersz werd ten lasten gelegd, die zulks negeert, fort en ferm. Eerlang had jk desweegen mijn werk gemaakt, ware Daeng Manjaroengie niet weder na Makassar vertroc= „ken, na dat hij mij uwelEdele Agtb=r zeer g'agte brief de dato 9=e deezer had overhandigt, genoemden Prins heeft bij de overgave van even geciteerde brief serieus belooft, met mij in 't vervolg een goede intelligentie te zullen onderhui„ „den en dat nimmermeer de paalen van bescheidentheid zoude te buitegaan, onder te kennen gave dat hoogst uwwel Edele Agtbaare hem zulks op het ernstigste had aan= „bevoolen, zijnde het te wenschen dat dezen Prins ge= „trouwelijk zijne beloften mag naarkomen. Voorts legt hier neevens een opene brief van Aroe Manipoe met evengenoemde taalsman bij retour uit de bovenhanden aangebragt, volgens de vertaaling daar van aan mij gedaan: voornamentlijk dicteerende, dat genoemden Prins zeer is verheugt, over de amnestie dewelke de Ed=e komp=e hem en zijne volkeren zo gene= „reus heeft gelieven te verleenen, dat hij C: L. van La= „moeroe verder na Goa staat te vertrecken, om vervol= „gens van daar voor uwel Edele Agtbaare zig te onderwerpen Hier meede besluitende neeme de vrijheid mij met de meeste Eerbied en Hoog-agting te onderteekenen. /:onderstond:/ welEdele Agtbaare Heer /:lager:/ uwwel= =Edele Agtbaares onderdanige Dienaar /:was geteekent./ B„s van de Walle /:in margine:/ Maros in 't Fortres Valkenburg den 26=e Februarij Anno 1782. zijn bijhebbend gevolg bestaat volgens gezegde van den Tolk Israel, in bijna 2000 koppen waar onder niet meer als 60 weerbaare Mannen kunnen gereekent worden, zijnde de overige Vrouwsperzoonen en kleene kinderen, dat van Sankielang is geen 2000 Mannen sterk die wapenen kunnen voeren, veele detzelven willen geerne den befaamden rebel /:die zig tegenswoordig te Passesse ophoud:(verlaaten, als ze met hunne vrouwen en Kinderen kunnen échappeeren en te submitteeren onder het bestier van Eraeng Bonto lancas die reets als koning over dat Rijk is verkooren en aangesteld: en Translaat
English
25 We have read the letter sent to us by the interpreter Israel and fully understood its contents. Even if the interpreter had merely forwarded the letter to us, we would have been very glad; how much more are we rejoiced, for the reason that even the Honorable Company and Bonij entirely take away our fear, which we also take very much to heart. It would even have gladdened us exceedingly even if the Right Honorable Governor had not chosen one of our family as King of Poak, how much more now, since His Honor desires that we shall gather together there. For these reasons we have left Passesse, as our hearts have placed the greatest trust in the generosity of the Honorable Company and Bonij, in order to obtain forgiveness for the crime we committed: so that I too, as soon as I made preparations for my departure, immediately separated myself from the rest and left my post here in the mountains. I then proceeded here to Lauoeroeng, because I intend to depart from here to Goae. As for what was made known to me by Israel in addition to what is contained in the letter, we are highly delighted about that, for my heart is convinced that people have by no means changed regarding us, but seek to advance our best interests. Your verbal statements, namely: and say to my son Arou Mampoe that he can freely go to and fro and has nothing to fear, that it is all the same where he settles down, as no place is forbidden to him on account of the mutual consent Letter This is all that I have to say in truth from a pure heart: The mentioned letter from Datoea Sopeng we preserve most carefully as a seal, on account of the multitude contained therein. of Bonij and the Honorable Company we by no means forget, but rather have a strong faith in it, and have firmly concluded such in our heart, calling upon God and his Prophet as witnesses thereto. So that we are convinced that we shall live and not die, and that things will go well with us, not badly. What we have learned by rumor we cannot entrust to paper; however, it does not come from the Honorable Company, but from the side of the Court of Bonij; even my grandfather Arou Tjampa and his children have heard this rumor. Also an emissary of Datoe sopeeng has been here, saying that he had received a letter from the Madanrang, containing that they must by no means permit Arou Mampoe to enter Lamoeroeng, and if he wished to proceed to Sopeng, he would stop him, and in case he would not go back willingly, that he would then oppose him by force. Translation of a Makassarese Letter written by Arou Mampoe from 97 Letter from the Right Honorable Barend Reijke, Governor and Director of this Coast of Celebes, etc., etc., etc. To Arou Mampoe or at present actually Daeng Riboko. I have today received from the Maros Resident a letter written in the Makassarese language, without knowing to whom or by whom it was written. However, it appears that it is from you. I have meanwhile learned from it with astonishment that, having now wandered about here and there, you intend to depart for Goa without having done so directly from Tassesse, which was your duty, and without you mentioning a desire to first enter into submission, either to me, who represents the Honorable Company here, or to Bonij. You must be assured that you are by no means permitted, nor ever have been permitted, to go to any place before and prior to your having entered into submission, and that is what you must do at once, if you wish otherwise to make use of the granted amnesty. For you have offended both the Honorable Company and Bonij, therefore you must also present yourself to one of the two; if you go to Bonij, it will bring you to the Honorable Company, and if you come to me, I shall give notice of your arrival to my brother the King of Bonij, for whoever is an enemy of the Honorable Company is also an enemy of Bonij, and an enemy of Bonij is an enemy of the Honorable Company; all of which may serve for your information and observance. Was subscribed: Written in Castle Rotterdam the 27th of February Anno 1782. Was signed: B.s Reijke Wherewith, after greetings, I remain Was subscribed: Your Good Friend Was signed: B.l Reijke In the margin: Makassar in Castle Rotterdam the 27th of February Anno 1782. This serves as an escort for the second interpreter Deefhout, whom I have charged with the delivery of a letter handed to him by me to Arou Mampoe or at present actually Daeng Riboko; containing an answer to the one which you sent to me along with your separate note of yesterday, and which interpreter you will consequently have to grant all possible assistance for the execution of that commission, at the same time keeping a watchful eye that this Prince undertakes nothing to the detriment of our residents or subjects at Maros. Honorable, Pious, Discreet To the Junior Merchant Bartolomeus van de Walle, Resident there. To To Maros
Dutch transcription
25 Den brief, aan ons door den tolk Israel toegezonden, hebben wij geleezen en dies Jnhoud wel verstaan, Al was het, dat den tolk alleenig maar ons de brief hadde laaten toekoomen, zouden wij al heel verbleid geweest zijn: hoe veel te meer zijn wij verheugd, om reeden dat zelfs de Edele Komp=e en Bonij ten eenemaal onze Vreese wegneemt, het geen wij ook zeer ter herten neemen, Het zoude ons zelfs overvloedig verbleeden al hadde den wel Edelen Agtbaaren Heer Gouverneur niet eens van ons Familie tot Koning van Poak verkooren, hoe veel te meer tans, daar Hoog Dezelve verlangen dat wij aldaar ons zullen bij malkander vervoegen. Om deeze reedenen hebben wij Passesse verlaaten, wijl onze herten het groots te vertrouwen in de Edelmoedigheid van de Ed=e Komp=e en Bonij gestelt hebben, om vergeffenis weegens onze begaane misdaad te verkrijgen: zo dat jk ook, zo dra jk tot mijn vertrek klaarigheid maakte, mij ten eersten van de overige afgezondert, en mijn dienst hier in 't gebergte verlaaten heb. Jk heb mij vervolgens hier na Lauoeroeng toe begeven, om dat jk van meening ben, van hier na Goae toe te vertrecken. wat mij nog behalven het geen nog in de briev ver„ „vat is, door Israel bekend gemaakt is, zo zijn wij ten hoogsten verbleid daar over want mijn Hert is overtuigt, dat men geenzints ten opzigte van ons verandert, maar ons beste tragt te bevorderen. De mondelijke gezegdens van uw, namentlijk, en zegt aan mijn zoon Arou Mampoe dat hij vrijelijk heen en waer kan gaan en niets te vreesen heeft dat het, het zelfde is, waar hij zig ter neder laat, als zijnde hem geen plaats verbooden, waegens het onderlinge goedvinden Brief Dit is al het geene jk uit ruiveren harte met waarheid te zeggen hebb: Gemelde brief van Datoea Sopeng bewaaren wij op het zorgvuldigste als een zegul, weegens de menigte daar in bevat. van Bonij en de Ed=e komp=e vergeeten wij geenzints, meeder hebben een sterk geloof daar aan, en zulks vast in ons hert beslooten, over zulks God en zijn Thropheet tot getuigen aanroepende. zo dat wij overtuigt zijn dat wij leeven en niet sterven zullen, en dat het ons niet kwalijk maar goed zal gaan. Het geen wij per gerugt vernomen hebben kunnen wij niet het papier aanbetrouwen, egter komt het niet van de Ed=e komp=e maar van de kant van 't Hoff van Bonij„ zelfs mijn grootvader Arou Tjampa en zijne kinde„ „ren hebben dit gerugt vernoomen. Ook is alhier een sendeling van Datoe sopeeng geweest, zeggende, als dat hij een brief van den Madanrang ontfangen hadde, behelsende dat men Arou Mampoe geenzints moeste permitteeren om binnen Lamoeroeng te koomen, en wanneer hij zig naar Sopeng wilde begeeven, zo zoude hij hem tegenhouden, en bij aldien hij niet goede niet wilde te rug gaan, dat hij hem als dan met gemeld te keer zoude gaan. Translaat Makassaarse Brief geschreeven door Arou Mampoe„ van 97 Drief van den wel Edelen Achtbaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en Directeur deezer Kuste Celebes. &a. &a. &a Aan Arou Mampoe of tans ei= „gentlijk Daeng Riboko. Ik heb op heeden van den Maros Resident een brief in de Makassaarse taal geschreeven ontfangen, zoude te weeten aan wien of door wien dezelve geschreeven is Egter schijnt het, dat dezelve van Uw is, ik heb intus= „schen met verwondering daar uit vernomen, dat gij willens zijt om nu hier en daar rond gezworven heb= „bende na Goa te vertrecken zonder zulks direct van Tassesse gedaan te hebben dat uw pligt was en zonder dat uw mentie maakt, van alvoorens in Submissie te willen koomen het zij bij mij die de Edele komp„e al= „hier representeerd dan wel bij Bonij- Gij moet verzee„ =kert zijn, dat men uw geenzints permitteerd of ooit gepermitteerd heeft om na eenige plaats te gaan al eer en bevoorens gij in submissie gekomen zijt, en dat is het geen uw ten eersten doen moet, wilt gij anders van de verleende amuestie gebruik maaken. want gij hebt de Ed=le Komp=e en Bonij beide beleedigt, dier= „halven uw bij een van beide ook komen moet, gaat gij bij Bonij, zo zal het zelve uw bij de Ed=e Comp=e brengen en komt gij bij mijn, zo zal jk van uw komst aan mijn Broeder den Koning van Bonij kennisse geeven, want die een vijand van de Edele Komp=e is, die is ook vijand van Bonij is een vijand van de Ed=e komp=e het geen alles strecken kan tot uE narigt en observantie /onderstond:/ Geschreeven in het kas= „teel Rotterdam den 27=e Februarij A=o 1782 /was geteek:t/ B=s Reijke waar meede Jk na groete blijve /onderstond:/ uE Goede Vriend /:was geteekent:/ B=l Reijke /:in margine:/ Makassar in het kasteel Rotterdam den 27=e Fe= „bruarij Anno 1782. Deezen diend ten geleide van den tweeden tolk Dee= „fhout, die jk opgedraagen heb de bezorging van eene hem door mijn ter hand gestelden brief aan Arou Mampoe of tans eigentlijk Daeng Riboko; houdende een antwoord op die welke uE mijn nevens desselfs apar= „te van gisteren toegezonden heeft, en welke taalman uE mits dien tot uitvoering van die kommissie alle mogelijke hulpe zal moeten verleenen, teffens een waa= „kend oog houdende dat dezen Prins niets ondernee= „me tot nadeel onzer ingezetenen of onderdaanen op Maros. Eerzame, vrome, Discrete Aan den Onderkoopman Bartolomeus van de Walle, Resident aldaar. Aan Aan Maros
English
99 To the Junior Merchant Honorable, Pious, Discreet, As pleasant as it was for me to learn from Your Honor's dispatch of the 2nd of this month that the disputes between Sumbauwa and Dompo were soon to be settled, so displeasing to me was the persistent conduct of the last-mentioned king reported therein, which, although the times are by no means favorable at present to settle disputes of this nature with them, must nevertheless be countered with the strongest representations in the name of the Honorable East India Company, and the letter to which he appeals must be demanded from him in further detail, which, if not fabricated by him, will at least have been misunderstood by him. Furthermore, considering Your Honor's conduct very well done regarding the letters received from the Oosthoek of Java from the Honorable Commander van der Neepoort, as well as regarding the various and often all too varying rumors concerning English ships, I therefore recommend to Your Honor, in conclusion hereof, once again the utmost attention with respect to everything that has any relation to this Nation and to the good understanding to be cultivated with the princes on that account, and remain meanwhile after greetings, below stood, Your Honor's Good Friend, was signed, B. Reijke, in the margin, Makassar in Castle Rotterdam the 28th of February Anno 1782. Cornelis Meurs, Resident there Furthermore, I make known to Your Right Honorable that I have spoken with my uncle Arou Pantjana at Bado, which has served to my highest joy. Being convinced here at Lamoeroeng of the generous amnesty granted by the Honorable Company, it therefore rests solely in the pleasure of Your Right Honorable whether you desire that I shall come down immediately or whether I shall still wait here, for I am convinced that Your Right Honorable will not listen to other men's talk and sayings. I have placed my trust in Arou Pantjana, and we are now convinced that we shall live and not die, and that it will go well and not ill with us; this is what I have to write to Your Right Honorable from an unpolished heart, below stood, Written at Lamoeroeng the 26th of February Ao. 1782, or the 13th of the month Mavedoe in the year 1796. After the Ordinary Compliments Barend Reijke Governor and Director of this Coast of Celebes, etc., etc., etc. Translation of a Macassar letter written by Daing Riboko or Arou Mampoe. To the Right Honorable Sir Translation Bima 1 191 Letter from the Right Honorable Sir Barend Reijke, Governor and Director of this Coast of Celebes, etc., etc., etc. To Arou Mampoe or Daeng Riboko. My second interpreter Deefhout having just departed for the North with a letter from me to be delivered to you, I received from the hands of an emissary of Arou Pantjana the letter addressed by you to me, now four days old, to which I report in reply that I consent to your requested coming hither, under the escort of the said Arou Pantjana, in whom you place your trust, as well as that of the princes still with you and former grandees of the now newly re-established realm of the Macassars, provided that the same takes place not only directly here with me, in order to obtain pardon for all that you have offended against the Honorable Company, but also that the same is done under the promise never to make any attempts contrary to the Company's interests, nor to the prejudice of the King of Bonij or of that of the Macassars, or of any other prince on this Celebes, but that you will submit to the Honorable Company's pleasure, whose favor and affection you shall then also always retain, below stood, Written at Makassar in Castle Rotterdam the 2nd of March Ao. While remaining meanwhile with the greatest respect and high esteem, below stood, Right Honorable Sir, lower, Your Right Honorable's obedient Servant, signed, B. van de Walle, in the margin, Maros in Fortress Valkenburg the 27th of February Ao. 1782. Herewith are sent over the two most notorious rogues, Poea Saaij and Poea Boelang, whom Daeng Mandjaroengie, at his own urgent request, even transports to Your Right Honorable, interceding on their behalf; I most respectfully request that an example may be made of them for others. Right Honorable Sir Makassar To the Right Honorable Sir Barend Reijke, Governor and Director of this To After greetings. 1782 Maros Coast of Celebes.
Dutch transcription
99 Aan den Onderkoopman Eerzame, vrome, Discrete zo aangenaam als het mijn was uit uw E: afgezondene van den 2=e deezer te mogen verneemen dat de verschillen tusschen Sumbauwa en Dompo eerstdaags stonden vereent te worden, zo slegt is mijn te vooren gekoomen het daar bij vermeld aanhoudend gedrag van laastgemelden koning, dat schoon de tijden gansch niet favorabel om tans ge= „schillen van dit natuw met hun te verevenen egter met de allersterkste vertoogen uit naam van de Edele Oost Jndische komp=e moet worden tegengaan en van hem nog nader afgevorderd worden de brief op welke hij zig komt te beroepen, die zo niet bij hem gefingeert, ten minsten door hem verkeert begreepen zal weezen. voorts als zeer wel gedaan aanmerkende, uw E behan= „deling omtrend de uit den Oosthoek van Iava van den Heer Gezaghebber van der Neepoort ontfangene schrijvens, gelijk meede omtrend de diverse en dikwils maar al te varieerende gerugten weegens Engelsche schee„ „pen, zo rekommandeere jk uwE tot slot dezes nog „maals een aller uiterste attentie niet opzigt tot al dat geene wat tot deeze Natie en eene met de vorsten uit dien hoofde te bultiverene goede ver= „standhouding maar eenige relatie heeft, en blijve inmiddens na groete /onderstond:/ uw E Goede Vriend /:was geteek„t:/ B„k Reijke /:in margine:/ Makas= „sar in het kasteel Rotterdam den 28=e Februarij Anno 1782. Cornelis Meurs, Resident aldaar wijders maak jk uwel Edele Agtbaare bekend, dat Jk met mijn Ovin Arou Pantjana op Bado gesprooken heb, het geen tot mijn hoogste blijdschap gestrekt heeft. Hier tot Lamoeroeng van de genereuse Amnestie door de Ed=e Komp„e verleend, overtuigt zijnde, zo staat 't alleen in 't goed vinden van UwelEdele Agtbaare of dezelve begeeren dat jk ten eersten zal na benee= „den koomen daen wel of jk nog hier verwagten zal, want jk ben overtuigd dat uwel Edele Agtbaare niet eender Manspraaten en zeggen Cuisteren zal. Jk heb een geloof op Arou Pantjana ge„ „steld en wij zijn tans overtuigt dat wij leeven en niet sterven zullen, en dat het ons goed en niet kwalijk gaan zal, dit is het geen wat Jk uit een ruwer hart aan uwel Edele Agtbaare te schrijven heb /onderstond:/ Geschreeven te Lamoeroeng den 26=e Februarij Ao. 1782 of den 13=e van de maand Mavedoe in 't Jaar 1796. na de Ordinaire Complimenten Barend Reijke Gouverneur en Directeur deezer kuste Eelebes. &a. &a &a. Translaat Makassaars brief geschreeven door Daing Riboko of Arou Mampoe. Aan den welEdelen Achtbaaren Heer Translaat Dima 1 191 Brief van den wel Edelen Agtbaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en directeur deezer Kuste Eelebes &=a &=a. &=a. Aan Arou Mampoe of Daeng Riboko. Mijn tweede tolk Deefhout even vertrocken zijnde na de Noord met een brief van mijn ter bestelling aan uw, zo ont= „fing jk uit handen van een zendeling van Arou Pan= „tjana de door uw aan mijn gerigte brief tans vier daagen oud, op dewelke jk in andwoord melde, dat ik Consenteere in uw verzogte opkomst na herwaards, on= „der geleide van gedagte Arou Pantjana, op wien gij uw vertrouwen steld, ook in die der bij uw nog zijnde prinsen en geweeze Grooten van het nu weder op nieuw opgeregte rijk der Makassaaren mits het zelve geschiede niet alleen direct hier bij mijn, om te erlangere Pardon voor al het geene gij teegens de Edele Komp=e misdaan hebt, maar ook dat het zelve gedaan word onder die belofte van nooit of ooit eenige tentames te zullen doen strijdig teegens 'S kompn belangens nog tot nadeel zo van den koning van Bonij als van die der Makassaaren of van eenig an= „der vorst op dit Eelebes maar dat gij uw zult on= „derwerpen aan 'S Ed=e komp„s welbehaagen, wiens gunst en genegentheid gij dan ook altoos zal blijven behouden /onderstond:/ Geschreeven tot Makassar in het Kasteel Rotterdam den 2=e Maart A=o Terwijl intusschen met de meeste Eerbied en Hoog-ag= „ting blijve /onderstond:/ wel Edele Agtbaare Heer /lager:/ uwer welEdele Agtbaares gehoorzame Dienaar /:geteekent) B„s van de walle /:in margine:/ Maros in 't Fortres Valkenburg den 27=e Februarij A=o 1782. Hier neevens komen over de twee besaamste schurken Poea Saaij en Poea boelang dewelke Daeng Man= „djaroengie op zijn instantig verzoek zelfs: tot uwel Edele Agtbaare vervoert zig voor haar interponeerende, verzoeke eerbiedigst dat aan haar een exerupel voor andere mag worden gestatueert. WelEdel Agtbaar Heer Makassar Aan den welEdelen Agtbaaren Heer Barend Keijke, Gouverneur en Directeur deezer Aan na groete. 1782 Maros Kuste Pelebes.
English
Maros. 103 Makassar. To the Junior Merchant Bartolomeus van de Walle, Resident there Honorable, Pious, Discrete Daeng Mandjaroengie, who brought over to me the suspects Poea boelang and Poea Saaij, whom I have both handed over to the chief interpreter for further examination, is now departing inland again, while I now wish to hope that I shall remain free for some time from all those troublesome complaints that have long bored me to death, mostly concerning trifling matters, which a Resident who properly managed things in earlier times would have decided and settled himself according to the custom of the country. In which expectation I also remain. Below stood: Your Good Friend. Was signed: B. Reijke. In the margin: Makassar in Castle Rotterdam, the 5th of March Anno 1782. After I had dispatched my last to Your Honorable Worship dated the 10th of February, such various rumors went around here concerning Batara Goa that I did not know what I should report to Your Honorable Worship about it. Among other things, the following was written to me by Ensign Lohr, arriving at Bonthain, in a letter dated the 11th of February: "I have the honor to communicate to you that on the 8th of this month it was learned from Kraeng Bonthaeng around 5 o'clock in the evening that Sankielang has departed from Passisse to Bonto Lowe and had given warning at the post that it was very warm tonight; that Sankielang had intended to be here at Bonthain on the 8th or 9th, but as yet nothing is perceived of him. I immediately gave good orders to the men, both among the Europeans and Javanese, particularly for these 2 to 3 nights. I learned yesterday that the so-called Sankielang has married Kraeng Rombia his daughter." In order to discover as much as possible both the intention of Sankielang and the conduct of the Turatea Kraeng Rombia, I sent Tennang Lonrong, belonging under Tompoboloe, whom I imagine, Honorable Worshipful Sir, was the most trustworthy, to Kraeng Binamo. Upon returning, the said Tennang Lonrong related that Kraeng Binamo had told him, something that was indeed true, that Batara Goa had requested the daughter of Kraeng Rombia in marriage, yes, that Kraeng Rombia had not shown himself disinclined thereto, but that Kraeng Honorable Worshipful Sir. To the Honorable Worshipful Sir, Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes. Makassar Binamo 105 Binamo had not only prevented this for the present, but had even wanted to dissuade Kraeng Rombia from his conduct; that that Kraeng had opposed this, and that he, Kraeng Binamo, intended to set himself against the conduct of Kraeng Rombia, and to send an envoy to the Bone Court to lodge his complaints about the infidelity of Kraeng Rombia. If this should be true, Honorable Worshipful Sir, then it is to be hoped that the Bone Court soon lets the said Kraeng Rombia receive his just deserts, so that he, gaining more following, does not bring Sankielang back into a state that could have very disadvantageous consequences here. Battara Goa, who stayed for some time in the village of Tonrong Pita belonging under Arou Tanette, has now departed again for Passisse. In the hope that this will meet with Your Honorable Worship's approval, I shall retain the command until I receive further orders from Your Honorable Worship in that regard, flattering myself that the Bone Prince will take care that the Turateans and Sankielang do not conspire together. Not having dared to neglect informing Your Honorable Worship of this, I otherwise take the liberty, with all due high esteem and respect, to call myself. Below stood: Honorable Worshipful Sir. Lower: Your Honorable Worship's humble and faithful servant. Was signed: S. Monsieur. In the margin: Boelecomba in the Company's fortress, the 28th of February Anno 1782. Meanwhile, you may retain the command for some time until further orders if necessity seems to require it. With which, after greetings, I am. Below stood: Your Good Friend. Was signed: B. Reijke. In the margin: Makassar in Castle Rotterdam, the 6th of March Anno 1782. Relas Accepting for communication the information imparted in your separate letter of the 28th of February past concerning Sankielang, it serves for your information that, upon the rumor already obtained here of Sankielang's overtures to the Turateans, I have already given notice thereof to the King of Bone, and that prince has promised me to take them most seriously to task about it, just as I will now further help remind him, if such has not already happened. Honorable, Pious, Discrete! Boelecomba. Simon Monsieur, To the Junior Merchant Mr. Resident there Boelecomba
Dutch transcription
Maros. 103 Makassar. Aan den Onderkoopman Bartolomeus van de Walle, Resident aldaar Eerzame, Vrome, Discrete Daeng Mandjaroengie dewelke tot mijn overgebragt heeft de Suspecte Poea boelang en Poea Saaij die jk beide aan den oppertelk ter verder exame heb overgegeven, ver= „trekt tans weder bostij-waards, terwijl jk nu hoopen wil dat jk eenigen tijd bevrijd zal blijven van al die lastige en mijn tot valgens toe al lang verveeld heb= „bende klagten meerendeels over prullige zaaken, die een de dingen wel dirigeerend Resident in vroegere tijden zelfs na slands wijze beslist en afgemaakt heeft. Jn welke verwagting jk dan ook blijve /onderstond:/ uE Goede vriend /:was geteekent:/ B=s Reijke /:in mar= „gine:/ Makasser in het Kasteel Rotterdam den 5=e Maart Anno 1782. Na dat jk mijne laaste aan uwel Edele Agtbaare ge= „dateerd 10=e februarij gedepecheert had ging er alhier zoda= „nige verschillende gerugten omtrend Batara Goa dat jk niet wist wat jk uwelEdele Agtbaare daar omtrend zoude melden, onder anderen wierd mij door de op Bon= „thain in kommende zijnde Vendrig Lohr bij een brief gedateert 11=e Februarij 't volgende geschreeven. „ Jk heb de Eere uw te Communiceeren dat op den 8=e „hujus vernoomen van Praeng Bonthaeng des 'S „avonds Circa 5 uuren dat Tankielang van Tassesse „vertrocken is naar Bonto Lowe en inde Post „had laaten waarshuwen dat 't deese nagt zeer warm „was, dat sankielang van voorneemens is geweest „de 8 of 9e hier op Bonthaeng te weezen maar tans „nog niets van hem bespeurt, ik heb het volk inme= „dicat goede ordres gegeven zo wel onder de Europee= „sen als Iavaanen bijzonderlijk deeze 2 â 3 nagten, „ik heb gister vernomen dat zo genoemde Sankielang „getrouwt heeft met kraeng Rombia zijn Dogter. Om zo veel mogelijk zo wel 't voorneemen van San= „kielang als 't gedrag van den Iurattereesen kraeng Rombiae te ontdekken, heb jk de onder Tompo boeloe thuis hoorende Ternang Lonzong die ik mij verbeeld welEd: Agtb: Heer dat 't beste te vertrouwen was na Evaeng Binamo gezonden, bij de terug komst ver= „haalde gem: Tennang Lonrong als dat Baeng Bi= „name hem hadde gezegt iets dat wel waar was dat Batara, Poa den dogter van Eraeng Rombia ten Hu= „welijk hadde verzogt, ja dat Evaeng Rombia zig daar toe niet ongeneegen had getoont, dog dat Craeng welEdel Agtbaar Heer. Aan den welEdelen Agtbaaren Heer. Barend Reijker, Gouverneur en directeur deezer kuste Eelebes. Makassar Binauw G 105 Binamo niet alleen zulks voor als nog belet had, maar zelfs Evaeng Rombia over zijn gedrag had willen afret= „ten, dat die Praeng zig daar teegens g'opponeert had, en dat hij braeng Binamo. van voorneemens was om zig teegens 't gedrag van Eraeng Rombia aan te kanten, en een rendeling na 't Bonische Hoff te willen laten afgaan om over de ontrouw van Kraeng Rombia zijne klagten in te brengen, zo zulks waar mogt weezen welEd: Agtb=e Heer dan is 't te hoopen dat 't Bonische Hoff: gemelde kraeng Rombia Spoedig: Loon na wer= „ken doet erlangen op dat hij meerder aanhang krijgen- „di Sankielang niet weeder in een staat brengen die alhier van zeer nadeelige gevolgen kan weezen. Battara Poah die zig eenigen tijd op de Negorij Tonrong Pita gehoorende onder Arou Tanette opge= „houden heeft is tans weder na Passisse vertrocken. Jn die hoope dat zulks van uwel Edele Agtbaare ap= „probatie zal weezen, zo zal jk het Commando zo lang aanhouden tot dat jk nader ordre van uwel Edele Agt= „baare daar omtrend krijg, mij flatteerende dat de Bo= „nische Vorst zorge hal draagen dat de Surattereesen niet Sankielang niet zamen Spannen. Niet hebbende durven afzijn uwel Edele Agtbare hier van kennisse te geeven, zo neem jk voor 't overige de vrijheid met alle verschuldigde hoog-agting en Eerbied mij te noemen /onderstond:/ Wel Edele Agtbaare Heer /:lager:/ uwel Edele Agtbaares Onderdaanige en trouwschuldige dienaar /:was geteekend:/ S=n Monsicur /in margine:/ Hoelecomba in 'sComp„s vesting den 28=e Februarij Anno 1782. Jnmiddens kane uwE tot nader Ordre het kommando nog eenigen tijd aanhouden zo bij aldien het de noodzee= „kelijkheid scheijnt te vereisschen. waar meede jk na groete ben /onderstond:/ UwE Goede Vriend /:was getee= „kent:/ B=l Reijke /in margine:/ Makassar in het Casteel Rotterdam den 6=e Maart Anno 1782. Celaas Voor kommunicatie aanneemende het bedeelde bij uwE aparte van den 28=e Februarij p=o nopens Sankielang, zo diend tot uwE narigt dat jk op het hier bereeds erlang= „de gerugt van Tankielangs aanzoek bij de Surattereesen den koning van Bonij daar reets kennisse van gegeven heb en die vorst mijn belooft heeft dezelve daar over ten ernstigste te zullen onderhouden gelijk ik hem nu nog nader zal helpen indagtigen, zo zulks al niet geschied is. Eerzame, Vrome, Discrete! Boelecomba. Simon Monsieur, Aan den onderkoopman Mr„ Resident aldaar Boelecomba
English
Report concerning the commission conducted, prepared, and submitted regarding the mission to Nepo. To the Right Honorable Lord Barend Reijke, Governor and Director of this coast of Celebes. By the Bookkeeper and Chief Interpreter of this Government, Gerrit Brugman, and the Provisional Assistant H:k P:son Pollow. Right Honorable Lord, After the humble undersigned, in pursuance of Your Right Honorable's verbal orders, departed from here on Friday the 25th of January of this year, in order to travel to Nepoe accompanied by the Bonian grandee the Soelewatang Matjeege and a Bonian envoy; to retrieve from there the Ambonese, under the Nakhoda Tjo Tjatko, who had been robbed by the people of that land, as well as to have the plundered goods restituted in kind or otherwise compensated, and likewise to search for and bring back here the people of Sumenep who were shipwrecked on the island of Boelangs and had saved themselves by reaching the mainland in a sampan; they conducted themselves on this commission as may be seen in further detail from the accompanying journal, submitted in all respect, to which they take the liberty most obediently to refer. Hoping herewith to have fulfilled the honored intention of Your Right Honorable to the best of our ability, they take the liberty to sign with due respect and high esteem. Below was written: Right Honorable Lord. Lower: Your Right Honorable's most obedient and faithful servants. Was signed, G:r Brugman and H:k P:n Sollon. In the margin: Makassar, the 1st of March 1782. Journal kept by the undersigned during the commission to Nepoe. Friday the 25th of January, the Chief Interpreter Brugman and the Provisional Assistant Sollon departed from here, accompanied by the Bonian grandee of the realm the Soelewatang Matjeege, together with a Company envoy and a Bonian envoy, and arrived in the evening at Balang. Saturday the 26th, having departed from there, we came to anchor in the evening at Saboetoeng; here we spent the night. Sunday the 27th, in the evening we dropped anchor at Paneikang. Monday the 28th, after we had departed from there, a severe storm from the north overtook us, wherefore we retreated near the edge of a bank situated to the south of Labosso. After the storm had passed, we entered Laboeang Bili. Tuesday the 29th, having departed from there in the morning, we arrived in the afternoon at Neepoe. After our arrival we sent the Honorable Company's envoy Daeng Manamboe with the Bonian envoy to the shore to inquire whether the Ambonese were still staying there, as well as to hear news of the shipwrecked Sumenep people. Concerning the first matter, they brought the answer that the Datu of Soupa had caused them, together with some goods, to be brought away. Concerning the Sumenep people, they could obtain no report as to where they were staying. Hereupon we decided with the Soelewatang to depart directly for Soupa, since Nepoe falls under the jurisdiction of Soupa. This we did, and arrived at that place that same evening, and had our arrival made known to the King. Wednesday the 30th, in the afternoon we went to the house of the King, where the Pabicaras of Soupa were assembled. After everyone was seated and the usual compliments had been exchanged on both sides, the Bonian envoy declared that the King of Boni, together with the Right Honorable Lord Governor, had sent them expressly here to retrieve the Ambonese who had arrived in their chaloup at Neepoe and were plundered there, as well as to have all their goods restituted. The Datu of Soupa replied to this that as soon as he had learned that this had occurred at Nepoe, he had immediately caused those shipwrecked people to be brought away, as well as all the goods they had been able to recover, having sent them together with the rest to the King of Boni, where he did not doubt they would presently be; that there were, however, still two of them present, as well as two flintlocks, five rixdollars, and sixteen dubbeltjes in cash money. Furthermore, that he would use his utmost diligence to procure the remaining goods or compensation for them. Hereupon the Soelewatang said that since the matter had taken place at Neepoe, which belonged under Soupa, it was best that he, the Datu of Soupa, go to that place in person; that the King of Boni absolutely required that everything must be restituted and handed over to the Chief Interpreter. After the Datu of Soupa had assured us that he would depart for Neepoe in person, having sat a little longer, we took our leave and returned to our vessels. Thursday the 31st of January, we remained in the Gulf of Soupa, specifically before Parepare, waiting for the king to come out. Friday the 1st of February, in the evening, the shipwrecked Ambon skipper named Tjo Tjatko arrived here from Makassar, who, in a separate list, made known all the missing goods so far as it was possible for him to remember, amounting together to a sum of 5039 Spanish rixdollars. Saturday the 2nd, Sunday the 3rd, Monday the 4th, Tuesday the 5th, after we had waited all these days for the King, he finally came outside this evening with two vessels, whereupon we resolved to set sail on Wednesday the 6th at 5 o'clock in the morning. After we had passed the point of Ujung Lero, we were overtaken by a severe storm from the north, finally arriving in the bay of Nepo after having endured much danger, but could
Dutch transcription
107 Relaas wegens de Kommissie naar Nepo gedaan, maaken en overgegeven. Aan den wel Edelen Agtbaaren Heer Barend Reijke, Gouverneur en directeur deezer kuste Celebes. Den Boekhouder en oppertolk ten deezen Gouvernemente Gerrit Brug= „man en den p=l adsistent H=k P son Pollow door wel Edele Agtbaare Heer Na dat de nedrige teekenaaren deezes, in navolging van uwel Edele Agtbaare mondelijkse Ordres Krijdags den 25=e Ianuarij deezes Jaars van hier vertrocken waaren, om verzeld van den Bonischen Groote den Poelewatang Matjeege en een bonische zendeling naar Nepoe te stervenen; aldaar zo wel door de volkeren van dat land beroofde Amboineesen, onder den Anachoda Tjo Tjatko af te haalen, als ook de geplunderde goederen in natura, dan wel de voldoening van dezelve te doen restitueeren, zo meede de op het Eiland Boelangs verongelukte en met een Chiampang na de vaste wal, zig gezalveerde Sumanappers op te zoeken en na herwaarts te brengen; zo hebben dezelve zig in deese Commissie gedraagen als uit deeze in allen Eerbied verzellend Dag-register breeder te zien. waar aan ze dan ook de vrijheid neemen zig gehoorzaamst te refereeren. Verhoopende hier meede na best vermogen aan Dingsdag den 29=e, Smorgens van daar vertrocken zijnde, arriveerden Sondag den 27=e Iavonds lieten wij op Paneikang het anker vallen. Maandag den 28=e Na dat wij van daar vertrocken waaren, zo over= „viel ons een zwaare Storm uit het N: weshalven ons bij een rand baenk ten zuiden van Labosso ge= „leegen retireerden. Na dat het onweer voorbij was, kwamen wij binnen Laboeang Bili Saturdag den 26=e van daar vertrocken zijnde, kwamen wij 's avonds op Saboetoeng ten anker hier vernagten wij, en vrijdag den 25=e Ianuarij, vertrok den oppertolk Brugman den p=l adsistent Sollon, verzeld van den Bonischen Rijks grooten den Soelewatang Matjeege, beneevens een komp„s en een Bonische zendeling van hier en arriveerden 's avonds op Balan„ Dag Register gehoudende door den ondergetee= „kende, geduurende de Commissie naar Nepoe. de g'eerde Jntentie van uwel Edele Agtbaare voldaan te hebben, zo neemen zij de vrijheid zig met verschuldigde Eerbied en Hoog-agting te teekenen /onderstond:/ wel= „Edele Agtbaare Heer /:lager:/ uwer Wel Edele Agtbaa= „res Gehoorzaamste en trouwschuldigste dienaaren was geteekent P„r Brugman en B=k P=n Sollour /in margine:/ Makassar den 1=e Maart 1782. de 109 Saturdag den 2=e' Maandag „ 4=e Sondag wij s agtermiddags op Neepoe, na onzen aankomst zon= „den wij den 's Edele komp„s zendeling Daeng Manam= „boe met den bonischen dito: na de wal, om te verneemen of de Amboineesen zig nog aldaar ophielden, als ook tijding te hooren van de verongelukte Sumanappers wegens het eerste bragten zij tot antwoord; dat Da„ „toua Soupa dezelve neevens eenige goederen hadde laa= „ten afhaalen weegens de Sumappers konden zij geen narigt krijgen waar zij zig ophielden Hier op beslooten wij met den Soelewatang om direct na Soupa te vertrecken, wijl Nepoe dog onder Soepa routeende. Gelijk wij dan ook deeden, en nog dien avond op die plaats arriveerde en onze kouest aan den Koning bekend lieten maaken woensdag den 30=e sagtermiddags gingen wij na 't zbuis van den Koning, alwaar de Pabitjaaras van Soupa vergadert waaren. Na dat men gezeeten en de ordinaire kompli„ „menten over en weder afgelegt waaren, zo declareerde den Bonischen zendeling dat den Koning van Bonij beneevens den wel Edelen Agtbaaren Heer Gouverneur hun= lieden Expres hier naar toe gezonden hadde om zo wel de met hun Chialoup op Neepoe g'arriveerde, en daar uitgeplunderde Amboineesen af te haalen, als ook alle hunne goederen te doen restitueeren Datoua soupa gaf hier op ten antwoord, dat, zo dra hij vernoomen, dat zulks op Nepoe zig toegedragen hadde, hij ten eersten die verongelukte Menschen hadde laaten afhaalen, als ook alle goederen die zij haedde kunnen krij= „gen, hebbende ze met een en ander na den koning van Bonij gezonden, alwaar hij niet twijffelde dat re tans zouden zijn. dat daar egter nog twee van hun waaren, als ook twee snaphaanen en vijf rijxd=s en Woensdag den 6=e om 5 uuren smorgens onder zeil te gaan. Na dat wij de hoek van Oedjong Lero gepasseerd hadden, wierden wij van een zwaare Storm uit het N: over= „vallen, koomende eindelijk na veel gevaar uitge= „staan hebbende in de baaij van Nepo, dog konden Vrijdag den 1=e Februarij, 'savonds arriveerde alhier van Makas= „ser den verongelukte Ambons schipper genaamt Tjo tjatko, dewelke bij een aparte Notitie alle absente geraakte goederen, zo veel hem mogelijk geweest is te onthouden, bekend maakte, bedragende te zaamen Eene Somma van rd„s 5039 Spaans. „ 3=e Dingsdag „ 5=e na dat wij alle deeze daagen na den Koning gewagt hadden, zo kwam hij eindelijk deezen avond met twee vaartuigen buiten, waar op wij beslooten op Donderdag den 31=e Ianuarij, bleeven wij nog in de Polf van Soupa en eigentlijk voor Paire Perre, na de buiten komst van den koning wagten sesthien dubbeltjes aan Contant geld. Voorts dat hij zijn uiterste vlijt aanwenden zoude om de nog resteeren= „de goederen of dies voldoening te bezorgen Hier op zeide den Soelewatang, dat vermits de zaak op Neepoe gebeurd was, het welk onder Soupa gehoorde, het beste was, dat hij /: Datoua Soupa :/ zelfs meede naar die plaats toeging. dat den koning van Bonij absolut ver- „eischte, dat alles moest gerestitueerd en aan den oppertolk ter handen gesteld werden Na dat Datoea soupa verzeekert hadde, van zelfs mee„ „de naar Neepoe te zullen vertrecken, zo namen wij, nog een weinig gezeeten hebbende onzen afscheid en keerde na onze vaartuigen te rug. Sesthien waegens 2 1