Inventory 3676
Japan · 816 pages · 179 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
Ensign of the military Gebhard, stationed at Tidere, whereby that officer is judged unfit to serve the Company any longer. No. 4. Copy of the letter from the Commander and Council to the King and Grandees of the Realm at Tidere, dated 1 October 1783. 5. Two bundles of copies of letters exchanged back and forth with Tidore Commander Agaatz. 6. Copy of the Manifesto, whereby the Tidorese are declared enemies of the Company and the Realm of Ternate. 7. Ditto Instruction dated 31 October 1783 for the guidance of the Second Hemmekam and Secretary of Police G. F. Durr, departing on an expedition to the Island of Tidor. 8. Two bundles of copies of letters exchanged with the aforementioned commissioners. No. 9. X 135 No. 9. Copy of the writing from Secretary Durr dated 1 December 1783, in which it is asserted in what manner he was informed by fellow commissioner Hemmekam of the oral conference held by the Commander in the presence of His Highness the King of Ternate with the latter at Cajoe Mera. 10. Ditto report from the Captain and Head of the Militia Heinrich and Fiscal Wentholt, containing the reply of the King of Ternate to the submission of the Tidorese, communicated to His Highness, offered, and accepted by the commissioners. 11. Ditto Manifesto whereby such conditions are prescribed to the natives of the Island of Tidor under which they can obtain a cessation of arms. No. 12 C. S. No. 12. Copy of the Instruction for the guidance of the provisional military Ensign Joseph Du Roija, departing on an expedition to Pajare etc., dated 1 December 1783. 13. Peace treaty between the Honorable Company and the newly appointed sangajis and kimalahas of the Island of Tidor, dated 17 December 1783. 14. Three specific statements of the costs and losses that were caused here and on Ceram by the Tidorese and their confederates. 15. Copy of the concise report and daily journal concerning what transpired on the expedition under commissioners Hemmekam and Durr. 16. Ditto report concerning the valuation carried out by special commissioners of the iron and brass cannons captured on the expedition to Tidor, dated 13 February 1784. No. 17. 137 No. 17. Copy, daily journal, and concise report concerning the actions of the provisional Ensign Du Roija on the expedition to Pajare etc., annex current account. 18. Two copy specific accounts of everything that was lost from their goods by the unfortunate Junior Merchant van Dijk and Ensign Agaatz. 19. Account given by the arrested King of Tidor Patra Allam, whereby he shifts all that happened to the blame of his Grandees of the Realm. 20. Copy of the depositions of the Head of the pirate fleet, sangaji Haijroen, executed here. 21. Ditto report from the Judicial Members along with the provisional Fiscal concerning the insanity of the imprisoned Tidorese Prince Major Badje, annex report from the hospital attendant Schult. No. 22. C. Db g C. S. No. 22. Copy translation of depositions made by Wedu's sangaji Padje. 23. Ditto petition from the sangajis and kimalahas of Tidor dated 6 March 1784, making request to obtain one of the four princes present at Batavia as King over Tidor. 24. Ground plan of a small stone fort that could be erected at Cajoe Mera according to obtained qualification, annex calculated statement of the expenses to be incurred thereon. 25. Drawing of a half-galley, of which three pieces are requested for the Government of Ternate. 26. Two copy inventories, namely one with and one without valuation, of the goods of the King of Tidor stored within ditto 139 this Castle. No. 27. Twenty-six accounts letter A to E, furthermore Niet to BB. underneath stood Ternate in Castle Orange, 8 March 1784 was signed Alex.r Cornabé Agrees Alex.r Cornabé C. S. 140 Copy Separate A letter written by twelve sangajis and kimalahas from Ceram had its own consequences. Batavia To His Excellency, the High, Noble, Stern, Highly Honorable, Far-Ruling Lord Mr. Willem Arnold Alting, Governor-General, together with The Right Honorable, Stern Lords Councillors of the Dutch Indies. High, Noble, Stern, Highly Honorable, Valiant, Most Wise, Prudent, Discreet, Very Generous Lord, Right Honorable, Stern Lords. By secret postscript dated 25 September last past, it was brought to the honored notice of Your Excellencies that twelve sangajis and kimalahas of Ceram, their names unknown, had written to Tidor's King Patra Allam from the village of Misa on the 6th day of the aforementioned month, mockingly calling the monarch Great King, and intimating that the Company's servants who had gone out with them would not return unless he deserted the Company, to which they exhorted him under strong threats, and drew his attention to the great force with which they intended to visit him shortly. He should merely no longer adhere to the Company and cause the Dutch to depart from 142 from Tidor, and all would go well: the artillery pieces were to be planted again upon the old Fort, and the villages put into a state of defense; the King would then have just as little to fear from the formidable force of many hundreds of prahus of all manner of nations and of fourteen English ships, with which they were swiftly to appear, as would Hukum Doij (the King's favorite), who could now make himself commendable to their master on Ceram by carrying into effect the aforementioned removal of the Dutch. From this so strange-sounding C. S.
Dutch transcription
op Tidere posthoudende vaandrig militair Gebhard, waar bij die officier buiten staat geoordeeld word om de Comp: langer te dienen. N„o 4. Copia missive van Gezaghebber en Raad aan Koning en Rijksgroten te Tidere d: d: 1 r:e October 1783. „ 5: Twee bundeltjes Copia over en weer gewisselde brieven met Tidoos Commandant Agaatz: „ 6 Copia Manifett, waar bij de Tidtoreesen voor vijanden van de Comp: en het Ternaatsche Rijk verklaard worden. „ 7: _o Instructie d: d: 31: October 1783. tot narigt van den secunde Hemmekam en secreb van Politie G: f: Durr, gaande in expeditie naar het Eiland Tidor. „ 8. twee bundels Copia gewisselde brieven met voorn: commissianten. N„o„ 9. X 135 N„o 9. Copia schriftuur van den secret:s Durr in dato 1: Dec: 1783 waar bij beweerd in welker voege Lem door den meede Commissiant Hemmekam bedeeling is gedaan van het door den Gezaghebber in presentie van Z: H: den Koning van Ternaten met den laatsgen: te cajoe Mera gehouden mond gesprek. „ 10: _o berigt van den Capit:n mitsg:s hoofd der Militie Heinrich en fiscaal Wentholt inhoudende het antwoord van den Koning van Ternaten op de zijner Hoogh: gecommuniceerde aangeboden en door de Commis„ „sianten geaccepteerd submissie der Tidoreesen „ 11: _o Manifest waar bij aan de nativrellen van het Eilande Pieter voorgeschreeven worden zodanige voorwaarden als waar op stilstand van Wape„ „nen konnen erlangen. N„o„ 12 C:„ S N„o 12. Copia Instructie tot narigt van den p„l vaandrig militair Joseph Du Roija, gaande in expeditie naar Pajare &„a in dato 1: Dec: 1783. „ 13: vreedens contract tusschen d'E: Comp: en de Nieuw aangestelde senghadjes en Kimalaras van het Eiland Tidor sub dato 17: Dec: 1783. „ 14: drie specificque Aantoningen van de kosten en verliesen, als door de Tidoreesen en derzelver eed gespan hier en op Ceram veroorzaakt zijn. „ 12. Copia Compendieus berigt en dagregister wegt het voorgevallen op de expeditie tocht onder de Commissianten Hemmekam en Durr „ 16 _o Berigt wegens door expresse gecommitteerden gedane taxatie der op de tocht naar Tidor buitgemaakte ijzer en metale canons d: d: 13: febr: 1784. N„o„ 17. 137 N„o 17: Copia, Dagverhaal en Compendieus berigt wegens de verrigtingen van den p„l vaandrig Du Roija op de tocht naar Pajare &„a annex reekening Courant, „ 18: twee Copia specificque opgaven van alles wat met de ongelukkige onderkoopman van Dijk en vaandrig Agaatz uit hunne goederen verloren is geraakt. „ 19. Relaas gegeven door den gearresteerden Koning van Tider Patra Allam waarbij al het gebeurde op de schuld zijner Rijksgroten schuird „ 20: Copia depositien van het alhier teregt gestelde Hoofd der roofvloot sengradje Haijroen „ 21: _o Berigt van Justitieele Leeden nevens den p„l fiscaal weg:t Insaniteijt van den gevangen Tidorees Prins Majoor Badje annex berigt van den hospitalier schult No. 22. C:„ D6 g C: S: N„o 22. Copia Translaat gedane depositien van Wedu's sengradje Padje „ 23: _o smeekschrift van sengradjes en Kimelaras van Tidor sub dato 6: maart 1784 verzoek doende ter erlanging van eenen der te Batavia aanweezige vier printen als Koning over Tidor „ 24. Platte grond van eene steene fortje als naar erlangde qualificatie te Cajoe Mera zoude konnen worden opgeregt annex calculative opgave der daar aan te doene bekosti„ gingen. „ 25. Afteekening eerer halve Galeij, als waar van voor het Gouvernement Ternaten drie stuks gepeti„ tioneerd worden. „ 26: twee Copia Inventarissen, als een met en een zonder taxatie der binnen dito 139 dit Kasteel geborgen goederen van den Koning van Tidor. N„o 27: ses en twintig, stuks relasen L„a A- E: voorts Niet - B: B: /:onderstond) Ternaten in't Kasteel Orange den 8: Maart 1784 /:was getekend) Alex:r Cornabé Accordeert Merfoinabé„ C:„ S 140 Copia Apart Een door twaalf senghadjes Batavia Aan zijn Hoog Edelheid den Hoog Edele Gestrenge, Groot Achtbare, wijd gebiedenden Heere M:r Willem Arnold Alting, Gouverneur Generaal benevens De Wel Edele Gestrenge Heeren Raden van Nederlands India Hoog Edele Gestrenge, Groot Achtbare, Manhafte, welwijze voorzienige Discrete zeer Genereuse Heer Wel Edele Gestrenge Heeren. Bij secreet nabriefje d: d. 25e. September en Nimelahas iit Ceram geschreven brief heeft A: p. is ter g'eerde kennisse van Uwe Hoog Edelhedens gebragt, dat twaalf, eigen gevolgen gehad. senghadjes C:„ Db en Senghadjes en Kimelahas van Ceram derzelver namen onbekend aan Tidors Koning Patra Allam geschreeven hadden, uit de Negorij Misa op den 6. dag van voorsch: maand, den Vorst schimpenderwijze Groten Koning noemende en te kennen gevende, dat de met hen uitgegane Comp. s Dienaren niet terug keeren zoúden, 't en ware hij van de Compagnie afvallig wierd, waar toe zij Hem onder sterke bedreigingen vermaanden en deeden opmerken de groote macht, waarmeede Hem binnen korte bezoeken wilden. Hij zoude de Compagnie maar niet meer aanhangen en de Hollanders van 142 van Tidor doen vertrekken en alles zoude wel gaan: de stukken moesten weder op het oude Fort geplant en de Negorijen in staat van tegenweer gebragt worden; de Koning hadde als dan voor de formidable macht van veele honderden van Prauwen van allerhande Natien en van veertien Engelsche Scheepen, waarmeede ijlings stonden op te dagen even min te vreesen als Hoekum Doij (:s konings Gunsteling:) die zig tans voor hunnen heer op Ceram recommandabel maken kon met de voren gewaagde verhuizing der Hollanders te doen effect sorteeren. Men kon zig uit dien zoo vreemd luidende C:„ S
English
sounding and full of boasting did not promise much good, but rather made one think that the Tidorese dispatched with Junior Merchant van Dijk and Tidore's Gugu Hassan to Ceram against Nuku, having massacred the aforementioned commissioners along with the few European soldiers and thirty native citizens who sailed with them, had defected to the bloodhound in order subsequently to come here and to Tidore with a pirate fleet, and also one could think of that letter that it was forged by ill-disposed persons to induce the well-meaning Tidorese to defect. This opinion prevailed with me and the members of my Council, as none of us could believe that those who forged evil designs would give advance warning to those whom they targeted. This was altogether improbable, and yet soon, to my astonishment and everyone else's, it came to light that van Dijk and associates had been roguishly betrayed and grievously massacred, the European servants and native citizens on the Papuan island of Patenta and he at Salawati. Not only that, but shortly thereafter it was learned that a pirate fleet, estimated by some at up to 120 korakoras and lesser craft manned with Maba, Weda, Patani people, and Papuans, had appeared at Gane and Saketa under the command of a certain Marieker, appointed as Sangaji by the Patani people and named Hairun, who had caused great devastations to be wrought in the aforementioned districts and had dragged off captive as many as 200 subjects of the King of Ternate, subsequently turning their course toward the Strait of Patientie. (Appendix Letters A, B, and C). The reports regarding the aforementioned fateful events arrived here on 3 October last, filling us with terror over what had happened, in anxiety over what was still to happen. Nevertheless, thought was given to means of stopping these marauders who had appeared as swiftly as they were unforeseen, if possible, and on the same day, in a meeting combined with the King and grandees of Ternate, upon the proposal of His Highness to make a dispatch of only a small part of his naval force so as to cover his lands and subjects against further molestation therewith, and also to be reliably informed concerning the enemy's strength and whether they were accompanied by Englishmen, it was decided, against everyone's inclination and solely to avoid giving displeasure to the Prince, who insisted firmly on his point: to oblige him and to supply the departing vessels with 6 pieces, that is to say with several bronze swivel guns of 1/2 lb. balls and 500 pounds of gunpowder. The Ternatean korakora force then on hand consisted of no more than 13 vessels, and of the Company's vessels there was only the chaloup de Manado, laden with the requisitions for Gorontalo and lying ready to sail for the transport of the chosen Resident Heidfeld. One would therefore rather have seen that the King, being somewhat less intent on covering far-off and already invaded border areas with an untenable force, had summoned his forces from all sides, kept them at home, and joined them with those of the Company for the protection and reinforcement of this island and the main castle, on both of which the English and their allies must have had their sights set far sooner than on defenseless villages that would fall into the enemy's hands of their own accord after the capture of Ternate; whereas one now had to fear the adverse consequences that could arise from a division of strength, which the English might have aimed for with the advance dispatch of a division of native craft, as well as from the consternation into which the Ternateans must fall after thirteen korakoras sent against over a hundred vessels suffered a defeat, as was to be predicted. In the outcome, as I shall have the honor to demonstrate further below, it appeared that we were not mistaken in this, though we were mistaken regarding the rumored appearance of Brits, of whom not a single one was seen. One could obtain from the King for that time only that he would swiftly summon a good number of armed craft here and occupy the beaches with Alfurs, with the promise to keep good watch everywhere and to have guard prahus sail to and fro around the island. For the authorities of the ship den Tempel, which had departed on 27 September for India's capital, an advisory note was drafted during the meeting so that they might be on their guard, and handed to a trusted sailor to be sent after them by orembai. Eyes were fixed on Tidore, since
Dutch transcription
luidende en met snockerijen opgevúlden brief niet veel goeds beloven, maar denken dat de, met den Onderkoopman van Dijk en Tidors Goegoegoe Hassan naar Ceram op Noekoe afgezonden Tidoreesen, voornoemde Commissianten nevens de weinige met hen afgesteeken Europeese militairen en dertig Inlandsche Burgers gemassaereerd hebbende, tot den bloedhoud mogten overgelopen zijn, om vervolgens met eene roof- vloot ditheen en op Tidor af te ko„ „men, en ook kon van dien brief gedagt worden dat gefingeerd was door kwaadgezinden om de welmeenende Tidoreesen tot afval te 144 dan men wel gedagt hadde De naar Ceram tegen Noekoe uitgezonden Onderkoopman van Dijk en Tidors Goegoegoe Hassan zijn met de bij heb„ „bende Europeesen en Burgers om 't leven gebragt. te bewegen: dit gevoelen behield de overhand bij mij en die van mijnen Rade konnende geene van ons geloven dat zij die kwade desseinen Smeedden er hen op wien het gemunt was, van preeadverteeren zouden: dit was ten eenemaalen onwaarschijnelijk en echter kwam eerlang tot mijne en een ieders verbaazing te blijken, dat van Dijk C: S. schelmagtig ver„ „raden en deerlijk gemassaireerd ge„ „worden waren, de Europeese Dienaren en Inlandsche Burgers op het Japoetl Eiland Patenta en hij te Salwatte„ niet alleen, maar men vernam nog kort daar na dat een Roof sloot„ door C:„ Sb teeken hunne moordenaren komen met een roofvloot in verwoestingen aan door zommigen tot op 120. met Masa deze Contrijen opdagen. Weda, Pattanineesen en Papoen bemande Korrakorras en mindere Schepvaartigen begroot te Gane en Saketta ver„ regten te Gane &:a groote „scheenen was, onder aanvoer van eenen door de Pattanireesen tot Senghadje aangestelden Marieker Haijroen genaamd, die grote ver„ „woestingen en evengen:e Distrecten laten aanregten, en wel 200. Ondersanen van den Koning van Ternaten, gevangelijk mede gesleept hadde, de Cours voorts naar Straat Patientie wendende. /(Bijl. L:a A. B. en C: :/ de narichten wegens opgem: noodlottige evenementen, kwamen hier den 146 zender eene kleene Corracorra macht op af 3 october l: l. in, vervulden ons met schrik over het gepasseerde, inangst wegens het geene nog te gebeuren stond men was niet te min bedagt op midde „len van die zoo schielyk als onvoorziens de koning van Ternaten opgedaagde Marodeurs indien mogelijk te stuilen en er wierd ten zelven dage in eene met den Koning en Rijksgroten van Ternaten gecombineerde vergadering, op de propositie van zijn Hoogheid tot de te doene afzending van slechts een kleen gedeelte zijner zeemacht om daar meede zijne landen en onderzaten voor verdere overlast te dekken, als ook om wegens der vijanden macht en of van Engelschen verzeld waren, in C:„ S ammunitie van oorlog. geriefd in het zekere geinformeert te weezen tegen den zin van allen en alleen om den Vorst„ die stijf op zijn stuk staan bleef, geen ongenoegen te geven, beslooten: Hem te wille te zijn en ten dienste der afteken¬ „dene vaartuigen te genieven met 6 p. s en woord met eenige metale Draaijbassen van ½ lb. bals en 500. ponden buspoeder. De toen aanhanden zijnde Ternaatsche Corra- corra-macht bestond in niet meer dan 13. stuks en van 's Comp. s vaar„ „tuigen was enkel de met den Eisch van Gorontalo beladen en ten overvoer van den g'eligeerd Resident Heidfeld zijlréé leggende Chialoup de Manado. Men hadde dus lierst gezien dat de Koning 148 reukeloosheid der Ternatanen Bedenkingen over de koning wat minder bedagt op de dekking van verre afgelegen en reeds geinveadeerde grens-plaatsen met eene onbestaanbare macht, zijne forces van alle kanten op ontboden, te huis gehouden en bij die van de Compagnie gevoegt hadde tot dekking en versterking van dit Eiland en Hoofd- kasteel, op welke beiden de Engelschen en het veel eerder voorzien moesten hebben dan op weerlose Negorijen die den vijand, na de vervoering van Ternaten, van zelven in handen vallen, zouden; daar men nu te dugten hadde voor de nadeelige gevolgen dewelken uit eene verdeeling van macht, waar C 6 P op de Engelschen met de voorafzending eener divisie van Inlandsche Vaartuigen gedoelt mogten hebben, ontstaan konden, gelijk meede uit de versla„ „genheid, waarinne de Ternatanen geraken moesten, na dat dertien tegen ruim honderd vaartuigen uitgezonden Corraioras, gelijk te voorspellen, was, den neederlaag kreegen. Bij de uitkomst is, gelijk de eere hebben zal hier onder nader te betoogen, gebleeken, dat ons in deezen niet, maar wel omtrent de gespargeerde opdaging van Boitten, waar van niet eén gezien geworden is, misgist hebben. Men kon op den Koning voor dien x 150 macht van alle kanten te wullen op ontbieden en deeze stranden met Alfoeren te dekken naar het reverteerende schip den Tempel word een advis briefje afgezonden de koning beloofd zijne dien tijd, alleen verkrijgen dat ijlings een goed getal gewapende vaartuigen ditheen ontbieden en de stranden met Alfoeren bezetten zoude, met belofte van overal goede wagt te doen houden en rorche Prauwen rondtom het Eiland af en aan te laten vaaren: Voor de overheeden van het op den 27. September naar Indias Hoofdplaats vertrokken schip den Tempel, wierd staande vergadering een briefje, ten einde op hunne hoede weezen mogten, vervaardigd, en aan een vertrouwd Matroos ter hand gesteld per orembaaij nagezonden De oogen waren op Tidos gevestigd, zedert C:„ S
English
The Tidorese chiefs who departed with van Dijk are held to be the authors of the aforementioned letter written from Ceram. Since one could scarcely doubt any longer that the authors of the aforementioned letter from Maba were the very same Tidorese Sangajis and Kimelahas who had departed with the unfortunate Junior Merchant van Dijk on the expedition against Nuku, one was very curious to learn how the natives of the aforementioned island would conduct themselves in case the Mabarese etc., as it was feared would happen, should advance closer and set their course thither. One did not dare to place great trust in the bulk of the nation, and to let such be seen was dangerous. It was thought A delegation of Members of the Political Council departs for the Court of Tidore. in order to know, however, how matters stood at the Court of Tidore, and whether certain reports concerning the massacre of van Dijk and his companions had arrived there, that the Second, Hemmeken, and Secretary of Police Durr should be dispatched thither, ostensibly to inform the ruler—whom one could as little suspect of disloyalty with any semblance of reason as all those who had risen to greatness with his elevation to the royal dignity, the military ensign Gebhard, who was stationed as commander in the lodge on Tidore from the year 1779 and is currently present here for the cure of an eye disease, having repeatedly They return from there and give a favorable report concerning the disposition of the King and Grandees of the Realm towards the Company. and even upon his last arrival given me the strongest assurances of the King's attachment to the Company—of the appointed dispatch of some Ternatean corracorras on reconnaissance, so that those vessels might not be taken for hostile craft during their passage back and forth. The aforementioned Members of the Political Council shortly presented a return report (No. 2) that their arrival at Tidore had revived the downcast spirits and encouraged them to a vigilant defense, provided they had to deal with no other enemy than Prince Nuku and his adherents, to whom they were very averse, and not with Europeans, against whose overly great superiority of force they felt they were not equal; and that in the latter case they intended to take refuge over here with the Dutch garrison of Tobo Sobo. Furthermore, concerning the Company's servants and burghers who had sailed out to Ceram, they knew nothing more to supply than what was already known, but that they would communicate whatever they should come to understand on this subject after the return of an express messenger sent by the King to Weda; the King further To the aforementioned Commissioners, 40 rixdollars are cleared from the treasury for expenses incurred on Tidore. nominating as Captain Laut, in place of the acting one who was old and sickly, a certain Kicil Abdul, which was consented to, with a written notice to the King that the bestowal of court offices was forever left to His Highness, in the confidence that he would never bestow them upon anyone other than worthy persons devoted to their ruler and to the Company. Also, subject to the honored approval of Your High Mightinesses and under caution of restitution, an amount of 40 rixdollars was cleared to the Commissioners for refreshments, with which they declare they treated the King and all the Grandees of the Realm They have made a somewhat further disclosure of matters than their commission entailed. who had escorted them to the seashore. The aforementioned Commissioners went further than their commission entailed, which at that time could only have been given orally, and did not give that pretext to the dispatch of the Ternatean corracorras that they actually ought to have given. But no one, least of all I, had orders in truly alarming circumstances of the time to show displeasure over done deeds that could no longer be rectified. Nor does it appear that the rather frank disclosure of the true reason effected any acceleration regarding that which The Ternateans engage in battle with the enemy and suffer a defeat with the loss of four corracorras and Company's munitions of war. one later saw happen; not even regarding the disaster that befell the aforementioned small squadron of Ternatean corracorras in the Straits of Patientie, when four of them were either overpowered by the enemy or blown into the air, by which latter circumstance the Ternatean chief, named the Kimelaha Marsaoli Baba, along with the burgher Jan Cromhout (both very worthy people) lost their lives in a deplorable manner, with the loss of 6 pieces of brass half-pounder cannon, 1 ditto of one-pounder, 18 grenadier muskets from those which the King had previously received on loan from the Company, 300 lbs of biscuit, 60 pieces of round-shot of 1 lb, 380 ditto of ½ lb, 30 pieces of bar-shot of 1 lb, 100 ditto of ½ lb, 20 pieces of canister-shot of 1 lb, 408 live musket cartridges, 34 flints. Those who were able to return undamaged with the remaining vessels from this disastrously ended expedition relate that they had been driven off by the wandering currents from the first-mentioned and thus had not been able to come to their aid. Others again say that The escaped Ternateans spread fear among the community. the Kimelaha Marsaoli and his companions, having gotten too far ahead, had entered one of the bays or inlets situated in the aforementioned strait to await those lagging behind, and was then unexpectedly attacked by twelve pirate vessels. Be that as it may, the King, as appeared subsequently, did not deem it expedient to conduct a close inquiry into the conduct of the chiefs returned from the aforesaid expedition. I can note with greater certainty of the fugitives that they were stricken with extraordinary fright and brought the same among the community.
Dutch transcription
de met van dijk afgesteeken Tidoreese hoofden worden vorengewaagden uit Ceram geschreven brief gehouden zedert men bijkans niet meer in twijffel voor de schrijvers van trekken mogt of de Schrijvers van der vorengewaagden brief uit Misa waren dezelfde Tidoreesche Senghadjes en Kimelalas die met den ongelukkigen Onderkoopman van Dijk in Expeditie tegen Noeckoe afgesteeken waren, en men was zeer benieuwd te verneemen, hoe zig de naturellen van voorn: Eiland gedragen zouden, ingevalle de Mabareesen &:a gelijk gevreesd wierd dat geschieden zoude, nader opkomen- en de Cours dat heen zetten wilden groot ver„ „trouwen op het Gros der Natie te sullen duifde men niet en zulks te laten blijken was gevaarlijk, dagt men om 152 eene bezending van Politicque Raadsleden gaat naar het Hlof van Tidor af. om echter te weeten, hoe de gemoederen aan het Hof te Tidore gesteld waren, en of daar zeekerden berigten wegens de massaire van van Dijk C: S. ingekomen waren, zoo wierden de Secconde Hemmeken en Secretaris van Politie Durr naar derwaarts gedispicieerd, quasi om den vorst, die men zoo weinig als alle de geenen die met zijne verhetting tot de koninglijke digniteit groot geworden waren, met eenige Schijn van reden van ontrouw verdenken konde (hebbende mij de van Ao 1779 als Commandant in de Logie op Tidor bescheiden en ter geneezing van een oogen ziekte aanwezigen vaendrig militair C:„ H keeren van daar terug en doen favorabel raport wegens de gezindheid van den militair Gebhard reiterative malen en nog by zijn laatste opkomst de sterkste verzekeringen van 's Konings attachement voor de Compagnie :) kennis te geeven van de vastgestelde afzending van eenige Ternaatsche Corracorras op kondschap ten einde die schep voor geen vijandelijke vaartuigen aangezien mogten worden bij derzelver passage heen en terug. voorn: Politicque Raadsleden dienden eerlang tot keer berigt (N. o 2. dat hunne komst op Tidor de verslagen geesten weder opgebeurd en tot eene wakkere defensie aangemoedigd hadde, bij aldien met geen anderen jegens de Compagnie. Koning en Rijksgroten vijand 154 Vijand, dan Prins. Noekoe en zijne adherenten van wien zeer afkeerig waren, en niet met Europeesen tegen welker alte groote over magt gevoelden, dat niet bestand waren, te doen hadden en bij het laatste geval voornemens waren met de Nederlands bezetting van Tobbo Sobbo, ditheen de wijk te neemen, wijders wisten zij wegens de naar Ceram uitge„ „varen Comp=s Dienaren en Burgers niets anders te suppediteeren dan water reeds van bekend was, maar dat het geene op dit sujet na de terugkomst van een door den koning naar weda afgezonden expresse te verstaan kreegen, zouden meede deelen; latende de koning voorts C:„ S aan opgem: Commissianten zijn wegens op Tidor gedane spendatien 40. rd. s uit Cassa geva„ „lideerd. voorts tot Capiteijn Lauwr, in steede van „was den fugeerende, die oud en ziekelijk voor„ „dragen ##d, eenen Kitchil Abdul, waarinne gecondescendeerd geworden is, met aanschrijving aan den koning, dat de begeving der slof ampten voor altoos aan zijne Hoogh: verbleven wierd in vertrouwen dat dezelven nimmer dan aan waardige hunnen vorst en der Compagnie toegedane Lieden begeven zoude. ook is den Commissianten op g'eerde approbatie van uwe Hoog Edelh en onder cautie restituendi gevalideerd geworden een montant van Rd„s 40. wegens ververschingen, waar op den Koning en gezamenlijke Rijksgrotest die 156 ze hebben wat verdere opening van zaken gedaan dan hunne last mede bragt. die hen tot aan zeestrand geconduiseerd hadden, betuigen geregaleerd te hebben: De Commissianten voorm: zijn verder gegaan aan hunne last, die te dier tijd slegts mondeling hebbende konnen gegeven worden meede bragt, en hebben aan de voortschikking der Ternaatsche Corracorras die couleur niet gegeven als er eigenlijk aan hadden moeten geven; dan niemand, voor al ik niet hadde in weezenlijk zorgelijke tijds omstan„ „digheden last om ongenoegen te betonen over gedane zaken die niet weder te herstellen waren: ook blijkt niet dat de zoo naaste openlegging der waare reden eenige verhaasting omtrent het geene C:„ Sb De Ternatanen geraken met den vijand slaags met verlies van vier Corracorros en Comps. ammunitie van Oorlog geene men naderhand heeft zien gebeuren geeffectueerd hebbe: zelvs niet omtrent en bekomen den nederlag het in straat Patientie meerw: smaldeel van Ternaatsche Corracorras overkomen desastre, wanneer vier derzelven of door den vijand overmeesterd, of in de lucht gevlogen zijn, door welk laatste geval het Temaatsh Hoofd, de Kimelaha Markaa Baba genaamd, nevens den Burger Jan Cromhout (beiden zeer brave Lieden deerlijk om 't leven geraakt zijn met verlies van 6 p. s metale half ponder Canons, 1. „ _. o van een lb. bals 18. „ snaphanen Grenadiers., uit de geenen die de koning bevorens van de Compagnie ter 158 ter leen ontvangen heeft 300 lb: Buskuut 60. p. s Rondscherp van 1. lb _=o „ ½ „ 380. „. ƒ 30. „ Langscherp „ 1. „ _o 100. „ „ ½ „ 20. „ Drijven „ 1. „ 408. „ scherpe snaphaan Pationen. 34: „ vuursteenen zij die met de overige vaartuigen van dees ongelukkig uitgevallen tocht onbe„ „schadigd weeder hebben mogen reverteeren, verhaalen dat van de eerstgem: door de dwaal stroomen afgedreeven waren en ze dus niet hadden konnen te hulpe komen, andere in. zeggen wederom dat C:„ P de ontkomen Ternatanen verspreijd en schrik onder de gemeente dat de Kimelaha Marsaolie en bijhebbende te verre voor uit zijnde geraakt, eene derain voorn: straat bevindelijke bochten of inhammen binnen gelopende om de agter blijvenden in te wagten en toen onverhoeds van twaalf roofvaartuigen overvallen was; het zij daar meede gelegen zoo het wil: de Koning heeft gelijk naderhand gebleeken is niet dienstig geoordeeld, naauw onderzoek naar het gedrag der oit voorsch: zocht gereverteerd Hoofden te doen: Ik kan van de vlugtelingen met meerder zeekerheid aanstippen, dat met onge„ schuik zijn aangedaan geweest „meene en dezelve onder de Gemeente gebrugt hebben
English
The enemy is considered to be near. did not hesitate to spread that the Marauders had followed closely on their heels during their flight and, with nightfall, had already approached as far as Macquian, believing nothing else than that they had been pursued throughout the entire night and that the marauders could therefore not be far away. The King of Ternate thought he should lose no time, but had me awakened on 11 October at two o'clock in the dead of night by Ensign Eberhard, who was stationed at his guard, and his chief secretary, informing me of all the above and asking for my advice. Awaiting the enemy and confronting him was the only thing that Whereupon the alarm was sounded, but nothing was heard other than some gatherings of idle natives, who were dispersed by mounted clerks. occurred to me at this perilous moment that the King and I ought to do. I also had the alarm sounded without delay, finding shortly thereafter that everything on the castle's ramparts and bastions had been brought into the best possible state of defense. The men remained under arms and at the guns until long after sunrise, without perceiving anything else that could cause unrest other than some gatherings of various sorts of people, mostly idlers, to counter whom it was decided to form from the clerks who were provided with horses a corps of sixteen riders, A field redoubt is thrown up at Cajoemera. riders, and to disburse to each of them, beyond the necessary weaponry and equipment, from the Treasury 2 Rds 24 stivers per month for the purchase of grass, which no one was inclined anymore to have cut with their own people on the south side of this island out of fear of ill-treatment by the natives, and which had therefore become scarce and expensive. In order also to make a landing for the Marauders, should they unexpectedly appear before this Main Residency, if not impossible then at least considerably difficult, a palisaded redoubt has been thrown up at Cajoemera, opposite the nearest Tidorese shore, of and further arrangements made to be able to confront the enemy everywhere and to make a landing difficult. gabions, and equipped with six iron 8- and 12-pounder guns, while, in order to complete the garrison of 40 men to be placed therein, as well as not to strip the Castle too much of manpower, from which a picket of 50 men must turn out every evening for the better security of the settlement, which was also guarded by Citizens, Chinese, and Macassars, 1 Sergeant and 12 Ordinary Citizens were taken into service pro tempore, at the pay of the Alfurs and Balinese serving within this Castle, the materials used for the construction The field redoubt is validated from the Treasury. construction of the aforementioned field redoubt having all been supplied by the former Burgher Captain van der Plas, whose sago and bamboo forest standing close to the aforementioned Cajoemera was very helpful for the speed with which the aforesaid work had to be performed. I shall below lay before Your High Nobility of what importance the redoubt has been for Ternate, and meanwhile note that, upon a submitted bill, the expenses incurred thereon have been reimbursed to van der Plas, to whom I had to entrust the direction of the aforesaid work because the Inspector of Works Swarts was bedridden, The small fort Terluecio has been brought into a state of defense again at the expense of the King of Ternate. The sailor dispatched to the Tempel has not been able to reach that vessel. The King of Ternate did not remain idle either, but executed with all might, at his own expense, the renewals and repairs indicated to him to be made to the small fort Terluecio situated on the north side of this Castle, which was further garrisoned with 1 Sergeant, 1 Corporal, and 8 European private soldiers from our garrison and with thirty men of his own, although His Highness's kora-kora force was and remained just as small. On 11 October, by a note from Skipper van Waningen, from the Treasury were validated the sum of 586 Rds 12 stivers from Many reports, varying with one another, regarding the strength of the enemies come in. She keeps tacking on and off the island of Macquian. from Strait Patientie, I received notice that on the 5th prior, he sailed out of that narrow passage with the vessel under his command, the ship den Tempel, and the accompanying freeman's bark of the former Burgher Captain Lieutenant Landou, and nothing more. At the same time, many reports, differing greatly from one another regarding the strength and whereabouts of the enemy, also came in, so that one did not know which to believe. Most of them, however, reported that the fleet was cruising back and forth between Batchian and the island of Macquian, which made me fear for any misfortune having befallen the sailor sent to the ship den Tempel, and also for the good-month prahu dispatched on the 9th prior with provisions and In place of fellow Ensign Gebhard, the Ensign is commanded to Tidos as Postholder. other necessities for three months for the service of the Batchian garrison, with which 1 Sergeant and 1 Soldier had departed for the aforementioned post. In our truly distressed military situation, a change for the better could hardly come about unless the Tidorese, who after the affair of Toloa in the year 1780 had conducted themselves well toward the King and the Company and had seen themselves privileged with a quiet and peaceful life above their countrymen who had followed Nuku, remained steadfast in their loyalty. In order to constantly encourage them to this, as well as
Dutch transcription
160 De vijand word geagt na bij te weezen. hebben niet te versprijden dat de Rovers hen in derzelver vlucht op de hielen gevolgd en met den donkere, reeds tot aan Macquian genaderd waren. niet anders meenende dan dat de gansche nagt door vervolgd waren geworden en de rovers dus niet verre af wezen konden: Ternaats koning dagt geen tijd te moeten verzuine maar liet my den 11. october om twee uuren na in der nagt op wekken door den in zijne wagt leggende vaendrig Eberhard en voornaamsten secretaris de weet doen van al bovenstaande en liet mij om raad vragen. Den vijand in te wagten en hem 't hoofd te bieden was het eenigste wat mij C:„ S waar op Alam gemaakt maar niet vernomen word buiten eenige zamenrottingen van leedig loopende Inlanders die door Pennisten te Paarde verstrooid worden. mij in dit hachelijk tijdstip voorkwam dat den koning en mij te doen stond: ook liet ik zonder toeven Alarm slaan, bevindende ik kort daar van dat alles op 's kasteels wallen en Punten in de best mogelijke order van defensie geraakt was: het volk bleef onder wapenen en bij de stukken tot lange naar zons opgang, zonder iets anders gewaar te worden hetgeene ontrusting baren konde dan eenige zamenrottinge van veelerleij slag van Volk, meest leedig gangers, om welken tegen te gaan, besloten wierd, uit de Pennisten die van Paarden voorzien waren te formeeren een Corps van Sesteeren Ruijters 162 te Cajoemera word een veldschans opge„ worpen. Ruijters en aan ieder derzelven buiten de nodige wapen toerusting uit Cassa te laten afgeven Rd:s 2: 24: - per maand tot inkoop van Gras, welk voor niemand meer lust had, met eigen volk aan de zuid zijde van dit Eiland te laten snijden uit bedugting voor kwade bejegening van den Inlander en hieromme schaars en duur geworden was. om ook den Marodeurs bij onverhoopte opdaging voor deeze Hoofd-Residentie eene landing, zoo al niet ondoenelijk ten minste vrij wat difficel te maken, heeft men te Cajoemera, tegen over de naast bij gelegen Tidoreese wal, een gepalissadeerde schans opgeworpen van C:„ P C en voorts schikking gemaakt om den vijand overal 't hoofd te konnen bieden en de landing difficil te maken van Schanskorven en dezelve met ses ijzere 8 en 12. ponder stukken beplant, terwijl, om de 40. koppen die daar binnen gelegd zouden worden tot eene bezetting te completeeren, gelijk meede om het Kasteel, waar uit alle avonden een piquet van 50 koppen uitrukken moet tot meerdere beveiliging der Negorij„ die ook door Burgers „ Chineesen en Manassaren bewaakt wierd, niet te zeer van manschappen te ontblooten 1. Sergeant en 12. Gemeene Burgers protempore in dienst genomen wierden, tegen de bezolding der binnen dit Kasteel dienst doende Alfoeren en Baliers zijnde de verbruikt materialen tot de erectie 164 veldschans is uit Casse gevalideerd erectie van evengerepte veldschans allen geleverd door den oudburger Capitein: van der Plas, wiens digt aan Cajoemera voorn: staande saguweer en bamboesen Bosh den spoed, waarmeede voorsch: werk verrigt heeft moeten worden zeer bevor„ het kostende van gem: derlyk geweest is. Ik zal hier onder om voor uwe Hoog Edelh: openleggen, van welk aangelegenheid de schans voor Ternaten geweest zij en middelerwijl aanstippen dat op eene ingediende rekening de daar aan gedane bekostigingen aan van der Plas, wien ik de directie over voorsz: werk heb moeten aanbe„ „trouwen, uit hoofde de Opziender der werken Swarts bedleeging was, in't C: 6 Het fortje Terliuso is op kosten van Ternaats koning weder in staat van defensie gebragt De naar den Tempel afgevaren matroos De koning van Ternaten stond mede niet stil, maar vervaardigde met alle macht op eigen kosten de hem voor hem aangewezen te doene vernieu„ „wingen en verbeteringen aan het aan de Noord zijde van dit Kasteel gelegen Fortje Terluecio, het welke voorts met 1. Sergeant, 1. korporaal en 8 gemeene Europeese Militairen uit ons Guamnisoen en met dertig koppen der zijnen bezet wierd, edog zijner Hoogh: Corracorra- macht was en bleef nog even gering. Ik erlangde den 11. october per een briefje van Schipper van Waningen uit Cassa gevalideerd zijn geworden Rd:s 586: 12:— uit 166 heeft dien bodem niet konnen oplopen veele met den anderen varieerende berigten wegens de macht der vijanden komen in zij houd zig af en aan het Eiland Macquian op uit straat Patientie narigt dat den 5 bevorens die zoo engte met zijnen onderhebbenden Bodem het Schip den Tempel en bij hebbende vrijmans Baik van den oud Burger Capitein Luitenant Landou uitzijlde, zonder meer; ook kwamen ter zelver tijd veele en zoo zeer met den anderen verschillende berigten wegens de macht en het op onthoud van den vijand in dat men niet wist aan welken zig te houden: de meeste behelsden nogtans dat de vloot tusschen Batchian en het Eiland Macquian heen en weder schepte, het geene mij weesen deed voor eenig aan den naar 't Schip den Tempel afgezonden matroos overkomen leed. en tevens voor de met randsoenen en C:„ Db word in steede van den mede vaendrig Gebhard als Posthouden naar Tidos gecommandeerd andere benodigdheeden voor drie maanden ten dienste der Batchiansche bezetting op den 9. ' bevorens gedepecheerde goede maanden Praúw, waarmeede 1. Sergeant en 1. Soldaat voor opgem: Post afgesteeken waren. In onze regt kommerlijke situatie de vaandrig Militair sgaats kon niet wel anders verandering ten goede komen, dan wanneer de Tidoreesen, die zig naar de affaire van Toloa in Ao 1780. jegens den koning en de Compagnie wel gedragen. en boven hunne Landsgenoten, die Noekoe gevolgd waren, met een stil en gerust leven bevoorregt gezien hadden, in trouwe volharden bleven. om ze hier toe geduurig aan te spooren, gelijk mede om
English
In order to know whether preparations for defense were being made, a person who was skilled in the language and at the same time not unversed in the manners and customs of the Moluccans, such as Ensign Agaatz, had to take up residence among them, who in his previous capacity as Sergeant had been stationed for a considerable time at Batchian as Postholder, instead of Gebhard, who, according to a written report submitted by the Hospitaler Schulz of which a copy is accompanying these appendices under No. 3, was no longer fit for the aforesaid service nor for other services, due to his bodily indispositions reported as incurable, and thus upon his urgent requests was discharged from Tidor in order to be somewhat accommodated, since of that officer, an old Company servant whose son, a Corporal in the service, had gone on an expedition with the Junior Merchant van Dijk and according to rumors had remained with him, it was still hoped, though in vain, that perhaps after some stay at this Main Office he might recover his former health. Your High Nobilities will observe in due course how fatal this arrangement was for Ensign Agaatz, who thereby departed earlier and under more turbulent circumstances to a post which I had promised him upon his applications in the month of September, and which he was to have assumed on the first of January following. The sick Company servants located at the warm bath on Tidor are retrieved. Because great events, and mostly on Tidor, with an uncertain outcome for the Company were bound to occur if the pirate fleet should advance this far, I requested at the meeting of 11 October that a record be kept of what I have just cited regarding the selection of Agaatz as Commander and his dispatch to Tidor under by no means favorable circumstances. The sick Company servants residing at too great a distance from the Post and at the warm bath on the aforementioned Island for the cure of paralysis and other bodily ailments could by no possibility be saved if danger were to arise, and were for this reason fetched from there and brought back. Orders given to Ensign Agaatz. I return again to Ensign Agaatz, to say of him that he had departed for his assigned Post without a formal warrant; for there was no opportunity for this, because my presence was repeatedly required at Cajdemera, at Terlucco, at Voorburg and everywhere, to establish good order in all matters. I also had frequent and busy conferences with the King of Ternaten regarding the present state of affairs, and was moreover suffering from a most painful ailment of the eyes. Nor did I know, upon the departure of the aforementioned officer, what else to recommend to him beyond what has already been noted, except that he should inquire of the King of Tidor, who alongside his principal Nobles and Favorites was, as was believed, not to be suspected of any disloyalty, as if on his own initiative, whether to ward off the Mabarese, should they set upon Tidor, he might not be aided by a reinforcement of Company servants and Ternatean auxiliary troops, or whether His Highness in the aforesaid case preferred to come hither with the entire garrison. He complies with them very poorly. How poorly Agaatz understood these orders of mine appears from his letter of 13 October, wherein without mentioning a single word of my proposal regarding the Ternatean auxiliary troops, he reported that he had made a promise to His Highness of Company servants as reinforcement, and furthermore had announced that he should merely come over until such time as the enemy should have dispersed somewhat. The King understood it better according to my intention and would not proceed to this extreme, and with my cruising and expedition orembaai lying at the disposal of Agaatz before the Main Negorij Soasio, the Moluccan would not take flight until and unless it became evident that he could not withstand the enemy because of superior force. Tidor's King answers the aid offered from here with indifference. Meanwhile, by the said letter I received report that the hostile corracorra fleet lay at Pajahe, and was being repaired there from the damage suffered in the inner strait Patientie; while the King, giving no decisive answer to the aid so firmly promised to him on the part of the Company, appeared to me quite indifferent, which indifference I believed must be attributed to fear and distrust following what had happened in the Tidorese corracorra fleet under the Company's and the King's Commissioners van Dijk and Hassan, concerning which mournful event a detailed and most horrifying account had now been received from six roguish Ternatean Alfoors who had defected during the Alfoor rebellion in the year 1782 (Appendix L. E.), in which betrayal His Highness could not be ignorant that the Tidorese who had sailed with that fleet had played a great part, and thus might very easily think that resentment had been conceived here against the entire nation on that account. One sought to remove the presumptive cause of that indifference. I had His Highness assured to the contrary by Agaatz and furthermore had strong protestations made of the Company's and the Ternatean King's good intentions toward the Prince and the present Nobles of the Realm, with the offer to assist them, whenever they so desired, in word and deed against the Nuku adherents, provided it only appeared to us that the Tidorese were in earnest to resist the enemy with all their might, etc. etc. The public here and on Tidor was kept in continuous anxiety by all sorts of mostly fabricated tidings, among which, however, was not included the heavy firing that had been heard on the last-named Island and the heavy smoke that had been seen rising from Macquian, according to a letter of the 15th from the frequently mentioned officer.
Dutch transcription
168 om de weeten of wel toestel tot tegenweer maakten moest een taalkundig en te gelijk in de manieren en gewoontens der Molluc„ „canen niet onbedreven persoon zodanig de Vaendrig Agaatz was, onder hen die in zyne vorige qualiteit van Sergeant een geruime tijd te Batchian als Posthouder gelegen had verblijf gaan houden, in steede van Gebhard, die „ volgens een door den Hospitalier Schulz ingediend schrifte„ lijk berigt waar van Copia deezen onder ^tot voorsch: dienst ook tot de andere diensten de bijlagen sub No. 3. verzellende is ^ niet langer goed was, door toedoen zijner als incunabel opgegeven Lighaams onge„ „steldheden, en dus op zijne instantien van Tidor ontslagen wierd om nog wat ingezien C:„ S ingezien te worden, dewijl men van dien officier; een oud Comp. s Dienaar, wians zoon, Corporaal in den dienst, met den onderkoopman van Dijk op Expeditie gegaan, en volgens de gerugten met hem gebleven was nog schoon vergeers verhoopte dat mogelijk naar eenig ver„ „blijf aan dit Hoofd Comptoir weeder tot vorige gezondheid geraken zoude zullen uwe Hoog Edelhedens ter zijne plaats ontwaren, hoe noodlottig deeze schikking voor den vaendrig Agaatz, die hier door vroeger en in onrustiger tijdsom„ „standigheeden vertrokken is, naar een Post dien ik hem op zijne sollicitatien in de maand September toegezegd hadde 170 De aan het wanne Bad op Tidor gelegen worden afgehaald hadde, dat primo Januarij daar aan, aan„ „vaarden zoude, geweest zij: Ik heb om reeden groote gebeurtenissen en wel meest op Tidor met onzekeren uitslag voor de Compagnie voorvallen moesten, wanneer de roofvloot dus verre naderen mogt, ter zitting van den 11. october begeerd, dat aantekening gehouden wierd, van het geene zoo even heb aangehaalde omtrent de verkiezing van Agaatz als Commandant en voortzending naar Tidor in gansch geen favorabel tijds omstandigheeden De op eene al te groote distantie van zieke Comps. dienaren de Post en aan het wanne Bad ten voorn: Eijlande ter cureering van Lammigheeden C:„ S last aan den vaendrig Agaatz. Lammigheeden en andere Lighaams gebreeken leggende zieken, konden wanneer der nood aan den man kanen met geen mogelijkheid gered worden, en wierden hier omme van daar afgehaald en terug gebragt. Ik veere weder tot den vaendrig Agaasz: om van hem te zeggen: dat gaane met een lastbrief naar zijn bescheiden Post vertrokken was; dan hier toe was geen gelegenheid, doordien mijne presentie telkens te Cajdemera, te Terlucco, op Voorburg en overal gerequireerd wierd, om op alles goede order te stellen; Ik hadde bovendien menigvuldige en drukke conferentien met den koning 172 koning van Ternaten over de presente gesteld„ „heid van zaken en laboreerde nog aan oogen een aller pijnelijkste kwaal ook wist ik voorn: officier, op deszelvs afscheid boven het reeds aangestipte niet anders aante „beveelen dan dat den koning van Tidor die nevens zijne voornaamste Groten en Gunstelingen; zoo men meende, van geen ontrouw te verdenken was, als uit zijn eigen eens afvragen zouden of om de Mabareesen afte weeren, wan¬ „neer ze het op Tidor zetteden; niet gediend zoude zijn met een renfort van Comp. s Dienaren en Ternaatsche hulpbenden dan of zijn Hoogheid in cas voorsch: verkoos, met de gansche bezetting C:„ P C koomt dien zeer kwalijk na bezetting ditheen te komen. ? Hoe ween Agaats dees mijn last begreepen hebben blijkt uit zijn schryvens van den 13. october, waar bij zonder een eenig woord van mijn voorslag wegens de Ternaatsche hulpbenden te eeppen bedeeld, dat zijner Hoogh: toezegging van Comp. s Dienaren tot versterking gedaan en voorts aan„ „gekondigd hadde dat maar overkomen zoude tot tijd en wijlen de vijand zig wat verlopen zoude hebben. De Koning begreep het beeter naar mijnen zin en zoude tot dit uiterste niet overgaan en met myne ter dispositie van Agaatz voor de Hoofd Negorij Soasio leggende kruijs en Expeditie orembaaij den Molluciaan 174 Tidors koning be„ antwoord de van hier aangeboden hulpe met onverschilligheid Molluccaan de wyk niet neemen, voor en al eer te zien kwam dat den vyand, wegens overmagt, 't hoofd niet bieden kon. Ik erlangde intusschen met opged. brief narigt dat de vijandlijke Corra„ corra-vloot te Pajahe lag; en aldaar hersteld wierd van de in het binnen straat Patientie geleeden schade; terwijl de koning, als geen decisie ant„ woord op de hem zoo vast toegezegde hulpe van de zijde der Compagnie mij vrij wat onverschillig voorkwam, en welke onverschilligheid meende te moeten toeschrijven aan vreese en en wantrouwen naar het gebeurde in de Tidoreese Cooracorra vloot onder Comps. C:„ S men bragt de presum„ „tive oorzaak dier indif„ ferentie uit den weg te ruimen Comp. s en 's konings Commissianten van Dijk en Hassan wegens welke treurige gebeurtenis men nu een omstandig en aller ijselijkst relaas ingekreegen hadde van ses schelmse geducrende der Alfoeren opstand in A=o 1782. uitgeweeken Ternaatsche Alfoeren (Bijl: L. E.) ingekee „gen had in welk verraad zijn Hoogh: niet ignoceeren kon dat de met die vloot afgevaren Tidoreesen groot deel hadden gehad en dus veel ligt denken mogt, dat men hier deswegens ongenoegen jegens de geheele natie hadde opgevat. Ik liet zijn Hoogh: door Agaatz van het tegendeel verzekeringen en wijders sterke betuiginge doen van 's Comp=s 176 en Ternaats konings welmenenheid omtrent den vorst en aanwezende Rijksgroten onder aanbod van hen, wanneer begeerden met raad en daad bij te staan Jegens de Noekoes gezinden als ons maan bliek dat het den Tidoresen ernst was, den vijand met alle magt te keer te gaan &:a &. a. De gemeente wierd hier en op Tidor in geduurige angst gehouden door allerleij meest Cabeleuse tijdingen, waar onder egter niet sorteerde 't hevrg schieten het geene men ten laatstgem Eilande gehoord en de zwaie rook die men er van Macquian hadde zien opgaan, volgens schriyvens d: 8. 15 van meerm: C:„ D6
English
Whereupon the King and grandees of the realm, alongside Ensign Agaatz, make a plan of defence. aforesaid month, which had moved the officer to form a plan of defence with the King and grandees of the realm. The grandees of the realm were of the opinion that the Commandant with his subordinates should remain stationed within the lodge, planted with cannons, and they would flank on both sides, placing the King in one of his stone houses behind the post; but this arrangement did not suit Agaatz. He chose to align himself with the sentiment of the King and consequently to post himself in the King's Dalam, an open place, and to transfer thither all the Company's ammunition of war entrusted to him, for which he still needed: 1 gun carriage for ordnance of 3-lb balls 1 ditto ditto 4-lb balls 25 grapeshot ditto 3-lb 25 ditto ditto 4-lb 25 bar shot ditto 3-lb 25 ditto ditto 4-lb 25 round shot ditto 4-lb 50 flints, and 200 pounds of biscuit, and for which he made a request, concluding with presenting the King's request for the Company's and Ternatean assistance, whenever he should be hostilely assaulted. Macquian subjugated. The captured cattle are brought to Tidor for sale, and the Tidorese make merry. His subsequent letter contained that Macquian had been subjugated; that the inhabitants and residents of that island had paid homage to Noekoe, and the cattle captured there had been sold on Tidor. This he had learned from the mouth of the farmer of the bazaar of Ternaten, who had further informed him that in many places he had heard laughing and merrymaking. He had also found the Tidorese busy making repairs to Fort Tahoela, demolished in the year 1779; and having asked the King whether those who were busy with it were his friends, Macquian's postholder comes fleeing hither and reports or not, he had thus given him the answer: "They are our brothers and Tidorese." Meanwhile, after having slipped out of the enemy's hands, the corporal and postholder of Macquian had come fleeing hither, bringing the news that on the 15th aforesaid the enemy, with eighty-nine pirate vessels, had landed in front of the main negorij and had advanced upon the fortress situated there, putting to the torch everything he encountered within; while the defenseless Macquians, alongside Sergeant Cardon, who was commanded to Batchian, the Batchianese warrior Matthijs de Messier, and the gunner—about whom, following the former's inquiry made by letter whether he should return, [word missing] had been sent too late by Ternatean kora-kora— that, alongside the aforementioned persons, they had retreated into the forest and had left the Batchianese supply prahu with its cargo as a prey. The enemy appoints a sangaji on Macquan and threatens the Dutch, their wives, and children who might fall into his hands with death. had fled into the woods, leaving the supply prahu and everything inside it as a prey. The mother, sister, and brother's daughter of the corporal were abandoned and captured. Having become master of Macquian, the fleet commander had appointed a new sangaji over the same, a Macquian by birth and named Saha; furthermore, he declared that he would spare the lives of all who meant well by him, except the Dutch, their wives, and children. Hagestad had also Three iron 3-pounder cannons located in the fort at Macquian have been spiked by our men. learned from another chief that, after matters were concluded at Macquian, Tidor and Ternaten would receive a hostile visit (Appendix La F). Shortly thereafter, the European soldier and the gunner who had been stationed on Macquan also showed up, having nothing special to report, but assuring that they had spiked the three iron 3-pounder cannons within the fortress, which had served to fire signals for passing vessels. On the same day, or the 17th of October, the slaves of a certain The Tidorese murder one of the inhabitants' slaves and wound another, and those among them who seek their livelihood on Ternaten take to their heels. widow residing here, who had gone out in the early morning by canoe toward the Tidorese shore beyond Cajoemera to cut grass, along with one of Secretary Durr, were unexpectedly attacked by 60 to 70 Tidorese armed with pedangs and assegais, who were offering their chickens for sale. They killed the bondsman of the honorable Durr and inflicted four deep wounds on one belonging to the widow, while the Tidorese were likely after the one firearm that the slaves had with them and which they also had to leave behind (Appendix S: G). Now the call to arms went up against the Tidorese. By nightfall, not one of them was to be seen anymore, as many of them as were on this island One finds oneself under the necessity of hiring slaves to convey a letter to having hastily packed off and departed for Tidor. The outcry that this nation was colluding with the enemy suddenly became so general that not a single Ternatean seafarer could be persuaded anymore to cross over to Tidor, and I had to hire slaves from good people if I wanted to dispatch any letter lying in readiness for Agaatz. Tidor's Commandant. In the aforementioned letter, the conduct of the grandees of the realm in placing the King in his stone house behind the fort was disapproved, because this arrangement, given the situation of said house, cut the Prince off from all relief; and the plan made by Agaatz and the King
Dutch transcription
waar op de Koning en Rijksgroten nevens den vaendrig Agaatz een plam van defensie maken meerm: maand: het geene den Officier bewogen hadde om met den koning en Rijksgroten een plan van defensie te formeeren: De Rijksgroten waren van gevoelen, dat de Commandant met zijne onder „horigen binnen de, met Canons be„ plante Logie, blyven post vatten, en zij aan weerskanten flanqueeren zouden plaatzende den koning in eene zijner steene huizen agter de Post, dan deeze schikking smaakte Agaatz niet. Hij verkoos zig te voegen naar het sentiment van den koning en zig dienvolgens te gaan posteeren in 's Konings Dalam, een open plaats, 178 en naar derwaarts over te brengen alle de„ hem aanbetrouwde Comp s ammunitie van Oorlog, waar bij nog nodig hadde 1. Rampaard voor geschut van 3. lb bals 1. _. o „ _o „ 4. „ „ 25. Druiven - - - „ 3. „ 25. _:„o „ 4. „ 25. Langscherp- „ 3. „ _o 25. 25. Rondscherp. 50. vuursteenen en 200. ponden Buskuut en waarom verzoek deed, fineerende met 's konings verzoek om 's Comp. s en Ternaatsche bijsland, wanneer vij„ „andelijk wierd aangerand, voor te dragen. . „ 4. „ „ 4. „ zijn C: 6 — Macquian overheerd vee word op Tidos te koop aangebragt. en de Tidoreesen regten vreugde bedrijven aan zijn daar aanvolgende schrijvens hield in dat Macquian overheind. geworden was dat de op en Ingezetenen van dat het aldaar buitgemaakt Eiland haelde aan Noekoe gedaan hadden en het aldaar buitgemaakte vee op Tidor verkogt geworden was: dit hadde hij verstaan uit den mond van den pagter der Bazaar van Ternaten die hem nog berigt hadde dat op veele plaatsen hadde hooren lachen en vreugde bedrijven: ook hadde hij de Tidoreesen beezig gevonden met repa¬ ratien aan het A o 1779. gedemolieerde Fort Tahoela te maken en den Koning gevraagd hebbende of zij die er mede doende waren zijne vrienden warers of 180 Marginan 's Posthouder koomt naar herwaarts vlugten en relateerd of niet? hadde dus hem ten antwoord gegeven: 't zijn onze Broers en Tidoreesen Middelerwijl was de Corporaal en Macquians Posthouder na dat uit 's vijands handen gesleipt was dit heen komen vlugten voor tijding mede brengende dat de vyand op den 15. voorm: met Negen en tachtig ƒ roofvaartuigen voor de Hoofde Negorijgeland 2 en op de aldaar gelegen Fortres was voort gerukt, alles wat hem daar binnen voorkwam ten vuure daemende; terwijl de onweerbare Macquianders nevens den naar Batchian gecommandeerden sergeant Cardon Batchianse kryger Matthijs de Messier en Busschieter, om wien men op des eersten bij brieve gedane wage C:„ R dat nevens gem: personen zig naai't bosch geitereert en de Ratchianse goede maanden prau met het ingeladene ten prooij gelaten hadden de vijand stelt senghadje op Macquan aan derzelver vrouwen en mogten vallen met de dood vrage, of terug keeren zoude ! te laat per Ternaatsche Corracorra gezonden hadde; boschwaarts ingevlugt waren, de goede maanden prauw en alles, wat daar binnen was, ten prooij latende: de moeder zuster en Boeders dogter van den Corporaal waren, in den steek en gevangen. Het vloot Hoofd hadde van Maiquian meester geworden zynde een nieuw senghad„ over het zelve aangesteld een Macquiander van geboorte en Saha genaamd; voorts en bedreegd de Nederlandes verklaard allen, die het wel met hem kinderen die in zijne handen meenden, in het leven te zullen spaaren behalven Hollandeis, derzelver vrouwen en kinderen. Nog hadde Hagestad„ van 182 3 p s yzere in het fort te Maiquian gelegen Canons zyn door de onzen vernageld geworden van een ander Hoofd vernomen dat naar gedane zaken te Macquian Tidor en Terwaten een vijandlijk bezoek krijgen zouden (Bijl La F:). Kort hier na kwamen ook van Macquan hebbende drie ponden opdagen de aldaar bescheiden geweest zijnde Europeese kijger en Busschieter die niets bijzonders te relateeren hadden maar verzekerden het binnen de Forties tot seijn schooten voor de passeerende vaartuigen gediend hebbende 3 p. s yzere drie ponden Canons vernageld te hebben. denzelven dage of den 17. october wierden de om gras te suijden per rorche naar de Tidoreese wal over Cajoemera in den vroege morgen uitgevaren slaven van zekere C: „ J de Tidoreesen vermoorden eenen der Ingezetenen slaven en kwetzen een andere en de zulken onder het die hun brood op Ternaten zoeken zetten allen spat zekere alhier remoreerende weduwe, nevens eenen van den Secretaris Duur onverhoeds van 60. â 70. met Pedangs en Assagaijen gewapende Tidoreesen, die hun hoenders te koop aanboden, over„ „vallen; brengende zij den Lijfeigen van den E: Durr om 't leven en eenen van de weduwe vier diepe wonden toe, terwijl den Tidoreesen denkelijk om het eene geweer hetgeene de slaven bij zig hadden en ook agter hebben moeten laten, te doen was (Bijl: S: G Nu ging de wapen kreet tegen de Tidoreesen op: van dezelven was, met den donker niet een meer te zin hebbende zij zig zoo veelen aan dit„ Eiland 184 men vind zig in de noodzake van slaven te huuren ten overbreng van eenen brief aan Eiland waren ijlings weg gepakt en naar Tidor begeven. Het geroep dat deze natie met de vijand heulde, wierd een klaps zoo algemeen dat geen Temnaatsch zeevarende meer te beweegen was, om naar Tidor over te steeken, en ik moest slaven van goede Lieden huuren, wilde ik eenig voor Agaatz in gereedheid leggende Tidors Commandant brief weg krijgen. In evengem. brief wierd het gedrag der Rijksgroten niet den Koning in zijn steene huis, agter het Fortje, te plaatzen, gewraakt, om reden deze dispositie den Vorst, naar volgens de situatie van gem: huis van alle secours afsneeden het door Agaatr en den koning gemaakte Plan ƒ6
English
wherein his and also the Grandees of the Realm's defense plan is rejected. The defense plan was completely rejected. It was also written to the King and the Grandees of the Realm (Appendix No. 4), whose aforementioned unfaithful conduct became more and more apparent, how it was assumed that the Company's servants, who as proof of their goodwill would remain in the country and with the King, provided no harm was done to them, and if so, it would be avenged upon the Grandees of the Realm and their descendants; the supply of the petitioned gun carriages for 3 and 4-pounder cannon being excused as not being on hand, and consequently also the requested live ammunition 186 Reason why his made petition of war supplies is not granted. He is instructed to spread the rumor about an imminent relief from Amboina among the Tidorese. of that caliber. Nor did one wish to let gunpowder go, except upon good grounds and after undoubted reports had been obtained that no other use would be made of it than to ward off the enemy. I supposed that the Amboina Administration, having been informed of the massacre in the dispersal under van Dijk C. I. and of the advance of the pirate fleet (which was thought to have come up from Ceram) towards this place, would very likely have proceeded to send some relief hither, and I shared my supposition with Ensign Agaatz, and thought it well to write to him that he should just spread the news of a closely impending relief. The Council of Policy, upon the inquiry made by me, had judged it inexpedient and altogether unadvisable that the garrison of Tidor should be summoned hither, offering as reasons that such a step might easily give the King, whom the same served as a bodyguard and who would therefore take care of their and his own preservation, and further the Grandees of the Realm still faithful to him, the mistaken notion that one did not care for their cause, and only intended to be watchful of one's own safety. 188 The garrison, in a letter written to the government, gives notice of their dangerous situation. The continuation of this treatise will show how fortunate the arrival of the garrison would have been for them, but not prove that this arrival, if attempted, could have occurred with success, after the garrison, by the aforementioned arrangement of their Commander, had been stripped of their best defense, the artillery: they felt the danger of that defenselessness and even more the danger that was to be feared for them if they were to take post in the Dalam and had to withdraw from the seashore. Also, when the ammunition was removed from the Post by the Tidorese, they had been unwilling to comply with our orders in this matter, but would obey them if they received reinforcement, though they preferred to be relieved. In almost this manner 3 corporals and 12 privates expressed themselves in a letter written for all by a certain Beugel, with the knowledge of their Officer, on the morning of the 17th of October and received here in the evening, alongside which the Commander of Tidor had also sent his own, confirming the statements of his 190 and the Commander confirms all that they have written in that regard. Remarkable statements of one of the garrison. subordinates, and asserting, just as they did, that the greatest harm was to be feared from the Grandees of the Realm and the state slaves, adding that after the removal of the ammunition from the Post, the King's favorite Hockum Doij had called out to the garrison, "now you go to the stable"; whereupon those poor people had begun to grumble, being unable to think otherwise than that the King would be dethroned by his own people and they would be handed over to Noekoe. A certain soldier stationed on Tidor, who had long served his comrades with the banished King Djamaloedien as shoe master One attempts to save them all from danger. and who still served as such with the present Sultan, called Jan Blau by corruption, had said in confidence to his comrades, namely to the letter-bearer, fellow soldier Bertian, that upon the arrival of Noekoe's partisans the Tidorese would make a show as if they wished to defend themselves, then pay homage to Noekoe, and finally do away with the Europeans, except for him, Jan Blau, who nevertheless was also murdered. My anxiety to save the Europeans who were now in such apparent danger of their lives on Tidor was, upon the receipt of those letters, not 192 not less than their distress expressed therein for the tortures of the cruel arch-rebel, to whom they believed they were about to be delivered. The King of Ternate had come to me just after noon regarding other matters and was still at my house when the Members of the Council of Policy, whom I had convened upon the arrival of the aforementioned letters and reports, arrived, and before the opening of the meeting assisted in the measures that were planned with His Highness to fetch the garrison from Tidor. This now had to be done quietly and with armed force in
Dutch transcription
waarinne zijn e ook der Ryksgroten Aan van defensie gewraakt word. Plan van defensie, weerd er ten eenemale in afgekeerd. ook wierd geschireeue aan den Koning en Rijksgroten (Bijl: N: 4 welken laatstgem: ontrouwe handelwyke meer en meer aan het dagligt kwam¬ hoe men staat maakte dat zij s Comps dienaren, die nog tot een bewijs van hare welmenendheid op het Land en bij den koning verblijven zouden, mits aan dezelven geen leed geschiedde en zoo al, zoude men het op de Rijksgrote en derzelver nageslagt wreeken; wordende de bezorging der gepetitioneerde Ram„ „paarden voor 3 en 4. ponder Canon, als niet aanhanden zijnde, g'exueliu en dien volgens ook het verzogte scherp 186 reden waaromme aan zijne gedane pitutie van oorlogs behoeftens niet voldaan woord hem word aanges het gerugt wegens een ophanden zijnde secours ii't Amboina maar de Tidoreesen scherp van dat Caliber. Men wilde ook geen Buskuut of laten gaan, dan op goede gronden en na dat ontwijfelbare berigten erlangd zoude hebben, dat daar van geen ander gebreik, dan om den vijand af te weezen, gemaakt zoude worden. Ik veronderste dat het Amboinsche Ministerie van de massaire van te verspijden onder van Dijk C: I. en van het doorzetten der roofvloot (die men dagt van Ceram te zijn opgekomen:) naar herwaarts onderrigt veel ligt overgegaan was, om eenig secours ditheen te zenden en deelde mijne suppositie de vaendrig Agaatz meede, en dagt hem wel te C:„ 6 de Readenen waarom hier ondienstig geoordeeld wierd de bezotting van Tidor op te laten komen te konnen aanschrijven dat de tijding wegens een digt ophanden zijnde ontzet maar spargeeren zoude De Raad van Politie hadde op de door mij gedane omvrage ondienstig en geheel niet raadzaam geoordeeld, dat de bezetting van Tidor dittaen opont „boden wierd, voor reeden bij brengende dat dusdanige demarche den koning, wien dezelve tot eene lijfwagt diende en dus wel voor haar en zijn behoud zorge dragen zoude, en voorts de hem nog getrouwe Rijksgroten veel al in het verkeerde denkbeeld brengen mogt dat men zig haarer zake niet aan„ „trekken, en slegts op eigen veiligheid verdagt 188 de bezeteling geven in eenen aan de regering geschreven brief kennis van deszelver gevaarlijke situatie verdagt wilde zijn. Het vervolg dezer verhandeling zal doen zien, hoe gelukkig de opkomst der Bezettelingen voor dezelven geweest zoude zijn, maar niet bewijzen dat die opkomst, wanneer getendeerd ware, met suxdes zoude hebben konnen „geschieden, na dat den Bezettelingen door vorengewaagde schikking van derzelver Commandant van hunne beste defensie het geschut ontbloot geworden waren: ze gevoelden het gevaar dier weerloosheid en nog meer het gevaar het geene 'er voor hen te dugten was, wanneer in den Dalmn post gingen vatten en zig van het Zeestrand verwijderen moesten, ook C: „ H Ook waren ze toen de ammunitie door de Tidoreesen van de Post wierd afgehaald, weigeragtig geweest om aan onze ordres in dezen te voldoen, maar zouden daar aan obedieeren, wanneer versterking kreegen, schoon liefst zagen dat wierden afgelost. bijkans indiewoegen drukten zig 3. Corporaals en 12. Gemeenen uit in eenen voor allen door zekeren Beugel¬ met voorkennis van hunnen Officier in den morgen van den 17. October geschreven en met den avond alhier ontvangen brief, waar nevens de Commandant van Tidor ook den zijnen hadde laten afgaan de gezegdens zijner 190 en de Commandant confirmeerd alles wat dien aangaande geschreven hebben remarquabele gezegdens van eenen der bezettelingen zijner Onderhorigen confirmeerende, en even als zij beweerende dat van de Rijksgroten en Rijksslaven het meeste leed te duchten hadde, met bijvoeging dat naar den afhaal der ammunitie van de Post, 's konings Gunsteling Hockum Doij den Rezettelingen hadde toegevoerd, tans gaat Gijlieden naar de stal; waar op die arme Lieden aan 't morren geraakt waren niet anders den konde dan dat de koning door zijn eigen volk zoude gedetroneerd en zij aan Noekoe overgeleverd worden. zeker op Tidor bescheiden gelegen en tegn zijne makkers bij den verzonden koning Djamaloedien lange als slofmeester gefungeerd hebbende C:„ S men tragt ze allen uitgevaar te redden en bij den presente sulthan als zodanig nog fungeerende soldaat door de wanseling Jan Blau genaamd, hadde aan zijne makkers en wel aan den briefbrenger den meede soldaat Bertian in vertrouw gezegd, dat de Tidoreesen op aankomst der Noekoes gezinden mine maken als of zig te weer stellen wilden, daarna aan Noekoe hulde doen, en eindelijk de Europeesen, uitgerondernd hem Jan Blau, die egter mede vermoord is, van kant helpen zouden. Mijne bezorgheid om de nu op Tidor zoo oogenschijnelijk gevaar van hun leven loopende Europeesen te redden; was, op den ontvangst dier brieven niet 192 niet minder dan hunne daar bij te kennen gegeven beangstheid voor de volteringen van den wreeden hoofdrebel, aan wien zij meenden dat overleverd stonden te worden. De Koning van Ternaten was even nademiddag om andere zaken bij mij gekomen en was nog tot mijnent, toen de Politicque Raadsleden, die ik op het intrageeren van opgem: brieven en relasen gecon¬ „voceerd hadde, aankwamen, en voor het aangaan der vergadering meede hulpen tot de maatregulen die met zijne Hoogh: beraamd wierden om de Bezettelingen van Tidor aftehalen. Dit nu moest stil en gewapender hand in C: S
English
Four Ternatean kora-koras are sent to Tidore to fetch them. Their departure proceeds very slowly. proceed with light, well-manned vessels, of which type kora-koras were the best, wherefore upon the promise made of four of the same, which with the sailor serving as flagman and letter-carrier Abraham Isaac would push off at nightfall from the King's dalem, and further would spare no danger to rescue the Europeans and bring them hither in safety. I sent many times to the King to inquire whether the dispatch of the kora-koras was being carried out with all the speed necessary in these pressing circumstances, and finally received, Anxiety of the writer concerning the success of this undertaking. finally around 10 o'clock at night, when the King had retired to rest, a report in return from his officer that the vessels had departed, although it later appeared that they did not push off until five o'clock the following morning. To beseech God for His help and assistance to favor our efforts in this matter, while awaiting their success, was the only thing left for me to do. I did so fervently and spent, Right Honorable Sirs, the most anxious night of my life meditating on the dire condition of the Government of Ternate in general, The Europeans on Tidore are all killed. in general and of this Main Factory in particular. The dawn of 18 October took away none of my worries but increased them after, having looked around, I perceived none of the eagerly expected vessels. This happened around noon, and I still had to be tossed about for a couple of hours by all kinds of emotions, when finally the aforementioned flagman, setting foot on land, filled me and all Ternate with despair. The Europeans had been led to the slaughter and put to death by those for whom they boast and glory in showing this to the Ternateans. for whom they would gladly have sacrificed life and property, and among whom most had spent many, even thirty years in succession in the best understanding. The inhuman murderers had so little remorse for the atrocity perpetrated by them that, upon the inquiries made from the kora-koras by the Ternatean Captain Gane and the sailor after the garrison, they did not shrink from taking the pieces of the lifeless bodies from the fort Tobo Tobo into their hands, still smoking with the shed European blood, to show as convincing proof of what they had done, that they should follow their example. to show and further throw over the wall, skirmishing moreover with the weapons of the massacred Company servants and firing upon the kora-koras, whereby a Ternatean Alfur was wounded in the shoulder; calling out very insolently to the Ternateans, who also returned fire, that they should just return and follow their example regarding the Europeans, admonishing them thereto. But reflecting upon this, they noted again that the Ternateans were well-disposed toward the Company (Appendices Lit. H and K). These also departed and, after taking the lives of two Tidorese in an approaching The Tidorese are declared enemies of the Company by the Government. approaching prahu underway, brought back the letter taken along for the now to all appearances likewise deplorably perished Commandant Agaatz, wherein he was recommended to retreat with his subordinates in the most secret and best possible manner into the aforementioned kora-koras. I have the honor to present in copy the letters exchanged to and fro with that unfortunate and lamentable officer under Appendix No. 5, accompanying two bundles. The Tidorese had gone too far to doubt any longer their hatred toward Declared enemies of the Company. toward the Company and its subjects. It was seen too late that they all had long and secretly conspired against the Company, maintained forbidden correspondence with the enemy, called them in, and solely to please the rebel Nuku, had sacrificed our innocent servants on Ceram and Tidore without prior offense to his insatiable thirst for human blood. The entire nation could thus be considered to have risen against us and to have declared themselves open enemies of the Company, so that one also had sufficient reason to And the King of Ternate likewise declares them his enemies. to execute reprisals upon them and oppose force with force. Such was also determined and published on the aforementioned 18 October (Appendix No. 6), with the dispatch of a translation of the proclamation in the Malay language by two members of the Political Council to the King of Ternate, His Highness and the Council of Grandees, who were assembled on that occasion, being emphatically requested to gather with all speed his land and sea forces, of which latter nothing was seen appearing, to repay the Tidorese their perfidies, who plotted the ruin of the King's states and subjects no less than that One is in embarrassment regarding the forwarding of the annual necessities to the Residencies. that of the Company, and further to ensure that our manifesto would be published in the King's negorij and throughout his entire territory. The answer of the King and Ternatean Grandees was in all respects plain and satisfactory. I must continually trouble Your Right Honorables with digressions, which are however unavoidable if I am to relate my account according to the order in which the matters I describe occurred, and lay them open before Your Honors as is my duty, by saying that one will [illegible]
Dutch transcription
vier Ternaatsche Corracorras worden om ze af te halen naar Tidor gezonden Met welker uitlopen het zeer talmagtig toegaat in zyn werk gaan met ligt wel bemande Schepvaartuigen van welk zoort. Coopa corras de best waren, waar toe men dan ook op de gedane toezegging van vier derzelven, die met den als vlagge man fungeerende matroos en brief brenger Abraham Isaac met den donker van 's konings Dalm afsteeken, ontzien en voorts geen gevaar zouden om de Europeesen te redden en in veiligheid ditheen te brengen. Ik zoud veele malen naar den koning om te vernemen of met de af„ zending der Corracodras wel al de spoed gemaakt wierde als in deeze dringende omstandigheid nodig waren en kreege eindelijk 194 beroogheid van den schryven wegens het „siurs dezer onder„ neming eindelijk omstreeks 10 uuren in den nagt, wanneer de Koning zig tot rust begeven had, van zijne officier tot keer berigt dat de schepvaartuigen vertrokken waren, hoewel naderhand gebleeken is dat niet eerder dan in den morgen daar aan ten vijf uuren, afgesteeken zijn. Godt om zijne hulpe en bijstand ter begunstiging onzer pogingen in deezen te smeeken was, met inwagting van het sicues derzelven, het eenigste wat mij nu te doen stond. Ik deed het vierig en bragt Hoog Edele Heeren, den aller zorgelijksten nagt mijns levens in pein„ „zingen over de nare gesteldheid van het Gouvernement Ternaten in het al gemeen C:„ D De Europeesen op Tidor zyn alle ongebragt gemeen en van dit Hoofd Comptoir in het bijzonder door De dageraad van den 18. October nam niets van mijne bekommeringen weg maar vermeerderde dezelven, na dat ik rondsom uitgezien hebbende, geen der tenig verwagt wordende vaartuigen gewaar wierd: dit gebeurde omstreeks den middag en ik moest nog een paar uure lang, door veelerleij gemoeds bewegingen geslingerd worden, toen eindelijk, voorn: vlaggeman voet aan Land zettende mij en gansch met Ternaten wanhoop vervulde. De Euroopeesen waren ter slagtbank en om hals gebragt, door de zulken, voor wien 196 dragen en roem op met zynde Ternatanen te vatonen. wien zij gaane goed en bloed hadden opgezet en onder de welken de meesten veele en wel dertig jaaren agter een in de beste verstand houding hadden doorge„ „bragt ? De ontmenschte moordenaren hadden zoo weinig weets van het door hen geperpetreerde greuwel stuk, dat zig op de van de Corraccorras door den Ternaatsh Capitein Gane en den matroos gedane perquisitien naar de Bezettelingen ? niet ontzagen en hunne moordenmar van het Fortje Tobbo Tobbo eenen de stukken aan de in zee der ontzielden in hunne van het vergoten Europeese bloed nog rookende, handen te nemen, tot een overtuigend bewijs van het geene gedaan hadden, te C:„ S dat hun voorbeeld volgen zouden te vertonen en voorts over den muur te werpen, schermutzelende wijders niet de wapenen der gemassacreerd Comps dienaren en vuur gevende op de Corra corras, waar door een Ternaatsch Alfoer aan de schouder geblesseerd wierd; roepende zij den Ternatanen, die meede vuur gaven zeer opvoerig toe. dat maar terug te keeren en hun voorbeeld ten aanzien der Europeesen dezelven vermanende te volgen hadden ? dan hier op pidseerente reflecteerden zij wederom dat de Tematanen goed Comp. s gezind waren (Bijl: La H. en k:/ Deezen vertrokken ook en bragten na dat twee Tidoreesen, en een aankomend 198 De Tidoreesen worden door de Regering voorgeslagen aankomend prauwtje onderweegs het leven te nemen, hadden den meede genomen brief voor den nu naar allen schijn meede deerlijk omgekomen Commandant Agaatz, waar bij hem aanbevolen wierd, zig met zijne onderhorigen op de secreetste en bestroegelijke wijze in voorn: Corracorras te retireeren, terug. Ik heb de eere de met dien ongelukkigen en beklagenswaardige officier over en weer gewisselde brieven in Copia onder de bijlagen sub N=o 5. verzellende twee Bundeltjes, aan te bieden. De Tidoreesen waren te verre gegaan om langer aan derzelver haat Jegens C. vijanden van de Comp. verklaard Jegens de Compagnie en hare Onderhorigen te twijfelen. Men zag te laat dat ze allen voorlange en in 't geheim tegen de Maatschappij geconspireerd, met den vijand verboden correspondentie gehouden, ben ingeroepen en enkel om den opwerpeling Noekoe te behagen onze onschuldige dienaren op Ceram en Tidor zonder voorafgaande belede¬ „ging aan zijne niet te verzadigen dorst naar menschen bloed opgeofferd moesten hebben. De gansche Natie kon dús geagt worden tegen ons te zyn opgestaan en zig voor openbare vijanden van de Compagnie gedeclareerd te hebben dus men ook genoegzame reden had om 200 en de koning van Ternaten declareerd ze mede voor zijne vijanden om represaille op dezelve te oeffenen en geweld met geweld te keer te gaan: zulks wierd ook op den 18. October voorm: vastgesteld en gepubliceerd (Bijl: N: 6. / met toezending van een Translaat der publicatie in de maleidsche tale door twee Leeden uit den Politicquen raad aan den Koning van Ternaten, wor„ dende zijn Hoogh: en Rijksgroten, die bij een waren bij die gelegenheid na„ „drukkelijk verzogt zijne Land en zeemacht, van welke laatste men niets zag opdagen tot met alle spoed te verzamelen om den Tidoreesen die op het bederf van 's konings staaten en onderzaten, niet minder dan op dat C:„ D6 men is ' verlegenheid omtrent de te doene voortschikking der Jaarlijksche benodigd„ heden naar de Re„ sidentien. dat van de Compagnie toelaag maakten hunne trouwloosheden betaald te zetten en voorts te willen zorgen dat ons manifest in 's Konings Negorij en door geheel zijn gebied gepubliceerd wierde. Het antwoord van den Koning en Ternaatsch Rijksgroten was in alle opzigten plattens en voldoenens. Ik moet uwe Hoog Edelh. telkens verveelen met uitwijdingen, die echter onvermijdelijk zijn zal ik mijn verhaal vervolgens naar de order in dewelke de zaken, die beschrijf„ zijn voorgevallen en voor Hoogstden¬ „zelven, naar gehoudenisse openleggen met te zeggen dat men wil resteratien malen
English
times sought ways and means to forward the necessities for an entire year to the Residencies of Manado, Gorontalo, and Guandang, as well as to the Honorable Heedfelt, but that in the execution such insurmountable impediments arose that this dispatch could not take effect earlier than during the past month of December, or after affairs here had assumed another aspect; the requisition for Manado having been safely brought to Kema, and I hope shortly to receive good reports regarding the safe delivery of the other two. As also concerning the dispatch of letters to the neighboring governments. Attempts had also been made to dispatch to the neighboring Governments the notices regarding what had occurred, together with our petition for secours from there, but a premium of Rd=s 300, offered privately by me and since doubled, could induce none of the inhabitants to set out with letters by schepprauw to Amboina, so great was the fear among most of them of Noekoe and his adherents, which latter still kept the passage to Batchian occupied. I succeeded, however, without any expense, in getting circular letters away to the Residencies—to the end that they might be on their guard there—via Manado, by means of petty traders who belonged there and were eager to get out of the turmoil. Order to prevent the arriving vessels along the Tidorese shore from falling into enemy hands. The Company's vessels expected back from their cruise at the last-mentioned Residency had not yet returned, and, because the south monsoon still persisted, would have to pass along Tidor and Cajoemera; for which reason I placed an open letter into the hands of the officer commanding within the redoubt there, as a warning for the Company's servants and traders coming up along that side by chaloupe; paying the people whom I had posted for that purpose out of my own purse, my precaution taken in this regard having been of great utility to many who knew nothing of the matter and were heading toward the Tidorese shore. The knavish conduct of the King of Tidor and his favorite Hoekum Doij is described. Who would not, with me, after the tragedy completed with the murder of the Europeans on Tidor, have trembled for the life of the King, or at least have thought of him that he had perished with sword in hand in a fierce combat against the murderers of those unfortunates who had been stationed there for the maintenance of his honor. The contrary was true; After the massacre of our people, he causes his place of residence to be put in a state of defense. he lived, and what was still more abominable to hear, he lived to make war, being directed by his favorite Hoekum Doij, against the Company, his great benefactress to whom he owed everything. To this end, it was learned that preparations were being made in the royal residence Soasio, with which a bondsman and cattle-herd of the slain Ensign Agaatz, long after the massacre of the Europeans, found the Tidorese and also the unworthy King occupied; he being ordered by the latter to help transport the ordnance, which had been brought from Tobbo Tobbo to the Dalm, back to that little fort. The said bondsman had seen the corpses of the garrison lying scattered here and there, but had not discerned that of his master among them; but upon inquiries made, it was given him to understand that it had been thrown into the sea, and that one of four slaves of the master of equipment Adolf, sent out with letters from the Government for the conveyance of 1 military man and 1 gunner, had likewise been deprived of life, while the others had been put in prison. (Appendix L:a I.) Hoekum Doij was a champion in the pirate fleet before Macquian. Hoekum Doij was present at the invasion of Macquian and, alongside the Sangaji of Marieko, Haijroen, was a champion in the enemy fleet; this is confirmed by four native seamen who, having sailed with the sailor dispatched to the ship den Tempel—whom they, alongside the Europeans of the Batchian salary prauw, had seen put to death—returned from Macquian on 23 October (Appendix L:a L). That the aforementioned prauw, with the cash and further necessities for the post, was destroyed by the crew themselves and thus did not fall into enemy hands, The pirates arrive at Tidor. we learned on the 25th thereafter from a laborer who had likewise slipped away from the enemy, who further related that the letters sent along for Batchian's Commander and for the King had been burned (Appendix L:a M); this being confirmed by Sergeant Joseph Cardon, who finally returned (Appendix L: R). The enemy had now pushed on toward Tidor; before the principal settlement lay fully 200 vessels, and it swarmed (Appendix L: O) with all kinds of nations, so that in multitude they were like the number of ants. Prince Noekoe, it was said, was present, and after the killing of the Europeans The upside-down Prince's flag. Great fright of the inhabitants here. had gone to fetch the larger force brought with him from Ceram to Batchian, in order to come with it to Ternate (flying an upside-down Prince's flag, probably, for the Tidorese now flew no other). Those who wished to give credence to this rumor did so, and gave open signs of the terror with which they were seized at the formidable name of Noekoe; the burghers and Chinese exerting themselves in this above all other inhabitants by bringing their best effects within this castle. However much this dragging along the fear of the small
Dutch transcription
202 malen naar middelen en wegen heeft omgezien gehad, om de benodigdheden voor een rondjaar naar de Residentien Manado, Gorontalo en Guandang ook den E: Heedfelt voortteschikken, maar dat zig bij de uitvoering zulke onoverkomelijke impedimenten hebben opgedaan, dat deeze voortschikking niet eerder gevolg heeft komnen nemen dan in de maand December verweeken, of na dat de zaken hier eene andere gedaante erlangd hadden; zynde de Eisch. voor Manado gelukkig te Kema aangebragt en ik hoop eerlang goede narigten wegens den behouden over„ „breng der overige twee in te krijgen. C:„ zo mede omtrent de afzending van brieven naar de na„ burge gouvernemtenten Naar de naburige Gouvernementen hadde men meede al getragt de adrisen wegens het gebeurde te laten afgaan nevens onze petitie om secours van daar, dan eene door mij onder de hand uitgeloorde en zedert verdubbelde pram van Rd=s 300. kon niemand der Ingezetenen beweegen; om met brieven per Schepprauw naar Amboina af te steeken zoo groot was de wees onder de meesten voor Noekoe en zijne adherenten, welke laatstan de passage naar Batchian nog al bezet hielden: het gelukte mij egter Circulaire brieven naar de Residentien, ten einde men aldaar op zyne hoede weezen mogt, buiten 204 ordre om de aanko„ „mende vaartuigen langs de Tidoreese wal niet in vijands handen te doen ver„ vallen. buiten eenige kosten, met smalle han„ „delaars die daar te huis gehoorden en gaarne uit het gedrang waren; over Manado, weg te krijgen. De dus lange de schrijver steld van laatstged:e Residentie van derzelver krustogt terug te gemoet geziene Comps vaartuigen waren nog niet gereverteerd en zouden, doordien de Zuidmoesson nog door stond, langs Tidor en Cajoemera passeeren moeten, waaromme aan den binnen de schans aldaar bevel voerenden officier een open brief ter hand stelde tot waarschouwing voor den langs dien kant met Chialoupe opkomende Comp=s Dienaren en Trafiquanten; betalende het volk het C:„ S ann 't schelmagtig gedrag van den Koning van Tidor en gunsteling Hoekum Doij word beschreven het geene ten dien einde geposteerd hadde uit juve beurs zynde mijne in dezen genomen precautie voor veelen die nergens af wisten en het naar de Tidoreese wal zetteden, van groot nut geweest: Wie zoude naar het met de moord der Europeesen op Tidor voleindige treurspel met mij niet voor het leven van den koning gebeefd, of ten minste van hem gedagt hebben, dat in een hevig gevegt tegen de moordenaaren dier hem tot ophouding van zijn honneur daar gelegen hebbende onge„ lukkigen met de degen in de vrust¬ omgekomen was. het tegendeel was waar 206 hij laat, naar de masseure der onzen, zijne Residentie plaats in staat van tegen ever brengen waar; hij leefde: en wat nog eiger¬ „lijker was om aan te hooren, hij leefde om door zijnen gunsteling Hoekum Doij bestierd wordende de Compagnie, en zijne groote weldoenster aan dewelke hij alles verschuldigd was, te beoorlogen: hier toe vernam men dat in de koninglijke Residentie Soasio toebereidschen ge„ „maakt wierden, waarmeede een lijfeigen en Koewagter van den omge„ „bragten vaendrig Agaatz, met lange naar de massaire der Europeesen de Tidoreesen en ook den onwaardige koning beezig vond; wordende door dezen gelast om het van Tobbo Tobbo naar den Dalm overgebragte Geschut, weder C: weder naar dat Fortje te helpen transpoo„ teeren: ged:e Lijf eigen hadde, de Lyken der Bezettelingen hier en daar verspeijd zien leggen, maar dat van zijnen lijfheer onder dezelven, niet ontwaard: dan opgedane perquisitien, wierd hem te verstaan gegeven dat het zelve in zee gesmeeten en dat ook eenen van vier stuks ten overbreng van 1. Militair, 1. Russchieter nevens der Regeerings brieve uitgezonden slaven van den Equipagie opziener Adolf het leven benomen was; tewwijl de overigen in den tronk gezet waren (:Bijl: L=a I. :/ Hoctum Doij was bij de invasae van 208 Hloekum Doij is in de roofvloot voor Marquian voorvegten geweest van Macquian present en nevens het Senghadje van Marieko Haijroen in de vijandelijke vloot voorvegter geweest dit word getrugd door vier Inlandsche zeevarenden die met den naar het schip den Tempel gedepecheerden matroos en dien zij nevens de Europeesen van de Batchiansche goede maanden prauw hadden zien om 't leven brengen afgevaren en op den 23. October van Macquian (:Bijl: La L:) gereverteerd zijn. Dat opgem: prauw met de Contanten en verdere benodigtheden voor de Post door de opvarenden zelven vernield en dus niet in 's vijands handen geraakt was vernamen C:„ S De Rovers komen op Tidor aan vernamen den 25. daar aan uit eenen den vijand insgelijks ontslipten Labores„ die nog relateerde dat de voor Batchiams Commandant en voor den Koning mede gegeven brieven verbrand waren (: Bijl L:a M:J; wordende zulks geconformeerd door den eindelyk weder terug gekomen Sergeant Joseph Cardon (Bijl: L: R: J. De vijanden hadden het tans naar Tidor door gezet; voor de Hoofd Negorij lagen wel 200. vaartuigen en het kuelde er (: Bijl: L: O:/ van allerleij Natien, zoo dat ze in meenigte aan het getal der mieren gelijk waren. Prins Noekoe wierd er gezegd, was present en naar het ombrengen der Europeesen de 210 boven gekeerde Prinsen vlag. groote bewreest het der Jngezetenen alhier de met hem uit Ceram te Batchian gevoerde grotere macht, gaan afhalen om er meede naar Ternaten te komnen (:met een het onderste boven gekeerde voerende een onderste Crincen vlagge, denkelijk want de Tidoreesen, voerden tans geen andere:) zij die geloof aan dit uitstrooijsel wilden defereeren deeden het en gaven openlijke blijken van den schrk waar mede voor den ontzaggelijken geworden Naam van Noekoe bevangen waren; brengende hunne beste Effecten binnen dit Kasteel beieverende zig de Burgers en Chineesen in dezen boven alle andere Ingezetenen. Hoe zeer nu dit gesleept de weese der klein C:„ D6
English
faint-heartedness spread further and the desire to properly defend the settlement among those who had thus secured their goods was bound to weaken, I could nevertheless not prevent it except regarding goods of heavy baggage, since most, following an ancient locally established custom of buying linens from the Administration on 3 months credit, owed considerable sums. The castle dwellings were, despite my precautions taken against it, soon filled with all kinds of goods, and no woman or child dared to trust themselves outside it any longer at night. The corocoro force gradually increases. The Ternatean corocoro force had indeed grown to 40 vessels, large and small, but they were, according to the custom of the Ternateans, who upon arrival pull their vessels onto dry land and further abandon them, hauled up. Also, the Company's cruising vessels, all but one, loaded with rice, had returned from their cruise against the Maguindanaos without having seen or heard of a single one; they still had to be unloaded and further, on account of the damage sustained in a storm, of which they had been very defectively repaired at Amurang, hauled onto the slipway. One foresaw well that the Tidorese, reinforced by so considerable a fleet as the Maba one, with which theirs had undoubtedly joined, would not sit still, but would undertake something or other against the Company or the King of Ternate, yet one remained uncertain which of the two was to be assaulted first and in what manner. The enemy sets with full sails toward the Ternatean Christian settlement. This was revealed on Sunday, 26 October 1783, when before noon at half past ten or just after the performance of the religious service, from two sides, under full sail out of the corners and coves of the aforementioned island, a good number of corocoras and lesser vessels were seen approaching, whose admiral flew the Prince's flag upside down, keeping so close to their shore that by no possibility could they be reached by artillery from the roadstead or from Cajoemera, and finally, to the number of 70 vessels, assembling on a white beach situated opposite the last-mentioned place, where the enemy seemed to hold a council of war on what was next to be done, the chiefs having all stepped ashore and gathered together on a dense white beach situated opposite. The alarm signal was given upon the first report of this disagreeable phenomenon. Straight away everyone reached his assigned post, while women and children fled inside and the hauling of goods began anew. Arrangements made at that moment to repel him. I provided against the latter in the best possible manner and sent message after message to the King of Ternate to surely make the corocoras sail out; established order on the roadstead, and had the redoubt at Cajoemera, inside which, as already mentioned, lay a garrison of 40 men, reinforced from the castle with a detachment of 50 European and native soldiers under the command of Lieutenant Vegele, with orders to the aforementioned officer to dispose, according to the circumstances of time, over a detachment of equal strength which I had posted at Tobokko, or on the road between the settlement and Cajoemera under the command of Ensign Poolman, in order hereby also to prevent the penetration of the enemy should he attempt it on that side, or to come to the aid of Cajoemera upon first requisition, as likewise had to be done from there in case Poolman were attacked and needed rescue; remaining inside these walls, after a reinforcement of men which I had sent out to the advance fortification, still as many soldiers under arms as were needed to occupy the bastions. On the sea pier were planted two twelve- and two six-pounders, with which the roadstead could be swept horizontally. It had already become two hours after noon when 13, mostly medium-sized Ternatean corocoras, one after another, came paddling towards the enemy and against the fleet, firing at them from afar, under cover of our artillery at Cajoemera, from half-pounder cannons, and not even being answered by the enemy, who steadily remained lying in an incomprehensible inactivity, until finally, at a cannon shot from the field redoubt, the shot of which hit the water close to the Admiral, the entire fleet got into motion and began to fall back, keeping as close as possible under the Tidore shore and remaining out of the reach of our artillery. They paddled with all their might, and indeed so that before dark they had passed the Strait of Norway and were out of sight, being pursued in this their precipitous flight by the Ternatean squadron and chased as far as in front of the settlement of Marieko, where the rascals left over 20 paddling praus which they had abandoned as a prize to their pursuers, this day, so critical in appearance for Ternate in the beginning, thereby coming to an end. Opposing wind and currents did not permit the Company's vessels to undertake anything against the enemy. Neither current nor wind would permit the well-equipped sloop de Manado under Chief Mate Martens, alongside the sloop den Weldoener of the then present Banda burgher Brouwer, whom I had allowed to take over the salvaged iron three-pounder cannons of the wrecked pantchiallang den Zeeman and had further provided with everything, to properly maneuver against the enemy, who lay too close under the shore.
Dutch transcription
kleinhartigen verdeed meerderen en de lust om de Negorij behoorlijk te defendeeren in de zulken die hunne goederen dus geborgen hadden moest doen verflauwen kon ik het echter niet beletten dan omtrent Goederen van zware pakkaase vermits de meesten maar eene aloude alhier gevestigde usantie, Lijwaten uit de Administratien op 3 maanden Credit koopende, aanzienelijke Somman, schuldig waren: 's kasteels woningen, waren in weerwil mijner daar en tegen genomen precaútien eerlang van allerhande goederen opgevuld en geen vrouw of kind durfde zig langer by nagt buiten het zelve betrouwen. De 212 corra macht groeijd allengskens aan den Temaatshe Corra De Ternaatscte Coracorramacht was wel tot 40. stuks groot en klein aangegroeijd, maar dezelven waren, naar de wijze der Tematanen, die bij aankomst hunne vaartuigen op het droge zetten en voorts verlaten opgehaald. Ook waren 's Comps Krús-vaartuigen op één na, met Rijst beladen, van der¬ „zelver Kruistocht op de Magiidanaors, zonder eenen gezien of vernomen te hebben gereverteerd, moesten nog gelost en voorts om de in een storm bekomen schadens, waar van te Amoerang zeer gebrekkelijk hersteld waren, op de helling gehaald worden: Men voorzag wel dat de Tidoreesen van eene zoo aanzienlyke vloot C:„ P C volle zeijlen naar de Temaatsche Chisten Negorij toe vloot als de Mabase waar bij de hare buiten twijffel gevoegd hadden, gesterkt, niet stille zitten, maar het een of ander tegen de Compagnie of den koning van Ternaten ondernemen zouden, edog men bleef in het onzekere wie van beiden eerst en op welke manier stond aangerand te worden. De vijand zet het met zulks ontrouwde zig op zondag den 26. october 1783. wanneer men 't voor middags ten half elf uuren of even naar de verrigting van den Godsdienst, van twee kanten, met volle zeylen uit de hoeken en gaten van voorn: Eiland zag opkomen een goed aantal van Corracoras en mindere Vaartuijen wier 214 over gelegen wit strand wier Admiraal en het onderst boven gekeerde Princen vlag voerde, zoo naa aan haaren wal houdende, dat met geen mogelijkheid met geschut van de rheede of van Cajoemera konden bereikt worden en eindelijk ten getalle van 70. stuks op een over laatst gem: plaats gelegen wit strand versamelende en alwaar de vijand over het geene hem verder te doen stond scheen te raad vergaderd op een digt pleegen, zynde de Hoofden allen aan de wal gestapt en bij een gekomen. Het Seijn van Alarm wierd op eerste rapport wegens dit onaangenaam verschijnsel gegeven. straats geraakte een ieder op zijn bescheiden post; terwijl vrouwen C:„ H op dat moment ge„ „maakte schikkingen om hem afte slaan verslag van de hier vrouwen en kinderen naar binnen vlugteden en het gesleep van Goederen op nieuw een aanvang nam. Ik voorzy tegen het laatst op de best mogelyke wijze en zond boodschap op boodschap naar den koning van Ternaten, om tog de Corracorras te doen uitlopen:/ stelde ordre op de rheede, en liet de schans te Cajoemera, waar binnen, gelijk reeds aangehaald, eene bezotting van 40. koppen lag met een detachement van 50. Europeese en Inlandsche militairen onder Commando van den Luitenant Vegele uit het Casteel„ versterken, met last aan opgenoemde officier om naar tijds gelegenheid„ te 216 te disponeeren over een detachement van gelijke sterkte het geene ik te Tobokko of op den weg tusschen de Negorij en Cajemera onder bevel van den vaendrig Poolman post hadde doen vatten om hier meede op het indringen van den vijand, wanneer het aan dien kant tenteeren mogt te beletten, of om Cajoemera op eerste requisit te hulpe te komen, gelijk mede van daar ge¬ schieden moest, ingevalle Poolman geattacqueert wierd en secours benodigd hadde; blijvende naar eene versterking van manschappen, die ik naar voor burg uitgezonden hadden binnen deeze muuren nog zoo veele militairen onder C:„ P vervolg onder de wapenen als nodig waren om er de Punten mede te bezetten. Op het zee hoofd wierden twee twaalf en twee ses ponders, waar meede de rheede waterpas konde bestreeken worden; gelijk plant. Het was reeds twee uuren na den middag geworden toen 13. meest middelbare Ternaatsde Corracowas, de eene voor de andere na, naar den vijand en op de vloot kwamen aanscheppen op denzelven van verre, onder bedekking van ons geschut, te Cajoemera uit halv ponden Conons schietende en niet eens be„ antwoord wordende van de vijand die gestadig in eene onbegrijpelijke„ in 218 De vloot geraakt uit malkander en deinst af. eenige schepprauwen. in activiteit leggen bleef tot eindelijk op een Canon schoot uit de veldschans, waar van het scherp kort bij den Admiraal waterde, de gansche vloot in beweeging en aan het deinsen geraakte zoo digt mogelijk onder de Tidoreese wal houdende en uit het bereik van ons Geschut blijvende, ze schepten met alle magt en wel zoo dat nog voor den donker de Engte van Noorwegen gepasseerd en uitgezigt waren; wordende in deze hunne precipitante vlugt van het Ternaatsche smaldeel nagezet, en vervolgd tot voor de Negorij Marieko„ met verlating van alwaar de schelmen rum 20 rorche prauwen die zij verlaten hadden aan hunne C:„ D tegen wind en stroomen hebben niet toegelaten dat Comp. s vaartuigen iets op den vijand onder„ nomen hunne vervolgers ten prooij't overlieten, loopende deeze in den beginne naar aanzien voor Ternaten zoo critique dag hier meede ten einde. stroom nog wind wilden gehengen dat de wel toegeniste Chialoup de Manado onder den opperstuurman Martens nevens de Chialoup den weldoener van den toen aanwezende Bandas burger Brouwer die ik de hier geborgen ijzere drie ponder Canons van de verongelukte Pantjallang den zeeman hadde laten overneemen, en voorts van alle laten voorzien, op den vijand, die te naa onder den wal lag, om behoorlijk te konnen manoeuwreeren
English
The King of Ternate maneuvers, sailed in, as my order to the commanders stationed thereon also carried, which otherwise, because no shallows or foul grounds hindered the approach of those two small vessels, would have been very feasible and, presumably, of good effect. From the time that this Tidorese history commenced, I had perceived signs of great anxiety in the King of Ternate, without having been able to fathom the true reason for it. It revealed itself at the moment in which the just-mentioned firing of guns took place between the Ternatans and Tidorese, at which time the Prince, having ridden inside, made a request to me for a hiding place for himself, his wives, children, and Princesses. I immediately placed half of the Government House at the service of the King's wives, children, and Princesses, but at the same time politely declined the request for His Highness's person himself, instilling courage in the Prince as much as I was able, representing to him that it is fitting for crowned heads to place themselves at the head of their war bands, to fight with them or to die, seizing this opportunity at the same time to make known my astonishment to the King that, despite my urgent messages sent so frequently to the court on that day to hasten the sailing out of his Cooracorra force, and despite the anxiety that His Highness currently displayed, nevertheless only 13 pieces of those vessels, and even then very late, had appeared, requesting His Highness to confess frankly to me to whom the blame for this, at a time such as this, so abominable conduct was to be attributed: to the Alfurs, and reveals with some dissimulation the reason for that anxiety, or to his Grandees of the realm! Whereupon the Prince, without reflection and also without explaining further, replied: the Grandees of the realm all say that they mean well by me and the Company, but who can see into their hearts. I could scarcely conceal the dismay I felt over this unanticipated answer, but recovering from it and perceiving that a further inquiry would be disagreeable to the King, I let His Highness depart with the comforting assurance that the enemy, by tarrying, had lost the opportunity, and thus there was nothing His Highness returns contented to the Dalam to fear, above all not for his Negorij and Dalam, which, besides the ordnance and further war ammunition that the King had on loan from the Company, and with which I judged both were sufficiently covered, were also defended by this Castle and the small Fort Perluco. The King returned home somewhat more cheerful than he had arrived; and immediately an innumerable crowd of armed Alfurs, terribly cursing the Tidorese, were seen rushing towards the beach opposite the battleground, keeping the beach occupied from one end to the other in order to beat off the enemy if he wished to land. Upon further and careful investigation, I found that the Ternatans, due to the dejection into which they had been thrown on account of the battle in the Strait of Patientie that had ended unfortunately for them, through their excessive fear of the name of the notorious rebel chief Noekoe, as well as for the so widely exaggerated force of a second division, with which that bloodthirsty cruel man was said to be coming up, further strengthened by fourteen English ships, had neither desire nor heart to resist and could not be moved to sail out when the King, cunning practices employed by the enemy to win over the Alfurs of Cau and Sahoe to his side, upon my repeated exhortations, wished to urge them to this; and that the aforementioned 13 Corracorras that had set out against the enemy belonged in ownership to the King and to the Princes of his blood, and were for the greatest part manned with their slaves and rather poorly; I having furthermore come to know that emissaries of the enemy, after they had devastated Great and Small Gane, Wossie, and Saketta, had been secretly in Cau and also in Sahoe, making the simple Alfurs there believe that Noekoe, being in alliance with the English, was coming upon the Dutch with them, along with hundreds of Native Nations, among whom were also the Tidorese, in order to make them move from Ternate, Amboina, Banda, and Maccassar, or to do away with them; that they had been aboard the English ships and had seen cannons within them whose mouths were so large that a fellow could crawl into them with ease, and of which each cannonball had to be lifted by four strong men, each of the same requiring two barrels of gunpowder to be fired; the Company's force, they went on, cannot be compared to this; the Dutch must therefore perish, along with all who were devoted to them or wished to come to their aid. Such talk made the intended impression on the frightened minds of this gullible people. Some had themselves transported immediately to Tidor, where they have been seen firing upon their countrymen, and the rest promised to fight for him upon the appearance of Noekoe and his force in the vicinity of Ternate; but in this they have kept their given word just as little as Noekoe has kept his; for
Dutch transcription
220 De Koning van Ternaten laat manoeúrreeren, inzeijlden, gelyk mijn last aan de daar op bescheiden Gezaghebbers mede bragt, die welke anders, door dien geen ondieptens of viule gronden de nadering dier beide kieltjes hinderlijk waren, zeer uitvoerlijk en presumtive, van goed effect zoude geweest zyn. Ik hadde van de tijd af, op dewelke ongemistheid blijken deeze Tidoreese historie aanvang nam„ in den koning van Ternaten grote ongerustheid bespeurd, zonder de ware reeden er van te hebben konnen bevroeden te ontdekte zig op het moment, waarinne het zoo even gementioneerde Schutge¬ vaarte tusschen de Tematanen en Tidoreesen gehouden wierd, als wanneer de Vorst, naar C:„ P C naar binnen gereeden zijnde, bij mij verzoek deed om een schuilplaats voor hem zijne vrouwen, Kinderen en Princessen toe. Ik stond straks het halve Gouvernement ten dienste van 's Konings vrouwen Kinderen en Princessen maar sloeg tevens het verzoek voor zijn Hooghoids Persoon zelve beleefdelijk af, den vorst, zoo veel mij doenlijk was, moet inboezemende onder voor„ „houding dat aan gekoonde hoofden van de zig voor aan het Spitse hunner Krijgsbenden te stellen met hen te regten of te sterven, neemende ik deeze gelegenheid 222. gelegenheid tevens waar om den konnng myne verwondering te kennen te geven over zulks, in weerwil mijner, naar 't hof op dien dag zoo menigvuldig afgezonden pressante boodschappen om het uitlopen zijner Cooracorra macht te doen verhaasten en in weer„ wil der beangstheid die zijne Hoogheid tans aan den dag lag egter maar 13. stuks dier vaartuigen en nog zeer laat te voorschin gekomen waren, verzoekende ik zijne Hoogh: voor mij rondelijk te willen beleijden aan; aan wien de schuld van dit in eene tijd als deeze, zoo misselyke gedrag te wijten ware, aan de Alfoeren of p:„ 6 en openbaart met eenige bewimpeling de reeden van die ongemstheid of aan zyne Rijksgroten! waar op de vorst zonder zig te bedenken en ook verder uit te laten repliceerde. de Rijksgroten zeggen allen dat ze het wel met mij en de Compagnie meenen, maar wie kan in hunne harten zien. Ik kon nauwlijks de ontsteltenis, die ik over dit niet te gemoet geziene antwoord gevoelden ontveinzen dan daar van weeder her„ stellende en bespeurende dat den koning een nader onderzoek onaange„ „naam weezen zoude, liet ik zijne Hoogheid vertrekken met de troostende verzekering dat de vijand met talmen de kans verkrekgen hadde, en er dús niets 224 zijn Hoogh. kend vergenoegd naar den Dalm terug niets te vreezen was voor al niet voor zyne Negorij en Dalm die buiten het Geschat en verdere oorlogs ammunitie die de koning van de Compagnie ter leen hadde, en waar meede ik oordeelde dat beiden genoegzaam gedekt waren nog door dit Kasteel en het Fortje Perluco verdeedigd wierden. De koning keerde wat beter opgeruimd dan ingekomen was, naar huis; en straks zog men een ontslbaar getal van gewapende en ijselijk op de Tidoreesen scheldende Alfoeren naar het strand tegen over de vegt plaats voortzeinen, het strand van een einde tot het andere bezet houdende om den vijand, bij aldien landen wilde af. C: S 17/15 af te slaan. Ik heb op nader en nauwkeurig onder„ zoek bevonden dat de Ternatanen door de verslagenheid, waarinne wegens het voor hen in straat Patientie ongelukkig afgelopen gevegt door hunne boven matige veese voor van de naam van den berugten hoofd rebel Noekoe gelijk mede voor de zoo breed opgegeven magt eener tweede divisie, waarmeede die bloedgierige wreedaard gezegd wierd dat nog van veertien Engelsche scheepen gesterkt, opkomen moest, nog Cust nog hart hadden om zig te weer te stellen en ook niet te beweegen waren om uit te loopen, wanneer de koning hen 226 listige praelijken door den vijand in het werk gesteld om de Alfoeren van Cau en sahoe tot hem over te halen. hen op myne herhaalde aansporingen hier toe noopen wilde, en dat de voorsch: 13. op den vijand losgegane Corracorras den koning, en aan de Princen van zijnen bloede in eigendom hebben toegehoord en voor het grootste gedeelte met derzelver slaven en vrij slegt bemand zijn geweest hebbende ik wijders nog te westen ge¬ kregen dat Emissarissen van den vijand, na dat groot en kleen Gane, wossie en Saketta verwoest hadden in stelte geweest zijn te Cau en ook te sahoe, den eenvoudige Alfoeren aldaar diets makende, dat Noekoe met de Engelschen in alliantie zijnde met dezelven nevens honderden van Jnlandsche Natien, waar C:„ S: b waar onder ook de Tidoreesen waren op de Hollanders afkwam om deezen van Ternaten Amboina, Banda en Maccassar te doen verhuisen of van kant te maken, dat op de Engelsche scheepen geweest waren, en daar binnen gezien hadden Canon, welker monden zoo groot waren dat een kaerel er met gemak in kruipen kon, en waar van ieder kogel door vier sterke knevels moest getild werden, ver„ eisschende ieder derzelve twee vaten Buskrit om afgeschoten te worden: 's Comps macht, gingen zij voort, kan bij deze niet vergeleekend worden 228 worden; de Hollanders moesten dus nevens allen die denzelven toegedaan waren of te hulpe wilden komen vergaan, zulk een taal maakte de daar meede bedoelde empressie op de bevreesd gemaakte gemoederen van dit ligt gelovig volk. zommigen lieten zig terstond overbrengen naar Tidor, alwaar men ze op hunne Land„ genoten heeft zien vuur geeven, en de overige beloofden bij verschijn van Noekoe en zijne macht in de nabij„ „heid van Ternaten voor hem te zullen strijden, dan hierinne hebben zij het gegeven woord, even min als Noekoe het zijne naargekomen is, gehouden; want C:„ S
English
The aforementioned Alfurs showed an eagerness to fight against the Tidorese. Having been informed of what had occurred here with the pirate fleet to the detriment of the enemy, and that during it and also the following day some vessels and goods had been captured, the high opinion of the enemy's strength, which they had formed on the word of the said emissaries, suddenly vanished among them. Their innate hatred against the Tidorese took the place of fear for them, so that before long they came forward and considerably reinforced and greatly augmented the fleet of the King of Ternate with the praus they brought with them, burning with impatience to see their natural enemy up close and face-to-face. I wished to make use of this mood, which was very serviceable for the execution of my designs, all the sooner since I had learned from a Ternatan escaped from enemy hands (Appendix L:a P:) that the failed attack on Ternate was about to be renewed, and I wished to preempt the Tidorese by dispatching a strong force to their own nest. The necessary preparations for this had been made, and all that was lacking was that competent commissioners be appointed as commanders over the expedition planned by me. This took place on 31 October by political council resolution, when both the commanders—my choice having fallen on the Secunde Hemmekam and Secretary Durr for this purpose—and also my proposal were accepted to take into service the aforementioned private bark De Weldoener, against such compensation as Your Excellencies might in time please to grant to its owner, the Honorable Brouwer (as the aforementioned burger merchant refused to agree to any other conditions), to replace another of the Company's vessels requiring repairs; determining the force to be dispatched, namely: the sloop De Manado, the bark Den Weldoener, and the pantchiallang 't Casteel Orange, with 104 European and native seamen, as well as 62 European soldiers, 2 assistant surgeons, 74 Alfurs trained in arms, 22 sepoys, 33 burgers, 1 gunner, and 4 artillerymen, thus making together, including superior and non-commissioned officers, a total of 307 heads. With this force, the aforementioned commissioners, after having been provided with an instruction (Appendix No. 7), set sail on the following 2 November, accompanied by another 40 kora-koras with 1500 Ternatans under the command of the King's envoy Mansoer Baba, toward Tidore's principal village Soasio. They did so not without experiencing the usual inconveniences to which one is continually subject in these waters when setting out with heavily built sloops; I mean the currents that either hold a vessel back or cause it to drift away. To this inconvenience I mainly attribute the fact that the Maguindanao fleet could not be destroyed by our forces and took flight unimpeded, although the Ternatans, who listened to no orders, certainly may also have contributed very much to this. The commissioners were more successful in the execution of the order given to them to punish the Tidorese severely. They soon laid Soasio, the King's Dalam, and also the temple in ashes, despite the stubborn resistance offered to them there from three forts equipped with 24- and 18-pounder Spanish and two 2-pounder Dutch cannons, of which they made themselves masters, disabling the heavy cannon there and in the other villages, and shipping the rest off to the Company's vessels. They acted in the same manner in the other villages with regard to the artillery and small arms captured therein, which consisted of: 1 piece brass cannon of 3 lb. balls 2 pieces brass cannon of 2 lb. balls 1 piece brass cannon of 1 lb. balls 5 pieces brass cannon of 1/2 lb. balls 2 pieces brass swivel guns without chambers 3 pieces iron cannons of 2 lb. balls 1 piece iron cannon of 6 lb. balls 1 piece iron cannon of 4 lb. balls 5 pieces iron cannons of 1/2 lb. balls 3 pieces iron cannons of 1 lb. balls 2 pieces brass bells, and 10 grenadier muskets. Eight hundred Makianese brought to Tidore by the pirates recovered their freedom. A great booty was also taken in Tidore's principal town of everything the natives had collected through time and diligence, in which our men, however, seem to have had only a small share, almost everything being carried and dragged away before their eyes by the greedy Alfurs to the vessels, which had now increased to 120 in number. The Tidorese village of Tomalou was now next in turn. There, great difficulties immediately presented themselves, as the landing and the subsequent attack were difficult and dangerous. Both these undertakings were nevertheless successfully effected, although they cost us some dead and wounded, among the latter of whom was counted the first commissioner, who received a musket ball through the upper part of the shoulder along with a grazing shot to the thigh. Our men had to conquer or perish here, after having been virtually abandoned by the Ternatan auxiliary troops who, along with our trained Alfurs, were intent only on plunder, wherefore they
Dutch transcription
voorm Alfoeren betonen last om tegen de Tidoreesen te vegten. want geinformeerd zynde geworden van het geene hier met de roofvloot tot nadeel van den vijand voorgevallen was, en dat daar bij en ook 's daags daar aan eenige vaartuigen en goederen buitgemaakt waren: verdweende de grootste idée die zij op het zeggen van ged:e Emissarissen van 's vijands magt geformeerd hadden eensklaps onder hen ende hun aangeboren haat tegen de Tidoreesen nam de plaats van weese voor dezelven in zoo, dat eerlang op kwamen en de vloot van Ternaats koning met de mede gebragte schip prauwen considerabel versterkten en zeer aanzienelijk maakten brandende zij 230 eene tegen dezelve te doene Exneditie word vastgesteld zij nit van ongeduld om hunnen natuur„ „lijken vijand, van nabij en onder het oog te zien. Ik wilde van dien tot de uitvoering mijner desseien zeer dienstigen luim te eerder gebruik maken zedert van eenen uit vijands handen ontkomen Semataan (:Bijl: L:a P::) vernomen hadde dat de maslukte aanslag op Ternaten stond hewat te worden en wilde de Tidoreesen prevenieeren met de afzen¬ „ding eener goede macht naar hun eigen nest: hier toe waren de nodige preparatien gemaakt en er manqueerden nog maar aan dat bekwame Com„ „missianten als hoofden, over de bij mij beraamde Expeditie benoemd wierden C:„ S voor benoemd. wierden; dit geschiedde den 31. october bij politicq raadsbesluit, wanneer en de hoofden daar myne op den Secunde Hemmekam en secretaris Durr hier toe gevallen verkiezing en ook mijn voorstel om de opgem: particuliere Baik de Weldoenen tegen zodanige beloning als uwe Hoog Edelhedens in de tijd van dies eigenaar den E: Brouwer zouden gelieven toeteleggen (als willende voorn: Burger Traficant geen andere Conditien in gaan / in dienst te neemen, ter suppletie van een ander der reparatien benodigd de Comp. s vaartuigen geamplecteerd wierden met bepaling der aftezendene magt namelijk van de 232 de Chialoup de Manado Bark den weldoener en Pantjallang 't Casteel orange „ met 104. Europeese en Inlandsche zeevarenden, gelyk meede van 62. Europeese militairen _ o onderchirurgijns 2. 74. in de wapenen gedresseerde Alfoeren 22. Sipaijs 33. Burgers 1. Canonier en 4. Busseziters makende dus te samen opper en onder officieren er onder gerekend, een aantal van 307. koppen uit, waar meede voorm: Commissianten, na dat van eene C:„ S: onze macht gaat op den vijand los eene Instruutie (Rijl: N=o. 7. gemunieerd waren op den 2. November daar aan, van nog 40. Corracorras met 1500 Tematanen onder bevel van 's konings oetoesang Mansoer Baba verzeld naar Tidors hoofd Negorij Soasio gesteevend zijn, niet zonder de gewone inconvenienten te ondergaan aan de welken men in dit vaarwater, met zwaar getimmerde Chialoupen uitgaande, geduurig onderheevig is; ik meen de stroomen die een vaartuj of opgehouden of doen afdrijven en ik Schrijf aan dit inconvenient voornamelijk toe, dat de Mabaze vloot door de onzen niet heeft konnen 234 ligt naar eene hartrekkige resistentie in assche konnen vermield worden en onverhinderd de wijk genomen heeft, schoon de naar geen beveelen luisterende Serna„ „tanen hier toe zekerlijk mede zeer veel konnen hebben gecontribueerd. De Commissianten waren in de uitvoe„ „ring van den hun gegeven last om de Tidoriesen gevoelig te kastijden gelukkiger, ze legden soasio, 's konings Dalm en ook den Tempel eerlang in Tidors hoofd negorij assche niettegenstaande de hardnek„ „kige resistentie, die hun daar geboden wierd uit drie van 24. en 18 spaansche en twee 2 ponder Canons Hollandsche voorziene forten, waar van zij zig meesters maakten het zwaare Canon onbruikbaar C:„ S verovenrd daar en in de overige Negorijen het nevens gem: Canon onbruikbaar makende, en het overige naar 's Comp:s Vaartuigen afscheepende; handelende in deezen even eens op de andere Negorijen omtrent het Geschut en geweer hetgeene daar binnen veroverd hebben en bestaan heeft in 1. p. s metaal Canon van 3. lb bals „ 2: „ d. o _o 2. „ _o _o d. o „ 1. „ _o 1. „ _o _o „ „ —½. „ do 5. „ _o Kamerbassen zonder kamen 2 „ 3. „ yzere Canons van 2. lb. bals 1. „ _„o _„o „ 6. „ d„o 1. „ _„o _„o „ 4. „ d:o 5. „ _. o _„o „ —½ „ d o 3. „ d„o _„o „ 1. „ do 2 ps 236 en steld veele gevangen Marquianders op vrije voeten de onzen bekomen voor Tomalouenige 2. p. s metale klokken en 10. „ Grenadiers Geweeren Agt honderd door de Rovers te Sidor opge¬ brogte Macquianders recoúireerden, hunne vrijheid, ook wierd er in Tidors hoofd stad groote buitgemaakt van alles wat de Inboorlingen door tijd en vlijt bijeen ver„ „zameld hadden, dog waarinne de onzen geringen deel schijnen gehad te hebben; wordende meest alles door de hebzugtige Alfoeren naar de schepvaartuigen die nu tot 120. stuks in getal waren toegenomen over hunne oogen voort en gesleept. De Tidoreese Negorij Tomalou lag dooden en gekwetsten. nu aan de beurt. Daar deeden zig aanstonds C:„ H 6 hulp benden verlaten aanstonds groote zwarigheden op, door die het landen en te volgen attacque evan difficil en gevaarlijk waren: beide deeze ondernemingen wierden des ongeagt gelukkig geeffectueerd, schoon ze ons op eenige dooden en gekwotsten te staan kwamen, onder welke laatsten de eerste Commissiant, die een snaphoin kogel door het bovenste der schouder nevens een schiampschoot aan de dije kreeg, geteld wierd; hebbende de onzen hier moeten overwinnen of sneuvelen en worden van de Tenaetzn na dat van de Ternaatsche hulpbenden die nevens onze gedresseerde Alfoeren alleen op den búit Htaroogden, genoeg „zaam verlaten waren, waaromme zij
English
Tomalou was nevertheless taken. The plundering of the village, which had been taken by storm, was not permitted, but the red cock was set to everything in it, including the enemy vessels hauled up on the beach. Our men were uncommonly brave and steadfast during the subsequent capture of three stone redoubts erected one above the other at the aforementioned village of Tomalou, from which the enemy offered a desperate resistance, and from which strongholds he was nevertheless driven with great loss by the superiority of our fire; the aforementioned redoubts being thereupon demolished by the second commissioner. Meanwhile, the first commissioner, together with Ternatean vessels, moved down with half the force toward the village of Marieko, situated close to this island, destroying en passant the lower village of Toloa, and furthermore notifying me and the Council of his arrival by letter dated 16 November last, in which he made known that he had deemed this movement necessary in order to prevent the people of Marieko from fleeing, refusing even to take note of the orders we had previously given him, as appears from the letters exchanged with the commissioners under No. 8. We did not fail to point this out in our reply. And as more and more evidence came before me of the abominable role that Hoekum Doij, together with his countrymen the people of Marieko, had played in the invasion of Macquian and the subsequent murder of the Europeans at Soasio (Appendix L. P.), I wished to inform the Honorable Hemmekam, who was stationed with his division close to and across from the post at Cajoemera, and to urge his Honor to take ample vengeance upon and against the most culpable of all the Tidorese villages. For the aforementioned purpose, accompanied by the King of Ternate, I proceeded to the redoubt, where upon my summons the aforementioned Hemmekam also appeared. He was received very amicably by both of us with public marks of esteem, and the observance of the above was recommended to him by both of us in the most emphatic terms. His Honor seemed fully to justify the reasons one had to urge a subsequent severe chastisement, and watched us depart with the satisfaction we had derived from his assurances of fully fulfilling our intentions, even beyond expectations. The co-commissioner Durr, having meanwhile arrived with his division in the fleet before Marieko, learned from the first commissioner that the latter had been in conversation with me in the presence of the Sultan of Ternate, that I was very well pleased with both their actions, and that as to what remained to be done they were merely to act as they saw fit, as appeared to me from the document marked with No. 9 among the appendices hereto from the aforementioned Honorable Durr. The former part of my alleged statement was in accordance with the truth, but the latter part was not. On 18 November, the commissioners had already acted according to their own judgment and had already accepted the offered submission of the people of Marieko. They wrote this with some evasion, sending over the King of Tidore, Patra Alam, his wives, children, and relatives, along with many princes and princesses, for all of whom hardly any shelter could be found in this castle. Utterly astonished at this conduct of theirs, we nevertheless contented ourselves with replying that no reliance could be placed on the promises of the Tidorese to surrender the ringleaders to the Company; and the commissioners were ordered to proceed without further delay with their military operations against the people of Marieko, who had to be regarded as the most guilty of all. Against the execution of these orders of ours, which they criticized in their reply, they had a great deal to object, pointing out to us the un-Christian nature of acting against people who had disarmed and submitted, and at the same time reminding us that if Marieko were also destroyed, the King of Ternate would become too powerful, thereby attempting to disguise that they had gone too far and were ashamed to turn back. We noticed this and persisted in our orders not to leave Marieko without a well-deserved chastisement, after having had that part of the commissioners' letter read to the King of Ternate in which they made sufficiently clear that they had accepted the submission of the people of Marieko and furthermore believed they ought not to undertake anything more against their village. His Highness was very little pleased with the precipitate conduct of the commissioners, and declared before the political councilors dispatched to his court, namely Captain Commandant
Dutch transcription
238. Tomalou word niet te min ingenomen zij de plundering der stormender hand ingenomen Negorij niet toegelaten, maar den roode haan er in alles meede in de aan strand opgehaalde vaartuigen van den vijand gesteeken hebben. Ongemeen dapper en standvastig waren de onzen nog bij de hier opgevolgde verovering van drie boven den anderen ter voorm: Negorij Tomalou opgeworpen steene Bentings, waar uit de vijand eene vertwijffelde resistentie bood, en uit welke vastigheden hij egter door de superioriteit van ons vuur met groot verlies verdreeven is geworden; wordende voorsch: Bentings hier op gedemolieerd door den tweeden; terwijl de eerste Commissiant C:„ S De eerste Commissiant koomt ditheen met de halve magt afzakken om te Marieko in te sluiten en geeft ongenoegen Commissiant nevens Temaatseh betoeken met de halve macht naar de digt van dit liland gelegen Negorij Marieko kwam afzakken vermielende en passant de beneden Negorij van Toloa mij nevens den Raad voorts van zyne komst verstendigende bij brieve in dato 16: November l: l. , waar bij te kennen gaf: dat deeze afzakking nodig hadde geoordeeld om den Mariekers het vlugten te beletten, niet eens willende weeten van den last dien wij er bij vorigen toegegeven hadden. blijkens over en weer met de Commissianten gewisselde brieven No. 8. Men bleef niet in gebreke zulks 240 hous te Cojoemera ontboden een mond gesprek met den ge„ zaghebber ten bijweezen van den koning van Tematen zulks in rescriptie te doen remarquee„ „ren en daar mij meer en meer bewijzen voorkwamen van den versoeijlijken rol dien Hoekum Doij met zijne Landslieden de Mariekers, bij de invasie van Macquian en daar op gevolgde, moord der Europeesen te Soasio gespeeld hadde (Bijl: L. P. ) zoo wilde ik er den E: Hemmekam, die met zijne divisie digt aan en over de Post te Cajoemera lag, kennis van geven en zijn E tot eene ruime wraak oeffening op en Jegens de strafbaarste van alle de Tidoreese Negorijen aan¬ „spooren. Ik begaf mij ten voorsch einde van Ternaats Koning verzeld naar C:„ S 1k waarinne de kastijding der Mariekers op het ernstigste aanbevolen word. naar de veldschans, waar binnen op mijn ontbod ook verscheen de seuende Hemmekam; van beiden zeer min„ „nelijk met openbare tekenen van agting gerecipieerd en door beiden de observantie van het bovenstaande in de nadrukkelijkste tennen aanbevolen wordende zijn E. Scheen de reeden die men hadde om op eene te volgen gevoelige kastijding te urgeeren, zeer te billijken, en zag ons voorts, vertrekken met het genoegen hetgeene in zijne gedane verzekeringen van volkomen aan de intentie, zelfs boven verwag„ „ting, te zullen voldaan, genomen hadden Den 242 de twede Commissant verschijnt voor Marieke en verstaat van den eersten dat naar eigen en best overleg te han„ delen hebben. Den mede Commissiant Durr met zyne divisie inmiddens in de vloot voor Marieko gekomen zijnde, ver„ „nam deze van den Eersten, dat met mij ten bijweezen van Ternaats sulchan in gesprek was geweest, dat ik zeer voldaan was over beide verrigtingen en dat ze in het geene verder te doen stond, slegts naar goeddunken te handelen hadden, gelijk mij bij het onder de bylagen dezes met N=o 9. getekend schriftuur van den E: Dun voorn: is voorgekomen het vorige gedeelte van opged:e mijn gezegde was met de waarheid al maar het laatste niet, overeenkomstig. Den 18. November hadden de Commissianten C:„ S beiden nemen de aan„ „geboden onderwerping der Mariekers aan en zenden den koning nevens veele personen van zijn familie op Commissianten reeds naer eigen goed dunken gehandeld en de aangeboden submissie der Mariekers reeds geaccep„ „teerd dit schreeven zij met eenige bewin„ „peling en onder opzending van Tidors Koning Patra Alam, zijne vrouwen, kinderen, kinderen en nabestaanden nevens veele Princen en Princessen voor alle welken bij kans geen berg plaats meer in dit kasteel te vinden was. Ten uiterste bevreemd over deze hunne handelwijze vernoegde men zig echter niet te rescribeeren dat op der Tidoreesen beloften van de roervinken aan de Compagnie te zullen overleven geen staat te maken; zijnde de Commissante 244 den andermaale gegeven last om tegen de Mariekers vyandelijk te ageeren, in brengen veel in tegen Commissianten met derzelver krijgsoperatien tegen de Mariekers die voor de schuldigsten van allen moesten worden aangemerkt zonder verder uitstel zouden voortvaren. Tegen de uitvoering van dees onzen last dien zij in derzelver antwoord onderhaalden, hadden zij zeer veel in te brengen ons vertonende de onchristelijkheid van te ageeren tegen lieden die ontwapend en in súbmissie gekomen waren, ons tevens doende opmerken, dat wanneer nog Marieko ten grond ging, de Koning van Ternaten te groot wierd, hier mede tragtende te ontveinsen dat te verre gegaan en beschaamd waren om weder terug te C:„ S ƒ 143 de koning van Ternaten is er over gestoord. te gaan: wij bemerkten het en bleeven bij onzen last om Marieko van eene wel verdiende kaslijding niet versloord te laten persisteeren, na dat aan den koning van Ternaten dat gedeelte van der Commissianten brief hadden laten voorhouden. waar bij genoegzaam te kennen gaven, dat der Manekers súbmissie aangenomen hadden, en voorts tegen derzelver Negorij niets meer meenden te mogen ondernee„ men. zijn Hoogh: was zeer weinig gestigt over het voorbarig gedrag der Commissianten en verklaarde voor de naar zijn Hof gedispicieerd Poli„ „ticque Raadsleden den Capitein Commandat
English
and his troops do the work of reducing it to ashes as well, Commandant Heinrich and Fiscal Wenthold would not back down from the resolution taken with the Commander concerning Marieko and communicated to the Honorable Hemmekam at Cajoemera, and in accordance therewith wished to dispatch the necessary orders to his emissary (see Report No. 10). Following this, after an Alfuran sengadji in a single combat with Hoekum Doij had struck off his head, there also followed the destruction and plundering of Marieko by the Ternatean Alfurans, without any hostility having been committed from our side against this village, which was culpable above others. The commissioners were reprimanded upon their return. Upon their return, the commissioners had to undergo sharp reproaches regarding this in the council meeting of 24 November, while at the same time it was resolved, in order not to harbor within our walls troubles that existed outside, not to conduct an investigation into their offensive conduct in this matter, but to overlook it because of their bravery and proven good services shown on various occasions during the expedition, which otherwise ended fairly well, for which reason we did not wish to withhold the earned praise from them; and I would consequently have been able to pass over everything without troubling Your High Noblenesses with it, had there been no evidence of this disagreement to be found in our letters to the commissioners, which could not escape Your High Noblenesses' attention, and were I not fearful of the complaints with which the King of Ternate might sometimes come forward in his letters to Your High Noblenesses concerning the often-mentioned commissioners, with whose conduct at Marieko he was entirely dissatisfied. The Batchian garrison is provided anew with provisions etcetera for three months. After the flight of the Mabarese etcetera, we gained breathing space and opportunity to provide the Batchian garrison anew with necessities for three months in place of those that had been lost at Macquian. I made use of it and to that end sent off my orembaai manned by slaves, not hired boys, as no Ternatan dared to trust themselves so far out to sea as yet; even before the arrival of the said small vessel at Batchian, I learned by letter from the Commandant dated 8 November that two prahus which he had dispatched hither had been forced to flee from the enemy and turn back, that there was a lack of everything, that the enemy had not been seen before the fortress, and that everything there had been brought into a good state of defense; furthermore, the King excused himself for not writing this time, placing instead his seal upon the letter of the Commandant. The blood of Europeans shed by the Tidorese is repaid more than a hundredfold. The Tidorese were now chastised, and so keenly indeed that they will long remember it, having no roof left over them for shelter and, moreover, so many of their kinsmen and friends having perished, that the European blood shed by them has hereby been repaid more than a hundredfold; their entire supply of life's necessities had been sacrificed to the fury of the flames and all their vessels, with which other provisions might have been fetched from Halmaheira in this distress, were taken away or chopped to pieces; they were thus all bound to perish of misery in a wretched condition unless they were soon aided and a door was opened to all those who were now very willing to submit, an opportunity for which presented itself by allowing more than two hundred Tidorese women and children, who were held captive by the King of Ternate and all of whom His Highness was reluctant to support any longer in this very expensive time, to withdraw to Tidor, alongside some innocent, decrepitly old princes of the lineage of the dethroned King Djamaloedien who had been sent up inside this castle by the commissioners and who had surrendered out of fear of perishing, and by placing in the hands of the latter a manifesto (No. 11), whereby the conditions were made known to the Tidorese people, An armistice is granted to them. A force is sent out against the escaped Maba, Weda, and Patani people. upon which, pending Your High Noblenesses' honored approval, amnesty was promised, with the granting of an armistice for the period of three weeks. Upon incoming intelligence that about thirty Mabase and Tidorese kora-koras lay hauled up at Pazahe, before whose enterprise the King of Ternate had made his apprehension known, a force of 40 similar Ternatean vessels was dispatched against them with 18 European soldiers, 16 Sepoys, and 16 chosen Alfurans, under the command of Provisional Ensign Du Roija, who, furnished with a commission (No. 12), visited the entire coast of Halmaheira, encountering strong resistance everywhere he went, which was nevertheless overcome, but did not capture in the trap any of the chief rebels who had fled from Tidor and were hiding in the forests of a hamlet situated near Pajahe; destroying, furthermore, all vessels wherever they were to be found, and, having called at Gane, pursuing five Papuan vessels whose chiefs had made an application to those of Ternate to join with them against the Company.
Dutch transcription
246 en zyne troupes verrigten het werk ook in assche te leggen Commandant Heinrich en fiscaal Wenthold van het met den Gezaghebber ten opzigte van Marieko genomen en den E Hemmekam, te Cajoemera mede gedeeld besluit niet resilieeren, en inge„ volge van dien de nodige beveelen aan zijnen oetoesang afvaardigen wilde (vide Berigt No 10. ) ook volgde hier op, na dat een Alfversch senghadje in een sirigulier gevegt met Hoekum, Doij hem 't hoofd afgeslagen hadde, de verwoesting en uitplundering van Marieko door de Ternaatsche Alfoeren zonder van alleen met Manieko onze zijde tegen deeze boven anderen zoo strafbare Negory iets vyandlyks bedreeven C:„S foli de Commissianten worden naar derzelven terug komst gereprocheerd bedreeven zij geworden. De Commissianten hebben naar derzelver retour in vergadering van den 24. Nov: dieswegens scherpe reproches moeten ondergaan, terwijl tevens om lusten, die men buiten hadde, ook niet binnen onze muuren te voeden besloten wierd, hem in dezen gehouden aan„ „stotelijk gedrag tot geen onderzoek te brengen maar over het hoofd te zien om hunne, gedurende de anders vrij wel afgelopen Expeditie, bij dwerse gelegenheden betoonde bravoure en beweezen goede diensten weswe„ „gens men hun de verdiende lof niet heeft willen onthouden en ik 248 ik zoude dienvolgens over alles hebben konnen heen stappen zonder uwe Hoog Edelhedens er meede te vinmoeielijken waren; van dit verschil in onze brieven aan de Commissianten geen blijken te vinden, welken Hoogst derzelver opmerkzaamheid niet ontslippen konnen, en waar ik niet bedugt voor de klagten, waar mede de koning van Ternaten zomtijds in zijne brieven aan uwe Hoog Edelh:s te berde komen mag over dik gerepte Commissianten met welker te Marieko gehouden gedrag geheel te onvreede geweest is. Men hadde naar de vlugt der Ma„ C:„ S: de patchiandhe bezetting word op nieuw van proviand & voor drie maanden voorzien Mabariesen &:a lugt en gelegenheid gekreegen om de Batchiansche be„ zetting op nieuw te voorzien van benodigtheden voor drie maanden in steede van de zulken als op Mac„ „quian ten gronde waren gegaan. Ik maakte er gebruik van en zond ten dien einde mijne niet gehuurde jongens oremnbaaij slaven bemande af, durvende geen semataan zig als nog zoo wijd op zee betrouwen; ik vernam nog voor de aankomst van gem: Kieltje te Batchian bij brieve van den Comm:t d: d. 8. November dat twee Prauwen, die hij naar herwaarts hadde gedepe„ „cheerd voor den vyand hadden moeten vlugten 250 Den Tidorees is het door hem vergoten voor Europeese bloed wel honderd voudig betaald gezet. vlugten en tenig keeren, dat aan alles gebrek leed, dat de vijand niet voor de Fortres gezien en dat daar alles in goede staat van tegenweer was ge„ bragt: wijders liet zig de koning ver„ schonen dier zulks dit maal niet kwam te schrijven; stellende in steede van dien zyn zegul op den brief van den Commandant. De Tidoreesen waren nu gekastijd en wel zoo gevoelig dat 'er lange aan konnen gedenken, zynde hen geen dak om onder te huisvesten overgelaten en daarboven zoo veele hunner Maagen en vrienden omge„ komen, dat het door hen vergooten Europeese C:„ S toestand gebragt Europeese bloed hier meede wel honderd voudig betaald is gezet hunne gansche voorraad van mandbehoeftens was aan de woede der vlammen opge„ „offerd en alle derzelver vaartuigen, waar mede andere leeftogt van Halmaheira in deeze nood afte halen was, waren af genomen of aan stukken gekapt: ze moesten dus allen vanelende vergaan bij en is in een zammerijk aldien men ze niet spoedig te hulpe kwam en voor Allen die nu zeer genegen waren om in submissie te komen een deur opende waar toe zig de gelegenheid opdeed met twee honderd ruim Tidoreese vrouwen en Kinderen die 252 die bij Ternaatsch Koning gevangen zaten en aan alle dewelken zijne Hoogheid in de toen zeer duure tyd ongaame langer de kost gaf, naar sidor terug te laten trekken nevens eenige binnen dit kasteel door de Commissianten opgezonden ge„ „worden onschuldige stok oude Prin„ „cen van de parentage van den ge„ detroneerden koning Djamaloedien, die zig uitvreese van om te komen overgegeven hadden, te laten terug keeren en in handen van laatstgem: te stellen een Manifest (No. 11.) maar bij de voorwaarden aan het Tidoreese volk bekend wierden gemaakt waar C:„ S: aan dezelven word stilstand van wapenen vergund. Et word eene macht uitgezonden op de ont„ vlugte Maba, weda en Pattanineesen waar op, onder inwagting uwer Hoog Edelhedens g'eerde approbatie anneste beloofd wierd, met vergunning van wapen stilstand voor de tijd van drie weeken. Op ingekomen narigt dat cica dertig Mabase en Tidoreese Corracor„ „ras te Pazahe lagen opgehaald, voor welker ondenieming en Temnaatsch Koning zijne bedugting hadde doen verstaan wierd, op dezelven eene magt van 40. zoortgelijke Ternaatsche vaar „tuigen afgezonden met 18. Europeese militairen 16. Sipaijs en 16. gediessende Alfoeren; onder bevel 254 bevel van den p.l vaendrig Du Roija die met eenen lastbrief (No. 12. ) gemu „nieert, de gansche kust van Halmaheera bezogt over al waar hij kwam sterke tegenstand ontmoet, echter overwonnen, maar geenen der zig in de Boschen van een bij Pajahe gelegen gehugt schuilhoudende van Tidor ontweeten Hoofdrebellen in den knip gekreegen heeft; vernielende voorts alle vaar¬ „tuigen waar die maar te vinden waren en vervolgende te Gane aan„ geweest zijnde vijf Papoesche vaar¬ „tuigen, welker hoofden bij die van Ternaten aanzoek gedaan hadden om met hen tegen de Compagnie zamen C:„ S
English
to conspire all the way up to Weda, which settlement, established with a stone entrenchment and abandoned by its people, was destroyed and laid waste, together with the aforementioned Papuan vessels, whose crew had fled inland toward the woods of Weda; the Maba people subsequently being overtaken at Kobi through the guidance of their chief, Sangaji Paji (the same who in the year 1781, for faithful services on the Company's behalf, was presented with a rattan cane with a silver knob), and captured and dragged along by the Ternatans to the number of 282 souls, without sparing the aforementioned Sangaji there; whereupon our men overtook many of those who had retired into an adjacent hamlet named Sawai and were recognized by the clothing they had with them as having been accomplices in the murder of Van Dijk and his companions. After which the aforementioned Du Roy, having ransomed a native burgher sold by the enemy at Gane for 35 rixdollars, returned safely here with his kora-kora fleet on 30 January of this year, without having lost a single man. The Tidorese, in the meantime, having made use of the appointed time for the armistice by appointing new chiefs over themselves who were not related to any of the former ones, these men were confirmed in their respective offices on 17 December in a joint assembly held with the King and the Grandees of Ternate; while at the same time the much-desired amnesty was granted to them, and a peace treaty was entered into and concluded with these chiefs, a copy of which, marked No. 13, I have the honor of presenting to Your Right Noblenesses. The Tidorese, who are exceedingly numerous and indispensable for agriculture, but at the same time treacherous, now keep quiet and submissive, supplying us again with fish, poultry, and vegetables, and are very content with their new form of government and have grown adverse to royal authority. However, they do not comply with the 7th article of the aforementioned treaty, whereby they agreed to bring all disputes arising among them and questionable matters of importance for decision before the Commander, to be judged in a Landraad over which he would preside, and in which the chiefs would sit as members; they content themselves with coming up in a body every fortnight, and then reporting that nothing has occurred in their respective settlements. And I think that they will well continue with this until at last some disagreement should arise among the chiefs themselves, at which point they will, willing or unwilling, have to take refuge in the said Landraad. I believe that before that time one ought not to draw this cord too tightly, so as not to slowly make them wary and cautious, but rather lead them where one wishes them to go. I hope at least, with the introduction of a polycephalic government among the Tidorese, to finally get behind the secrets of that nation so very adept in the art of simulation; Your Right Noblenesses meanwhile being petitioned for the write-off of 5 pieces of hand-rattans with silver knobs, to the amount of 40 rixdollars, presented to the newly appointed Sangajis as proof of their appointment. The ruling Sangajis and Kimelahas have not been able to fulfill the surrender of the chief rebels stipulated in the treaty, since the first-mentioned have either fled or were murdered under the field entrenchment at Caju Merah during their transport hither and aboard the kora-koras by the Ternatans, who claimed that some prisoners, having gotten loose from their bonds, had intended to run amok. For the fulfillment of the 6th article of the aforementioned treaty, whereby they are charged with the reimbursement of the war expenses as well as the damages and losses caused to the Company and the inhabitants by their rebellion, I am very apprehensive. Attempts have indeed been made to secure on Tidore an amount of 15,020 guilders, 17 stuivers, 9 penningen purchase price, at which the incidental expenses and losses of the Company during the revolution on Tidore are valued, as well as an amount of 10,162 guilders, 8 stuivers, 16 penningen on account of incurred expenses and losses on the unfortunate expedition of the Junior Merchant Van Dijk and his companions, who perished on Ceram, as well as on that of the Acting Ensign Du Roy along the coast of Halmahera, by debiting the recognizance account of the Tidorese Grandees for the former amount, and that of the village chiefs of Maba, Weda, and Patani for the latter amount, pro libito, with an annual deduction for the Company of half their recognizance moneys. But with the paying off of those sums a considerable time must elapse, especially if, as seems quite equitable, Your Right Noblenesses should think fit to order that the aforementioned pro libito charges must take place at cost price, in which case the Tidorese will have to discharge 12,752 rixdollars, 15 stuivers, 12 penningen, and the last-mentioned village chiefs 2,321 rixdollars, 17 stuivers, 13 penningen, according to three accompanying specific statements of the Trade Officials, marked No. 14, to which have been added the 2,000 rixdollars that, pursuant to the secret resolution of 14 February last, were delivered under caution of restitution to the former Commissioners Hemmekam and Dien as a gratuity and for the reimbursement of the costs which they, in their submitted concise report, which alongside the daily journal
Dutch transcription
zamen te spannen tot aan weda toe, welke met steene verschansing gevestigd en van volk verlaten Negorij verwoest en vermield wierd en nevens de Papoese vaartuigen voorm; waar van de opvarende boschwaarts in Weda gevlugt waren; wordende de Maba„ „reesen vervolgens op aanwijzing van derzelver hoofd Senghadje Padje (dezelfde die Ao. 1781. om getrouwe diensten Comp. s wege met een rotting en zilvere knop beschonken is:) te Kobi agterhaald en door de Ternatonsn ten getalle van 282 koppen gevangen en mede gesleept, zonder voorn: senghadje daar te verschoonen„ wordende 256 ze kurt naar de volvoering van veele goede verrigtingen te rug. Met de Tidoreesen word vreede gemaakt. wordende de onzen hier op veelen van de zulken die zig in een naast aan „gelegen gehugt sawaij gen.t geretireerde hadden en aan de bij zig hebbende kleederagien gekend wierden voor mede helpers in de moord van van Dijk C: S. geweest te zijn. waarna gem: Du Roija eenen door den vyand verkogten Inlandsch burger te Gane voor rd. s 35. hebbende uitgelost met zijne Corracorra vloot op den 30. Jan: h: a. alhier behouden terug kwam zonder een man verloren te hebben. De Tidoreesen zig middelerwyle de bepaalde tijd voor de wapen stilstand ten nutte hebbende gemaakt met C:„ H met nieuwe hoofden over hen aan te stellen die aan geen der vorigen ge¬ „parenteerd waren, wierden deezen den 17. December in eene met den koming en Rijksgroten, van Ternaten gehouden gecombineerde Vergadering in hunne respective ampten gecon„ firmeerd; wordende aan dezelven tevens de zoo zeer gedesidireerde amnestie verleend met die hoofden ook aange„ „ganen en gesloten een vreedes Contract waar van de eere hebbe uwer hoog Edelhedens een stel sub N„o 13 aan„ te bieden. De om den Landbouw niet te ontbeerene zeer overige maar„ waa tevens trouwloose Tidoreesen, houden 258 ze betonen af keer voor het koninglyk gezag gekreegen te hebben over Tidor gesteld word en Kimelahas houden zig nu stille en submis, voorzien ons weder van visch, pluumvee en Groentens zijn zier te vreede niet hunne nieuwe regeerings form en advers ge„ worden van het koninglik gezag, dog voldoen niet aan het 7 Act. van opgem: Contract; waar bij aangeno„ men hebben alle de onder hen voor„ „vallende geschillen, en questieuse zaaken van belang ter decisie te brengen, waaromme de regeing voor den Gezaghebber om daar over in handen van senghadjes in eenen Landaard, waarinne deeze praesideeren, en de Hoofden als Leeden zitten zouden te oordeelen, zij verges„ „noegen zig met om de veertien dagen in Corps op te komen en als dan te p:„ mits alle de geschillen ter divisie van een in te voeren Landaard brengen waar aan egter niet voldoen te raporteeren dat niets in hunne respec„ „tive Negorijen is voorgevallen en ik „denk dat hier mede wel continueeren zullen tot eindelijk eens oneenigheid onder de hoofden zelven kome te ontstaan, als wanneer nolentes volenites toevlugt tot ged. e Land raad zullen moeten nemen: ik meen voor dien tijd deeze streng niet alte sterk te moeten trekken om ze lang „zamerhand niet voor en omzigtigheid te brengen, waarheen men ze lijden wil ik verhoop ten minste met de invoering eener veel hoofdige Regee¬ „ring onder de Tidoreesen, eindelijk eens agter de geheimen dier in de kunst 260 meest alle de oude Tidoreese Rijksgroten en voornaamste rebellen zyn af van kant of voortvlugtig geraakt kunst van reinzen zoo zeer bedreven natie te geraken uwe Hoog Edelhedens immiddens Suppliceerende om afschrijving van 5. stuks aan de nieuw aangestelde Senghadjes tot een bewijs hunner aanstelling verschonken handrottings met zilvere knoppen ten bedragen van Rd. s 40. — Aan de bij Contract bedongen uitle¬ vering der hoofd Rebellen. hebben de Regee„ „rende Senghadjes en Kimelahas niet konnen voldoen; zedert de eerstgem: of gevlugt of onder de veltschans te Cajoemera, bij derzelver transport naar herwaarts en de Corracorras ver„ „moord zijn door de Tematanen die voorgegeven hebben, dat eenige gevangene van ƒ„ te ang goeding van alle de aan de Comp. en haren onderhorigen toegebragte schadens opgelegd. van hunne bonden los geraakt zynde hamock hadden willen maken. Voor de voldoening aan het 6 Acte van gem: Contract, waar bij hen opgelegjd word de vergoeding der Oorlogs onkosten als meede der aan de Compagnie en de Tidoraten is de ver„den Jngezetenen met hunne rebelle veroorzaakte schadens en verliezen ben ik zeer bezorgd. Men heeft wel getragt een montant van ƒ15020:17: 9. inkoops, waar op de gevallen ongelden en verliesen van de Compagnie bij de revolutie op Tidor te staan komen op Tidor te secureeren, gelijk mede een bedragen van ƒ 10162:8: 16. wegens gedragen bekostigingen en verliesen op 262 op de ongelukkige tocht van den op Ceram„ omgekomen onderkoopman van Dyk C: S. gelijk mede op dien van den pl. vaendrig Du Roija langs de kust van Halmaheua, met de recognntie Rekening der Tidoreese Rijksgroten voor eerst, en die der Maba, weda en Pattanieese Dorphoofden voor laatst„ gem: bedragen p. l te belasten net jaarlijkse inhouding voor de Compagne van de helfte hunner recognitie penn: maar met de afbetaling dier sommen zal een considerable tjd verlopen moeten, vooral, wanneer gelyk wel billijk voorkomt uwe HoogEd:s goedvinden mogen te ordonneeren, dat C:„ S dat opgem: p=l belastingen uitkoops geschieden moeten, als wanneer de Tidoreesen Rijksgealders 12752: 15:12. en laatstgem: Dorpshoofden Rd:s 2321: 17: 13. zullen hebben afte leggen, volgens drie deezen met N=o 14. geteekende, verzellende specificque aantoningen van de Negotie Bedienden, waar bij zijn opgebragt r:s 2000. die volgens secreete besluit van den 14. Februarij J: l. aan de geweeren Commissianten Hemmekan, en Dien, onder Cautie restituendi zijn afgegeven tot een douceur en tot goedmaking der kosten die zij in derzelven overgeleverd Compendieús berigt, welk nevens Dag verhaal
English
the Maba, Weda, and Patani people shall have. account presented sub No. 15, they say to have spent for the furtherance of the expedition and the pursuit of the principal ringleaders etc. etc., without being able to provide a specific statement of the aforementioned expenses. While furthermore to the captors of the booty from the treasury, according to ancient precedents, Rd.s 610:10 have been validated, at which the brass and iron cannon captured at Tidore has been appraised, as appears from the accompanying report No. 16. In like manner, under the share to be paid fairly of that which the Maba, Weda, and Patani village chiefs are encumbered to pay, there has been brought the double board money granted by aforementioned resolution to the provisional Ensign Du Roija and the European soldiers who accompanied him, with the reimbursement of Rd.s 320:30 in cash, and the indemnification of 15977½ lb. of rice, 190½ cans of arrack, and 16 pieces of blue and brown mooris, for the sustenance of the prisoners, provisions for the Ternate auxiliary troops, and the entertainment of their chiefs, according to the submitted and likewise transmitted current account, day-by-day account, and brief report concerning his operations on the successful expedition along the coast of Halmahera, all marked with No. 17. Above that which the Tidorese and their comrades, the Maba, Weda, and Patani people, are encumbered to compensate, they should in my opinion still be charged with the payment of the damages and losses which they in their rage have inflicted upon the inhabitants, and regarding which statements have been submitted to me today, as: for and on behalf of the destitute widow of the massacred Junior Merchant van Dijk to the amount of Rd.s 1110:—:— and by the likewise poor widow of the also grievously slain military Ensign Agaatz amounting to 122:24:— with and together with the cost of four serfs trained in crafts and sent with letters to Tidore, but never seen again, belonging to the late Equipment Overseer Adolfs, to an amount of 400:—:— or together Rd.s 2632:24. where mentioned to be withheld for the benefit of the Company, regarding which, however, I shall continue to await the very revered orders of Your High Nobilities, not daring without these to take upon myself to make payments on the Company's behalf for the account of the Tidorese, who, as I observed above, will need a long time to reach a settlement regarding everything with which they provisionally and still further on their gratuity money are to be charged; much less do I dare to undertake such regarding the Maba, Weda, and Patani people, from which treacherous folk, being not yet subjugated, at present on behalf of the Company nothing else can well be withheld than The arrested King Patra Alam is about to be sent up than their recognition monies outstanding on the ultimate of September 1783, to the amount of Rd.s 541:45:8, namely: from Maba Rd.s 186:39:— Weda 226:21:— Patani 138:33:8 and whose gratuity monies from the month of October of the past year onwards, until returning to submission, with deference to wiser judgment, ought to cease. The tokens of treachery and vile ingratitude which in the conduct of the unworthy King Patra Allam, in all that has been forged against the Company and its subjects, and to the execution of which he himself gave orders or of all which he at least had knowledge, shine forth so evidently in the narratives marked with the letters W to BB, that he, by his arrest effected upon arrival at this Castle, and the subsequent sending up to the Coast, has deserved a double and even heavier punishment. He nevertheless pretends as if he had never offended, and casts the blame for all that occurred upon his former grandees of the realm in his defense brief appended hereto sub No. 19, and stoutly and firmly denies everything that was charged against him in the given depositions of the recently executed chief of the pirate fleet appeared pirate fleet Sengaji Haijroen has been executed. The King's brother Major Badjo has The head of Hukum Doij has been displayed on a stake. the chief of the pirate fleet before Tidore, Sengaji Haijroen, maintained in his presence (No. 20) and upon which the latter died. Equally obstinate remained the King's brother, Major Badjo, who has become insane, when he appeared from Tidore in my presence, regarding the negative concerning complicity in the murder of Agaatz and companions. Although many proofs thereof appear, and most of all in the narrative Litera U. That wicked fellow has been declared insane by report of the Judicial Members and that of the Hospitalier Schult (No. 21), and his trial, for the aforementioned reason, has not yet been initiated. Hukum Doij was, as said above, The King's younger brother Prince Poassa is likewise to be sent up Weda's Sengaji Padjie slain with weapons in his fist, and his head has been displayed on a stake at the place of execution here. The King's younger brother, Prince Poassa, of whom it is only testified that after the appearance of the Maba pirate fleet before Tidore, he went to compliment and present gifts to the fleet commander together with others on behalf of the King, has also been arrested to be sent up to the esteemed disposition of Your High Nobilities, together with the aforementioned, along with Weda's Sengaji Padjie, who played a strange role at the Court of Tidore, after having been gifted on behalf of the Company in the year 1781 for the bringing back of a corporal captured in Papua.
Dutch transcription
264 de Maba, weda en Pattanineesen zullen hebben. verhaal sub N:o 15. aangeboden word, zeggen besteed te hebben tot bevordering der Expeditie en agterhaling der voor„ „naamste Belhamels &:a &:a zonder wegens opged: bekostigingen te konnen doen specificque opgave. tewwijl voorts aan de buitmakers uit Cassa naar oude voorbeelden gevalideerd zijn rd s 610:10. - waar op het te Tidore veroverde metaal en yzer Canon getaxeerd geworden is blijkens verzellend berigt No 16. Inzelvervoegen is onder het aandeel mede ijkelijk te betalen van het geene de Maba, weda en Pattanineese Dorpshoofden ter betaling incumbeerd gebragt het aan den p. l vaendrig Du Roija en mede gehad hebbende C:„ S hebbende Europeese militairen bij opge„ besluit toegelegde dubbel kostgeld met rembourcement van Rd. s 320:30. — Contant en te goeddoening van 15977½ lb. Rijs, 190.½ kan: arak en 16 p. s moeris br: bl. , tot onderhoud der Gevangenen, mondkost aan de Teriaatse hulpbenden en de froijement van derzelver hoofden volgens ingediende en mede over„ „gaande Rekening Courant, annen dag verhaal en kort berigt wegens zijne verrigtingen op de wel geslaagde tocht langs de Kust van Halmaheira, allen met N:o 17. getekend. Boven het geene den Tidoreesen en derzelver 266 derzelver spitsbroeders de Maba, weda en Pattanineesen incumbeerd te vergoeden, zoude hun myn Teragtens nog behooren ter betaling opgelegd te worden de schadens en verliesen die zij den Ingezetenen in hunne woede hebben toegebragt en weswegens mij onder heden opgaven zin gedaan als voor en van wege de behoeftige weduwe van den gemassaneerden onderkoopman van Dijk ten bedragen van - - - Rd„s 1110:—: — en door de insgelijks arme wede van den mede deerlijk omgekomen vaendrig militair Agaatz monteerende op „122: 24:— met en benevens het kostende van vier stuks in ambagten geoefende en met brieven naar Tidore gezonden maar nimmer weder terug geziene lijfeigenen van wijlen den Equipagie opziener Adolfs tot een montant van — – – – – – – „ 400: —: — of te samen - — Rd„s 2632:24. — waar C:„ H gem: worden ten behoeve van de Comp: ingehouden, waar omtrent echter de zeer gevenereerde beveelen van uwe Hoog Edelhedens zal blijven inwagten, durvende ik zonder des niet op mij nemen, Comp. s wege uit te betalingen te doen voor rekening der Tidoreesen die, gelijk hier boven geobserveerd heb, lange tyd nodig zullen hebben om tot verevening te komen wegens alles waar voor p l en nog inkoop de gunst penn: der laast, staan belast te worden veel minder durf ik zulks te onderstaan omtrent de Maba, weda en Pattanineesen, van welk trouwloos volk, als nog niet gesubjugeerd zynde voor het tegenwoordig ten behoeve van de Compagnie niet wel anders kan werden ingehouden dan 268 de gearesteerde Koning Patra Alam staat op„ gezonden te worden dan hunne onder ult. o Sept: 1783. te voren„ „staande recognitie penningen ten emporte van Rd:s 541:45:8. te weeten van Maba Rd„s 186:39:— weda 226: 21: — „ Pattanij „ 138: 33:8. en welker gunstpenningen van de maand october anni praetinti- af, tot weder in submissie komen met referte aan wijzer oordeel behooren te cesseeren. De blijken van ontrouw en snoode ondankbaarheid, welken in het gedrag van den onwaardigen koning Patra Allam in alles wat tegen de Comp: en hare onderhorigen gesmeed is, en tot welken uitvoering Hij zelve ordre gegeven C:„ H gegeven of van welk alles Hlij ten minste kennis gedragen heeft, straalen zoo evident in de met Ls W- B: B. getee„ kende Relasen door dat hij zijner bij arrivement aan dit Kasteel geeffec„ „tueerde arresteering, daar op te volgene opzending naar Coste dubbel en zelv zwaarder straffe gementeerd heeft. Hlij steld zig niet te min aan, of noo„ gens in misdreeven hadde en werpt de schuld van al het gebeurde op zijne geweezen Rijksgroten in zijn hier sub No. 19. bijgevoegd verdeedig schrift en ontkent fort et ferme alles wat Hem bij de gegeven depositien van het jongst g'executeerden hoofd der roof 270 verscheenen roofvloot senghadje slaijroen is te regt gesteld. 's konings broeder majoor Badjo is 't Hoofd van Hoekum Doij is op een sturck ten toon gesteld 't hoofd der voor Tido roofvloot Senghadje Haijroen, ten laste gelegd, in zijne tegenwoordigheid staande gehouden (. No 20. ) en waar op deeze gesturven is. Even hardnekkig bleef 's Konings Broeder krnkzinning geworden Majoor Badjo, wanneer van Tidor en mijne tegenwoordigheid verscheen bij de negative omtrent mede plegtigheid aan de moord van Agaatr C: S. Schoon daar van veele blijken voorkomen en wel allermeest in het relaas La: U. die slegte knaap is krankzinnig verklaard bij berigt van Justitieele Leeden en dat van den Hospitalier Schult. (No 21. en zijn proces is om voorsch: reeden nog niet g'entamend. Hoekum Doij is gelijk boven C:„ H jongste broeder staat insgelijks opgezonden te worden Padje boven gezegd met de wapenen in de vrust gestuwen en zijn Hoofd zig op de geregts plaats alhier ten loon gesteld geworden 's Konings jonger broeder Prins Poassa, van wien alleen getuigd word dat naa paresse van de Mabase roofvloot voor Tidor, 't vloot hoofd nevens anderen van wege den koning is gaan complimentenen Prins Poase' konigs en beschenken, is meede gearesteerd om opge¬ zonden te worden ter g'eerde dispositie van uwe Hoog Edelh: nevens vorengem: nevens wedas senghadje meda 't senghadje Padjie die een wonder„ lijke rol aan 't Hof van Tidor gespeeld heeft, na dat A=o 1781. Comp=s wege be„ „schonken is geworden, over het tenig bren¬ „gen van eenen in de Papoe gevangen Corporaal
English
Corporal; having since gone back and forth and very presumably been an agent of the Tidorese, although in a document drawn up by him for his defense (No. 22) he carefully tries to conceal this, while nevertheless admitting therein that on returning from his last journey he heard that the Sultan of Tidor had given orders for the murder of van Dijk and company even before the departure of the latter to Ceram, and that he had not reported this to the chief commander of Ternaten; having not been able to get through on account of the pirate fleet that cruised off and on Tidor, which statement of his is contrary to the truth, because the pirate vessels remained off and on Macquian and did not appear before Tidor until the executed massacre of the Europeans, and traffic to and from Ternaten remained open until that time. He was also very well regarded at the Tidorese Court, as well as at Maba and Pattanij, and could have harbored no fear for the destruction of Weda and the plundering of his goods from that side, but indeed from that side from where these disasters were brought upon him. He recently managed to escape from his prison and make his way to Marieko, but was rearrested and handed over by some Ternatans who found him busy preparing a small prahu. A secure opportunity is being sought for sending them away. The captured Wedarese brought in are divided by the King of Ternaten. I am looking for a secure opportunity for sending away all the prisoners together, who, following the example of Padjie, have also attempted to escape, and at the same time to dispatch this letter, which is accompanied by important papers; thus I must content myself for now with letting the duplicate precede via Amboina per Ternatan corracorra. The King of Ternaten has taken his redress on the Maba, Weda, and Pattanirese, who dragged away his subjects of Greater and Lesser Ganewossie and Saketta and sold them in the Papuan lands, by making slaves—among his Alfurs and among the warriors from this garrison who also took part in the expedition, who altogether nevertheless received only 20 individuals from them— and presented among the military and Alfurs who brought them in. The writer also receives a portion of them. to divide the 282 Wedarese brought in as prisoners under the provisional Ensign Du Roija, after he had sent inside this Castle the often-mentioned Sangaji Padjie alongside three of his subordinates, who were complicit in the murder of the often-mentioned Junior Merchant van Dijk and company; also allowing 13 individuals of the Wedarese to come to me as a gift, which I had to accept against my will and in order not to make the King displeased. They are being sold for 10 to 15 rixdollars, for the reason that most all of them seek to run away. I pray Your Right Excellencies will please appraise mine, who are mostly children, as you see fit, because, so that the King does not get wind of it, this cannot well be done by commissioners, and subsequently to dispose of the amount in favor of the Batavia Diaconate poor, or in such manner as you shall judge to be proper; His request. as I cannot approve of the practice introduced on Ternaten regarding the prisoners, although it seems justified by the example of our enemies, who even carry Christian people into slavery and sell them, out of fear that our friends the Ternatans, who have now become very eager for booty, may before long turn into robbers. I have made this plainly known to the King, but received as an answer from His Highness that if he had not indulged the Alfurs and their chiefs in this, great discontent would have arisen among them all against his person. His fear. Meanwhile it can be said of them that they behaved rather poorly in the expedition to Tidor, alongside the drilled Alfurs serving inside this Castle, who, to make booty, abandoned our men and threw away their firearms, which has brought us to the decision to enlist 100 Manadorese on contract, of whom according to the latest reports only nine had yet presented themselves, at the usual pay of 9 guilders per month, to fill the places of the mountain peasants who are slipping away day by day with muffled drum, The Tidorese are great hypocrites. which number of 150 has decreased down to 62 heads today through desertion, not counting those who sailed to Costi with the ship De Wakkerheid last year and are expected back. The Manadorese enlisted last year and incorporated into the battalion, on the other hand, are obedient and stood like immovable walls against the enemy on Tidor. Your Right Excellencies will, I hope, not attribute it to any lack of vigilance that matters of such a nature as I have had the honor to lay before Your Excellencies so extensively in this letter could have happened without anything whatsoever having previously come to my attention. I have made many and even very costly expenditures to find out what was going on in the Courts, especially in that of Tidor, and for this purpose had persons at hand who were in disfavor with the King, such as the Princes Hendertjaija and Leleani, both of whom moreover were indebted to me, and most of all the latter, who on my intercession with the late King of Ternaten was released from a two-year imprisonment, and yet on account of complicity in the Tidorese revolt became a fugitive along with the first-mentioned Prince.
Dutch transcription
272 Corporaal; zynde hy zedert over en weer gegaan en zeer presumtive der Tidoreesen Agent geweest, schoon zulks in een door hem ter zyne verdediging opgemaakt schriftuur (N:o 22:) zorgvuldig tragt te bewimpelen, terwijl egter daar bij bekend op terug komst van zijn laatste togt gehoord dat Tidors Sulthan last gegeven hadde, tot de moord van van Dijk C. s. nog voor het vertrek van deezen naar Ceram en zulks niet aangebragt te hebben bij den hoofd Gebieder van Ternaten; hebbende om den wille der roofvloot, die of en aan Tidor krush, niet konnen doorkomen, welk zijn gezegde tegen de waarheid strijd, want de C:„ H de roofvaartuigen af en aan Macquian verbleven en niet eerder voor Tidor verscheenen zijn, dan op de g'exteerde massaire der Europeesen en de vaart van en naar Ternaten, tot op dien tijd open gebleeven is. ook is hij aan het Tidoreese Hof, zoo mede te Maba„ en Pattanij zeer gezien geweest en heeft voor de verwoesting van weda en spolieering zyner Goederen van dien kant, geen bedugting konnen voeden, maar wel van die zijde, van waar hem deeze rampen zijn toegebragt. Hlij heeft onlangs geleeden uit zijn gevangenis weeten te ontkomen en zig naar Marieko te begeven, maar is door eenige 274 or word naar eene semuure gelegenheid tot derzelven opzending om gezien de gevangen aange„ bragte wedareesen worden door den koning van Ternaten verdeeld eenige Tematanen, die hem bezig vonden met een kleene prauw klaar te maken, weder opgepakt in uitgelevert geworden. ik zie naar eene secuure gelegenheid om, ter opzending der gezamenlyke arestanten, die in navolging van Padjie ook al getenteerd hebben te ontslippen en daar bij tevens deeze, welke van gewigtige papieren verzeld gaat voort te depecheeren; moetende ik mij dus lange vergenoegen met het duplicaat over Amboina per Ternaatsche Corracorra te laten vooraf„ „gaan. De Koning van Ternaten heeft zyn verhaal genomen op de Maba, weda C:„ P: C en verschonken onder de militairen en Alfoeren die ze hebben opgebragt weda en Pattastanireesen, die zijne onderdanen van groot en kleen Gane„ wossie en Saketta weg gesleept en in de Papoe verkogt hebben, met de, onder den p. l vaendrig Du Roija gevangen aangebragt 282. wedareesen, na dat daar van binnen dit Kasteel meerm: senghadje Padjie nevens drie zyner onderhorigen, die aan de moord van meerm: onderkoopman van Dijk C: s. handdadig geweest zijn, gezonden hadde, tot slaven te maken, onder zijne Alfoeren en onder de krijgers uit dit Guarnisoen die mede op Expeditie geweest zijn, en er echter met hun allen maar 20 stuks van gekreegen 276 de schrijver bekoomt en ook eene portie van gekreegen hebben te verdeelen: mij van de wedareesen tevens 13. Stuks in geschenk latende geworden, die ik tegen wil en dank en om den koning niet gemelyjk te maken heb moeten accepteeren: ze worden, om reeden meest allen een goedheen komen zoeken, voor 10 â 15. rd. s verkogt. Uwe Hoog Edelhedens gelieven bidde ik de mijnen die meest kinderen zijn, te taxeeren naar wel gevallen, om reden, zal er de koning de lugt niet van krijgen, zulks niet wel door gecommitteerden, kan laten doen, en vervolgens te disponeeren over het bedragen ten faveure der Batavishe Diaionij annen of in zulks voege als oordeelen C:„ P C zyjn verzoek oordeelen zullen te behooren; konnende ik de op Temnaten in gevoerde handel„ wijze, omtrent de gevangenen, schoon ze door het voorbeeld onzer vijanden, die zelvs Christen menschen in slavemen voeren en verkoopen, schijnd gewettigd te worden, met amieeren ii't bedugting dat onze vrienden de nu zeer op buit maken vertekkerd geworden Tematens eerlang in rovers verkeeren mogen: ik heb het den koning rondt uit te kennen gegeven. maar van zijne Hoogh: ten antwoord gekregen dat wanneer den Alfoeren en derzelver hoofden in deezen niet te wille gestaan hadde, hier door onder allen, groot misnoegen 278 zijne bedugting misnoegen tegen zijn persoon zoude ontstaan zijn. Intusschen kan van hen gezegd worden dat zig in de Expeditie naar Tidos vrij slegt gedragen hebben, nevens de binnen dit Kasteel dienstdoende gedresseerde Alfoeren, die, om buit te maken de onzen in den steek gelaten en derzelver geweer weg gesmeeten hebben, het geene ons tot het besluit gebragt heeft om 100 Manadoreesen, waar van zig volgens de Jongste beugten nog maar negen aangeboden hadden, met verband, in dienst te neemen met de gewone gagie van ƒ 9 ter maand ter plaatsvulling van de dag voor dag met een stille trom afzakkende bergboeren C:„ S de Tidoreesen zyn groote vainzaards bergboeren, welken getal van 150. tot op 62. koppen, door desertie, onder heeden ver„ „minderd is ongerekend de zulken als met het schip de wakkerheid a: p. naar Costi gestevend zyn en terug worden verwagt. De a. o p o in dienst genomen en onder het Bataillon g'incorporeerde Manadoreesen zyn daar en tegen gezeg„ gelijk en hebben op Tidor als onbeweege¬ lijke muuren tegen den vijand gestaan Uwe Hoog Edelhedens zullen, hoop ik. aan geen manquement van vigilantie willen attrebuuren, dat zaken van eenen aart als welken de eere heb gehad zoo uitvoerig in deezen voor Hoogst dezelven open te leggen, hebben 280 hebben konnen gebeuren zonder mij daar van iets hoe genaamd praalabel zij voor¬ „gekomen. ik heb veele en zelvs wij kost¬ bare spendatien gedaan om agter hetgeene in de Hoven, voor al in dat van Tidor om ging te geraken, en hier toe personen aan de hand gehad die kwalijk bij den koning stonden gelijk de Pincen Hendertjaija en Leleani, die beiden boven dien verpligting aan mij hadden, en wel meest de laatste, die op mijn voorspraak bij den overleden Koning van Ternaten uit eene twee jarige gevangenis gelargeerd geworden, en nogtans om compliciteit aan de Tidoreese revolte met eerst gen: Prins voortvlugtig ge„ „worden C:„ P C
English
They make a request for a king in this regard. has been. The entire nation has sworn loyalty to its detained King Djamaloedian and his descendants, and with lying, cheating, all kinds of wicked intrigues, and acts of violence has brought matters so far that, having finally realized the impossibility of obtaining Noekoe as king after the cruelties he committed against the Company's servants, contrary to their shortly beforehand declared aversion to the royal authority, they have renewed their petitions made in the year 1780 to the writer's mind for the exiled Prince Kamaloedien to Ceylon to be King over Tidor, by means of a petition (No. 23) directed to me by the chiefs and handed over during the writing of this, in which they also make known that they will also be satisfied if Your High Excellencies should proceed to elevate one of the princes who voluntarily followed his father, Mossel van der Parre or Hassan, to King of Tidor, as long as no prince is assigned to them who, as Patra Allam did, plunges them into ruin again. I believe that regarding the election of one of the three last-mentioned princes, who have amiable qualities, if they do not harbor resentment over what befell their late father, no objection arises; nor regarding the elevation of Prince Kamaloedien, despite everything that has been written on his subject and which is consistent with the absolute truth, provided that this prince during his exile has reflected upon the evil consequences that arose for him and for the entire royal family from his intrigues with the young king sent to Cabo de Goede Hoop, and if he then also seeks no revenge against and toward the Company for what has passed. It is worth trying; likely it will bring peace to the country, for the Tidorese, whom I have assured in this confidence that I will present their request for one of the four aforementioned princes as king to Your High Excellencies, must from now on defect from Noekoe and, if possible, try to get him into their power for surrender, in order to be able to put the new king in possession of Tidor, Maba, Weda, Pattanij, Gebe, and the Papuan lands. I therefore pray Your High Excellencies with all earnestness that you may be pleased to proceed to an election to appoint one of the aforementioned princes as King over Tidor, under the latest or such other conditions as Your High Excellencies in your utmost known wisdom shall be pleased to prescribe, with the abolition, if it may be, of the tokens of homage, against which I perceive very clearly that the Ternatans have a great aversion. Meanwhile, in the hope of favorable interpretation, I shall continually flatter the Tidorese with the expectation that their request will be granted, and at the same time encourage them to cause the Maba, Weda, and Pattanij people also to defect from Noekoe, since for the present it is not in my power to send forces against those peoples, The Magindanaoans have sailed out again, and Manado must be covered against their enterprises. to send forces, since the Magindanaoans, having sailed out again, have brought us into the necessity of covering Manado again with three well-manned pantjallangs, and since I must be on my guard for a second visit from those partial to Noekoe, who in the past year would not even have reached Tidor had the ship De Tempel still been lying in the roadstead; this I gathered from the question that Prince Leliani put to me only a few days before the departure of the aforementioned vessel, he having thereupon, as I perceive, gone with my answer to the pirate fleet hiding in bays and coves, Dispatch of a ship to this place made to Banda. of whose arrival nothing had yet been heard at that time. For the aforementioned reasons, communicating what happened in November to the neighboring governments, I requested of Banda's Governor, Mr. Seidelman, the dispatch hither of one of the ships arriving annually in that province from the Coast for which he might have no spice cargo on hand, in order to keep the vessel here until the arrival of our annual relief ship and subsequently to let the latter wait over until the coming year, which in the present state of affairs seems very necessary, Proposal for the construction of a stone fortlet at Cajoemera. and therefore, as I hope, will be favorably approved, although I have not yet seen any ship appear from the aforementioned Banda, which in my opinion can also not well take effect earlier than next April or May, or with the breaking through of the south winds. The post at Cajoemera having been of great service to us on the day when the Tidorese, supported by the Maba pirate fleet, attempted to effect a landing on this island, with the approval of Your High Excellencies, in place of the field entrenchment thrown up in haste with bamboo gabions (which must frequently be renewed), a stone fortlet with the necessary outbuildings inside could be constructed there according to the plan submitted under No. 24 for improvement, for a garrison of 50 men and 20 pieces of eighteen-pounder cannon, which should then be forwarded hither; and since the Company's sloops and pantjallangs are unsuited for these waters to hunt down such vessels as the Magindanaoans use, I most humbly urge the construction for this Government of at least three half-galleys.
Dutch transcription
ze doen verzoek om een koning deswegens „worden is. De geheele Natie heeft haren gedetioneerden koning Djamaloedian en zijn nageslagt trouwe gezworen en het met liegen, bedriegen, allerleij snoode intriques en dadelijkheeden dus verre gebragt dat zij eindelijk, ingezien hebbende de onmogelijkheid van Noekoe naar zijne op 's Comps Dienaren gepleegde wreedleeden tot koning te bekomen tegenstrijdig met haren kort bevorens gedeclareerden afkeer voor het koninglijk gezag derzelver in den Jare 1780. gedane instantien om des schrijvers gedagten den naar Ceilon verbannen Prins Kamaloedien als Koning over Tidor hernieuwd, bij een hier toe door de hoofden 282 hoofden aan mij ingerigt en onder het schrijven deezer overhandigd Smeek¬ schrift (No: 23.) waarinne tevens te kennen geven, dat ook te vreede zullen weezen, wanneer uwe Hoog Edelhedens mogten overgaan tot de verheffing van eenen der zijnen vader vrijwillig ge„ volgde Prinsen Mossel van der Parre of Hlassan tot koning van Tidor, als Hen maar geen Prins word toegevoegd die, hen gelijk Patra Allam gedaan heeft weder in verderf stort. jk meen dat omtrent de verkiezing van eenen der drie laatstgen Princen die beminnelijke hoedanigheden hebben, wanneer niet laat dragende zijn om C:„ H om het geene wijlen hunnen vader over „komen is geen bedenking valt, ook niet omtrent de verheffing van Prins Kamaloedien, in weewwil van alles wat op zijn sujet geschreven heb en met de volstrekte waarheid overeen„ „komstig is, bij aldien die Prins ge„ duurende zijn ballingschap overdagt heeft de kwade gevolgen die uit zijne intriques met den naar Cabo de goede sloop gezonden Jongen Koning, voor Hem en voor de geheele Koninglyjke familie ontstaan zijn en wanneer als dan over het gepasseerde ook al geen wraak wil oeffenen op en Jegens de Compagnie. Het is te probeeren 284 probeeren, waarschijnelijk koomt en het Land in rust door, want de Tidoreesen wien ik in dit vertrouwen verzekerd heb hun verzoek om eenen der vier voorm: Pinten als Koning, uwer Hoog Edelheden te zullen voordragen van nu af aan Noeckoe moeten afvallen en des mogelyk in haren macht ter overlevering zien te krijgen, om den nieuwen koning in bezit te konnen stellen van Tidor, Maba, wede, Pattanij Gebe en de Papoesche Landen. Ik bidde uwe Hoog Edelhedens dan met allen ernst dat tot eene verkiezing gelieven over te gaan in eenen uit voren gem: Puisen te benoemen tot koning over Tidor C:„ vervolg Tidor onder de jongste of zulke andere voorwaarden als uwe Hoog Edelheden naar Hoogst derzelver bekende wijsheid zullen gelieven voor te schrijven met afschaffing als 't weezen mag van de homage teekenen waarinne zeer duidelijk bespeure dat de Ternatonen groten tegen zin hebben: Ik zal de Tiboreesen intusschen in hope van Gunsthj welduiding, gedurip vleijen, met de verwagting dat aan hun verzoek volboa zal worden en ze te gelyk aanspooren om ook de Maba, weda en Pattanian van Noeckoe te doen afvallig worden zynde tog voor het tegenwoordige in mijne magt niet om tegen die volken af 286 den Magmdanauwers zn weder uitgelopen en Manado moet igen derzelver onder„ nemingen gedekt worden. af te zenden, zedert de weder uitgelopen Magindanauwers ons in die noodzake gebragt hebben van Manado weder te dekken met drie welbemande Pantjal„ „langs en zedert op mijne hoede weezen moet voor een tweede bezoek der Noeckoes gezinden die in A:o p„r niet eens tot door Tidor gekomen zouden zijn, bij aldien het Schip de Tempel nog op de rheede, gelegen had; zulks heb ik opgemaakt uit de vrage die Prins Leliani mij heeft gedaan, maar weinig dagen vóór het vertrek van opged. e bodem; zijnde hij daar op„ naar ik bemerk, met mijn antwoord naar de in bogten en in hammen schulende roofvloot C:„ H afzending van een schip naar herwaarts gedaan roofsloot, van welker komste men te dier tijd nog niets vernomen hadde gegaan. Ik heb om voorsch. reeden, het gebeurde in November naar de naburige Gouvern naar Banda is om de, menten bedeelende, den Heer Banda's Gouverneur Seidelman verzogt om de voorts hip maar herwaarts van één der in die Provintie van Costi jaarlijk opdagende scheepen voor het welke geen specerij lading aan handen hebben mogt om den Batter tot de komst van ons Jaarlijks secours schip hier te houden en het laatste vervolgen tot den aanstaanden jaar te laten overleggen, het geene in de presente gesteldheid van zaken wel zeer noodig 288 voorstel tot de te doene actie: van een steene fortje op Cajoemera noodig voorkomt en hier om zoo ik hoop in gunste gepasseerd zal worden, schoon van Banda voorn: nog geen schip heb zien opdagen, hetgeene naar mijne dan gedagten ook niet wel eerder /in April of Meij aanstaande of met de doorbrake der zuide winden, gevolg zal konnen neemen. De Post op Cajoemera voor ons ten dage waar op de Tidoreesen van de Mabase roofvloot gesteekt op eene landing op dit Eiland getragt hebben te effectueeren, van grote dienst zijnde geweest, zoude daar ter plaatse, met believen van uwe Hoog Edelhedens, in steede der in haast met bamboese schans C:„ S: schans-korven (welke dikwils vernieuwd moeten worden:) opgeworpen veltschans, een steene Fortje met de nodige opstallen daar binnen; konnen worden aangelegd, naar het daar van sub N=o 24. ter verbee„ „tering aangeboden wordende Plain, voor 50 koppen bezetting en 20. p. s agtien ponder Canon, het welke als dan dit heen zoude dienen voortgeschikt te worden en, daar 's Comp. s Chialoupen en Pantjallangs voor dit vaarwater ongeschikt zijn om jacht te maken op zoortgelijke vaartuigen, als die de Magindanauwers voeren, insteere ik nedrigst om den aanbouw voor dit Gouvernement van ten minste drie halve Geleijen
English
290 Reason for the lack of European seafarers and soldiers galleys, in accordance with the drawing presented under No. 25, also for improvement, which might appear somewhat deficient to a knowledgeable eye. Finally, I beseech Your High Excellencies to provide this Government, as soon as practicable, with a few hundred European soldiers and 100 common seafarers, in order to be able to act with our own people and to be relieved of the burden of the native auxiliary forces. I also have the honor to remain, with deep veneration and submission, was underwritten High Noble, Severe, Right Honorable, Valiant, Wise, Provident, Discreet, Very Generous Lord, and Right Noble Severe Gentlemen of Your High Excellencies, the very humble and obedient servant was signed Alex: Cornabé in the margin Ternate in Castle Orange, the 8th of March 1784. further down P.S. Upon the arrival at this Castle of the wives of the arrested King of Tidore, an inventory, signed by the King's own hand, was drawn up by specially appointed commissioners of the goods found with the said wives, of which some were handed over, and others that were subject to decay from long storage were sold 292 were sold for the net sum of 1063 Rds, after a conscientious appraisal of the said goods, as well as of the slaves, who have also already been sold, had taken place, as appears from the papers relating to the aforementioned slaves and goods under No. 26; from which aforementioned sum of 1063:— Rds, which has been transferred into the Treasury, shall be recovered the King's arrears with the Company to an amount of 552:36:— Rds, and from the remainder shall be paid off all the Company's servants and inhabitants who have claims against the King, according to their submitted accounts verified by the King, which together amount to 1099:40:— Rds, amount, however not before Your High Excellencies will have granted consent for this, along with authorization to also liquidate the jewels, gold, and silver works deposited in the main Trade Warehouse, among which latter, however, the silver tea tray, candlesticks, and gold chain with medallion must be regarded as state regalia; all the remaining pusakas having been either destroyed by fire or plundered by the Alfurs. Agrees, Alex: Cornabé No. 2 Secret Letter To the Noble High Indian Government the 2nd of 30 Sept 1784 Pro Patrias Copy 294 Peace - - - - - - - - - on Bacan - - - - - - - - - served - - - - - - - - - King.... king - - - - - Register of Marginal Notes General Rescript of Ternate the [illegible]mber in the year 1784: . . . . . . Page: 1 castle are remedied. . . . - construction of a small fort at Kayu Merah - - - - - - - - 2: when one his requests for money and linens - - - - 4: to get lands populated . . . - - - - - - - - - - - - - - - with severity - - - - - - - - 5 by having them seized by Company servants - - - - -– 6 thereby gets into mortal danger - - - - - - - 7: shot down - - - - - - - - 10. 12 conduct has been presented - - - - - - 8. the brothers are sent back to Makassar 9: set at liberty and for transport to have been delivered.. . . . . - - - - 11: purchased trade wares liquidated - - - -- - - - - the Company still remaining at a loss - - - - 15 of his effects has been produced - - - - - . - - - - - can be paid off - - - - - - - 16 little reliance can be placed on - - - - - - –– - - 12 Ternate to have the Nuku partisans fought 13 retreated - - - - - - 14: from here and Amboina - - - - . [illegible] - - - - - - - - - - 17: — [illegible] - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - . - - - -
Dutch transcription
290 Reede om ontret van Europ zeevarenden en militairen Galoijen naar de daarvan, meede ter verbee„ „tering, sub No. 25 gepresenteerd wordende voor een kundig oog mogelijk wat gebrek¬ „kige afteekening. Eindelijk smeeke ik Uwe Hoog Edelhedens dit Gouvernement, zoo ras doenelijk, met een paar honderd Europeesche Militairen en 100 Gemeene zeevarenden te willen voorzien om eens met eigen volk te konnen ageeren en ontslagen te worden van den last der Inlandsche hulpbenden. Ik hebbe hier meede de eere met diepe veneratie en súbmissie te verblijven (onderstond) Hoog Edele, Gestrenge, Groot Achtbare, Manhafte welwijze voorzienige Discrete, zeer Genereuse Heer en WelEdele gestrenge C:„ H Gestrenge Heeren van (lager:) uwe Hoog Edelh. s de zeer ootmoe„ dige en gehoorzame dienaar /:was getekend:) Alex: Cornabé: (inmargine:/ Ternaten in 't Casteel Orange den 8. Maart 1784. (:nog lager:/ P: S: Bij aankomst der vrouwen van den gearresteerden Koning van Tidor binnen dit Kasteel is door expresse Gecommitteerden gefor„ meerd een door den Koning eigenhandig geteekende Inventaris der bij ged:e vrouwen gevonden Goederen, waar van eenige afgegeven en wederom anderen die met lange leggen van bederf onderworpen waren verkogt zijn 292 zijn geworden voor Rd:s 1063: zuiver, na dat eene gemoedelijke taxatie van ged:e Goederen, als meede van de slaven, die ook al verkogt zijn, geschied was, blykens de deezen sub N:o 26. tot opgem: slaven en Goederen relative Papieren; zullende uit opgem: bedragen van Rd:s 1063: — die in Cassa zijn overgebragt, gevonden 's konings agterstal bij de Compagnie tot een montant van Rd:s 552: 36:- en uit het resteerende worden afbetaald alle Comp. s Dienaren en Ingezetenen die op den Koning te pretendeeren hebben, naar volgens derzelver ingediende en door den koning geverificerde Rekening die gezamenlijk op Rd:s 1099: 40: —: beloopen, E: oe„ beloopen, dog niet eerder dan, na dat uwe Hoog Edelhedens hier toe consent zullen hebben verleend nevens qualifi¬ „catie om ook de in het groot Negotie Pakhuis geseponeerde Juweelen, Goud en zilver werken ten gelde te maken onder welke laatstgem: echter de zilvere theebak, kandelaars en Goude ketting cum medaille, voor Rijkscieraden moeten gerekend worden; zijnde alle de overige Poesakkas of door het vuur vermield, of door de Alfoeren buitgemaakt. Accordeert Meds Jornabe :„ No. 2 Secrete Missive Aan de Edele Hooge Ineiase Regeering de 2e 30 sept 1704 Pro Paticos L M Copia 294 Rust - - - - - - - - - „ op Batchian - - - - - - - - - „ e gediend - - - - - - - - - „ Coning.... koning - - - - - gister der Marginale Aanteekeningen enerale Rescriptie van Ternaten den nber A„o 1784: .. . . . . . Pag: 1 steel worden verholpen. . . . - „ aanleg van een fortje op Cajoemera neer men zijne verzoeken om geld en Lywaten landen bevolkt te krijgen . . . - „ — - - - - - - - - - - - - „ _o„ v met hardigheid - - - - - - - - „ 5 sen niet anders dan door's Comp=s dienaren te laten oppakken rakt 'er door in levens gevaar - - - - - - „ —o„ der de voet geschoten - - - - - - - - „ 10. 12 lijk gedrag is voor oogen gesteld - – – – - –„ de Broeders naar Maccasser terug worden gezonden _„o op vrije voeten gesteld en ten overvoer naar gegeven zijn.. . . . . gte koop wharen ten gelde gemaakt - - - „ _o gaan de Comp: nog te quaad blijvende - - - - „ 15 „ zijner effecten is geprofliceerd - - - - - . „ _o„ konnen worden afbetaald - - - – – – „ 16 is weinig staat te maken - - - - - - „ _„o „naten om de Noekoes gezinden te laten bevegten int geweeken - - – - - - van hier en Amboina - - - - C:„ dheid - - - - - - - - - - „ k - - - - - - - - - - „ - „ - - - - - - - - - - - „ —. - . -- - - - - -–„ 6 - „ 8. 9: 7: _o e - – – – „ 11: -- - - - - „ _„o - – – – – „ _„o –– – – „ 12 13 14: . „ _o 17: — „ - 1 „ _„o -- t eft- ier - - - — 4: 2:
English
294 Introduction Index of the Marginal Notes to the General Rescript of Ternate, September anno 1784: Page: 1 The principal defects of the Castle are being repaired The building materials for the construction of a small fort at Cajoemera Its construction is necessary The Ternatean Empire is at peace The king becomes sullen when his requests for money and linens are refused And treats some Princes with severity Page 5 Batchian's monarch seeks to get his lands populated Arrangements for this undertaking The Buginese appear on Batchian One is not pleased with this here And writes to the king about it Difficult arrangement to have the Buginese apprehended by none other than the Company's servants Batchian's commandant is thereby placed in mortal danger Three Buginese are gunned down and the rest captured the Nakhoda is an adventurer who has misled his followers with the collusion of Batchian's king who came forward and whose disgraceful conduct was held up to him while the Nakhoda and his two brothers are sent back to Macassar and their remaining followers set at liberty and handed over for transport to Macassar to a certain Intje Samau the merchandise brought with them having been sold for money the recently deported King of Tidore still remaining in debt to the Company Page 15 according to all that has been realized from the sale of his effects his creditors will not be able to be paid Page 16 little reliance can be placed on the new chiefs of Tidore Some Princes of Tidore have fled Agreement with the King of Ternate to have the Nuku partisans fought with a force from here and Amboina being readied namely with Buginese Proposal of the King of Ternate to reoccupy the abandoned post of Makian Page: 18 is submitted to the discretion of Their High Noble Lordships The Commissioners Poolman and the Land Surveyor do not encounter any Magindanaos on their cruise they have nonetheless covered Manado against the attacks of the enemy Page 20 The expenses incurred by the aforementioned Commissioners on the aforementioned expedition have been reimbursed Page 21: and others, having been incurred without authorization, were again rejected ditto A new cruising patrol against the pirates is decided upon ditto under the aforementioned Commissioners Request to the King of Ternate to reinforce our cruising pantjalangs to be sent out with some kora-koras provided no payment is demanded for this Page 24: twelve of those vessels are granted Page 25 Manado is alarmed by hostile rumors Page 26 upon letters from Siauw's king and from Kuandang's Resident Klingbeil ditto The enemy comes to raid the Bolaang people and is driven off by them ditto great consternation at Kuandang The Manado overseers resolve to come to the aid of that Residency Page 29 the overseers bring up everything to justify this conduct of theirs Page 30 and keep the true reason that prompted them as concealed as possible after which the new Resident must conduct an investigation Page 31 how one shall act towards those who come to serve up false reports to the Government ditto Bad conduct of the cruise commanders described Page 32 they assault Buginese who were provided with proper passes Page 33 who thereupon run amok and kill the 2nd Commissioner Spruit as well as a Sailor Page 34 This incident may yet have evil consequences although provision against this has been made as far as possible through a public declaration Page 35 And by summoning the First Commissioner under arrest Page 36 further reports are awaited regarding the aforementioned case Page 37 precautions taken by Manado's Resident upon news obtained last year regarding the appearance of the pirate fleet of Tobelo He has the straits of Banka and Lembeh searched Page 38 and makes yet other preparations together with some expenses that are approved for him Page 39 mistrust conceived at Manado against the Alfur people arrived there to relieve others but send off the entire cruising fleet with 8 Ternatean kora-koras Page 28 displeasure over this Page 27
Dutch transcription
294 Inleiding Register der Marginale Aanteekeningen op de Generale Rescriptie van Ternaten den september A„o 1784: — . . . . . . . . Pag: 1: De hoofd gebreeken aan 't Casteel worden verholpen - - - - - „ De Bouw materialen tot den aanleg van een fortje op Cajoemera Dies aanleg is noodzakelijk. . . . - - het Ternaatsche Rijk is in rust - - - - - - - - - „ De koning word gemelijk wanneer men zijne verzoeken om geld en Lywaten afslaat - - - - - - - - - - - - - - - - „ En bejeegend eenige Princen met hardigheid - - - - - - - „ 5 Batchians vorsttragt zyne Landen bevolkt te krijgen - - - - - „ — Aanleg van dit werk - - - - De Boegineesen verschijnen op Batchian - - - - - - - - - „ sen is 'er hier niet meede gediend - - - - - - - - - „ En schrijvt ter over aan den koning-- . . - - - lastige aanleg om de Boegineesen niet anders dan door's Comp„s dienaren te laten oppakken Batchians commandant geraakt 'er door in levens gevaar - - - - Drie Boegineesen worden onder de voet geschoten - - - - - - en de overigen opgevat - - - - de Annachoda is een avanturier - - - - - die zyne volgers misleid heeft- met overleg van Batchians koning - die opgekomen en wiens misselijk gedrag is voor oogen gesteld - - - - - –„ terwijl de Machoda en zyne beide Broeders naar Maccasser terug worden gezonden _„o en derzelver overige volgers op vrije voeten gesteld en ten overvoer naar Maccasser meede gegeven zijn. . . . . aan eenen Jntje samau -- zijnde de met hen aangebragte koop wharen ten gelde gemaakt - - - „ _o den onlangs opgezonden Tidors koning aan de Comp: nog te quaad blijvende - - - - „ 15 naar alles wat uit den verkoop zijner effecten is geprofliceerd. . - -. - - „ —o„ zullen zyne crediteuren niet konnen worden afbetaald - – – – – – „ 16 op de nieuwe hoofden van Tidor is weinig staat te maken - – - - - - „ _„o Eenige Princen van Tidor zijn uit geweeken - - - - - - - Afsprake met den koning van Ternaten om de Noekoes gezinden te laten bevegten met eene magt van hier en Amboina -- leggen in gereedheid - - - - - - - - - - „ en wel met Boegineesen - - - - - - - - - - - - „ —. C:„ „ „ 4: _„o _o 7: 8. 9: -„ 10 –„ 11 - - – – - – „ _„o - - -- – – – – – – – – – „ - - - – – – – – „ - „ - - – - – – –„ 6 2: 14: . „ _o 17: „ - „ _„o - Propositie van den koning van Ternaten om de verlaten bost Macquian weder te bezetten Pag: 18: word aan het goed vinden van Hunne Hoog Edelheeden gesubmitteerd - - - „ 39 De Commissianten Poolman en de Lantmeeter ontmoeten geen Magindanauers op derzelver kruijstogt - - - - - - - - - - - - - - „ _„o ze hebben Manado niet te min voor de aanslagen van den vijand gedekt - - - - - „ 20 Nev=s gem: op voorsch: togt gedane bekostigingen zyn vergoed geworden - - - - - - „ 21: en andere weder als ongequalificeerd geschied, weder witgekeert - - - - - - „ - d=o Eenige nieuwe bekruissing op de Rovers word gearresteerd - - – — — — „ d„o onder nev„s gend: Commissianten - - - Aanzoek bij den koning van Ternaten ter versterking onzer aftezenden kruis Pantjal„ „langs, met eenige Corra Corras- - mits daar voor geen betaling gevergd merd twaalf dier vaartuigen worden toegestaan - - Manado word door vijandlijke gerugten geallarmeerd - - - - - - - - „ 26 op schrijvens van Chiauws koning en van Quandangs Resident Klingbeil - - - „ d„o De vyand koomt de Bholereesen bezoeken en word van hen verjaagd - - - -„ d„o groote ontsteltenis te quandang - - - - - - - - De Manadose opzieners besluiten die Residentie te hulp te komen — - - - „ _„o de opzieners halen alles bij om deze hunne handelwijse te wettigen — – – „ 30„ en houden de ware reden die 'er het toe heeft gepermoveerd, mogelijkt bedekt - - „ _„o waarna de nieuwe Resident onderzoek moet doen - - - - - - - - - „ 31 hoe men handelen zal omtrent de zulken die der Regeering valsche narigten komen op te disschen „ do= slegts gedrag der kruishoofden beschreeven - - - - – – – – – – – „ 32 zij doen van behoorlijke pasce voorziene Boegineesen geweld aan – – – – – „ 33 die daar op Hamok maken en den 2=den Commissiant spruit nev:s een Matroos om hals brengen „ 34 Deeze gebeurtenis kan nog kwaade gevolgen hebben - - - - - - - - - „ _o schoon men hier tegen na vermogen heeft voorzien door eene open Declaratie - – - - - „ 35 En den Eeersten Commissiant in arrest op te ontbieden - - - - - - - „ 36 weg=s voorm: geval worden nadere berigten te gemoet gezien - - - - - – - - „ 37 genomen voor behoedsels door Manado's Resident op erlangde tijding in voorleeden Jaar wegh de opdaging der Mabase roefvloot - - - - - - - - - - - „ _„o Hij laat de straaten Banka en Lembe door Dnuffelen - - - - - - nev=s eenige bekostigingen die hem worden goedgedaan - - – – - – – „ 39 opgevat wantrouwen te Manado tegen de aldaar in aflossing van anderen aange„ maar zenden de gansche kruijsvloot af - - - - - - - - - - - „ _„o met 8: Ternaatsche Corra corras - - - - - - - - - - - - - - - - - „ 28 ongenoegen hier over - - - - - en maakt nog andere toestel - - - - - - - - - - - - - - „ _„o . - : ... . . . - - - – – „ 25 „ 24: . - - - . „ _o — -„ 23: en 11 10 K 1 N 3 7 2 – – – „ 290 — — — — – – „ 27 - 1 D – – – „ 38 - - „ _„o „komen Alfoeren - - - - - - - - - - - - - -