VOC English

Dutch East India Company records, translated and anchored to the scan.

Inventory 3864

Japan · 1,440 pages · 285 segments · open at the Nationaal Archief ↗

NL-HaNA_1.04.02_3864_0647 view scan ↗

English

143 January 1789. Disregard shown towards the Company by the Tondaners. The expenses incurred by the resident during the peace process will, at his request, be approved for write-off. endured from the side of the Tondaners, and the entire cruising fleet has been detained for so long to the considerable detriment of the Company, one had to bear and keep in mind all the disregard shown towards the Company from the side of the Tondaners and the insolence committed by those of Kakas and Rombokkan until finally the time will come when one may, without exposing this main office to famine, take appropriate retribution over it, it being thanks to the deference shown by the Resident to the orders of this government that one has again been provided with rice, and fair that he be accorded the well-deserved praise in that regard, as it was then also understood not to withhold the same from His Honour, while issuing an instruction that he apply his utmost efforts and contribute everything that is at all serviceable to make the peace among the Natives there permanent. And that one, not being disinclined to the write-off requested in his general letter of the 16th of December of the expenses incurred during the peace process, must nevertheless suspend the same until, besides what has already been reported, 144 the 31st and the adjacent issue to the Honourable von Lutzow approved as well done. Further insolences committed against the resident by the Tondaners. December, 2 pieces of ordinary bleached guinees, he shall also have reported the quantities of gunpowder and arrack that were given away as gifts on the aforesaid occasion. For the rest, approving as well done the issue made by the resident of Manado and mentioned in the General letter of the 16th of December to the Honourable von Lutzow, Captain-Lieutenant, of 200 rixdollars in cash and 10 pounds of wax candles. Among other insolences committed against the resident by the Tondaners, the presentation made to him at Tondano of the soldiers Reppi and Luminkewas, natives of that negorij and reported by His Honour in general letters of the 8th of October as deserters, might well be regarded as intentionally done, to whom, 145 January 1789. to enlist in the service. and to set at liberty the Tondaners accused of murder. The Manado village chiefs have been urged to better compliance with the contracts. if pursued, because they were not demanded at the peace and consequently not extradited again, they will perhaps openly grant protection. Thus, in order to avoid untimely quarrels with that obstinate nation, it was understood to rescind the instructions written to Manado dated the 29th of November and resolved to order the Honourable Schierstein to enlist no more Tondaners in the service, and conformable to the order already given, to set at liberty the Tondaners accused of murder but not having been convicted. Hoping meanwhile that the rumour spread there that a Hukum of Langoan was murderously killed by those of Tousawang may not be confirmed. Although it appeared agreeable that all the Manado village chiefs were urged in the presence of the commanders of the 146 the 31st Alleged reasons given by the same why they deliver no more rice. cruising fleet to a better compliance with the contracts, especially in the matter of the rice delivery, one could nevertheless not approve of the reasons alleged on that occasion by the said village chiefs, as well as in their letter to this Government, why they could give no more satisfaction in this matter: namely, that they receive no blue and white linens as before and at the former prices; that the Chinese buy the rice mixed with 2/3 padi, dearer and for cash, secretly or buy it up by night in the uplands through factors remaining behind there with their trade goods not yet converted, from their vessels returning to Ternate, for which reason the common Manadorese rather trade with these people, and could also not be brought by the chiefs to the necessity of ceding his land's products to the Company, at least not so long as the Chinese were permitted to build prahus on Manado, with which they give a pretext for their remaining behind 147 January 1789. Request of the village chiefs. Deliberation in this regard. Resolved to reject the reasons alleged by them regarding the delivery of rice. there, the said village chiefs requesting that the Chinese may be constrained to return with the same vessel with which they departed. However, this having been deliberated upon and it being established that the resident of Manado has with right and reason pointed out to the old Hukums of the seven negorijen the deceitful conduct of the Manadorese, who accepts the Company's linens whether they are of the required assortment or not, since the private trader can accommodate him with the first-mentioned just as little, without thinking of payment at a new harvest, being in no way concerned about the damages they have thereby inflicted on various departed residents or the heirs of deceased residents, which are still unpaid up to the present day; it was therefore approved and understood to reject as unacceptable this first alleged reason of theirs why the Company is passed by in the delivery of rice.

Dutch transcription

143 Janu: 1789. jegens de Comp„ betoonde minagting der Toudaners het gespendeerde door den resident bij het vreedes werk, zal op zijn verzoek ter afboeking gepasseert worden. van de zijde der Tondaners, ondergaan, en de geheele kruisvloot tot merkelijk nadeel van de Comp: duslange is opgehouden ge„ „worden, moest men zig der getroosten en in„ „geheugen houden alle de van de Pondants se zijnde betoonde nimagting jegens de Comp: en gepleegde insolentie door die van Kakas en Rombokkan tot eindelijk de tijd eens daar weesen sal, dat men 'er sonder dit hoofd comptoir aan hon„ „gers nood bloot te stellen een gepaste waakoefening over neemen mag, sijnde aan President betoonde deferentie aan de ordres deezer regering te danken dat men weeder G van rijst voorsien geworden is en billijk dat hem dienwegens worden toegevoegd den wel verdie„ „de loff, gelijk dan ook verstaan wierd den selve sijn E: niet te onthouden, onder te doene uiterste aanschrijving dat sin uit onse devoiren aanwende en alles bij brenge wat immers dienstig is om de vreede onder den Inlan„ „der aldaar bestendig te maken. En dat men, niet ongeneegen sijnde tot de bij sijne gemeene Letteren van den 16„e Decem: ijk goud d 144 den 31„ en de nevenstaande afgave aan de dE: van Entzon als wel gedaan gepasseert. nadere door de Fondaneis de re„ „sident aangedane insolentien Decem: versogte afboeking van het gespendeer„ „de bij het vreede werk egter daarmeede su„ „persedeeren moet tot buiten de bereeds opge„ „geeven 2 p„s guin„s gem: gebl: ook sal opgegeven hebben de quantiteiten van het buspoeder en Arak die bij voor„ „segde gelegenheid weg geschonken sijn: Wordende overigens als wel gedaan ge„ „passeerd de door Manados resident gedane en bij Gemeene brieff van de 16: December afgave aan den E: von Lutzon, C: S: van rd„s 200: contanten en 10: lb: waxkaarsen onder meer andere den resident door de Fondaners aangedane insolentien, als voorbedagtelijk geschied wel mogede worden aangemerkt de aan hem op Fonda„ „no gedane vertoning der door zijn E: bij gemeene Letteren van den 8: october als deser„ „teurs opgegeven de uit die Negorij geboor„ „tige soldaten Reppi en Luminkewas, aan Jen 14 Jann: 1789. „dienst te neemen. en de met moord betigte Fonda„ „ners op Wijvoeten te stellen. de Mandose Dorpshoofden zijn tot betere nakoming der Contracten aan„ „gespoord geworden. dewelke sig, bij agterhaling, om dat bij de Veede niet opgeeijscht en gevolgelijk niet we„ ƒ „der uitgeleeverd sijnde geworden veelligt openlijk bescherming verleenen sullen: soo quen elles wierd om ontijdige quvrelles met die stug„ „ge Natie te vermijden en verstaan van het aangeschreevene na Manarco in dato 29. Novem: te resilieeren en beslooten den E: Schier„ beslooten gen souaners meer in „ steijn te gelasten dat geen Foudaners meer in dienstneemen En contorm de bereeds geijeven ordre, op vije voeten stelle de met moord besigte dog niet overtuigd hebbende konnen worden Fon„ „ceas. Wordende Immiddens verhoopt dat het aldaar verspreijde gerugt dat een Hoeckoem van Langoea moordadig soude weesen om„ „gebragt door die van Tousawang niet gecon„ Sen C „formeerd mag worden. schoon welbehagelijk voorkwam dat de Gesamenlijke Manadose Dorpshoof„ de inteegenwoordigheid van de hoofden der 146 de 31 bij gebragte reedenen van dezelve waar„ „om niet meerder rijst komen te leevenen. der kruisvloot tot beetere nakoming der Contracten, vooral in 't stuk der Rijst Leve„ „rantie aangespoord geworden sijn soo kon men nogtans niet gouteeren de door ged„e Dorpshoofde bij die gelegenheid soo wel„ als in hunne brieff aan deze Regeering, bij gebragte reedenen waarom in deesen ^ meerder genoegen kunnen geeven, dat namentlyk geen blauw en witte Lijwaten als bevorens en tot de vorige prijsen, bekomen; dat de chineesen de Rijst met 2/3: Padij vermegte duurder en contant kopen steels gewijse of bij de nagt oplaten kopen in de bovenhan„ „den door aldaar uit hunne na Ternaten reverteerende vaartuigen met de nog met omgesette Negotie goederen agter„ „blijvende factoors waarom de gemee„ „ne Manadorees lietts met deese lieden han„ „del drigtsten door de Hoofden ook niet gebragt kon worden tot de noodzake van Sijne Lands producten aan de Comp:e afte staan, ten minste soolange niet aan de Chineesen gepermitteerd bleeff het aanmaken van Prauwen op Ma„ „nado waarmeede sij een kleur aan hun agterblijven 167; Jann: 1789. Versoek der Dorpshoofden. Deliberatie dieswegens. beslooten hun hij gebragte reeden we„ „gens de Leverantie van rijst te ver „werpen. agterblijven aldaar komen te geven Verzoekende sij Dorpshoofden dat de Chineesen geconstringeerd mogen worden om te reverteeren per het selvde vaartug, waarmeede afgevaren sijn. Dan hierover gedelibereerd en gezat sijn„ „de dat Manados resident met regt en reeden den oud Hoekums der seven Negorij heeft doen opmerken de bedriegelijke handelwijs van den manadorees die sComp:s Lijwaten van de vereyschte sorteering al ofr niet sijn„ „de /: terwijl hem de Particulier met eerstgem: even min gerieven kan :/: aanneemd sonder bij een nieuw gewas aan de voldoening te gedenken, sig geensins bekunnende der scha„ „dens die sij hiermeede hebben toegebragt aan„ „verscheide afgegane dan wel aan de Erfgena„ men van overleeden Residenten, die onderhee„ de nog niet sijn afbetaald; soo wierd goed„ „gevonden en verstaan, dees hun eerste bij gebrag„ „te reeden waarom de Comp: in de leveran„ voor sie van Rijst waar bij word gegaan als niet aannemelijk

NL-HaNA_1.04.02_3864_0652 view scan ↗

English

148 the 31st: and to reject their request as unacceptable. And, with respect to the above-described practices, by which the Chinese licensed to trade at Manado dispose of their trade goods and in exchange buy up and collect rice for a subsequent collection by their fellow Chinese and principals, which is contrary to the representation of the resident, who assumed that they acquired the rice for cash; it was resolved to inform the old hoekums in reply to their letter that with the supply of rice by Chinese and citizens who provide the exchange for Company textiles, the local community here is served, so that it cannot well be stopped. Recommendation to the old hoekums. But that the old hoekums, according to their sworn duty, wishing to adhere to the interests of the Company and show themselves grateful for the great trouble and expense which the Company has already exerted for more than an age and therein persisted to protect their lands 149. January 1789. Appearance of 8 pirate vessels before Tommocallang. lands and possessions against the nuisance of foreign enemies, ought to exert themselves and take upon themselves the complete annual provision of the rice required by the Company, accepting textiles and merchandise from the resident for its exchange successively under a proper written bond in order subsequently to distribute the same among their subordinates and mutually to interpose themselves as sureties, the one for the other. On 30 October 1780, according to a letter from the king of Caudipang to Manado's resident on 15 November following, three pirate vessels having been seen before Tommocallang, to whose crews, through the vigilance of Captain Raja Tomki, who exercises authority in the gold mines there, landing was made impossible, but could not prevent that a fisherman and 5 Boelang tribesmen, before whose coasts they also showed themselves, as well as five people among whom it is thought that the goegoegoe of the Boelang tribe Jacob Taliboe is included, 150 the 31st: approved. as well as the construction of new kora-koras by the head of the Ternatans stationed at Manado. were captured and carried off near Bintavena, it being thought of this rabble that they belong among the defeated and scattered Lanuns, for the reason that, having been pursued up to the corner of Quandang by some Caudipangers, they were found to be very poorly equipped and offered little resistance. The dispatch of a kora-kora to Amurang. It was approved to dispatch to Amurang one kora-kora manned with 35 Ternatans, for protection. Likewise that by the head over the Ternatan auxiliary troops stationed at Manado, to replace the old and decayed kora-koras, new ones be constructed, for the completion of which work the utusan requested that he might be supplied with nails, without the required quantity thereof having been stated, but wherewith it was understood to supply the said head for the present up to 50 pounds in kind, for the account of the king of Ternate. Further, 151 January 1789. Deliberation over the letters received from Gorontalo. Invoice from there to be charged back here. Business concerning Gorontalo. Further, having taken in hand the minutes from the secret advices of Gorontalo dated 13 October, 3, 15, and 24 October 1780. It was approved and understood to let the 150 lb of nails erroneously charged thither, but furnished for the service of the local vessels under Commander Bijmoet, be charged back here by invoice from there, together and along with 76,500 lb of Manado rice wherewith that naval officer fed the crew and Ternatans under him on his prolonged expedition. While order was followed with the taking in of 1,428 lb of salt, which the Honorable De Swart delivered from his stock in restitution of that furnished by the latter to the Ternatan auxiliary troops before the landing of Vrijmoet. Being at the same time approved the issue made and communicated by the general letter of 13 October 152. the 31st Jan: The issue made to the commissioners on the cruising fleet of bleached guinees passed. The unusable warehouse goods passed for write-off. To accommodate the resident with as many serviceable firearms instead of 20 pieces of unserviceable ones. issue made to the former commissioners on the cruising fleet, Captain-Lieutenant Engineer von Lutzow cum suis, of 6 pieces of bleached guinees for bandages and dressing cloth. The unserviceable items that came over with the former garrison of Quandang and were mentioned in the report inserted in the resolution business on the compendious report of the Honorable von Lutzow by the express commissioners Captain-Commander Heinrich and Ensign Haan, which were exchanged by the Honorable De Swart: 3 pieces of grenadier firearms 5 pieces of ditto cutlasses 4 pieces of ditto scabbards 5 pieces of cartridge boxes, and 5 pieces of sidearms it was approved and understood to pass for write-off. Likewise 20 pieces of grenadier firearms with sling and bayonet, 5 grenadier cutlasses, and 5 flintlocks with sling, which in the hands of

Dutch transcription

148 den 31: en hun verzoek van de hand geweesen. aanneemelijk, te verwerpen. En, ten opzigte van de hier boven beschree„ „ven practijken, langs dewelke de ten handel na Manado gelicicentieerd wordende chineesen hunne Negotie goederen van de handsetten en daarvoor rijst opkopen en in samelen voor een volgende afhaal door hunne meede Chineesen en principalen 'te gunt wat strijdig is met het voorge„ weet „ven van de resident, die wel dat sij de rijst voor Contante penningen bemagtige; besloten den oud Hoechums in antwoord op hunne brieff te kennen te geven dat met den aan„ breng van rijst door chineesen en burgers die de inruiling van s Comp Lywaten vorrzien; sig tot de gemeente alhier geriefd word soo dat dezelve niet wel gestemd worden kan. recommendate an de oud Hoekum Maar dat sij oud hoekums na volgens eede pligt de belange van de Comp„e wil„ „lende aankleeven en sig erkennelijk betoonen voor de groote moeijte en kosten die de Maat„ eenn „schappij bereeds meer dan een rinm heeft aangewend en daarbij volhard om hunne Landen Jan 169. Jann: 1789. vertooning van 8: rootvaartinge vor Tommocallang. Landen en besittingen tegen den overlast van buiten landse vijanden te beschonnen sig be„ „hoorden te beijvere en de compleete besorging der door de Comp„e benodigde rijst 's jaarlijks op hen te neemen, tot dies inruiling van den resident consecutive onder behoorlijk ver„ „bandschrift Lijwaten en koopmanschappen accepteeren om die selve vervolgens onder hunne onderhorige te vordeelen en sig gesa„ „menlijk als borgen d' een voor den andere ko„ „men te interponeeren. Den 30„e October 1780. volgens schrijvens F: van den koning van Caudipang aan Ma„ „nanos Resident op den 15: Novem: daar aan, voor Tommocallang gezien sijnde geworde, drie roof vaar„ tuigen, aan welker opvarende, door de waaksaamheid van den in de goud mijnen aldaar het gezag voerende Capitein radja Tomki, het landen ondoenelijk is gemaakt dog niet onhindert heeft konnen wor„ „de dat een vischer benw„s 5: boelang stammers, voor welker kasten sij sig meede vertoond hebben ook vijff menschen waaronder men meend dat sig de Goe„ „goegde van Boelang Stam Jacob Taliboe mee„ tevind 150 den 31: „rang goedgekeurd. „rang als meede aanmaking van nieuwe Corra Corras door het hoofd dex te Mana„ „do bescheiden Tematanen. bevind, bij Bintavena, op Geligt en weg gevoerd sijn wordende van dit gespuijs gedagt dat on„ „der de verslagen en verspreijd geraakte Hanon„ „gers gehooren, om reeden sij, tot aan de hoek va„ Quandang door eenige Caudipangers ver„ „volg geworden sijnde, bevonden sijn zeer slegst toegerust te weesen en geringe wederstand gebo„ „den hebben de asanding en den Comacoras ma Amoe Wierd Goedgekeurd de afsending naar Amne„ „rang aan eene met 35: Ternatanen bemanden Corra corras, tot dekking. soo meede dat door 't hoofd over de te Manado bescheiden Ternaatse hulpbende„ tot plaatsvulling der oude en vergane Corra Corras Niouwe worden aangemaakt tot de voleindiging van welke arbeijd de oetoe„ „sang verzogt heeft dat met spijkers ge„ „riefd mogt worden sonder de benodigde quan„ „titeit daar van opgegeven sij dog waarmeede verstaan wierd ged„e hoofd voor eerst te gerie„ „ven tot 50: Ponden in zoort; voor reekening van den koning van Ternaten Voorts Ja 157 Jann: 1789. deliberatie, over de van Gorontalo ontfangen brieven factuur van daar dit heen laten terug reekenen. Besogne over Gorontalo. voorts ter hand genomen sijnde de Notulen uit de Secreete Advisen van Gorontalo gedateerd 13: October 3: 15: en 24: october 1780. Wierd goedgevonden en verstaan de abusi„ nevenstaande stijkersij iss pr„velijk na derwaards aangereekend dog ten dien„ „ste der huis vaartuigen onder den gezaghebber Bijmoet verstrekt geworden 150: lb: spijkers van daar dit heen per factuur te laten terug reekenin, met en benevens 76. 500: ld: Rijst Manadose waarmeede die zee officier sijne onder hebbende scheepelin„ „gen en Ternatane op desselfs langdurige togt gevoerd heeft Terwijl na de ordre gehandeld is met de inneeming van 1428: lb: zout, die hij den E: De swart uit sijne voorraad heeft afgelang in restitutie van het door laatstgem: aan de Ternaatse hulpbenden vóor de aanlanding van vrijmoet verstrekt geworden zijn. Wordende te gelijk gepasseerd de gedane en bij gemeene letteren van den 13:e october be„ „deelde 31. 152. den 31 Jan der kruins dloot va gum„s gan: gebl: gepa„ „seert. „me warenkamers goederen. ter afschrijving gepasseerd. den resident in steede van 20: p„s onbequame ij geveeren met to veel bekname te gerieven de gedane afgane aan de gecommitterde deelde afgave aan de geweesen gecommitteer„ „dens op de kruisvloot den Cap„n Luit„t jn „genieur van Lutzow. C: S: van 6. p„s gum„r gem: gebl: tot sluksel en verbanddoek. De onbekwaame met de geweesen beset„ „telingen van Quandang over gekomen en bij het ter resolutoire Besogne over het Compendieus Berigt van den E: von Luttow /:S: geinsereerd berigt van Expresse gecommit„ „teerdens den Cap„n Command„r Heinrich en vaandrig nevens gespeceificeerde onbekwa„ Haan gementioneerde, door den E: De Swart verreijld geworden 3: p„s Granadiers geweeren d„o Houwers d„o scheeden 5: „ 4: „ Patrontassen. en 5: „ FortEpees wierd goedgevonden en verstaan te passeeren ter afschrijving. soo meede 20: p s geweeren Granadiers met L: en bajonette v: Granadiers Houwers en v: snaphaan gem: met H: L: die inhanden van

NL-HaNA_1.04.02_3864_0657 view scan ↗

English

153 January 1789. and passed for write-off, supplied by the Honorable De Swart to the former Kwandang resident, gunpowder Company, as well as validated to the said Kwandang resident rixdollars 20:—:- cash. Rice Company. of the Gorontalese during the latest troubles became unserviceable and were sent back, and in whose place it was understood to accommodate the Honorable De Swart with 20 pieces serviceable grenadier muskets with iron ramrods and bayonets. It being now resolved further to pass for write-off what was supplied by Gorontalo resident the Honorable De Swart, vide secret letters of 8 July 1788, to the former Kwandang resident Baijer and the Gorontalese who came to his aid: 400 lbs gunpowder and 100 rixdollars cash, besides 500 pieces sharp musket cartridges, 800 pieces lead bullets, and 200 pieces flints. And to validate to the said Baijer 20 rixdollars cash for the maintenance of the Limbotto kings who boarded with him, with write-off of the alongside write-off of 3375 lbs rice which were supplied to the Ternate Alfurs, besides 36 measures of dried sago at 6 pieces per measure, and to pass the loan issued by him to those mountain farmers of 3 pieces grenadier muskets with iron ramrods the 31st. 154. the 31st. Reproach to Gorontalo resident. and 3 cartridge pouches small; yet with respect to the cloths given by Baijer as a sign of recognition to the Limbotto people, Gorontalese, and Ternatans, to the amount of 9 pieces coarse sailcloth, it was understood not to proceed to the write-off of the same before this issue shall have been confirmed by him under solemn oath. And it was understood to pass for write-off rixdollars 60:-:- and 40 jugs of arrack, which the Gorontalo resident, vide his letters of 15 November, expended for the dispatch of letters. And it was resolved to reproach the secretariat officials for having neglected to send to Gorontalo a copy of the instruction given to Vrijmoet and Worm. Likewise it was understood to reproach the Honorable De Swart for having, in contempt of the order given to his Honor by secret letters of the [illegible] to deliver the captured Hanorees to the former Gugu Joesooph who lays claim to him, seen fit to send the same hither: which Hanorees it was now understood to return again to Gorontalo, debiting the rendezvous expenses incurred for him during his stay here and further to be incurred for his passage, to be reimbursed by his Honor there into the treasury, with further orders to deliver the said Hanorees without delay to the aforesaid former Gugu Joesooph. 188 January 1789. Poor condition of the fort inside the Gual. Proposal for the relocation of the same. Pending the matter of the fort inside the Gual, concerning which it is said that the same runs the risk of collapsing within a few years because the heavy surf washes away the sandy ground under the foundation. Whereupon the relocation of its garrison is proposed to a garden of the king situated outside the Gual and commanding a deep view of the sea, having a stone dwelling, of which the Captain Lieutenant Engineer Baron von Lutzow has made an inspection, the 31st. Resolved to await the report of the Captain Lieutenant Engineer. No other justification received from Kwandang Resident concerning the abandonment of his residency. and which the kings are readily willing to cede to the Company; it was approved and understood to await the as yet unreceived report of that officer, and to write to the Honorable De Swart that he meanwhile leave the fortifications both inside and outside Gorontalo in statu quo. No further justification having been received from the former Kwandang and now to Limbotto transferred Resident Baijer, other than what arrived with the Gorontalo advices of 8 July, as to why he did not make earlier use of the authorization granted to him to abandon the first-mentioned residency and spike the cannon, one had to let the matter rest, because this delayed abandonment and surrender of Fort Leyden with all the Company effects inside it into the hands of the Gorontalese has brought no other detrimental consequences in its train than that some of the said effects were lost and have been charged to his account. 186 187 January 1789. Sensitivity of Gorontalo resident over some reproaches made to him. To rescribe the alongside to the said resident: But with respect to the resentment expressed by resident De Swart regarding the representation made to his Honor that his report concerning the abandonment of Fort Leyden by the former Limbotto king Nackie immediately after our people had marched out of it was found to differ from what was understood on that matter from the former commissioners on the auxiliary fleet, concerning which it now appears after the fact that they were not well informed; it was approved and understood to reply: that we reserve the liberty to address reproaches to his Honor as often as it is believed that this can be done on some ground; while his Honor is left the liberty to exculpate himself, nevertheless taking care that this is done relevant to the matter and in accordance with the respect owed to this government.

Dutch transcription

153 Jann: 1789. en ter afschrijving gepasseerde door den E: De swart aan den gew: Quandangs resident verstrekk buskrut Co: mitsgad„s ged„e Quandangs resi„ „dent gevalideert rd„s 20:—:- Con„ „tante. rijs Ca van de Gorontaalders bij de laatste troubelen onbequaam geraakt en terug gezonden sijn en in welker steede verstaan wierd den E: De Swart te gerieven met 20: p„s bekwame geweeren granad, met ijzere Laatstok en Bajonette. Wordende als nu besloten nog ter afschrijving te passeeren de door Gorontaals resident den E: de Swart vite. secreete Letteren van den 8: Julij 1708: aan den gew: quandangs resideet Baijer en hem te hulp gekomen Gorontaal„ „ders verstrekt geworden 400: d: Bushuit en 100: rd„s Contant nevens 500: p„s scherpe snap„ „hanen patroone 800: p„s loode kogels en 200: p„s vuursteenen. En aan ged„e Baijer te valideeren w„s 20: contant voor de froijement der bij hem in 't kost gewaakt hebbende Limbossche koningen, met met afschrijving van nevenstaande afschrijving van 3375: lb: rijst die aan de Ternaatse Alfoeren verstrekt geworden sijn nev„s 36: make ge„ „droogde Sagoe â 6: p„s p„s maat, en te passeeren de door hem aan die bergboeren terleen gedane afga„ „ve van 3 p. s snaphane jeaundiers met ij: L de den 31 en ter mt de 154. de 31: reproce aan Gorontaals resident. en 3: Patroontassen kleine dog ten aansien der door Baijer tot een verken teeken aan de Limbotters, Gorontaalders en Ternatane afgegeven doe„ ken ter Quantiteit van 9 ps grove ceijlaas wierd verstaan niet eerder tot derselver afschrijving te profedeeren dan nadat deese afgave door hem met solemneele Eede sal wesen bevestigd. En is verstaen ter afschrijving te passee„ „ren rd„s 60:-: en 40: kann: Arak die Gorontaals resident, vide sijne letteren van 15: Novem: bekostigd heeft tot de afvaardiging van brieven. En wierd beslooten de secretarij bediendens te reprocheeren over sulx versmund hebben na Gorontalo af te laten gaan Copia van de aan vrijmoet en worm meede gegeven. Jnstructie Gelijk meede verstaan wierd den E: De swart te reprocheeren over zulx in vilopendie der aan zijn E: bij secreete Leetteren van den gegeven last om den inhanden gekreegen . Hanorees aan den oud Goegoegoe Joesooph, die er preestentie Ja 188 Jann: 1789. slegte staat, van het fortje binnen te qual. voordragt tot de verplaatsing van het zelve. pretentie opmaakt, af te geeven goedgevonden heeft den selve na herwaards op te senden: aan Wel„ „ken Hanorees als nu verstaan wierd weder na Gorontalo te laten overgaan onder aanreeke„ ning der aan hem geduurende sijn verblijff alhier bekostigde en tot desselfs overtogt na„ „der te bekostigen randeveren om door sijn E: gin„ „ter in cassa vergoed te worden, met nader be„ „vel om ged„e Planosees, sonder dilaij, afte gee„ „ven aan den oud goegoegoe Joesoeph voorn: Het fortje binnen de Gual aanhangende, weeswegens gesegd word dat het selve gevaar„ „loopt om binnen weinige Jaaren in duigen te 68: vallen door dien de sware branding de sandige grond onder het fundament uitspoeld. Waarover voorgedragen word de verplaas„ „sing van dies besettelingen na een ever buiten de Guaal gelegen en een diep in zee vooruitsigt hebbende Thun van den koning met een steene woning, waar van de Cap„n Luit„t Jngenieur Baron von Lutzoor inspectie genomen heeft en ier den 31: beslooten het rapport van den Cap: luit„ Ingenieur te blijven inwagten. geen ander verantwoording van Geraas„ „dangs Resident wegens het ver„ „laten van zijn residentie ingekomen zijnde en die de koningen gereedelijk aan de Comp„e willen afstaan; wierd goedgevonden en verstaan het als nog niet ingekomen raport van dien officier te blijven inwagten en den E: de swart aan te schrij„ „ven dat de fortificatien soo binnen als buiten Gorontalo intusschen late instatuguo. van den geweesen quandangs en tans na zim„ botto overgegane Resident Baijer geen nader dan met de Gorontaalse advisen van den 8: Julij overgekomen verantwoording waarom niet eerder gebruik van de aan hem verleende Qualificatie tot verlating van Eerst gem: residentie en vernagering der stukken ge„ „bruik hebben gemaakt, ontvangen sijnde soo moest men, om reeden deese verwijlde verlating en overgave van het portje Leijden met alle de daar binnen sijnde sComp„s Effecten in handen van Gorontaalders gea„ andere nadeelige gevolgen na sig heeft ge„ „sleept dan dat eenige van ged„e effecten te bestorte het aar bij te tate beusten soek gebragt en hem op reekening gesteld geworden sijn het daarbij laten berusten. Maar 186 187 Jann: 1789. gevoeligheid van Gorontaals resi„ „dent, over eenige hem toegevoegde reproches. het nevenstaande ged„e resident te recribaeren: Maar ten opzigte der door den resident de swark te kennen gegeeven verdiectelijkheid weegens de aan sijn E: gedaane vertooning dat sijn ra„ „port nopens de verlating van het fortje Leijden door den Limbots oud koning Nac„ „kie, inmediaat na dat de onse daar uit getrokken waren verschillende is bevon„ „den met het gunt men daar omtrent van de geweesen gecommitteerdens op de huis„ vloot te verstaan gekreegen heeft, dog waaromtrent nu van agteren blijkt dat sij niet wel g'informeerd sijn ge„ „weest; wierd goedgevonden en verstaan te rescribeeren: dat men aan sig behoud de vrijheid om sijn E: reprochen toe te voegen so dikwils men vermeend sulx met eenige grond te konnen doen; terwijl aan zijn E: de„ vrijheid gelaten word om zig te disculpeeren niet te min, toesiende dat zulx ge„ „schiede interzake dienende en met sijne aan deese regeering verschuldigde eerbied strookende

NL-HaNA_1.04.02_3864_0662 view scan ↗

English

the 31st Bugis. consistent terms Being furthermore for the honor of the Company's arms quite as disgraceful whether the aforementioned king or rather the walapulu Totfik with some Gorontalese remained holding a post until freedom was driven off by the cruisers, which Baijer and his men testified they could no longer defend. While for this council it is and remains an unfathomable mystery, the slackening of the enemy's zeal to make himself master of that fortification, after it, being held occupied by fainthearted Gorontalese, ought to have fallen into his hands at the first assault. Regarding the departed Quandang Bugis, further regarding Foanilie, who fled to Passier with Radja Limboa, and regarding the Quandang Bugis who departed with the King of Tolitoli, from where they can reach Dondo, Palu, Parigi, and Moutong, it was approved and agreed to January 1789. keep an eye on Deliberation regarding the importance of Quandang for Gorontalo, according to the opinion of the last-mentioned resident. instruct the Honorable De Swart to keep a watchful eye on those rovers. Since no report was made by the Honorable Von Lutzow and associates to our government regarding the importance of Quandang for Gorontalo, as the Honorable De Swart believed had been done, one was nevertheless at ease regarding the abandonment of the first-mentioned residency because of the declaration made in an assembly by the Gorontalese kings that they have the capacity to defend their residency from that side against hostile attacks. While, however, in order to assist their Highnesses in this with 200 firearms, one had to confess to seeing no opportunity without considerable inconvenience. Just as there is also not always, and especially now, no opportunity to have the Bay of Tomini cleared of pirate traders by sending thither two pantjalangs and a galevat; for which reason the Honorable De Swart says that the kings make a request, the 31st continuation. no dispatch of cruising vessels can take place for the present for the reasons here adjacent. however much the necessity thereof is also argued with the citation of the news received at Gorontalo from Godjo that the notorious Goanilie and Daeng Massona, who are presently at Manado / Note: Foanilie had just fled to Passier / have orders from the King of Bone to gather all Bugis together and place them at Limboto, with further orders that, if the Mandarese will not vacate that place, violence is then to be used, which would generally cause the Company to receive no more gold. No such dispatch of cruising vessels can take place for the present because of the poor condition of the pantjalangs and galevats returned from Gorontalo and Quandang, all of which require repairs, while the latter-mentioned vessels must still be sent back to India's capital this year to preserve them from total ruin. While from the January 1739. llanuns who reappeared after the departure of the cruisers nothing is to be feared. Mistake committed by the Resident of Gorontalo. Regarding the firearms sent up by them. Note the adjacent. Llanuns who reappeared after the departure of the cruisers, not much was to be feared, as they are severely beaten people who do not have it in their power to cause great harm. Meanwhile, it must be noted as a great mistake that the Honorable De Swart, while the cruisers were still present at Quandang, did not make it his business to demolish the bentings that the old King of Limboto, Nachie, and associates, settled there without purpose, have erected, and of which they will now very likely make use to reinforce their settlement. The outcome having shown that Gorontalo was not visited with hostility on the south side, although it may well be true that this was the intention of Foanilie and his adherents. With regard to the firearms of which Your Honor De Swart says he remained destitute after the dispatch of unserviceable ones made by him, it was resolved to note that upon closer and accurate investigation it was found that the orders of the Governor to send others instead were poorly, though not intentionally, observed because, in awaiting the 31st The discharge of the natives who served at Quandang is approved and the adjacent arrack is written off. Complaints from the Kings of Bone and Bintauna about the Ternatans returned from Gorontalo. awaiting the written order, His Honor did not think of it amid busy affairs, though he could have been reminded thereof by the Master of the Armory. It being otherwise approved that the 20 natives who served at Quandang were directly discharged after the abandonment of that residency. And that to the burghers who kept watch inside the fort at Gorontalo 40 cans of Arrack Api were served, which was approved to be written off. Regarding the Ternate Alifurs, among whom were many pobilders, sent back from Gorontalo in 10 cora-coras, but having returned thither upon meeting Lieutenant-at-Sea Michiel Wijmoet, it is said that the Kings of Bone and Bintauna have lodged many complaints against them in the presence of Sub-Lieutenant Worm concerning the murder and wounding of some of their subjects, while at the same time two Sula burghers went outside the wall and were missed along with some Gorontalese, while

Dutch transcription

158 den 31 Boegineesen. strookende termen Sijnde overigens voor de eer van sComp„s wa„ „pene, wel even seer disgracieus of voorn: koning dan wel de walapoeloe Totfik met eenige Gorontaalders een fost sijn blijven inhoude tot solange de vrijheid door de kruissers verjaagd geworden is het welk Baijer en de zijne betuigd hebben niet langer te konnen defendeeren. Terwijl voor deesen rade een niet ligd te ontwikkelen raadsel is en blijft de verplan„ „wing van 's vijands ijver om sig van die versting meester te maken nadat se door lathartige Gorontaalders beset gehouden wordende, hem, bij den eerste aanval, in handen moest sijn geraakt. nopens de uitgeweeken quandangse wijders wierd ten opzigte van den na Passier met radja Limboea ontvlugte Foanilie en van de met Fontolijs koning uitgewee„ „ken Quandangse Boegineesen, van waar sij na Dondo, Palo, Parige, en Monton kon„ „ne komen wierd goedgevonden verstaan den 159. Jann: 1789. oog op houden Delibratie nopens de aange„ „leegenheid van quandang voor gorrntalo, volgens het gevoelen van laatst gem: resident. matden E: de smit een maaksaan den E: Deswart aan te beveelen dat een waak„ „saam oog op die swervers houde, Door den E: von Lutzow C:S: aan onse regee„ „ring geen verslag sijnde gedaan wegens de aan„ „geleegenheid van Qandang voor Gorontalo, soo als dE: de swart vermeend dat ge „daan soude hebben was men wegens de opbra„ „ke van eerstgem: residentie nogtans gerust door de in eene vergadering gedane verkla„ ring van de Gorontalse koningen dat het bet vermogen hebben om hunne residentie plaats van die sijde te verdedigen tegen vijandelijke aanvallen. Terwijl men egter om hunne Hoogheid in deesen te assisteeren met 200: p„s geweesen, ber„ „lijden moest geen kans te sien, buiten merke„ „lijk ongerieff. Gelijk meede niet altoos en wel voorname„ „lijk na, geen gelegenheid is om de kogt van sominie van Mooshandelaars te laten sui„ „veren met de afsending na dem„s van wee Pantjallangs en v: Galovet; waarom d'E: de swart segd dat de koningen versoek doen, hoe s wa„ Cassier La aen 160 den 31=e vervolg. geen afsending van kruisvaartuigen kan voor als nog geschieden om reeden hier nevens. hoe zeer dies noodzakelijkheid ook betoogd word met de anhaling der op Gorontalo ingekomen tijding van Godjo dat de berugten Goanilie e Dain Massona die tans op Ma„ „nado sijn / N3: straks was Foanilie na Pas„ „sier gevlugt:/ en last van de koning van Bo„ „nij hebben om alle Boegineesen bij éen te samielen en op Limboenen te plaatsen met verde„ „re last dat, wanneer de Mandareesen die plaats niet willen in ruimen, als dan geweld te oefenen 't gunt doorgans veroorsaakten soude dat de Comp„e geen goud meer kreeg. komende geen dusdanige afsending van kruisvaartuige voor als nog geschieden door de slegte Constitutie der van Gorontalo en Qua„ „dang gereverteerde Pantjallangs en Galovets, die alle reparatie benodigd sijn, terwijl laatst ged„e kieltje nog in deesen Jare na Indias hoofdplaats terug moeten gesonden worden om deselve te behoeden voor een totaal bederff. Terwijl van de over Guandang na het ver„ „trek Jd 1 161 Jann: 1739. Hanongers is niets te weeden. begane misslag van Gorontaals resident. wegens de door hen opgesonden geweeren. het nevenstaande te noteeren. van de weeder ten voorscheijn gekomen vertrek der kruissers weder te voorschijn gekomen Hlanongers, miet veel te dugten vast, alzo sij zeer geslagene, die het dua„ niet in hun vermogen hebben om groot nadeel toe brengen. Moetende intusschen als een grote misslag worden aan „gemaakt dat dE: de swart de kruissers nog op quandang aanweesig sijnde, sijn werk niet gemaakt hebbe van de dimolieering der bentings die de op verblijff aldaar son strek geseete oud Limbots koning Nachie C: S: op „geworpen hebben en waarvan sij sig als nu veelligt bed „nen willen om aan hunne gesetheid kragt bij te setten Aan de uitkomst gebleeken sijnde dat Gorontalo aan de suit sijde met vijandelijk besogt geworden is, schoon wil waar kan sijn dat dit het voorneemen van Foanilie en adherenten geweest is. Wierd met adspect tot de geweeren waar van VE: de swart segt dat ontbloot gebleeven is na de door„ hem gedane opsending van onbequame, Verstaan ten noteeren dat op nader e nauwkeurig ondersoek bevonden is dat de ordres van den Heer Gouverneur on andere in steede te laten afgaan slegt, hoewel niet voorbedagtelijk, g'observeerd geworden sijn toor inwagting 3 V—. ver ƒ 162 den 3 De afdanking der te Quandang dienst gedaan hebbende Inlanders is wel gedaan en nevenstaande Arak ter afboeking ge„ passerd. klagten van de koningen van Bona en Be„ „tavena over de van Gorontalo gereverteer„ „de Ternatanen. inwagting der schrieftelijke ordonnantie, sijn Ed: in drukke besigheede niet gedogt heeft, dog we„ „weegens hadde kunnen herinneerd worden door den Baas der Wapenkamer. sijnde overigens wel, dat de op Quandang dienst gedaan hebbende 20: Inlanders na de verlating dier residentie, direct afgedankt sijn geworden. En dat aan de binnen het fort op Goron„ „talo gewaakt hebbende burgers verschon„ „ken sijn 40: kann: Arak Apij, dewelke ver„ 9 „staan wierd ter afboeking te Passeeren. Nopens de van Gorontalo in 10: corra Corras terug gesonden dog bij ontmoeting van den Luitenand ter zee Michiel Wijmoet weder na derw„s gerever„ „teerde Ternaatse Alfoeren waar onder veele Po„ „bilders gesegd wordende dat de Koningen van Bonie en Bintauna veele klagten tegen deselve hebben ingebragt ter presentie van den sous Luitenant Worm over het moorden en worden van eenige hun„ „ner onderdanen, terwijl ter selve tijd twee Xul„ „laneese Burgers uit de Gual gegaan en ver„ „mits geworden sijn benevens eenige Gorontaalders, ter

NL-HaNA_1.04.02_3864_0667 view scan ↗

English

163 January 1789. Report of the chiefs of the late... by order of the Honorable Governor, with the prior knowledge of His Highness the King of Ternate, taken down by the Translator Schoe from the chiefs of that auxiliary force, being the following report. Today, the 10th of December Anno 1788, appeared on behalf of the Honorable Alexander Cornabé, Governor and Director of the Moluccas, before the undersigned, Translator; The chiefs of the ten Ternatan corocoras that returned from Gorontalo on the 7th of this month, namely: Senhadje Bardom, Ensign Salassa, and Writer Mahamoed, along with the Sergeants Hajan, Faman, Ririhoewa, and Teti; Who related the following: That, upon arrival at Gorontalo on the 11th of September last, five days thereafter the First Commissioner of the cruising vessel, the Honorable von Lutzow, and the envoy of Kwandang also arrived at Gorontalo via the overland route, and had driven off and defeated the Bugis enemies as well as those of Hano of Kwandang. That the said envoy, ten days after his arrival at Gorontalo, according to the old custom of the Gorontalo kings and grandees, had received for himself and his people a present of clean rice, mature coconuts, sugar cane, sirih, pinang, and a carabao, all perfect and in good condition. That they, the informants, also received a similar present, yet imperfect, the carabao being without ears and without horns, and most of the milk being emptied from the mature coconuts, which is the reason why the informants did not accept the said present from the Gorontalo kings and grandees; not long thereafter, the Resident summoned the informants and asked them the reason why they had not accepted the present. That they thereupon replied to His Honor that they were the King's emissaries just as much as those of the corocoras at Kwandang were, 164 the 31st and therefore desired to be treated in the very same manner; to which His Honor replied that he was informed by the Gorontalo Shahbandar that all the carabaos were without ears and horns, and regarding the mature coconuts, that these had been emptied by the common folk without the knowledge of the kings and grandees, and therefore they should not take it amiss. That they, the informants, had learned from the Sharif Taha that the Gorontalo kings, in the presence of him, Taha, and Wijmoet, had proposed to the Resident to give another carabao and coconuts instead upon their second arrival at Gorontalo, but that His Honor had said that this was not necessary, since they, the informants, by returning the present, had brought shame upon him and the kings. That they, the informants, had received for one month's rations no more than 40 lb of rice and 3 lb of salt for each person, and shortly thereafter were again in distress, whereby they were forced once more to request rice, but were answered by the Honorable Resident that he had no more rice in the warehouse; after which they, through Second Lieutenant Worms, had a request made to the Resident for 300 rixdollars in cash, and if he could not accommodate them with that, to be allowed to sail with two corocoras to Paguat under the supervision of Gorontalo chiefs and there chop sago trees for their provisions, or if that also could not be, then to fetch provisions on the Ternatan King's land named Tayabo, under the promise to return within ten days with those two corocoras. That the said Worms, having spoken with the Honorable Resident, could obtain no decision on the one or the other, but that after two days they were called into the fortress by His Honor, who then, in the presence of the Honorable von Lutzow, instead of speaking about their request, treated them so sullenly and addressed them harshly in an unexpected manner, stating that it was impermissible that they, the informants, had left the pantchiallang with Lieutenant Wijmoet at Likupang helpless and had dared to proceed to Gorontalo without them, and why they, the informants, had not returned to Ternate on the orders of the Resident of Manado at Kema; to which they, the informants, replied that at Kema 165 January 1789 they had heard nothing of the arrival of Wijmoet at Likupang, neither from the Resident of Manado, nor from the envoy and the Chinese Limhokko coming from Manado over the overland route; that it was true they had been ordered by the Resident of Manado to return to Ternate, but that they were obligated to observe the Company's and the King's orders, but not those of the Resident of Manado in these matters, and therefore had sought Gorontalo without the Company's vessels that had strayed from them; the said Resident further stated that all of this had been written to him by the Honorable Wijmoet, as well as that he, Wijmoet, would not come to Gorontalo, and therefore it was unnecessary for them, the informants, to tarry any longer, but that they could undertake the return journey to Ternate, since he could no longer provide them with provisions, and that His Honor was preparing a letter for the Honorable Governor, which they would receive within 2 to 3 days. That they, the informants, were immediately ready to return, but made a request to the Resident for rations for the return journey, and that for their 476 persons they received four small or two double measures of dry sago, and were thereby forced to sell for 130 rixdollars one of the white Guineas that His Highness their King had provided to be used as a shroud in case of deaths, and for which money they purchased foodstuffs, having consumed the said quantity of sago in a single meal. Having received the aforementioned letter, they departed from Gorontalo and 17 days thereafter encountered the Honorable Wijmoet close to Kema, who told them that he had been in distress over their whereabouts, but was now glad to meet them, though he, Wijmoet, was very astonished that the Resident of Gorontalo had made the informants believe that he had written to him that he would not go to Gorontalo.

Dutch transcription

163 Jann: 1789. Reaals van de hoofden der laatst gew: ter ordre van den Heer Gouverneur, met voorhei „nis van zijn Hoogheid den koning van Ter„ „naten, door den Translateur schoe van de Hoot „de over die hulpbende afgenomen sijnde het ondervolgende relaas. Heden den 10: December A„o 1788 Compareerde uit naam van den welEdelen Agtbare Heer Alexander cornad Gouverneur en Directeur over de Moluccos, voor den onderge„ „teekende, Translateur; De hoofden der op den 7: dezer van Gorontalo geretourneerd Tien Ternaatse corra corras in name. senhadje Bardom, vaandsig salassa, en schrijver Mahamoed, nevens de sergeants Hajan, Faman, Ririhoewa en Teti; Dewelke het volgende kwamen te relateeren Dat, bij arrive te Gorontalo den 11: September J: L. vijf7 dagen daari de Eerste Commissiant der hruissloot dE: van Lutzow de oetoe„ „sang van Quandang over den Landweg meede te gorontald aan „kwamen, en de Boegineesen vijanden zoo wel als van Hano van Quandang verdreeven en verslagen hadden Dat gem: oetoesang, Tien dagen na zijn aankomst te Gorontar volgens oude usantie van Gorontals koningen en groote voor hem en de zijne een geschenk van schoone Rijs, oude Clappus, suiker ried sirie pinang en Een karbouw alles volmaakt en wel gekreegen hadden Dat zij relatanten meede een diergelijke geschenkt bekomen„ egter onvolmaakt, zijnde de Karbouw zonder voren en sonder Heer„ en de oude clappus de meeste d' melk uitgedaan, dat de reede is, de relatanten gem: geschenk van Gorontaals Koningen en grooten niet hebben g'accepteerd; niet lang daar na liet den resident relatanten broepen die hen de reeden afvroeg waarom het preesent niet hadden aangenomen. Dat, daar op aan gem: zijn E: ten antwoord dien den zijl: zoo wel konings zendelingen, als die van de Corra Coras te Quandang waren, en as n 164 den 31 en daarom begeerden even eens behandelt te worden; waar op zijn E: repliceerde van den Gorontaals Sabandar; onderregt te zijn, weest alle de karbouwen zonder ooren en storken waren, en wat de oude clappus aanbetroff, dat zulx door de gemeene buiten weeten van koningen e grooten waren leeg gemaakt, en daarom, het zoo kwa„ „lijk niet zouden nemen Dat zij Relatante van den Sarieff Taha hadden vernomen, Go„ „ront als koningen in presentie van hen Taha en Wijmoet; de Resident hadde voorgeslagen een ander Carbouw en clappus insteede te geeven bij hunne Tweede komst te gorontalo, dog dat zijn E: Gezegt had zulx niet nodig te zin, door dien zij relatanten met de terug gave van 't present, hen, en de koningen hadde beschaamdt gemaakt. Dat zij relatanten voor Een maand randeven niet meer„ dan 40: lb: rijs en 3: lb: zout voor ieder kopgenoten hadden kort daar op weder in verleegentheid raakten waar door genoodzaakt waren alweeder om rijst te versoeken, dog door den E: resident g'antwoord wierd geene Rijs meer in't Pakhuis te hebben; waar na zijl: door den sous Luits worms de resident lieten versoek doen om 300: rd„s Contant, den wel daar meede niet kunnende gerieven met Twee Coota Cowas naar Paguatto onder opzigt van Gorontaals Hoofden te mogen vaaren en aldaar sagoe Boomen te kloppen voor hen mondkost dan zoo zulx meede niet kan zijn, als dan op Ter„ „naats konings Land gen„t Tajabo kost te haalen onder belofte in tijd van Tien dagen weder te zin met die Twee Corra Corras. Dat gem: worms met den E: resident gesprooken hebben„ „de, geen uitslag zoo van t eene als van 't andere had kunnen bekomen, dog dat zijl: na verloop van Twee dagen door zijn E: int. fortres geroepen wierden, Die „ tien in presentie van dE: van Lutzouw, insteede van over hen versoek te pree„ „ken, soo nors bejeegende en fors aanspraakt op eene onverwag„ „te wijze, te kennen gevende, het ongeoorlofd was zij relatenten de Pantjallang met den Luit„t wijmoet te Licoepang re„„ „deloos hadden gelaaten en naar Porontalo zonder hen hadden derven begeeven, en waarom zij Relatante niet op ordres van Manados resident te keina, niet naar Ternaten zijn gaven terug gekeerd; waar op zij Relatanten te antwoorde dat te Kema 165 Janu: 1789 kema niets van de arrive van Wijmoet te Zicoepang ha „den vernomen, zoo ni van Manados Resident, als van de daar van Manado over den Landweg komendede „toesang en Chinees Limhokko; dat 't waar was door w nados Resident gelast te zijn, terug naar Ternase te keeren, dog dat zij verpligt waren Comp„s en konings orders te observeeren maar geen Manados Residen„ in die gevallen en daarom Gorontalo zonder den Comp„s vaartuigen, die van hen afgedwaald zijn hadde opgezogt: gem: Resident gafg verders te kennen dat hem zulx alles door d'E: vrijmoet was geschreeven, als meede, dat zij wijmoet niet te gorontalo zou„ „de komen, en daarom 't onnodig was zij relatanten met „de langer vertoefde, maar de terug rijs naar Fer„ „naten konnen aanneemen, door dien hen van mondkost niet meer konde voorsien, dat zin E: een Brieff voor den welEd: Agtb: Heer Gouverneur in gereedheid brogt, die zijl: binnen 2: â Drie dagen zoude ontfangen Dat zij relatanten directe berijd waaren terug te keeren, dog hem Resident versoek deede om randeoen voor de terug rijs dat zij voor hen 476: koppen, vier kleine off twee dub„ „belde mate drooge sagoe bekwamen, en daar door genoodsaakt zijn geweest, Een van de witte Guin„s, die zijn Hoogh: hun Koning voor doodgewaad bij sterff gevallen te empploijeeren, had meede gegeven voor rd„s 130:-:- te verkopen en voor welk geld eetwaren hebben opgedaan, hebbende gemelde quantiteit sagoe in eenmaal verconsumeert. Welmelde Brieff ontfangen hebbende, vertrokken zij van Gorontalo en troffen d'E: Bijmoet 17: dagen daar na digt bij kema aan, die hen verhaalde, in verleegendheijd om hunlieden haeren was geweest, dog nu verblijd was te ont„ „moeten, dog was hij vrijmwet zeer verwondert, dat Goron„ „taals resident hen relatanten had dies gemaakt aan„ „schrijvens van hem te hebben, niet te Gorontalo te - te l

NL-HaNA_1.04.02_3864_0670 view scan ↗

English

to arrive, and also that His Honor had dispatched them, the narrators, the vrijmoet further declared under oath that he had also not written to the Resident of Gorontalo that they, the narrators, had left him in the lurch at Licoepang; that he was minded to observe the Company's orders and proceed with the journey to Gorontalo, and, if they the narrators also wished to obey the Company's and the King's orders, they could follow him; whereupon they, the narrators, after having sent the letter for the Honorable Governor by a corracorra under the supervision of Sergeant Hajan to Kema, followed him, the vrijmoet, with 9 corracorras. Arriving back at Gorontalo, repeating the previous statements, it was reported that the Resident had written that they, the narrators, had left him, the vrijmoet, in the lurch at Licoepang; however, His Honor was convinced of the contrary by the said Sergeant Haijan, who had personally delivered the aforesaid letter to the Schierstijn at Manado and had overtaken us again at Gorontalo; for the said Hajan declared that, since the vrijmoet had affirmed under oath that he had written nothing whatsoever to the Resident of Gorontalo, he had asked the Resident of Manado whether he had written anything to the disadvantage of the Resident of Gorontalo; but that the Resident of Manado had bluntly said he had enough to do to oversee the rice delivery, and thus did not meddle with the Resident of Gorontalo; that if His Honor at Gorontalo failed to fulfill the gold delivery, he would surely bring the displeasure of the Lords and Masters upon himself, and therefore it were better to attend to that, rather than defaming them to the narrators with such lies. All this having been made known to the Resident of Gorontalo by the said Sergeant, His Honor turned to another matter and accused the narrators that, upon their departure, they had been guilty of the murder of two burghers and two Bonirese, and that this could be proven by the two surviving wounded fellow Bonirese. The following day, the two aforementioned Bonirese and we, the narrators, appeared at the fortress upon the requisition of the Resident; and the said witnesses maintained that this murder January 1779 whereby the said accusations were found to be untrue, had been committed by the crews of our corracorras; whereupon we, the narrators, requested that the two might conduct an inspection among the 476 Ternatans present, and if they recognized one or more perpetrators of that murder, they, the narrators, would immediately deliver the same into the hands of him, the Resident, so that they could be sent together with the witnesses to Ternate; which was approved as good by the said His Honor. The aforementioned witnesses, understanding this, repeated their words and said they had seen four corracorras at sea, and that they had been assaulted by four men from the same who came ashore with a small prahu, who killed two of their companions and wounded them both; whereupon the said Honorable Resident deemed it unnecessary to carry out an inspection, but said it might be that the murder had been committed by the roving Tobelo, of which pirates there was news that ten corracorras had appeared at Mouton, and also that the Honorable Vrijmoet had seen two of them through the spyglass off the height of Tandjoen Flesko. This having then been settled amicably by the Honorable Resident, the two so-called witnesses were driven away, and the Honorable Resident requested the narrators not to lodge a complaint with the King or the Company, and that he would likewise act in the same manner; without more. Herewith the narrators concluded the account given by them. Underneath stood: Ternate in the Castle Orange, date as aforesaid. Was signed with Arabic characters by: Sangaji Bardon, Ensign Salassa, and Writer Mahamoet, Sergeants Haja, Fama, Ririehoewa, and Tek. Lower: Quod Attestor. Signed: J. Schve. Whereby it is established that the said accusations were trumped up in order to conceal more here, and to bring complaints against the kings and the resident. To be sent to the latter. To send the cannons back hither. the unfriendly treatment by both the kings and the resident, the chiefs having received from the former the affronting gift for a native of a buffalo without ears and tails, while the Alfurs in the beginning received only 40 pounds of rice and at the last received no more from the resident for provisions than a little dry sago, whereas he nevertheless did not fail to distribute to them upon their return here, having duly provided them with rice; resolved to send a copy of the said account, but regarding which it was resolved to demand a satisfactory defense from His Honor, sending him a copy of the said account. The cannons brought over from Manado: Having approved the two half-pounder cannons, left behind from the two Ternatan corracorras that had belonged in Manado and were wrecked at Quandang, and brought hither per the pantjallang De Windhond,

Dutch transcription

66 den te komen, en ook dat Gem: zijn E: hen relatanten had afgedepecheerd, betuigende de vrijmwoet verders onder Eede ook niet aan Gorontaals Resident te hebben ge„ „schreeven dat zij relatanten hem te Licoepang in steek hadde gelaaten, dat hij willems was Comp„s ordres te observeeren en Gorontalo de rijs voor te zetten, en, zoo zij relatanten meede sComp„s en konings ordres wilden obedieeren, hem konden volgen; waar op zij relatanten, na dat den Brieff voor den WelEd: Agtb: Heer Gouverneur, met een Corra Corja onder opzigt van den sergeant Hajan naar kema hadden gezo„ „den, hem vrijmoet met 9. corra Corras gevolgt zijn. Te Gorontalo weder komende „ te keaf gegeven den door pmlandin vorige gezegdens herhald resident was geschreeven, zij relatanten hem vrijmoet te Licoepang hadden intteek gelaten; dog wierd zyn E: door gem: sergeant Haijan die welmelde Brieff aan de schierstijn te manado eigenhandig, had overhandigt en weder te Gorontalo ons had ingehaald, van 't tegendeel overtuigd; wagt dien Hajan betuigden, dat hij door dien de vrijmoet met Eede had be„ „tuigdr, dat hij niets hoe genaamd aan Gorontaals resident geschreeven te hebben; den manados resident had gevraagt, off ook iets ten haren lasten aan gem: Gorontaals Resident ge„ „schreeven had. t dog dat manados resident kort oud had gezegt genoeg te doen had om op de Rijsleverantie te waaken; en dus zig met Gorontaals resident niet bemoeijden, dat, wanneer zijn E: te Gorontalo mede net kwam te vol„ „doen aan de Goud leverantie Hij voorseeker 't ongenoegen van den Heeren en meesters zoure op den hals hale en dus het beter waren zig daar op toelegaen, dan met dier„ „gelijke lengen hen bij hen relatanten te bekladden. Dit alles door gem: sergeant den Gorontaals resident te verstaan gegeeven zijnde, viel zijn E: op een ander reeden en betigten de relatanten dat zijl bij hun vertrek zig schuldig hadden gemaakt aan den moord der Twee Burgers en Twee Bouireesen, en dat zulx be„ „waarheijd konde worden door de twee ontkomen„ „ne gewonden mede Bonireesen. sanderen daags verscheenen de twee evengem: Boniresen en wij relatanten op requisiet van den Resident in fortres; en hielden gem: getuigen staande die moord, door Jann: 17879. 167 waar hij ged:e beschuldigingen onwaar„ bevonden worden. door ons Cora Cowas volken gepleegt te zijn; waar op wij rela„ „tanten verzogte dat die twee konden ondersoek doen onder de Present zijnde 476: Ternatanen, en Een off meer daders van „die moord kennende, zij relatanten dezelve direct in han„ „de van hem Resident zouden leeveren, om met de getuige te samen naar Ternaten te kunnen werden gezonden het welk voor goed door gem: zijn E: wierd gekeurd. De meergem: getuigen zulx verstaande herhaalde Mun„ „ne. woorde, en zegde, vier Corracorras in zee gezien te hebben, en door vier man van dezelve, welke met een kleine prauw naar land kwamen, te zijn aangeranden wel„ „ke twee hunner makkers gedood, en hun beide gequts„ hebben; waar op gem: E: Resident 't onnodig agte visen„ „tatie te doen, maar zegde, 't konde zijn die moord door de randswervende Fobillers gepleegt te zijn, van welke roovers tijding was, Tien sorra Corras te Mouton, waren verscheenen, en ook dat d'E: Wrijmoet door de kijker Twee op de hoogte van Randjoen fleskoe gezien had. t Dit dan door dE: Resident zoo ver in der minne afgedaan zijnde, wierden die Twee zoo genaamde ge„ „tungen weg gejaagt, en heeft den E: Resident de relatan„ „ten versogt, niet te klagen bij den koning off de Comp„e dat hij meede in diervoegen zoude handelen; zonder meer. Hier meede eindigde de Relatante hun gegeven Relaas. /onderstond:/ Ternaten in't Casteel Orange dato voorsz /:was geteekend:/ met Arabische Carac „ters (gesteld door:) Senghadje Bardon vaandrig Sa„ „lassa en schrijver Mahamoet sergeanten Haja Fama„ Ririehoewa en Tek /:lager:/ Quod Attestor /:geteekend:/ J„b Schve. Waarbij consteerd dat ged„e beschuldigingen opgeschommeld sijn om hier meer te bedekken gezon„ ntzijne rmanados tanten ierd zyn Schierstijn ntalo d 1 sident de 168 N. 3 En klagte tegen de koningen en den resident inbrengen. aan laast gen: toetesenden. de Canons weeder na derw„ te senden: de onvriendelijke handelings soo van de konin „gen als van den resident hebbende sij hoofden van eerstgemelde het voor een Inlander af„ „froutens geschenk ontvangen van Buffel sonder ooren en staarten, terwijl aan de Al„ „foeren in den beginne slegts 40: ponden rijst en op het laast van den resident tot randeven niet meer ontfangen van een weinig drooge sagoe, daar hij egter niet in gebreeke gebleeve is na herw„s te be„ „deelen dat aan de selve behoorlijk rijst verstrekt heeft beslorte een afschrift van gem: reals Dog weswegens verstaan wierd aan sijn E: onder toeschikking van een afschrift van op gem: relaas, te vorderen satisfactive ver„ „antwoording. nevenstaande van Manado overgevoer Het uit de twee op Quandang aan stukken geslagen Ternaatse te Manavo te huis ge„ „hoord hebbende corracorras twee agter wege gelaten en per de Pantjallang de Windhond dithéen overgevoerde halff zonder Canons wierd goedgevonden

NL-HaNA_1.04.02_3864_0673 view scan ↗

English

January 1789. The absence of the Limbotto commissioners is regarded as a bad omen. Recommendation to the resident of Limbotto and the Limbotto kings, and agreed to send them back to Manado at the earliest opportunity. The dispatch of the letter to the king of Parigi requesting assistance with 3000 armed Parigians to Gorontalo has been unnecessary, as this assistance is no longer required. Regarding Limbotto affairs as they currently stand, the failure of the commissioners from there to appear was regarded as a bad omen, and the conduct of Limbotto resident Baijer toward the Honorable De Swart was considered absurd. With dissatisfaction of this government of Limbotto, it is noted that he wished to dispute the Honorable De Swart's authority to summon the Limbotto kings to him and to confer with them regarding Company affairs. His Honor must make known to Baijer the displeasure of this government regarding this, and inform the Limbotto kings that if they do not put the resident's dwelling on Limbotto back in order and do not maintain a quiet and peaceful stay together as Limbotto residents, the post will be broken up from there, whereas on the contrary, they will be treated in everything as independent from the Gorontalo kings. One will await what has come of their decision to send 300 diggers to Pogiawatta, and the Honorable De Swart may not withdraw from taking cognizance of everything that concerns this stubborn nation. Meanwhile, it was agreed to authorize His Honor to arrange for the dispatch to Limbotto of 8 pieces of one-pounder cannon for firing salute shots, for which five pieces have been transferred thither from Guanvang. Regarding the conduct of the former Limbotto king Nackie, it being said that he was inclined to place the remaining slaves and goods of the realm into the hands of the Kitchiel Lahaij, who was elected king in his stead but not confirmed, and completely refuses to surrender them to the new king Gommuniue, who was chosen with the approval of this government; and under the pretext of wishing to spend his old age in quiet, plots all manner of mischief, wherein he is abetted by several grandees of the realm residing at Quandang who depend upon him and may not attend any gathering against his wishes; it was, after mature deliberation, approved and agreed to notify the said former king Nackie that he should mind his own affairs alone, without encouraging other chiefs and lesser Limbotto people to stay at Quandang or elsewhere outside Limbotto, and that on the contrary, one will have to resort to measures that will constrain him to maintain a quiet and peaceful life, which he intended with his requested resignation. And the new king Gunuunu, who likewise behaves poorly and holds back the dispatch of Limbotto commissioners hither, while his brother Holadoe plays the master at Poguwatto, is to be notified to refrain from wicked actions if he wishes to be properly confirmed in the royal dignity. In the letters exchanged before and after the arrival of Foanilie between the Honorable De Swart and Baijer, and specifically in that of the latter dated 5 June 1788, the distribution appears stating that at the request of the Ternatans for the burial of the dead, he delivered one piece of fine bleached guinees; it is approved and agreed to leave this unauthorized delivery to his own account. It being very notable that the Honorable De Swart was placed by Baijer in the necessity of having to reproach them for the needless waste of gunpowder, as he did in his letter of 5 June 1788, and on the 6th following that he prevented the Limbotto people from opposing the enemy in their work, namely in throwing up a benting, and likewise that armed emissaries of Foanilie were admitted inside the fort and granted an audience in his room. Lastly, it was approved and agreed to write to Gorontalo Resident De Swart that he should have himself accurately informed by Baijer regarding all that goes on among the Limbotto people, and subsequently report on it to this government, and to send to that subordinate resident the extracts from the rescripts from here, in order to avoid this government being further burdened with voluminous papers from the residencies, as still happens all too much otherwise. Beneath stood: Thus done and resolved at Ternate in Fort Orange, on the date aforesaid. Was signed: A. Cornabé, B. S. Wenthold, J. G. W. Heirrich, G. F. Durr, W. F. Mersz, J. J. Baxe, Daniel Ogelwight.

Dutch transcription

Jann: 1789. het agter wege blijven der Limbossche „committeerden word als een slegt voortee„ „ken aangemerkt sche resident recommendatie aan de Limbotsche ko„ „ningen. en verstaan na Manado, bij gelegenheid terug te senden sijnde onnodig geweest de voortsending van den Brieff aan Parigies koning waar bij om assistentie met 3000: gewapende Parie„ e „gireesen na Gorontalo versogt word, na dee„ „se assistentie niet langer benodigd is. De Limbotse saken aanbelangende soo als dezelve tegenwoordig geschapen staan, wierd als een slegts voorteeken aangemerkt het agter wege blijven der Gecommitteer „dens van daar in voor absurd gehouden ongenogen deeser rgering van Simbots het gedrag van Limbots resident Ba„ „ger jegens den E: De Swart met aan„ „last gend„e de magt te willen bedispu„ „teeren van Limbotse koningen bij sig te ontbiede en sig met hen over sComp„s zaa„ „ken te anderhouden sullende sijn E: aan Baijer het ongenoegen deezer regering die„ „wegens moeten doen verstaan en aan de Lim„ „botse koningen te kennen geven dat men bij aldien de residents wooning op Lim„ „botto 9 de 1700 den 31 hun besluit om gravers na Poguwatto te senden te blijven afwagten. kotnnge Packie. Lmbosto niet weder in order brengen en sij Limbottoreesen aldaar niet gesamenlijk een stil in gerust verblyff houden, willen, van daar op zal breeken daar sij bij het tegendeel en alles als onafhange van de Gorontaalse koningen behandeld sullen worden sullende men afwagten wat van hun besluit om 300:—:- graave na Pogia„ „ma te senden, gekomen sij en den E: De swart sig niet mogen onttrekken der kennis neeming van alles wat deese stijfhoofdige natie betreffen Terwijl verstaan wierd sijn E: te qualiti„ „ceeren tot de voorsschikking na Limbotto van 8 p„s Een ponder canon tot het doen van honeur schooten waartoe vijff p„s van Guanvang na derwaards sijn overgebragt. omtregen ovor het gedagn van den oud Nopens den oud Limbots koning Nackie gesegd wordende dat de ander hun ver„ „bleven slaven en goederen van het Rijk genegen is geweest in handen te stellen van Jan Janu: 1789 172 beslooten het nevenstaande hem te laten aanzeggen. van den in sijn steede tot koning g'eligeerd dog niet bevestigd geworden kitchiel Lahaij, maar dezelve volstrekt niet wil afstaan aan de met goedkeuring deezer regeering verhoren nieuwe koning Gommuniue, en onder schijn van zijn oude dagen in stilte te ƒ willen doorbrengen alle kwaad beraamd, waarinne door verscheide op verblijffte 6 Quandang genegen rijksgrooten die van hem dependeeren en tegen sijnen sin geen vergade„ „ring mogen bij wonen, gestijfd word; wierd na rijpe deliberatie goedgevonden en verstaan gem: oudkoning Nackie te laten aan zeg„ „gen, dat zig alleen met de zije bemoeijen, zonder andere Hoofden en mindere Limbos „ters tot verblijff op Quandang of elders buiten Limbotto aantemoedigen, dat men bij het teegendeel zal moeten overgaan tot middelen die hem Constringeeren zul „len, tot het houden van een stil en gerust lee„ „ven 't gunt hij net zijn; versogten demissie bedeeld heeft. En 1775 den 31 van Limbotto. de afgave van een stuk guin„s door Lim„ speculatieve aanmerkingen: recommendatie an den nieuwe koning, En den nieuwe koning Gunuunu, die sig meede slegt gedraagt en de afsending van Limbos„ „se gecommitteerdens na herw„s tegen houd, terwijl desselfs broeder Holadoe de baas speel op Pogu„ „atto te laten aanseggen dit zig van kwade saken onthoude, bij aldien in de koninglijke waardigheid wel bevestigd weesen Jn de vooren na de komst van Foanilie tus„ „schen den E: de Swartr Baijer gewisselde brieven en wel bij dien van den laatstgem subdatis 5: junij 1788: voorkomende de bedeeling dat op versoek van de Ternatane ter begraving van doode afge„ „geven heeft een stuk gunn, fijn gebl:, is goedge„ botsche resident te laten voor zijn reek: vonden en verstaan deese ongequalificeerde ap„ „gave telaten voor sijn reekening. sijnde al seer speculatie dat dE: de swart door Baijer in de noodzake gebragt geworden sijn om hun het nodeloos verspillen van bus„ „poeder te hebben moeten verwijten gelijk gedaan heeft bij sijnen brieff van den 5: Junij 1788: En den 6: daar aan dat de Limbotters ontin„ „derd heeft den vijand tegen te gaan in sijnen arbeijd 1 1773. Jann: 1789. het nevenstaande Gorontaals resident aan te schrijven. ribeijd bij de opwerping van een Benting soo meede dat gewapende sendelinge van Foanilie binnen het Foot toegelaten en aan deselve in sijn vertrek gehoord verleend heeft laatstelijk wierd goedgevonden en verstaan Gorontalos Resident De Swart aan te schrijven dat sig naukeurg door Baijer informeeren laat wegens al 't gunt onder de Limbosters omgaad 'er vervolgens aan deese regeering ver„ „slag van te doen en aan dien subalterne resi„ „dent geworden doen D' Extracten uit de rescriep„ „tie van hier, ter vernijding dat deese Re„ „geering niet meer g'obtineerd worde met voluineuse Papieren uit de Residentien als buiten des nog maar al te veel geschied. /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresol„ „reerd te Ternaten ten Casteel orange dato voorsz: /:was geteekend:/ A: Cornabé, B: S: Wenthold, J: G: W: Heirrich, G: F: Durr, W: F: Mersz:, J: J: Baxe D„l Ogelwight.

NL-HaNA_1.04.02_3864_0678 view scan ↗

English

Thursday the 5th of March 1784. In the morning at 9 o'clock meeting of the Council of Policy. Present: The Honorable Alexander Cornabe, Merchant and Secunde Bernard Sebastiaan Hentholt, Captain and Head of the Military Johan Godlob Wilhelm Heinrich, Junior Merchant and Fiscal George Fredrik Durr, Junior Merchant and Pay Bookkeeper Willem Fredrik Mersz, Jacobus Josephus Bax, and Secretary Daniel Ogelwight. Whereas the fellow member of this assembly, the Junior Merchant and Pay Bookkeeper Jacobus Josephus Bax, who during the secret session of the 31st of January last declared that he could not agree with the write-off resolved on the aforementioned day regarding the cash, etc., entered as expended, lost, and consumed by the officers who had been on the expedition to Quandang, namely Captain-Lieutenant Engineer van Lutzow, Lieutenant Jan Muller, and Ensign Lodewijk Sneofskij, having now served his written protest of the following tenor: At the secret session of the 31st of January last, the undersigned having raised his objections regarding certain entries in an account submitted by the former commissioners of the undertaken expedition to Quandang, he submits the following, with which he has been unable to agree, for Your Honors' consideration, as follows: Firstly: 1. Rds 86:—:— for the expenses incurred at Bwool and Tontolij on account of fish-money and otherwise instead of fresh provisions for the Alfurs, which has never been customary, and if such were granted this once, it would have the consequence that the commissioners on other occasions would have grounds to appeal to it. 2. Rds 150:—:— for fresh provisions and purchase of 2 lasts of rice. Since full rations were issued to both the Europeans and natives, these two entries are charged to the Honorable Company most improperly. 3. Rds 80:—:— for purchase of sagoweer. Total: Rds 316:—:— 4. The unspecified quantity of rice said to have been issued by the commissioners out of the six lasts provided to them for further accounting to the crew of a kora-kora belonging under the Manado residency, has also appeared obscure to me, as I cannot presume that Resident Schiersteijn would have dispatched that vessel unvictualed; even if I should suppose that this supply may have had its origin in the fact that the ration period of the said crew had expired, I nevertheless do not doubt that upon their return to Manado, where the vouchers are, they will have received what was owed to them. This being so, the Honorable Company would be charged with double rations, either by the frequently mentioned resident or by the commissioners. 5. Of the supplied 16 pieces of bleached Guinees for bandages for the wounded and shrouds for both the deceased Europeans and Alfurs, the commissioners must specifically state how much of that linen was supplied as shrouds for the first-mentioned, as that ought to be charged to their pay accounts. 6. The linens issued from private stock to the enrolled Alfurs as distinguishing marks, as well as those supplied for their flags, consisting of forty pieces of common bleached Guinees, twenty pieces of wide complete Battas, besides nine pieces of bunting received at Gorontalo, also appear to me enormously inflated, and in my opinion could very easily have sufficed with half of the aforementioned Guinees, added to the Battas and bunting, since the Alfurs, who are seldom provided with trousers or other covering, are sufficiently distinguishable from other nations. For the rest, in my humble opinion, the commissioners are also obligated to render proper account of the necessities and other items provided to them in accordance with their instruction to make good use thereof, before the final write-off, which has already taken effect, is passed, as the following items in their submitted account are missing, namely: Two barrels of salt pork One leaguer of arrack One thousand lb salt Eight bottles of distilled water One hundred and twenty-five lb coffee beans, and Five cans of coconut oil. Signed: J. J. Bax. In the margin: Ternate in Fort Orange, the 7th of February Anno 1789. Whereupon it was understood to make this record thereof. Likewise that the members still abide by the opinions given by them in the circular query held by order of the Governor on the 10th of February last. Circular query on the 10th of February 1789. The gentlemen members of the Council of Policy are requested to set down their opinion hereunder in writing concerning the annexed petition of the Bugis named Nakhoda Panga. Signed: Alex: Cornabe. Since his vessel was lost here through maritime disasters, this request may also be granted for a specified time. Signed: B. S. Wentholt. Agreed, on account of the extraordinary case, since their prahu was smashed to pieces by the sea, that they may go to Gorontalo to collect their outstanding debts there, and on another occasion depart for their destination, Semarang. Signed: J. G. W. Heinrich. Whereas the petitioner in this matter, Nakhoda Panga and company, are regarded by us as having gone astray at sea through misfortune and thus not as wicked people.

Dutch transcription

174. Den wel Edelen Agtbaren Heer Alexander Cornabe, „ koopman en secunde /Bernard Sebastiaan Hentholt, „ Cap„n en Hoofd der Militie - Johan Godlob Wilhelm Heinrich „onderkoopman en Friscaal George Fredrik Durr Willem Fredrik Mersz: w en soldij Boekh„o Jacobus Josephus Bax en _o „ Secretaris. Daniel Ogelwight Door het meede Lid deezer vergadering den onderkoo„ man en soldij Boekhouder Jacobus Josep„ „hus Bax die zig ter sercrete sessie van den 31: Januarij pl: geuit heeft niet te konnen Confor„ „meeren met de ten dage voorschreeven geresolveerde af„ „schrijving der door de in Expeditie naar Guan„ „dang geweest zijnde Hoofden, den Cap„n Lint„ teze Ingenieur van Lutzon en Lieut tep Jan Muller 'e Vaandrig Lodewijk Sneofskij als verspendeert, vermits en verbruikt opgebrag„ „te Contante Ca Ca als nu gediend hebbende, van zijn Ed„s schriftelijk protest van ondervolgende Con„ „tert. Ter secreete Cessie van den 21: Januarij J: L: de ondergeteekende sijne remargus hebbende laten vallen omtrent eenige gestelde poste bij een door de gewezene commissianten van de gedaane Expeditie naar Quandang g'intrageerde reekening, zoo laathij het volgende waar meede zich niet heeft kunnen Conformeeren, tot uw welEd: Agtb: Consideratie dienen als. Donderdag den 5 Maart 1784. 'Smorgenste 9. uuren vergadering van Politie Praesent Eerstelijk : ƒ 175 Eerstelijk rd„s 86:—:— voor het bekostigde te Bwool en Fontolij weegens visgeld en andersients insteede van verversing voor de Alfoeren het welk nim„ „mer ingebruik is geweest en wanneer zulx een keer werd ingewilgd zoude het van gevolg zijn dat de Commissianten bij andere gelegenhe„ „de voet zoude hebben om zich daar op te kunnen beroepen. 2 „ 150: —: — voor ververssing en; . Terwijl de volkome randeoenen zoo voor de Europeese als inlanders zijn inkoop van 2: Laste verstrekt geworden, werde deese beide Posten d'E: Compagnie zeer oneige in reekening gebragt. rijs. „ 80:—:— voor inkoop van Sagoe- rum Rd„s 316:—:— Tesamen 4 De ongespecificeerd geblevene quantiteit rijs die door de Commissianten uit de tot nader verantwoording mede gege„ „vene zes Lasten aan de opvarende van een Corra Corras welke onder de residentie manado sortert, zoude zijn verstrekt is mij mede duister voorgekomen, als kunnende niet vermoede dat den resident schiersteijn dat vaartuig ongefictalieerd zal hebben afgescheept, ik wel eens veronderstellen dat die verstrek„ „king ook al zijne oorspronk mogte hebben gehad dat de randcoen tijd, van ged„e opvarende verscheenen is geweest, zoo twijf„ „tel ik egter niet of sijlieden zullen het tegoed behoudene bij retoir te hanado alwaar bescheiden zijn wel ontfangen heb„ „ben, Dit zoo zijnde soude dE: Comp„e het zij door den resident meermeld off door de Commissianten met dubbelde rand„ „coenen belast zijn geworden van de verstrekte 16: p„s guin„s gebl: tot verband doek voor de geblesseerde, en doodgewad en soo voor de overledene Europee„ „sen als Alfoeren, dienst door de Commissianten speciefiek tewerden opgegeven hoe veel van dat zijn waad tot Doodgewaden voor eerst, „gem: is. verstrekt geworden, als dienende daar voor op hunne zoldij reekenings belast tewerden. De uit eijgen voorraad aan de ingevoegd geweest zijnde Al„ „voeren tot kenteekens afgegeven lijwaten, als meede het vertrek„ „te tot zijn vlaggejes, bestaande in veertig p„s gun„s gem: gebl: Twintig R„s Battas breede Heele, benev„s te Gorontalo ontfangene Negen p„s vlaggedoeken, komen mij ook Enorm op„ „gebragt voor, en zoude mij dunkens wel met de helft van voor„ „schreeven guineesen, gevoegd bij de Battas en vlagge doeken, seer gemakkelijk hebben kunnen bestaan, als zijnde de alfoeren die zelde van Broeken of andere dekking voor zien zijn van andere naties genoegzaam te onderscheiden 17 789 t . . . . E kij g e1 9 kunnen als. Zoo e de de 176 den Voor het overige zijn de Commissianten volgens mijn geringe oordeeld ook bevoegd om van het geen Hunl: naar lind harer Instructie tot net, maken van een goed gebruik me „de gegevene moebehoeftens als anderzients /: voor en eer de finale afschrijving 't welk reeds gevolg heeft gehadt werden gepasseerd :/ behoorlijk rekenschap te doen, als zijnde de volgende Artikulen bij Hunne ingediende rekening m te van den als. Twee vaten spek Een Legger Arak „ Duijzend lb: zout Agt flessen Gedisteleerde water Een Hondert vijff en twintig ld: Coffij Boonen en vijff _„o kan: olij van Clappus /:was geteekend:/ g: J: Bax /:in margine:/ Ternaten in't Cas„ „teel orange den 7: Febr: A„o 1789. — zo wierd verstaan daar van te houden deezen aanteke„ „ning. zo meede dat de Leeden zig als nog kwamen te ge„ „dragen aan de door hun E„s gegeven advisen op de ter ordre van den Heer Gouverneur den 10:e Febr: g: p:s ge„ „dane rond wagge. Rond Wage op den 10: Februarij 1789 De Heeren Leeden van den politicque raad werden verzogt hin„ „ne gevoelen hier onder in schipties over het nevenstaan„ „de Smeekschrift van den Boeginees Anachoda Panga gen„t ter needer te stellen /:was geteekend:/ Alex: fornabe Dewijl zijn vaartuig alhier door zee depattres verlooren geraak„ zo meede dit verzoek na en bepaalde tijd, kunnen werden ingewil„ /:was geteekend:/ B: S: wentholst. Accordeeren wegens het Extra geval ter wijlen door de zee hun prauw aan stukken geslagen na Gorontalo om Hunne aldaar uitstaande schulden in te palmen te mogen gaan, en bij andere occasie na hunne voor Plaats Samarang te vertrekken. /:was geteekend:/ J: G: W: Heinrich. vermits de supp„t in deesen Anachoda Panga C: S: voor ongeluk„ „kig op zee verdwaal de en dus geen kwaade Lieden bij ons zijn aan„ „ligt. gemerkt ho

NL-HaNA_1.04.02_3864_0681 view scan ↗

English

277 March 1789. noted, I judge that they may be permitted to travel thither and wherever their business requires it, holding myself for the rest regarding the prahu to what was resolved concerning it. was signed: G: F: Durr. I adhere to the opinion of Mr. Durr. was signed: W: F: Mersz. Since the commissioners of the expedition undertaken against the Buginese enemy Foenganielie have brought nothing to the charge of the said Nakhoda, I agree to his request to depart hence to Gorontalo to attend to his business, once the compensation for his smashed prahu imposed upon the First Commissioner the Honorable Von Lutzouw at the session of 31 January last shall have been complied with. was signed: J: J: Bax. I agree to the journey requested by the Nakhoda Panga and associates to Gorontalo to settle his stalled affairs, since his vessel was smashed to pieces here. was signed: S: Ogelwight. Alexander Cornabe, Governor and Director of the Moluccas. Translation of a petition written in Buginese characters to the Right Honorable Sir. From the Buginese Nakhoda named Panga, reading as follows: I, Nakhoda Panga, very kindly request from the gentleman of the Company permission to sail to Gorontalo to collect my outstanding debts on that coast, being for the reason that my prahu was smashed to pieces here, for the present not able to return to my place of residence, Samarang. In the hope of the Company's favor and helping hand, I am a humble servant. was signed: Panga; lower, for the translation, signed: J:b Schoe, Sworn Translator. In which roundabout way the said Buginese had already departed, the Governor had intended to demand proof from them regarding the prahu imposed upon the Honorable Von Lutzouw for compensation at the secret session of 31 January last, which they had satisfied with the following document. Reading as follows: Translation of a Malay receipt between some Buginese and Captain-Lieutenant Von Lutzow. 178 We the undersigned Buginese from Samarang who have arrived on the coast of Celebes, acknowledge hereby to make no claims against the Captain-Lieutenant Engineer Von Lutzow, and that he owes us nothing, as the prahu that was smashed under his Honor has been properly compensated. below stood: Ternate, 16 February 1789. was signed: with Buginese characters by the Nakhoda, Panga and Labapo; in the margin: present; signed: the Buginese Captain Lawani; lower, for the translation, signed: J:b Schoe, Sworn Translator. Thus it was resolved to have the said receipt inserted. Lastly, the Governor having made known to the members that the King of Tidore had expressed objections to his Honor regarding the chaining and detention at this main factory of the detained eleven Maba, Weda, and Patani chiefs resolved upon at the combined meeting with the King and grandees of Tidore of 26 February last, that monarch being of the opinion that it would be better if 179 they were sent up to Batavia, while asserting that the families of those grandees would do everything possible to effect their escape, it was now resolved to retract the decision taken at the aforementioned combined meeting of 26 February last to that extent, and it was now agreed to send the said rebellious chiefs to Batavia at the first opportunity, to be banished to the Island of Edam for fifteen years or for such time as Their High Mightinesses shall see fit, and to labor on the public works. below stood: Thus done and resolved at Ternate in Castle Orange, date as above. was signed: A: Cornabe, B: S: Wentholt, J: G: W: Heinrich, G: F: Durr, W: F: Mersz, J: J: Bax, D:s Ogelwight. March 1789. 180 Saturday, 11 April 1789, at 8 o'clock in the morning, meeting of the Council of Policy on the upper floor of the Government House. Present: The Right Honorable Sir Alexander Cornabé, Governor and Director of the Moluccas, Senior Merchant, Second, and Head Administrator Bernard Sebastiaan Wentholt, Captain and Head of the Military Johan Godlob Wilhelm Heinrich, Junior Merchant and Fiscal George Fredrik Durr, Junior Merchant and Pay Bookkeeper Willem Fredrik Mersz, Junior Merchant Jacobus Josephus Bax, and Junior Merchant and Secretary Daniel Ogelwight. By the members of this Board, the Honorable Heinrich and Durr, who went on a commission to the Head of Ternate in order to present to the Sultan of Ternate on behalf of this Government the complaints that Gorontalo's Resident Lodewijk Theodorus De Swart has made anew in his secret letter to this Council dated 24 January of this year concerning the raids and murderous deeds of some Tobelo Alfur in the gold mines, so that the corpses of murdered persons were reportedly brought into Gorontalo,

Dutch transcription

277 Maart 1789. gemerkt zoo oordeel ik, dat hun mag worden toegestaan te reij„ „sen, daar en waar derzelver affaires het vereijschen, houdende mij voor het overige nopens de prauw aan het des weegens geresolveerde: /:was geteekend:/ G: F:, Duver. Ik houde mij aan 't gevoelen van de Heer Durr (:was geteekend./ W: F: Mersz: Door den commissianten van de gedane Expeditie op de Boegmee„ „se vijand Foenganielie niets ten zusten van gem: Anachoda in zijnde gebragt, Accordeere ik in zijn gedane instantie „ om van hier ter verrigting zijner affaire naar Gorontals te vertrekken wanneer de vergoeding zijn aanstukken geslagen Prauw den Eer„ „ste Commissianten DE: Von Lutzouw ter sessie van den 31=e Jann: J„ol: opgelegd gevolg zal hebben erlangd. /:was geteekend:/ J: J: Bax. Ik accordeere in de door den machoda Panga C: S: verzogte reijse naar Gorontalo om zijn stil staande zaaken te verevenen dewijl zijn vaartuig alhier aan stukken geslagen is /:was geteekend:) S: Ogelwight. Alexander Cornabe. Gouverneur en Directeur der E Moluccos. van den Boegineese Anachoda gen:t Panga Linden aldus Ik Anachoda Panga verzoeke zeer vriendelijk aan den Heer Comp„e Consent naar Gorontalo te varen om mijne op die Cust aldaar uitstaande schulden intevraagen; zijnde ter oorza„ „ke mijn Grauw Alhier is stukken geslaagen, vooreerst niet in„ „staat naar mijn woonplaats Samarang te rug te keeren. Inde hoope van 'sComp„s gunst en behulpzaame hand, ben ik een onderdanige. /:was geteekend:/ Panga /:lager voor 't Translaat (geteekend:) J„b Schoe G: Transl: In welke rondwage gem: Boegineese reeds vertrek„ „ken waren had den Heer Gouverneur bedagt geweest, van hun bewijs te vorderen, weegens de ter secreete Translaat eener in Boegineese „caracters geschreeven smeek schrif Aan den welEdele Agtbaren Heer. Sessie 178 sessie van den 31:e Jel: den E: van Lutzonr ter ver„ „goeding opgelegde Prauw, waar aan zij voldaan hadden met ondervolgend schriftuur. Luidende Aldus. Wij ondergeteekende Boegineesen van Samarang die op de Cust van Celebes zijn ter houw gekomen, bekenne bij deese niets van de Capitein Luitenant Ingenieur van Lntzowd te presenteeren te hebben, of aan ons niets schuldig te zijn, alzoo de prauw die bij zijn E: is stuk„ „ken geraakt behoorlijk voldaan is. /:onderstond:/ Ternaten den 16: Februarij 1789. /: was„ „geteekend:/ met Boegineese Caracters door den mac„ „hoda, Panga en Labapo /:inmargine:/ praesent:/ /geteekend:/ den Boegineese Cap„n Lawani /: lager:/ voor 't Translaat /:geteekend:/ J„b Schoe gem: Trans„ „lattur zo wierd verstaan gemelde Quitantie te laten. insereeren. Laatstelijk door den Heer Gouverneur de Leede te kennen gegeeven zijnde, dat de Koning van Tidor zig bij zijn Ed: omttent de ter gecombineerde vergadering met de Koning en rijksgrooten van Tidor van den 26: Febr: J„oL: geresolveerde ketting slag en verblij„ „ving aan dit Hoofd Comptoir der gedet „neerde Elff Maba, Weda, en Pattanij „reesen Hoofden, had beswaard, als zijnde die vorst in de verbeelding dat het beeter ware, dat Translaat eener maleidsch Quitantie, tussen eenige Boegi„ „neesen en den Cap„n Luitenant van Lutzoor. Wanneer 179 Wanneer naar Batavia wierd en opgesonden, ter„ „wijl sustineerde dat de famillies van die groo„ G „ten, het mogelijke tot hun vlugt zoude in't werk stellen zoo wierd als nu beslooten van het ter voornoemde Gecombineerde vergade„ „ring van den 26: Februarij J„ol: genomen be„ „sluit in zoo verre te resilieeren, en als nu ver„ „staan gemelde rebelleerende Hoofden bij eerste gelegenheid naar Batavia te zenden, omme geduurende vijfftien jaren off voor zo veel tijd als Hunne Hoog Edelheedens, zullen verneemen op het Eijland Edam gebannen, en aan de Publicque werken te arbeiden /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolveert te Ternaten ten Casteele Orange dato voorsz: /:was geteekend:) A: Cornabe, B: S: Wentholt, J: G: W: Heinrich, G: F Durt, W: F: Mersz J: J: Baxh D„s Ogelwight. Maart 1789. ƒ80 Cornabé, Den WelEdelen Agtbaren Heer Alexander koopman secunde en Hoorde Bernard Sebastiaan Wentholt, „administrateur... . . . Cap: en Noord der Militie. - Johan Godlob Wilhelm Heinrich, George Fredrik Durr „onderkoopman en fiscaal. . Willem Fredrik Mensz d„o en soldij Boekhouder Jacobus Josephus Bax en Daniel Ogelwight d„o „ Secretaris Door den Leeden deezer Tafel dE: Heinrich en Durr die in Commissie naar 't Hoofd van Ternate zijn geweest, ten einde bij Ternaats sulthan van weegens deesen Regeering voor te draagen de klagten dieg bron„ „talos resident Lodevicus Theodorus De swart bij sijne secreete Letteren aan deesen Rade d:o v: 24: jann: h: a: op nieuw gedaane heeft over de stroperijen en moorddadige be„ „trijven van eenige Tobilsche Alfoeren in de Goudmijnen invoege de Lijken van vermoorden persoonen te Gorontalo zoude weten aangebragt, d„o. . . . . . . . . . . Saturdag den 11=e April 1739 's morgens te 3. uuren vergadering van Politie op de Boventaal van 't Gouvernemr Present.

NL-HaNA_1.04.02_3864_0685 view scan ↗

English

181 —and for that reason earnestly request His Highness that he please devise and put into effect a means to prevent those outrages, pointing out that, in the event of the contrary, one would find oneself compelled to dispatch the Company's forces against the raiding Tobelorese at the expense of His Highness, and their Honors having been served with his report. Right Honorable Ruling Lord. Having been specially commissioned by Your Right Honor to the Court of Ternate, in order to present to the Sultan on behalf of Your Right Honor and the Council: How the Resident of Gorontalo, De Swart, in secret letters to this government dated 24 January of the current year, had come to complain at length that once again some Tobelorese corocoras were disturbing the Gorontalo gold mines and had already committed all manner of robbery and murder there, so that at the dispatch of his letters some corpses murdered by that rabble had already been brought in: That Your Right Honor and the Council for that reason earnestly requested His Highness to devise and put into effect some effective means to prevent those unauthorized raids, which his Alfuro subjects had for some considerable time carried out against the Company's lands and subjects at Gorontalo; that otherwise, in the event of the contrary, To the Right Honorable Lord! Alexander Cornabé Governor and Director of the Moluccas. the 182. the Company would be forced to counter those raids with its own forces, in which case the King would have to accept that the expenses incurred for that purpose would be charged to his account. The Prince further served the undersigned with this answer: That it could not be unknown to Your Right Honor and the Council how, upon the first reports received regarding the aforementioned raids by the Alfuros, he had dispatched corocoras without delay to Xulla and Obi to pursue those raiders, which vessels had overtaken some of them on the last-mentioned island and in its surrounding waters, while his other vessels still out searching for those Alfuros would overtake and bring in even more of them, in order to subject them all together to a fitting punishment: That His Highness, however, so as not to give his Alfuro subjects the impression that these crimes of their comrades were punished merely with chains and imprisonment, had resolved to propose to Your Right Honor that those presently held captive by His Highness should be punished forthwith, the chiefs with death, but the commoners with the cutting off of their hands, in order thus to be sent back to their villages as an example and a deterrent to their comrades; That His Highness would furthermore do and carry out everything within his power to prevent those raids, and had already long ago sent word to Tobelo to see to it that as soon as any of those raiders returned to their dwellings, they might be seized without delay. Of which performance of ours and commission, the undersigned submit this to Your Right Honor as our dutiful report. With which they subscribe themselves with due respect, was written below: Right Honorable Ruling Lord lower: Your Right Honor's very obedient servants was signed: J. G. W. Heinrich and G. F. Durr in the margin: Ternate in Castle Orange, 10 March 1789. Wherein it appears that His Highness, with the prior knowledge of this Council, had already long ago dispatched corocoras to the 11th Xulla 183 April 1789. Xulla and Obi to track down those raiders, and that some of them, who were still being held in detention, had also been captured, and that he had thought he ought to delay their execution until the rest should also be captured, in order thus to subject them all together to a fitting punishment. That His Highness, however, had now resolved to propose to this government that the punishment to be inflicted upon them should be nothing less than death for the chiefs and the cutting off of the hands for the common offenders, in order thus to be sent back to their villages as a deterrent to their comrades. Thus, after deliberation, it was resolved and agreed to accept the proposal of His Highness and to have notification thereof given to him by the aforementioned council members, the honorable Heinrich and Durr, while inquiring as to the time at which the said execution shall take place in the Company's village or within this Castle: Next, the Lord Governor informed the members that finally, with the pantjalang De Lassum, there had arrived here the Jogugus Bilatula 184 Bilatula and Pilihabuta, with three Kimalahas, who had been sent on a mission hither by the kings and grandees of Gorontalo and Limbotto, and who, at the requisition of this Council, should already have been here with the return of the commissioners on the Kwandang fleet, but who, just like the other people of Gorontalo and Limbotto have done for a long time, mocking the orders given to them on behalf of the Company, detained the aforementioned pantjalang for a considerable time, and upon the departure of that small vessel were not even properly inclined to board it, while they, who comply so poorly with the contracts that they must be called to account for it, having arrived in these roads and still being on board, have taken advantage of the contracts to remind His Honor that he ought to send commissioners to conduct them to the shore and within this Castle, whereas this is mentioned in no the 11th: contract

Dutch transcription

181 —en zijn Hoogheid uit dien Hoofden ernstig te verzoe„ „ken dat een middel geliefde uit te denken en te werk stelligen, tot weering dier heuveldaaden onder vertooning dat men zig bij 't tegendeel in de nood„ „zakelijkheid gebragt zoude zien, sComp„s magt op de stroopende Fobildeis af te senden op kosse van zijn Hoogheid en door hunne Ed„s gediend zijn„ „den van heer Berigt. WelEdele Agtbare Gebiedende Heer. Door uw wel Edelen Agtb: expresse gecommitteerd naar het Hoff van Ternaten, ten fine den sulthan van weegen uw welEd: Agtb: en den raad voor te houden: Hoe Gorontalos resident De swart bij secreete Letteren van deese regee„ „ring in dato 24: Jann: h: a: bij verhaling was komen klag„ tig te vallen, dat alweeder eenige Tobilse corra Corras de Go„ „rontaalsche goud mijnen onwillig maakten en aldaar reeds aller hande root en moord zugt hadden gepleegd, in voegen bij het afgaan zijner Letteren bereeds eenige door dat gespuis vermoorde lijken waren aangebagt: Dat uw welEdele Agtb: en de Raad zun HoogE: uit dien hoofde ernstig lieten verzoeken, om eenig effecieus middel uit te denken en werk stellig te maken tot weering dier onge„ „pemitteerde stroperijen, die zijne Alfoeren onderdanen uw zeedert een gezuinen tijd op sComp„s landen en onderdanen te Gorontalo hadde gevleegd, dat anders bij het teegendeel Aan den WelEdelen Agtbaren Heer! Alexander Cornabe Gouverneur en Directeur der Moluccos. de „„ „ zes 182. de Comp„e in de noodzakelijkheid zou worden gebragt, om met eijgen magt die stroperijen teegen te gaan, in welke geval hij koning zig zou moeten laten gevallen, dat de ten dien einde aan„ sewenden kosten op zijne Reekening wierden gesteld. Heeft de, vorts de ondergeteekende hier op in antwoord gedien Dat uw welEd: Agtb: en den raad niet onbekend kon zijn hoe hij op de eerste weegens voorm: sproperijn de Alfoeren ontfangen berigten, zonder verwijlen corra Coras had afgeton„ „den naar Xulla en onbij ter agterhaling dier stopers, de op laast gem: Eijland en daar omstrekt ook eenigen derzelver hadden agter haald, die zijne als nog ter oppenring dier alfoe „ren uit zijnde vaartuigen nog meer derzelver zouden agterhalen en op brengen omze als dan allen te gelijk eene condigne straffe te doen ondergaan: Dat zijn Hoogh: egter als nu, om zijne Altoonse onderdanen niet in het denkbeeld te brengen dat deese misdrijven haarer makkers slegts met de ketting en arrest wierden gestraft, te rade was geworden, uw wel Ed: Agtb te proponeeren, dat de hier tans als nog bij zijn Hoogh: geva „gen zittende voor eerst mogten worden afgestraft de Hoofden met de Dood, dog de gemeene met het afkappen hunner handen, om dus tot een spiegel en afschrik voor haar mak„ „kers terug te worden gesouden naar haer Negorijen; Dat zijn Hoogh: voorts alles zou aanwenden en bewerkstelligen wat tot weering dier sroperijen voor hem doehlijk was, en reeds voor „lang naar Tobillo hadde gesonden om daartoe te zien, dat zoo draa er eenige dier stropers op haar woonplaats reverte „den, ze zonder uitstel mogten worden gekmipt. van welke onse verrigting en Commissie de ondergeteekende uw WelEd: Agtb: deese laten dienen tot pligt schuldig Berigt. Waar meede hun met verschuldigt respect onderschrijv /:onderstond:/ Wel Edele Agtbare Gebiedende Heer /:lager uwer WelEd: Agtb: zeer gehoorsame Dienaaren /:was ge„ „teekend:/ J: G: W: Heinrich en G: F: Durr, /:in margine Ternaten in't Casteel oranges den 10: Maart 1789. Waar bij voorkomt dat zijn Hoogh: met voorken „nis van deesen rade reeds voorlange Corra Corras naar den 11 Xulla 80 183 April 1789. Xulla en Oubij ter opspeuring dier stroopers, had af„ „gezonden, en ook eenige derzelver, die nog in detentie Wierden gehouden waaren agterhaald, en met dies teregt stelling had gedagt te moeten toeven tot dat de rest meede gevat zoude zijn, om hun dus te gelijk een Con„ „digne straffe te doen ondergaan. Dat zijn Hoogheid egter als nu, ter rade was ge„ fsen „worden, deese regeering voor te staan dat de hun opte„ „leggen stratfe niet minder wezen mogt dan de Dood voor hoofden het afkappen der handen voor de ge„ „meene schuldigen om dus ten afschrik hunner makkers naar hunne Negorijen terugte worden gesonden. zo wierd na deliberatie Goedgevonden en verstaan 't voorstel van zijn Hoogh: te amplecteeren en 'er hem de notificatie van te laten doen door opgem: re„ Leeden dE„s Heinrich en Duwr onder te doene door inquereering na de tijd op dewelke ged„e Execu„ „tie geschieden zal im sComp„s Negorij dan Wel binnen dit Casteel: vervolgens gaff den Heer Gouverneur de Leeden te kennen, dat eijndelijk met de Pantjallang de Lassum alhier g'arriveerd waaren, de Goegoegoes Bilatoela 134 Bilatoela en Pilihaboeta moeten gevalgen drie Kimelahas, dien door de koningen en rijks„ „grooten van Gorontalo en Limbotto in Com„ „missie na herw„s gesonden zijn en opre„ „quisiet van deese Raade met de terug komst der gecommitteerdens op de Quandangsen kui„ „vloot bereeds hier hadden moeten zijn, dan de„ „welke even als de overige Gorontaals en Lim„ „bostos en ruimen tijd gedaan hebben den spot drijvende met de beveelen die hun Comp„e wege gegeeven worden voorm: Pantjallang een consi„ „derabele tijd opgehouden hebben, en bij vertrek van dat kieltje nog net regt van zins ge„ „weest zijn om daar in over te stappen, ter„ wijl zij, die de Contracten zoo slegt nakomen deet er wzaak overgeroepen worden mag op deese rheede g'arriveerd en nog aanbord zijnde de Con„ „tracten te baat hebben genomen, om zijn Ed„s indagtig te maken dat gecommitteerdens zenden moest om hen na de wal en binnen dit Casteel te Conduiceeren daar zulk bij geen den 11: Contract 80

NL-HaNA_1.04.02_3864_0689 view scan ↗

English

185 April 1789 contract for village envoys, but which had come into use under the administration of the repatriated Honorable Mr. Breton, yet which honors it appeared to His Honor could well be withheld from the said envoys for this time, as he also declared he had done, by withholding the defrayment of expenses of the arriving Celebes dignitaries to show his resentment over the disrespect that they, with the previous Gorontalese and Limbotters, have shown for the Company's orders, for which reason His Honor had also deemed it service-like to reject the present of two slaves for this purpose and that of two female slaves, with which they had been separately charged by the kings of Gorontalo and Limbotto for the Governor, His Honor further declaring that the said envoys, upon this conduct held by His Honor, had pleaded guilty and begged for forgiveness for so long that days after their arrival he had the defrayment handed over to them and today had them conducted into the meeting by two qualified bookkeepers. First 186 The council having conformed with the conduct held in this matter by the Governor, the same was made known to the commissioners, and hereupon the said Governor produced the translations of two memorandums containing some requests that the said Gugoogus of Gorontalo and Limbotto have to make to this government by order of their principals, the kings of Gorontalo and Limbotto, the made translated memorandum reading as follows. Translation of a memorandum written in Malay in Arabic characters, handed over to the commissioners Abdul Radja Kitchil Pilahaboeta and Abdul Rahim, Kitchil Bilatoela by us, kings and dignitaries of the village of Gorontalo, dated 26 February 1759. Article 1 Regarding the small gold delivery over which the Company seems to be displeased with us, it should be noted that there is no hitch on our side, since we do not fail year after year, according to the promise in the contract, to send the necessary men under good leaders to the mines to have that metal dug, which however does not help, wherefore we think that what we have heard is true, that the transport of gold via Palo still continues, and therefore there must be bad people who hide at night in the alang-alang forests up into the gold mines f182 and 187 April 1789. and sneak the gold away in such manner, over which people it is difficult for the chiefs to keep watch, wherefore we most humbly make request to Your Right Honorable Governor and Council that the first article of King Djohan Tongoliwosah in the year 1782, 12 January, may be considered, and also agreed to, the resolution in the Council of Policy dated 12 October 1758, namely: that the Honorable Company would send commissioners in order, with our commissioners, to try to persuade the kinglets in the Bay of Tomini to fidelity to the Honorable Company. Article 2: The promises of the king of Parigi, dignitaries and postholder to keep a watchful eye that no foreign goods from Talo are transported into the bay, it well appears that they do not keep, because in Mouton all kinds of scum of traders multiply, through which an easy way is opened so that that which is not for the Honorable Company is transported via Palo, there being many subjects of Parigi and Palo in the gold mines of Mouton, Poeloedingki and Limboene belonging under Gorontalo, and wherefore we kings and dignitaries very humbly request that by Your Excellencies one or two chialoeps or pantjallangs be sent here to search through the whole bay together with prows and people from us and those of Limbotto, through which fear would be instilled in the Bugis and Mandarese and through time they must be prevented from coming again to meddle in our mines and trade etc. Article 3: We also request that by the Honorable High Government it may be ordered that to none of the Bugis residing here with wives and children passes be granted to sail to the opposite shore, Todjo, or elsewhere, as all kinds of traders linger there and thus the gold is transported thither, as was shown 188 at the death of a Buginese here, because his widow, after the death during a dispute, made it known that not only her deceased husband but all the Bugis who sail thither transport gold; and further we request that all the Bugis who arrive here with trade may be directed straight to Manado or Ternate to dispose of the same there, for the reason that we have taken an example from those of Kwandang, because that village was thereby nearly brought to ruin. Article 4 It is further requested of the Governor and Council that when the gold in the hands of the Resident is smelted, two commissioners of ours may then appear there, as until today no commissioners of ours have yet been required by the Resident at the smelting of that metal; only when His Honor weighs it to send it to Ternate, does he ask for commissioners. Article 5 the 11th: It would also not be bad that by Your Right Honorable it were granted to us to build a stone fortress like ours in Gorontalo at Coguatto, for the reason that the wooden benteng is not of long duration and also not resistant to a powerful enemy, whereby the chiefs are then forced to summon the subjects from the gold mines to renew the benteng upon the appearance of an enemy and partly to keep watch on the beach, and thus, as appeared during the recent presence of Tobelorese there, the digging was shut down for 2 months, in which surprises several of our side were murdered. 182

Dutch transcription

185 April 1789 contract voor Negorijs sendelingen bedongen maar onder de regeering van den gerepatrieerden Edel Heer Breton in gebruik is geraakt dog week eerbewijsen zijn Ed„s toescheen dat gem: tende„ „lingen voor dit maal wel konden onthouden worde gelijk dan ook betuigd gedaan te heb„ „ben met inhoudeng van het defroijement van op komende Celebite groote om zig voor hun gevoeligte betoonen weegens de minagting tie zij met de vorige Gorontaalders en Limbotters voor sComp„s beveelen hebbe, waar om zijn Ed„s ook dien„ „ttig g'oordeeld had van de hand te moeten wijsen het geschenk van twee slaven voor dezen en dat van Twee Slavinnen, waarmeede zij door de koningen van Gorontalo en Limbotto voor den Gouverneur afzonderlijk geschargeerd zijn geweest betuigende zijn Ed: wijders dat ged„te zendelingen op dit zijn Ed: gehouden gedrag schuld beleeden zoo lang om vergiffenis gebeeden hebbe dat aan dezelve dagen na hun aankomst het defroijement heeft doen aflangen en dezelve op heeden in de vergadering laten conduiceeren door twee gequali„ „ficeerdens Boekh„s Ten 186 Den raad zig met het in deesen gehouden ge„ „drag van den Heer Gouverneur geconformeerd hebben„ „de wierd zulx den Gecommitteerdens te kennen ge„ „geeven en produceerende hier op gem: Gouverneur de Translaten van twee memorien behelsende eeni„ „ge versoeken die ged„e Goegoegoes van Gorontalo, en Limbotto op last hunner commitenten de ko„ „ningen van Gorontalo en Limbotto bij deese regeering te doen hebbe, luidende gedaane Translaat Memorie, aldus. Translaat van eenen Maleidsche in Arabische faracters geschreevene Me„ „morie overgegeeven aan de gecom„ „mitteerden Abdul Radja Kitchil Pilahaboeta en Abdub Rahim, kitchil Bilatoela door ons ko„ „ningen en Grooten van de Negorij Gorontalo, de datis 26: febr: 1759. Art„l „Omtrent de geringe Goudleverantie waar over de Comp„e op ons misnoegt schijnd te wesen, diend te noteeren, dat het onse kant niet haapert, wijl we niet in gebreeken blijven jaar voor jaar, volgens het beloofde in't Contract, de nodige manschappen onder goede hoofden naar de hijnen senden om dat metaal te laten graven, het welk dog niet helpen waarom wij denken, dat het waer is wat gehoord hebben, dat het vervoer van goud over Palo nog continueed, en dus er slegte menschen moeten weesen, die snagts in de La„ „larie bosschen tot boven in de Gandmijnen zig verschuljlen ƒ182 en 187 April 1789. en dusdanige het Goud weg practiceeren, het welk beswaarlijk is dat op zulx volk, door de hoofden kan gewaakt worden, waar omme wij op 't nedrigt aan uw welEd: Agtb: Heer Gouverneur en raad verzoek doen, op het eerste Articul van Koning Djohan Ton„ „goliwosah in't jaar 1782: den 12: Januarij mag werden ge„ „reflecteerd, dan meede g'accordeert, het besluit in rade van Politie de datis 12: octobr: 1758: nam: Dat de welEd: Comp„e 0 gecommitteerden zouden zenden, om met onse gecommitteerden de koningje in de Bogt van Sommie tot getrouwheid voor de E: Comp„e te zien over te halen. De beloften van Pariegies koning, grooten en Potthouder, van een wakend oog te houden dat geen Vreemde whaaren van Talo in de Bogt vervoerd worde, schijnd wel, dat niet nakomen doordien te mouton allerhande schuim van handelaars zig vermee„ „deren, waar door een ruinen weg geband word, dat 't gunt niet aan dE: Comp„e maar over Palo vervoerd word, zijnde er veele arigis en Palos onderdanen in de Goudmijnen van monton, Poeloedingki en Limboene onder Gorontalo gehoorende en waarom wij koningen en Grooten zeer nadrig verzoek, dat door Hoog Deselven Een off Twee Chi„e „aloeren dan wel Pantjallang her W„t senden, om te tamen niet prauwen en volk van ons en die van Lim„ „bosto de geheele Bogt te doorsnuffelen, waar door de Boegineesen en mandhareesen een wees zoude worden aan„ „gejaagt en door den tijd moeten worden, van weder in on„ „ze mijnen te moeiten enz: te komen handelen Artl 3: Wij verzoeken mede dat door de welEd: holucre regeering mog worden gelast dat aan geene van de hier met vrouwen en kinderen woonagtig zijnde Boegineesen Pas„ „sen worde verleend naar de overwal Todjo of elders te varen, alzoo zig door allerhande handelaals op houden en dus 't gunt derwaards vervoerd word, gelijk gebleeken hij Art„s Z: 188 bij het overlijden van een Boeginees alhier, door dien zijn wed„e na de Dood bij een verschil zulx bekent gemaakt heeft, dat niet alleen haar overleedenen man maar alle de Boegineesen die derw„s vaaren goud vervoeren; van nog verzoeken wij, dat alle de Boegineesen die met Negotie alhier aankomen, direct naer hanado of Ternaten mogen werden geweesen, om dezelve aldaar af te zetten, om reden wij en spiegel hebben genomen aan die van Quandang, door dien die Negorij daar door bij na is ten onder gebragt geworden. Wordende verders aan den Heer Gouverneur en raad verzogt, dat wanneer het in handen van den Resident zijnde goud werd gesmolten, als dan Twee gecommitteerde van ons daar bij mogen ver„ „scheijnen, zijnde tot heeden nog geen gecommitteerden van ons bij 't smelten van dat metaal door den Resident gerequireerd; enkel maar, wanneer zijn E: het afweegt om naar Ternaten te senden, laat hij om committeerdens vragen. Het was mede niet kwaad, dat door uw welEd: Agtb: aan ons wierd vergunt een steene vesting /gelijk de onse te gorontalo:/ te Coguatto op te Bouwen, om ree„ „den de houtene Bonting van geen lange duur en ook niet bestaanbaar voor een magtige vijand is, waar door de Hoof„ „den als dan genoodzaakt zijn de onderdanen uit de goud wij„ „nen op te roepen om bij een opdagende vijand de Benting te vernieuwen en gedeektelijk aan 't straand te waaken, en dus„ gelijk gebleeken is, bij de jongst aldaar aangeweest zijnde Fo„ billoreesen dat het graavven 2/ maanden heeft sel geleegen, bij welke overrompelingen verscheide van onse kant zijn Art„l 4 den 11e: vermoord 182 Art„s 5

NL-HaNA_1.04.02_3864_0693 view scan ↗

English

April 1789. were also taken prisoner; Your Right Honourable Worships may, if you please, learn the rest from our delegates. Article 6: Another great difficulty presents itself to us, the people of Gorontalo and Limbotto, which can be removed by Your Right Honourable Worship, the Governor, and Council; namely, that our chosen king might be excused from coming to Ternate to be confirmed in the royal dignity, as from this arises not only much disadvantage for us, but also for the Company. Besides this, many obstacles currently arise in our settlement, the majority of the subjects having gone to the gold mines, and the others under the command of Captain Laut Kitchil Tabuve and Marsabaly Kitchil Oely on a cruise to the gold mines of Poguatto to seek out the Fobilleis roaming there, and the remainder are putting their gardens back in order, which fell into ruin upon the arrival of the Foemilie. And therefore, if Your Right Honourable Worship, the Governor, and Council have any pity on us, we earnestly pray that Your Honours may order our Resident to elevate Tatra Mohamat Majedjoedie Iskandar Bea to the royal dignity here. Article 7: We, the king and the grandees of the realm, also cast ourselves down very humbly at the feet of the Right Honourable Worship, the Governor, and Council, requesting that our brother the king of Limbotto may retain everything just as they had it in Quandang, in order to prevent all bitterness between our settlements, as they will otherwise not remain in accord with us in the long run, and for that reason we come to entreat this from Your Honours. Article 8: Furthermore, we request that in general the subjects, both of Gorontalo and Limbotto, as well as the small settlements, who arrive in the Qual with provisions from Togiamo or Poguatto, may be exempt from paying toll to the Europeans stationed at the small forts in the Qual, as this was never customary in former times, but was only approved during the time of King Monb Arta to give something to the Gorontalese who were also stationed on guard in the Qual. Article 9: Furthermore, we also request of the Right Honourable Worship, the Governor, and Council, that when the Company's linens are sent to Gorontalo, the prices thereof may be stated, which we hope may be somewhat reduced. This, being taken into consideration by Your Honours, can be added to the contracts sworn by us, to be observed by us in perpetuity, with the exception of the gold delivery, of which we are obliged to deliver twice as much as the people of Limbotto, as the Honourable Company knows that we must provide so many reals in weight more, and it is for that reason that we request that the Honourable Company make a trial of it and send 15000 rix-dollars in linens with their prices; then we do not doubt that the Company will find that, with God's help, two shares will be paid in gold by us and one share by those of Limbotto. Article 10: Regarding the Company's outstanding debts here, such as those of King Mohamat Tassanoe, Dien Pongoliwaksah, and other grandees, which arose from the ransoming of the Magindanaos, as well as those of the deceased King Walanaby along with the grandees who are still indebted to the deceased Resident Heidfelt, we, the kings and grandees of the realm, generally offer ourselves as guarantors for them, promising to pay them into the hands of a new Resident. Article 11: All this we hope will be taken into consideration by Your Right Honourable Worships, and we await a favourable resolution thereon. Beneath stood: Written in the beginning of the month of Jumada al-Awwal of this year, or the 26th of February 1789. Lower down: For the translation, signed: J. Schoen, sworn translator. Translation of a Malay memorandum written in Arabic characters, delivered to the delegates Abdul Rahim Kitchil Bilatoela and Abdul Radja, Kitchil Tilahaboeta, by us, the kings and grandees of the settlement of Limbotto, dated 9 January 1789. Article 1: When any matters concerning Limbotto are dispensed from Ternate on the Company's behalf, we request that our Resident make them known to us in the lodge, just as was formerly done in Quandang. Article 2: That, when the Company's linens are sent over, our portion be placed separately, so that our people may then fetch it from the chaloup and deliver it to the Limbotto lodge with the Resident, so that the promised gold contingent may be all the better fulfilled. Article 3: When letters arrive for us kings from the Right Honourable Government of the Moluccas or from Batavia, that our Resident deliver them to us with the proper honours, just as in Quandang. Article 4: When Limbottese wish to go to Togiama or Poguatto, or to Tomiie, that the Resident then grant a pass free of charge, unless they wish to fetch provisions to Handone / Saloewan, in which case a gratuity of 30 stuivers for Article 5: the

Dutch transcription

189. April 1789. vermoorden ook gevangen geworden; kunnende uw wel Ed: Agtb: des gelievende, het andere van onse committeerdens vernemen. Art„l 6: Nog een groote swaarigheid komt ons Gorontaalders en limbotters, voor, dat door uw WelEd: Agtb: Heer Gouverneur en Raad kan, weggenomen worden; nam: dat de door ons ver„ „korene konings mogten g'excuseerd zijn na Ternaten te komen om in de koninglijke waardigheid te worden be„ „vestigt, spruitende daar uit niet alleen veel nadeel„ voor ons, maar ook voor de Comp„e boven des doen ertans zig veel hinderpalen ter onzer Negorij op, zijnde de hofte der onderdanen naar de Goud mijnen, en de andere onder Com„ „mando van den Cap„n Lauw Kitchil Tabuve en Marsablij Kitchil oelij in een bekruissing naar de Gandmijnen Poguatto, om de aldaar swervende Fobilleis op te soeken, en de overige maken hunne Thunnen weder in ordre, s die, bij de komst van Foemilie, zijn vervallen geraakt en daar om zoo uw welEd: Agtb: Heer Gouverneur en Raad eenige medelijden, met ons heb, biddende instandig, door Hoog de zelve nng worden aan ons Resident ge„ „last, dat Tatra Mohamat Majedjoedie Iskan„ „dar Bea, alhier in de koninglijke waardigheid verhefte. Art„l 7: Wij koning en rijksgrooten insteeren meede zeer ne„ „ „drig ondere voeten van den WelEd: Agtb: Heer Gouver„ „neur en Raad, dat onse Broeder Limboth koning het alles zo mogen hehouden, gelijk zij lieden k te Quandang gehad hebben, om alle zalversheid tussen ons bij de Negorijen voortekomen, alsoo zijl: buiten des niet ons op den duur zullen accordeeren, en daar om sulx van Hoog dezelve komen te smeeken. Art:l 8: Dan nog verzoek we dat in 't Generaal de onderdang zoo van Gorontalo, Limbotto nevens de kleine Nego„ „rijen die met mondkost van Togiamo of Poguatto in 90 in de Gual aankomen, bevrijd mogen zijn van Tol te geven aan de op de fortjes in de Gual Leggende Euro„ „peesen, alzoo het voor desen nooit, gebruikelijk is geweest, maar enkel ten tijde van koning Monb Arta goed „gevonden wierd, om aan de meede in de qual ter waak leggende Gorontaalders iets af te geven Dan meede werd nog door ons aan den WelEd: Agtb: Heer Gouverneur en Raad verzogt, wanneer comp„s Lijwaten naar Gorontalo worden gesonden, de prijsen derselver te mo„ „gen weesen, die we hoopen wat mogen vermindert worden Dit een en ander door Hoog derzelver in consideratie Werdende genomen, kan het bij de door ons beswoorene Con„ „tracten werden gevoegt, om ten eeuwigen doge door ons te worden geobserveert, uitgenomen de Goudleverantie waar van wij verpligt zijn eens zoo veel dan de Tim„ „botterste leeveren, zoo als dE: Comp„e weet dat wes zoo realen swaarte meerder moeten geeven, en 't is daar om dat we verzoek doen het de E: Comp„e eensprobeerd en senden 15000: rijksd„s aan Lijwaten met de prijsen daar van, dan twijffelen we, met of de Comp„e zal onder„ „vinden dat niet gods hulp 2: posten door ons en Een port door die van Limbotto in Goud voldaan worden. Nopens de van de Comp„e alhier uitstaande schulden, als van den koning Nohamat tassanoe dien Pongoliwaksah en ander grooten, die uit het enlossen van de mangindanauwers zijn voortgesprooten, dan mede die van den overledenen koning Walanabij nevens de grooten die nog aan den overlee„ „dene de grooten die nog aan den overledene resident Heidfelt schuldig zijn, obtineeren wij koningen en rijksgrooten in't Generaal daar voor ons Borgen, met belofte, dezelven in handen van een nieuwen resident te zullen afbe„ „talen „Dit alles verhopen we, door uw WelEd: Agtb: in over„ „weeging, zal werden genomen, en weesen daar op een den 11. goed Art„l 9. Art„l 10: — Art„l 11: 391 April 1789. goed besluit. /:onderstond:/ Geschreeven in het begin„ der maand Djimadoela Wal van dit jaar, of den 26: febr: 1789. /:lager:/ voor't Translaat /:was geteekend:/ J„b Schoen g: T: Translaat van eene maleidse met arabische caracters geschreevene memorie overgegeeven aan de Gecom„ „mitteerden Abdul Rahim kitchil Bilatoela en Abdul radja, kitchil Tilahaboeta, door ons koningen, en Grooten van de Negorij Limbotto, ge„ „dateerd. 9. Janu: 1789. Wanneer eenige zaken betrekkelijk Limbotto van Ternaten Comp„s weegen, worden bedeeld, versoeken wij dat dezelve door ons Resident, in de Logie ons worde bekend gemaakt gelijk be„ „vorens te quandang. Art„s 2 Dat, wanneer Comp„s lijwaten werden overgesonden, onse Portie Apart daar bij werde gedaan om deselve als dan door ons volk van de Chialoep te laten afhalen, en in de Logie limbotto bij den resident te besorgen, op dat des te beeter aan 't beloofde consingent goud voldaan worde, Art„s 3: Brieven van de WelEd: Moluxsche regeering dan wel van Batavia voor ons koningen komende, dezelve door ons resident aan ons onder 't behoorlijk honneur, gelijk te Quandang worde afgegeeven Art„l 4. Wanneer Limbotters naar Togiama o Poguatto dan wel naar Tomiie willen, dat als dan door den resident een Pascedul egter om niet, worden verleend, ten ware zijl, naar handone / saloewan wilden mond„ „kost halen, als dan een douceur van van 30. stuivers voor Art„s 15 der

NL-HaNA_1.04.02_3864_0696 view scan ↗

English

could take for each marriage. It is also most humbly requested of Your Honorable Worship that henceforth the newly elected kings, in order to be confirmed in that dignity, may be excused from coming to Ternaten, to avoid all damages and misfortunes such as have already happened to several of our nation, who have fallen into the hands of the inland people and Mangindanauwers, and wherefore we wish that by His Honor orders are given that our new king may appear here on behalf of the Company. We also insist on being allowed to send envoys to Tominie, persons of royal blood from there who live among us, in order to speak with the petty kings of Feminij and those of Togia and Sarrossauro, and to persuade them to perform the Company's works together with us as before. Hoping also soon to be provided with Company's linens, and at the same time to be allowed to know their prices, as requested in the memorial of our previous deputies, Article 10, because the chiefs have already departed for the gold mines. Furthermore, we inform Your Honorable Worshipful Lord Governor and Council that close to our village are two inlets named Biluhoe and Langula, where one or two houses are situated within; with the request that these may remain standing there as a guard post. Article 8 All that is written above we request may be added to our contract, to be observed by us at any day. Beneath stood: Written in the village of Limbotto, named Dotoelinaha, the 30th day of the month Reboelachier 1203, or the 9th of January 1784. Lower: For the translation: was signed: J. sclve g. Tran. April 1789. And all of which requests it was agreed to examine in an upcoming combined meeting with the envoys and to weigh on the scale of fairness. Wherewith, in the meantime, the translation of another writing presented yesterday to the Lord Governor by the aforementioned envoys was tabled, being of the following contract. Translation of a memorial written in Malay in Arabic characters, submitted by both deputies of the villages of Gorontalo and Limbotto, the Goegoegoes Abdulrahim Chihil, Bilatoeta and Abdubradje Kikhil Pilahaboeta, together with four Kimelahas, To the Right Honorable Worshipful Lord Alexander Cornabe, Governor and Director of the Moluccas. Reading as follows: The request in the following articles was charged to us by the kings and grandees of Gorontalo and Limbotto to make known separately to Your Honorable Worshipful Lord Governor. Firstly, concerning the gold delivery, we refer to the memorial addressed to the Right Honorable Worshipful Lord Governor and Council. Secondly, the grandees and the commoners, young and old, express their great thanks that our two villages, as before, are close to each other, and it is therefore that we request, if it pleases the Honorable Company, that of the gold that comes in at the Resident of Gorontalo, one-third may be counted for Limbotto, and likewise of the gold coming in at Limbotto, one-third for Gorontalo. Thirdly, we also request of the Right Honorable Worshipful Lord Governor that he be pleased to give orders to the kings and state grandees of Gorontalo and Limbotto to construct two guardhouses close to the Company's fortresses and towards the rivers, both in Gorontalo and in Limbotto, and for which both villages, according to ancient custom, are obliged to help each other. That in the aforementioned houses, the Goegoegoes, together with the scribes and interpreters, take turns keeping watch over the Gorontalo and Limbotto people appearing from the gold mines into the river mouth, who are then obliged to declare to us the quantity of gold brought along, in order to make it enter into the Company's trade. Such being required by His Honor of the said kings and grandees, we do not doubt in the least that the Honorable Company, as in the time of the Residents Thoruthon and Wsewaal, alongside the kings [illegible], will certainly obtain more gold than at present. Fourthly, we likewise insist to the Right Honorable Worshipful Lord that he be pleased to give orders to both residents not to provide anything more on credit to our people, except to those for whom the entire village stands surety. To further promote the aforesaid, would it not be a good matter if the Resident of Gorontalo were instructed by His Honor to hand over 800 rds in cash and 2000 rds in linens to the Goegoegoes on guard at Gorontalo, under surety of the entire village, provided at a slightly cheap price, so that by them for gold, to the

Dutch transcription

192: voor ieder Trauw konde nemen Word meede op 't needrigst aan uwer welEd: Agtb:s Ver„ „zogt, dat van nu af aan de N: verkorene konings om in die waardigheid te worden bevestigt, mogen g'excuseert zijn naar Ternaten te komen, ter vermijding van alle schaden en onheilen als reeds geschied is, van verscheide onser Natie, dewelke in handen der Inlandreesen en Mangindanauwers zijn vervallen geraakt, en waar om„ „me wij wenschen dat door Hoog dezelve word ordres ge„ „steld, om onsen N: koning alhier van Comp„s weegen te verscheenen. Dan meede insteeren, we, afgesanten na Tominie te mogen senden, Persoon die uit konings bloede van daar zijn en onder ons woonen, ten fine met de koningsjes van Feminij en die van Togia en sarros sauro te laaten spreeken en te hen over te halen om 's Comp„s wer„ „ken gelijk voor deesen met ons te samen te verrigten Verhoopende mede spoedig voorsien te werden van Complijwa„ „ten, en tevens de prijsen derzelve te mogen weeten, gelijk verzogt is in de memorie van onse voorige gecommitteerde Art„s 10: om reeden de Hoofden bereeds naar de goudmijnen zijn vertrokken Dan nog geven wij aan uw wel Ed: Agtb: Heer Gouverneur en raad te kennen, dat, digt bij onze Negorij twee inhammen zijn gent„ Biluhoe en Langula alwaar Een off Twee huijzen Thinnen sijn; met verzoek, dat die aldaar als een wagt mogen staan blijven. Art„l 85 Al't geen voorschreeven staat verzoeken wij aan ons Con„ „tract mag gevoegt werden om door ons ten eenigen dage te worden nagekomen. /:onderstond:/ Geschreeven de Negorij Limbotto off Dotoelinaha genaamt, den 30. dag van de maand Reboelachier 1203: of den 9. Januarij 1784. /:lager:/ voor„ 't Translaat /:was geteekend:/ J„s sclve g: Tran„ 1 Art„l 5 den 11 Art„7 Art„l 9. 193 April 1789. en alle welke verzoeken verstaan wierd in eene aan„ G „staande gecombineerde vergadering met de sende„ „lingen te Examineeren en aan de steen van billijkheid te Wedsen Waarmeede intusschen ter Tatel overgelegd het Translaat van een ander door meerm: sendelingen den Heer Gouverneur op gisteren g'intrageerd schrif„ n „huur van ondervolgende Contract. Translaat eener maheische in Arabische Caracters geschreevene memorie door de beide gecommit„ „teerde van de Negorije Gorontalo en Limbotto de Goegoegoes Abdul rahim Chihil, Bilatoeta en Ab„ „dub radje kikhil Pilahaboeta nevens vier Kimelahas, overgegeeven Aan den WelEdelen Agtbare Heer! Alexander Cornabe Gouverneur en Directeur der Molnecos. Luidende aldus 'T verzoek bij volgende articulen is ons door ko„ „ninge en grooten van Gorontalo en Limbotto opgebragen „tente aan uwer welEd: Agtb: Heer Gouverneur Apart bekend te maken. Eerstelijk, de goud Leverentie betreffende gedragen we ons aan de memorie, aan den welEd: Agtb: Heer en Gouverneur: om„ 17 10: ogt a„ gent sijn; 27 Voor„ 194. Gouverneur en Raad g'addresseerd. Tweedens Betuigen, grooten en kleine jangen en ouden Goede dank dat onse beide Negorije, gelijk voor deesen digt bij den anderen zijn, en 't is daar om dat we verzoek doen zoo 't de E: Comp„e behaagd dat, van 't goud dat bij Gorontaals Resident inkomt 1/3, voor Limbotto mag worden gereekend, zoo meede van 't te Limbotto inkomende Goud= /3: voor Gerontal Derdens wij verzoeken meede aan den wel Edele Agtbare Heer Gouverneur dat gelieven ordres te geven aan de koningen en Rijksgrooten van Gorontalo en Limbotto van twee wagthuisen digt bij 'sComp„s fortressen en na de rivieren zoo te Gorontalo als te Limbotto op te Bouwen en waar aan beide Negorijen volgens oude usantie verpligt zijn, elkan„ „deren te hulpen. Dat als den ingem: Huijsen de Goegoegoes nevens de schrij„ „vers en Tolken beurt om beurt de wagt houden op de uit de goud mijnen in de mal opdagende Gorontaal„ „vers en Limbotters, dewelke als dan verpligt zijn de Quantiteijt van 't meede gebragte goud aan ons op te„ „gen om 't zelve in'sComp„s handel te doen geworden. zulx door Hoog dezelve van gen: koningen en Groo„ „ten wordende gerequireerd, twijffele wij geerins, of de E: Comp„e zal gelijk ten tijde der residenten Thoruthon en Wsewaal nevens de koningen /wat en /hono:/ wel meerder Goud bekomen dan jegens woordig. Vierdens zo meede insteeren we aan den welEd: Agtb: Heer, dat gelieve ordres te geven aan beide residenten van niet meer aan de onse op schuld te geeven, dan aan die geene door de Geheele Negorij Borg voor staat. tot meerder verstreking van 't voorsz: zoude geen goede zaat wesen, dat door Hoogdezelve aan Goron„ „taal resident wierd gelast Contant 800 rd„s en 2000: rd„s Lijwaten aan de te Gorontalo wagthebbende Goegoegoes, on„ „der Borgtogt van de geheele Negorij, aftegeven, mits een wijnigjes goedkoop, dat, door dezelve voor Goud, aan de den 11: in

NL-HaNA_1.04.02_3864_0699 view scan ↗

English

195 April 1789. in the Qual will be sold to incoming Gorontalese, and having collected 2: to 300. rd:s of that metal, they shall be obliged to hand it over to the resident. In like manner is the request of those of Limbotto for 1000: rd:s under the responsibility of the Goegoegoe on duty, in order to prevent by this means that the gold becomes scattered. Fifthly. Concerning the commoners and hereditary slaves from one to another, who help perform the village and Company works and are subdivided into kampongs both in Gorontalo and Limbotto, many fall into slavery through debts, and wherefore we make request that Your Honorable Worshipful Lord Governor please issue orders that such persons no longer fall into slavery; even if they were indebted for 1000: rd:s, one Gorontalese to another or Limbotter to Limbotter, and that to us, the goegoegoes on duty, power may be granted to prevent such, unless they are provided with a proof bearing the King's seal, and even then not if they should be freemen or hereditary slaves; for if this is not prevented, then in time all the Gorontalese will be sold into slavery and deported; if this meets with His Excellency's approval, we request that it may be added to the contract. Sixthly. Requesting again a thousand times pardon under the feet of the Lord Governor for the slack compliance with the Company's contracts, and to put it on a good path, we wish for nothing else than that the arrangement made thereupon by Your Honorable Worshipful Lord Governor may be entrusted to a new resident of Limbotto, in order to make it known together with us both in Gorontalo and in Limbotto that the desire of the Honorable Worshipful Lord Governor truly demands this, particularly concerning the gold collection. Seventhly [illegible] 6 rd:s 196. Seventhly. It would also be a good thing that the peoples being in the gold mines were not replaced individually, but by whole quarters, and that said subjects were placed there with wives and children, partly to make gardens there and the others to apply themselves to the mining, whereupon better watch could then be kept by the chiefs present there. Eighthly. We request that His Excellency please order the residents not to admit any Buginese with krises into the fortress, because one cannot see into their hearts, and also to prevent thereby that things go as they twice went in Semboene as well as other places. Ninthly. If the trade and shipping of private individuals of whatever name were prohibited in Gorontalo and Limbotto, it would be much more profitable for the Company. Tenthly. It has come to our knowledge that many made gold works from our villages are being sold and exported; and also, that the Gorontalo resident himself has had two goldsmiths at work for over two years, the one named Bantalia and the other Kadim of Talo, who work indoors at his house, and whereby certainly the gold of the Company is being embezzled, wherefore we make request that His Excellency order that no gold may be allowed to be worked by anyone whoever it may be, except only what one needs for his clothing; for when he, the resident, has trade conducted in the gold mines, we do not get to know how much gold is yielded thereby. Lastly. Then further, as to what is the obstacle in the small gold delivery, and regarding which Your Honorable Worshipful Lord Governor has sharply reprimanded us upon arrival, that is that the old customs no longer find 197 April 1789 a place in our villages; the goegoegoes, who are nevertheless also provided with the Company's cane, now have little say, everyone plays the master; and it was for that reason that we request, if it pleases Your Honorable Worshipful Lord Governor, to order the kings and grandees of both villages to recognize us in the dignity of Goegoegoes, and to obey us as the laws of the country demand. If this is brought somewhat sharply to their memory by His Excellency, we promise on our part, as soon as we land in Gorontalo, 6: or 7: days thereafter, that we shall inspect the gold mines with two Europeans or commissioners, and apprehend those who are guilty of the workforce not being complete in the mines and hand them over to the resident, to be sent in this manner to Ternate as an example to the others. Likewise to act in such manner with those who sell the mined gold to foreign traders, even were they our children or brothers, not to spare them, in order to be punished by the Company according to their deserts. If this and the other matters are approved by His Excellency, we do not doubt that Gorontalo will surely flourish as before. Below was written: Written the 13th day of the month Radjab 1203: or the 8th of April 1789. Was signed by the Goegoegoes Abdul Radje Kitchil Tilahaboeta and Abdul Rahim Kitchil Bilaboeta, as well as by four kimelahas, Bilatoela, Tandoe, Suma, and Ali. Lower: For the translation, signed: Jb: Schoe, sworn translator. Containing some further requests relating to the gold procurement, as well as complaints 198. complaints about the resident De Swart on the order of the Kings and Realm's Grandees, though concerning which latter mentioned writing it was approved and resolved also to defer the decision until the aforementioned further combined meeting to be held. Below was written: Thus done and resolved in Ternate at Castle Orange on the date aforesaid. Was signed: A: Cornabé, H: Weinrick, B: S: Wentholt, F: Dirk, W: F: Merszen, J: Bax, and I: Ogelwight.

Dutch transcription

195 April 1789. in de Qual op dagende Gorontaalders zal worden verkogt, en 2: â 300. rd„s van dat metaal bij een hebbende verpligt weesen aan den resident te overhandigen In diervoegen is 't verzoek van die van Limbotto van rd„s 1000: onder verantwoording van den wagthebbende Goegoegoe, omme door dien weg voortekomen dat 't goud niet ver„ „stroijd rake. vijffdens Betreffende de gemeenen en Erfslaven van an„ „ders tot anders, welke Negorijs en Comp„s werken helpen ver„ „rigten en in kamwongs zoo te Gorontalo als Limbotto na„ verdeeld zijn, vervallen veele door schulden tot slaven, en waarom wij verzoek doen dat uw welEd: Agtb: Heer Gouverneur geliefd ordres te stellen, dat de zulke niet meer tot slaven vervallen; alwaar 't tat zijl: v000: rd„s den eenen Goron„ „taalder aan den ander off Limbotter aan Limbotter schuldig waaren, en dat aan ons wagt hebbende goegoegoe de mogt mag werden verleend om zulx voortekomen ten ware zijl: met een bewijl van konings stempel voorzien sijn, en dan nog niet, zoo 't vrij menschen of Ervrslaven mogten wesen; want dit niet werrdende verhindert dan worden in der tijd nog alle de Gorontaalders tot slaven verkogt, en vervoerd; zulx Hoogst Dezelve aneptatie wegdragen „de, versoeken wij dat 't bij 't contract mag werden bij gevragt. sesdens verzoekende weder duijzend maal Excus onder de voeten van den Heer Gouverneur over de wage naarkoming van sComp„s Contracten, en het op een goe„ „de wegte brengen, wenschen wij niet anders, dan dat de door uw wel Ed: Agtb: Heer Gouverneur daar op genome„le „ne schikking aan een nieuwe resident van Limbotho mag worden opgedragen, omme 't zelve met ons te samen te Gorontalo als te Limbotto bekend te maken dat wesentlijk den WelEd: Agtb: Heer Gouverneur begeer„ „te zulx is Eijschende, te meer omtrent den goud in„ saam. sevenden al on„ its een de goe 6 rd„s 196. sevenden Het zouden meede een goede zack zijn dat de in de Goud mijnen zijnde volkeren niet wierden vervan „gen enkel: maar de Noorden en dat gem: aanschapp: met vrouwen en kinderen daar wierden g' plaats onge„ „deeltelijk aldaar shuinen te maaken en de andere zicht met 't nimeeren te bevlijtigen, en waarop als dan door de door zijnde hoofden beeter konde worden gewaakt Tenagsten verzoeken we dat hoogst derzelver de e„ residenten gelieven te gelasten van geene Boegineesen niet kraissen in de fortresse te admitteeren, want men hun Lieden harte niet kan inzien, en ook om„ daar door voor te komen, dat het niet gaat, gelijk zem„ „boene twee maal gegaan is nevens andere plaatsen. ten Neegenden wanneer den handel en voort van Particulieren hoe genaamd te Gorontalo en Limbotto verbooden wierd, zoude duwkers nut voor de Comp„e weesen Ten Tienden, Het ons bekend geworden dat veele gemaak„ „te goudwerken van onze Negorijen worden verkogt, en ver„ „voerd; als meede, dat zelfs den Gorontaals resident al ruim twee jaaren twee gouds niets aan 't werk, de Een genaamd Bantalia en den andere kadim van Talo, du door in„ „huis bij zijn E: werken, en waar door zekerlijk het goud van de Comp„e verduisterd word waarom wij verzoek doe dat door Hoog Deselve worde gelast van geen Goud te mogen laten verwerken 't zij wie het zij, dan em„ „kel wat iemand oudig heeft aan zijn kleederagie; van wanneer hij resident in de goudmijnen laat Nigotieeren, krijgen wij niet te weeten hoe veel goud daar op doet. Laatstelijk, Dan nog wat de hinderpaal zij in de geringe Goudleverantie, en waar voor uw wel Ed: Achtb: Heer Gouverneur ons scherp bij arrivement heeft onderhouden, dat is, dat de oude manieren geen den 11: plaats 797 April 1789 plaats meer vinden in onse Negorijen, de goegoegoes, die, dog meede voorsien zijn van 'sComp„s Rotting, hebben tans met veel intebrengen, ieder een speeld dan Baas„ en 't was daarom, dat wij verzoeken, zoo't uwe Weld: Agtb: Heer Gouverneur belieft, de koningen en grooten van beë„ „de Negorijen te gelasten, van ons in de waardigheid van Goegoegoes te kennen, en zodanig te gehoorzamen, als de wetten van het land is eisschende. Dit wat scheep door Hoog Dezelve Henl: in geheugen gebragt wordende, behoven we van onze zijde, zoo dra te n Gorontalo aanlanden 6: of 7: dagen daar na of wij zullen met Twee Europeesen of gecommitteerden de goudmijnen opneemen, en de geene die schuldig zijn dat 't volk niet Complaet is in de mijnen, opvatten en aan den resident overleeveren, om dusdanig na Ternaten te senden, tot een spiegel der andere. zoo mede indiervoegen te handelen, met de geene die 't goudzoeken aan vreemde handelaars te verkopen al„ „waar 't onze kinderen of Broeders niet te verschoonen omme door de Comp„e na verdiensten te worden gestraft. Dit een en andere door Hoog Dezelve wordende goedge„ „keurd, twijffelen wij niet of Gorontalo zal wel gelijk bevorens in den Bloeij geraaken. /:onderstond:/ Geschreeven den 13:e dag van de maand ra„ „djar 1203: of den 8: April 1739. /:was geteekend:/ door de Goegoegoes Abdul Radje Ritchil Tilahaboeta en Ab„ „dul, Rahim kikhil Bilaboeta, zoo meede door vier kimelahas Bilatoela Tandoe Suma en Ali„ /:lager:/ voor 't Translaat /:geteekend:/ Jb: Schoe gesw: Behelsende eenige nadere versoeken betrek„ „king hebbende op de goud procure zoo meede Klagten „ Eem sen. en Wo d in„ ud em„ van ieeren toet. de Ed: ent geen 170 g Transl: 198. klagten over den resident de swart op or„ „die van de Koningen en Rijksgrooten dog over welk laats gem: schrithui goedgevonden wierd en verstaan de dispositie almeede te verschrijven tot opgem: nader te hou„ „den gecombineerde vergadering. /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolveerd te Ternaten ten Casteel orange dato voorsz: /:was geteekend:/ A: Cornabé, H: Weinrick B: S: Wentholt. F: Dirk, W: F: Merszen J: Bax, en I: Ogelwight.

NL-HaNA_1.04.02_3864_0703 view scan ↗

English

199. Present. The Honorable Alexander Cornabe, Governor, Bernard Sebastiaan Wentholt, Merchant and Second, Johan Godlob Wilhelm Heinrich, Captain and Head of the Militia, George Fredrik Durr, Junior Merchant and Fiscal, Willem Fredrik Mersz, Junior Merchant, Jacobus Josephus Bax, Junior Merchant and Pay Bookkeeper, and Daniel Ogelwight, Junior Merchant and Secretary. Along with and beside The Gorontalo Gugu Tiluhabuta, The Limboto Gugu Bilabuta, The Kimalaha Bilalea, The Kimalaha Sima, and The Kimalaha Tandu, The Kimalaha Ali. The Gorontalo and Limboto commissioners mentioned in the heading, together with their retinue of notables of the realm, having been conducted into this meeting and seated under the minor ceremonial, after Saturday the 25th of April 1789. In the morning at 9 o'clock Combined Council meeting of the Government on the upper floor of the Government House. preceded 200 preceded mutual compliments, it was made known by the Lord Governor that, although the reasons to be displeased with the Gorontalo and Limboto nations were exceptionally numerous and had increased further after the report of the advices recently received from Gorontalo, one nevertheless, based on the strong assurances given by their commissioners to His Honor that they wished to cooperate with this government after their upcoming return to bring their compatriots to a better compliance with the contracts, especially with regard to the gold mines, wished to take the gentle measures so long practiced by the Company, and to try for the last time by granting everything that could possibly be granted of their requests submitted at the session of the 11th of this month, to see whether the Gorontalo and Limboto people are finally serious about living with the Company on such terms as befits faithful vassals, but all without prejudice to the Company and also without deviating from the contracts and ancient customs. And whereas without expense to the Company it cannot be complied with the request made by the King of Gorontalo in a memorial the 25th that 201 April 1789. that commissioners be sent from here to persuade the petty kings in the Bay of Tomini to fidelity toward the Company, it was approved and agreed to leave the care thereof to Their Highnesses themselves. While with regard to the second request, tending to move this government to dispatch to the said Bay two sloops or pantjallangs, with which, after having been combined with some Gorontalo and Limboto proas, the smugglers of Mouton and Limboenen would be intercepted, to which last mentioned places foreign merchandise was brought via Palu and Parigi, where the Parigi and Palu people themselves fetch the gold from the mines of Mouton, Puludingke, and Limboenen belonging under Gorontalo, it was approved and agreed to point out to the commissioners the uselessness of such expensive measures if the Gorontalo and Limboto people, as is maintained on good grounds, are the buyers of the said foreign goods and thus come to encourage the importation thereof, depending 202 depending on the Gorontalo and Limboto people themselves that this council is brought to another understanding, now that an upcoming cruising of the Bay of Tomini has been determined with two galwats or other Company vessels, to be reinforced with Gorontalo and Limboto padewakangs. Regarding the urgent request of the King and notables of Gorontalo that the voyage to Todjo may be prohibited to the Bugis residing there, because various traders are found there to whom gold is sold according to the testimony of a widow of a Bugis deceased at Gorontalo, since this could not well be granted without strangling the Gorontalo people, because the necessary provisions are provided to them from there through the efforts of the industrious Bugis, the said prohibition was consequently not proceeded with, but it was left to the vigilance of the King and notables, as well as of the Resident or whoever holds the authority at Gorontalo on behalf of the Company, to oversee that no gold is transported to Todjo by the Bugis settled there. the 25th. 203 April 1789. But with regard to the urgent requests also appearing in article 3 of the Gorontalo memorial to be allowed to refer the Bugis arriving from outside to trade at Gorontalo to Manado or otherwise to this Main Office, in order that Gorontalo may thereby remain spared of the misfortunes that befell Kwandang because of this, it was resolved to admit these foreign guests neither here nor elsewhere within the jurisdiction of this Government. The request of the Kings and notables that their two commissioners may assist at the melting of gold that is sent in bars by their Resident to this place lapses, as the permission for melting is about to be revoked. Thus the erection of a stone fort at Toguatto to repel raiders was granted, provided that it takes place without expense to the Company and that this erection during the time it is being worked on does not serve as a new pretext to cease the digging of gold. Yet 25.

Dutch transcription

199. Present. Alexander Cornabe, Den WelEdelen Agtbaren Heer Bernard Sebastiaan Wentholt „ koopman en secunde.. „ Cap„n en Nootd der hulitie Johan Godbob Wilhelm Heinrich „ onderkoopman en fiscael George Fredrik Durr„ d„o. . . . . . Willem Fredrik Mersz d„o en soldij Boekhouder Jacobus Josephus Bax en. Daniel Ogelwight. d„o „ Secretaris ƒ Met en Benevens Den Gorontalos Goegoegoe Tiluhaboeta „ Limbottos d„o Bilaboeta „ Kimelaha — Bilalea „ _o - - - -. Sima en. „ _o. . . : Tandoe _o. . . . . Alie Jn hoofde genoemde Gorontaalsche en Limbot„ „sche gecommitteerdens nevens gevolg van Rijksgrooten onder het klein Ceremonieel bin„ „nen deese vergadering geconduiseerd en ge „setten zijnde wierd aan dezelve naar Saturdag den 25„e April 1739. Smorgenste 9. uuren Gecombineerde vergadering van Politie op de boven taal van 't Gouvernements voorafgegaane rd - 200 voorafgegaane weder zijdse voligt plegingen door den Heer Gouverneur te kennen gegeven dat hoe zeer de reedenen om over de Gorontaalse en Limbotse Natien te onvreede te weesen, deeijn„ „dig veel en nog vermeerdert waren na den aan„ „breng der Jongst van Gorontalo ontvangen advisen men egter nog op de door hun gecommitteerdens aan zijn Ed: gedaane kragtige verzeekeringen dat met deese regeering na hun te volgen retour meede werken wilden om hunne landgenoten tot eene beteere nakoming der contracten voor al ten op zigte der goudmijnen te brengen de zoo lang door de Comp„e guisteerde zagte middelen wilde inslaan en voor de laatste maal begroeven niet de inwilliging van alles wat op hunne ter zetting van den 11 deeser, gediend hebbende, ver„ „zoeken immers ingewilligd worden kan of den Gorontaalders en rimbotters eijndelijk ernst zij om met de Comp„e in die terman te leeven als aangetrouwe fasellen betaamd dog alles buij„ „te pretuditie van de Comp„e ook sonder afwijking van de contracte en oude usantie En dewijl buijten kosten van de Comp„e niet voldaan kan worden aan't door de Gorontaac„ „se koning bij memorie gedaan verzoek den 25: dat 201 April 1789. dat gecommitteerdens van hier gezonden worden om de Koningjes in de bogt van Fominie tot getrouw„ „heid voor de Comp„e over te halen zoo wierd Goedgevonden en verstaan aan Hunne Hoogheeden zelve de sorg daar van over te laten. Terwijl ten aansien van het tweede verzoek ten„ „deerende om deese regeering te beweegen tot de afsen„ „ding na gem: Bogt van twee Chialoupen off Pan„ „tjallang, waar meede na dat met eenige Gorontaal„ „se en Limbotto prauwen gecombineerd waren de smaken „kelaars van Mouton en Limboenen waren zoude, na welke laatst gem: plaatsen de vreemde koop wa„ „ren over Palo en Parigie wierden aangebragt, daar de Parigireesen, en Palvreesen zelve het goud uit de onder Gorontalo sorteerende mijne van Mouton Poe„ „loedingke en Limboenen haalen goedgevonden wierd en verstaan den gecommitteerdens voor te houden de nuttelootheid van tusdanige spendabele middelen ingevollen de gorontaalders en Limbotters gelijk ook op goede fondamenten gesustineerd word de koopers van ged„e vreemde wharen zijn, en den aanbreng derzelve dus hier meede komen aantemoedigen dependeerende door 6 n uij„ tie t taal„ k 202 dependeerende van de Goroutaalders en Limbotters zelve dat deze raad en in ander begrijp wor„ „den gebragt nu eene aanstaande bekruissing van de Bogt van Tominie is vastgesteld per twee Galowets off andere Comp„s vaartuigen om met Gorontaalse en Limbotse Padewakens ver„ „sterkt te worden Aan de instantie van koning en rijksgrooten van Gorontalo om aan de aldaar remoreerende Boe„ „gineesen de vaard na Podjo mag worden g'in„ „terdiceerd om reeden aldaar veelerlij handelaars gevonden worden aan wien goud verkogt word vol„ „gens getuigenis eener wed„e van eenen te Goronta„ „lo overleeden Boeginees niet wel voldaan konnen „de worden, zonder den Gorontaalders den hals toe te burden door dien hem van daar de nodige leevens middelen door toe doen der naarstige Boegineesen bezorgd worden zoo wierd tot gem: interdictie gevolgelijk niet getreeden maar aan figilan„ „tie van koning en Rijksgroten, zoo meede van den resident of die te Gorontalo sComp„s wegen t gezag in handen heeft overgelaten de toezigt dat geen goud dor de aldaar geseeten Boegineesen na Todijo vervoerd word. den 25. Maar. ƒ 18 —. 203 April 1789. Maar ten reguarde van de almeede bij articul 3: van de Gorontaalse memorie voorkomende instantien om de van buijten op Gorontaloten handel opdaging Boegineesen na Manado of anders naar dit HoofdComptoir te mogen overwijsen, ten eijnde Gorontalo hier door bevaijd te buert blijve van de Quandang hier door bentge„ „vallen ongelukken, is verstaan deeze vreemde gasten nog hier nog Elders onder den resor„ „te van dit Gouvernement te admitteeren. 'T verzoek van koningen en rijksgrooten dat hunne twee gecommitteerdens assisteeren mogen bij het smelten van goud dat door hun resident aanstaven na derw„s gesonden word vervallende alzoo de permissie tot het smelden staat inge„ „trokken te worden. zoo wierd de opregting van een steene fort te Toguatto tot afweering van stroopers mits buijten kosten van de Comp„s geschieden en deese errectie geduurende de tijd dat daar aan gearbeid word niet tot een nieuw voor„ „wendsel diene om het graven van goud te staken toegestaan. Dog 25. dat Fodijo

NL-HaNA_1.04.02_3864_0708 view scan ↗

English

204 But the request made for and on behalf of the chosen King of Gorontalo, Kitchil Bea, to be excused from appearing at Ternate for confirmation in the royal dignity, was absolutely rejected. On the other hand, assent was readily given to granting the petition made for and on behalf of the Limbotto nations to be considered and treated on an equal footing with those of Gorontalo, provided that nothing else is meant hereby than that the Limbotto people shall stand separately under a resident, as they did at Kwandang, may renew the contracts from which they have so shamefully departed upon the ensuing confirmation of the chosen King Gunumm, and may have the necessities for the Limbotto residency, along with the letters from the Governor and Council to Their Highnesses, collected by their own people. Likewise, it was readily agreed that the Gorontalo and Limbotto people, and others who in the district of Pogiama and Tognatto 205 the 25th of April 1789. call at Gorontalo, shall remain exempt from the toll levied thereon by the garrison of the small fort, as being a novelty introduced without the prior knowledge of the Company by the late King Mona Arta, which it was understood should be completely abolished, so that the said toll may also not be demanded by the Gorontalo or Limbotto people. It having never before been customary to grant the price current requested by the kings and grandees of the realm in Article 9 for such linens as are sent on the Company's behalf to the resident for trade, it was in this respect only approved and agreed to make known to the commissioners that a moderate profit is due to the residents, who must sell the same for their own account and risk, but that, since the kings and grandees of the realm have repeatedly inquired after the prices of the linens in their letters, there was a desire to know how dearly the linens are presently sold both in Gorontalo and in Limbotto. And 206 And it having been replied by the commissioners in this regard that in the residencies of Gorontalo and Limbotto there was sold: One piece of bedspreads of Palempores at 6 rixdollars One piece of fine bleached Guinea cloth at 20 rixdollars One piece of fine white moorees at 8 rixdollars One piece of cambays at 9 rixdollars One piece of coarse unbleached Ceylons at 15 rixdollars One piece of chelloes at 10 rixdollars One piece of small blankets at 5 rixdollars One piece of bunting at 30 rixdollars per piece One piece of Surat cloths at 7 rixdollars One piece of cassas at 16 rixdollars One piece of broad chintzes at 5 rixdollars One piece of fine rumals at 16 rixdollars One piece of red carridarries at 4 rixdollars One piece of large blankets at 8 rixdollars One piece of salempores at 78 rixdollars One piece of ordinary bleached Guinea cloth at 16 rixdollars One piece of broad at 16 rixdollars One piece of fine humhums at 16 rixdollars One piece of ordinary humhums at 9 rixdollars One piece of mulmuls at 18 rixdollars One pound of iron at 12 stuivers per 8 pounds 207 April 1789. it was approved and agreed to have the advance that is accounted for to the Company by the residents of Gorontalo and Limbotto on the above-mentioned assortments of linens subtracted from the above-mentioned prices by the trade bookkeeper, in the presence of the members of this board, Fiscal Dun and Pay Bookkeeper Bax, in order subsequently to be able to judge to what extent they have exceeded the rules of fairness, with orders to the above-mentioned members to serve this Council with a written report concerning their findings. The proposal to supply at once to the kings and grandees of the realm, both of Gorontalo and of Limbotto, linens to the value of 75,000 rixdollars, to be paid for by the Gorontalo people with 1,200 and by the Limbotto people with 300 reals of dust gold, being rejected as a novelty of which the like was never heard before and which contains in itself many difficulties. Thus, with regard to the assurance found in Article 1 that 208 that the debts of King Ambosinga to the Company on account of his ransom from the hands of the Maguindanao, as well as those of the deceased King Wolangadja to the estate of the late Resident Heijdteld, for which the kings and grandees of the realm interpose themselves as sureties, will be paid off to a new resident, it was remarked that this payment ought to have been made long before, and that the Company, as well as the administrators of the estate of the aforementioned Heijdteld, are ill-served by a suretyship that seems to be cited solely to put off the creditors with fair promises of which nothing comes, concerning which the commissioners were earnestly told that one would no longer exercise any leniency and remained insistent upon an absolute and speedy settlement. The necessary matters concerning the Gorontalo memorandum having thus been briefly resolved, deliberations were next held 209 April 1789. held on the substance of the memorandum of the Limbotto commissioners, which was likewise inserted into the resolution of the 11th of this month. And with relation to the request appearing therein in the first place, that the orders of this government concerning Limbotto may go directly to the resident there, as previously took place at Kwandang, it was approved and agreed to grant this point, as being entirely indifferent to this Council, provided that the Limbotto people henceforth defer better to the said orders than they have done until now, and especially at Kwandang. It having already been conceded by the decision made on Article 28 of the Gorontalo memorandum that the linens for Limbotto shall be sent separately from here and collected from Gorontalo by Limbotto people, as also the letters from the Honourable High Indian Government and from this ministry to the Limbotto King and grandees of the realm, it was, with regard to the petition that the passes for Limbotto people who have to attend to any business at Togian

Dutch transcription

204 Dog volstrekt van de hand geweesen te ver„ „zoek voor en van weege den geligeerd Gor „taals koning kitchil Bea om van de op„ „komst na Ternaten ter bevestiging in de koninglijke waardigheid, verschoond te worden Waar tegen gaarne toe getreeden wierd tot de vergunnen der voor en van weegen de limbotse Natien gedaane instantie om op een gelijke voet met die van Gorontalo ge„ „considereerd en behandeld te mogen worden, mitshier meede niets anders verstaan word dan dat de Limbotters afsonderlijk gelijk te mandang gedaan hebben onder een resident sullen staan de Contracten waar van zij zoo schandelijk afgeweken zijn, mogen vernieuwen bij de tevolgen bevestiging van den g'eligeerd koning Gunumm en de benodigheeden voor de residentie Limbotto met de Brieven van den gouverneur en Raad aan Hunne Hoogheeden met eijgen volk laten afhaalen Gelijk meede gaarne gestemd wierd dat de gorontaalders en Limbottersen andere die in ondkost van Pogiama en Tognatto den 25. te 205 April 1789. te Gorontalo aanleggen, g'eligeerd blijven van de daar op door de bezetting van het fortjes en de mal geheeven worden tot als eene buijten voor„ „kennis van de Comp„e door wijlen koning Mo„ „na Arta ingevoerde nieuwigheid dewelke verstaan wierd geheel en al afteschatte in„ „voegen voor zijde Tol ook niet door Gorontrede„ „ders off Limbotters gevordert zal mogen worden Nooijt bevoorens gebruikelijk zijnde geweest de door koningen en Rijksgrooten bij Art„s 9: vertogte prijs Courant van zodanige Lijwaten als Comp„s weege ten handel aan den resident toegesonden worden wierd ten deese opzigte alleen Goedgevon„ „den en verstaan aan de gecommitteerdens te ke„ „nen dat aan de residenten wie dezelve voor Eijgen reekening en redico verdebiteeren moe„ „ten een matige winst toekomt dog dat men dewijl door de koningen en rijksgrootente meermalen na de prijsen der Lijwaten in hunne brieven g'incureerd geworden is begeering was te weeten hoe duur de Lijwaten tans zoo te Gorontalo als te Limbotto verkogt worden En to a 206 En door de gecommitteerdens dien weegens gerepliceerd zijnde dat in de residenten, Gorentalo en Limbotto verkogts wierd. Een p„s sprijen op Palompose d r:s 6: —: V C=o „ „ Guin„t fijn gebl: „ „ 20:— „„ „moeries B: 1:e „ „ 8: — „ „ „ Cambaijen - - - - - - „ „ 9. – „„ „ Groffruwe Ceijlons - - - „ „ 15: — „ „„ Chelassen „ „ 10: —:„„ „ „ Combaarsen kleine „ „ 5: —:„„ „ vlagge doeken - - - - „. „ 30: —: 1:1t: „ Curatse Clusten - - „ „ 7:—: Cassen . „ „ 16: -: — e Chitsen br: vtd„o - - . „ „ 5: —: —3 „ „ Roemals Cinst - - „ „ 16: —: _ „ „ Carikems Roode „ „ 4: —: — „ „ Coombaarse groote „ „ 8:—: _ „sanen - – – – – „ „ 78: —: _o „ „ Guinees Gem: gebl: „ „ 16:—:— br: 68:—- „ „ 16:—: _ „ „ ƒ „ „ Hamans fijne - - „ „ 16: —: _o - - _o gem: - - „ „ 9. —: _ „ „ „ „ Malemollen. . . „ 18: —: _ „ ld: ijzer - - - - - „ „ —: 12: —:'8 lb: „1 is „ „ „ „ „ 207. April 1789. is goedgevonden en verstaan van opgem: prijsen door den Negotie overdrager en ter presentie van de Leeden deezer Tabel den fiscaal Dun en soldij Boekhouder Bax te laten substrateerd de advance, die door den Residenten van Gorontalo en Limbotto op de bovengem: sorteerings van Lijwaten aan de Comp„e verantwoord worden om vervolgens te konnen beoordeelen in hoe verre zijde regels van billijkheid te buiten zijn gegaan met last aan den bovengem: Lee„ „den om weegens hunne bevinding dezen raade te dienen van rapport inschripties. De propositie om in eens aan de konin„ „gen en rijksgrooten zoo van Gorontalo als van Limbotho Lijwaten te doen geworden tot waarden van rd„s 75000: - om door den Gorontaalders met 1200:- en door de Limbotters met 300:- reaalen stoffgoud betaald te worden als een nieuwigheid waar van nooijt bevoorens ge„ „hoord is en die in zig veele swarigheeden bevat verworpen zijnde. Zoo wierd nopens de bij Arts: 1: te vinden 208. de vinden verteekering dat de schulden van koning Ambosiinga aan de Comp„e weegens zijnde inlos„ „sing uithanden van den Magindanauwer zoo meede die van den overleeden koning wolanga, „dja aan den boedel van wijlen den resident Heid„ teld, waar voor zig de koningen en Rijksgrooten als borgen g'interponeeren aan een /:nieuwe„ „resident:/ zullen worden afbetaald gereman„ „queerd dat deeze afbetaling lang bevoorens had„ „den moeten geschieden, en dat de Comp„e zoo men als de Boedel redderaars van voorn: Herdteld gediend is met een Borgtogt dewelke alleen schijnd geciteerd te worden om de cre„ „diteuren met schoone belofte waar van mits komt te paijen dog waar omtrent den gecom„ mitteerdens in ernstige tennen voorgehou„ „den wierd dat men langer geene inschikke„ „lijkheid gebruijken wilde of mogen ous op eene spoedige vereffening volstrekt urgeeren bleeff. over de Gorontaalse Memorie het Nodige dus kortelijk beraamd zinde wierd vervolgens gedelibereerd 209: April 1789. gedelibereerd over den zakelijken inhoud der bij Re„ „solutie van den 11: dezer maand almeede geinsereerd geworden Memorie van den Limbots gecommitteerdens, En met relatie tot het daar bij in de Eerste plaats voorkomende verzoek dat de ordres deezer Regeering„ bewettende limbotto aan den Resident aldaar be„ „reit gelijk bevorens de Auandang Plaatst gehad heeft mogen afgaan wierd goedgevonden en verstaan dit poinct als voor dezen raade geheel onverschillig zijn„ „de optegeven mits de simbotto voortaan aan ged„e ordres beter komen te defereeren dan zij tot nog toe en vooral op Quandang gedaan hebben. Bij de gevallen dispositie over 28: Art„t der Gorontaalse Memorie bereeds zijnde ingewil„ „ligd dat de lijwaten voor Limbotto afzonderlijk van hier verzonden en van Gorontalo door him„ „botters worden afgehaald. zoo meede de brieven van de Edele Hooge Jn„ „diase regeering en van dit ministerie aan den himboth Koning en Rijksgroten. wierd ten reguaarde der instantie dat de passen voor Limbotters die eenige verrigtin„ „gen waar te neemen hebben te Toginma den wel.

NL-HaNA_1.04.02_3864_0714 view scan ↗

English

whether Tognatto be granted free of charge and only 30 stuivers may be taken from every vessel that is licensed to Manado and Saloeang, it was approved and understood to acquiesce therein as well. However, just as was done with Article 6 of the Gorontalo Memorandum, to reject the pleas that the elected Limbotto kings be excused from coming up to Ternate. On the other hand, permission was granted for the dispatch to Tominie of such persons residing in Limbotto who are nearest relatives of the kings of the last-mentioned place, in order to persuade those petty kings and those of Togiasarosawo to come over to the Company and to carry out their work together with the Limbotto people. The petition to be supplied promptly with linens, for the reason that the diggers have already departed for the mines, being unable to be reconciled with the disgraceful gold delivery of merely 12 reals and even less in a year, one had to declare directly to the gugugu Bilatoela that there was little or no desire to comply with this 25 April 1789 said request, and that it would not be complied with until after one had first been informed of a favorable turn of affairs in the Limbotto kingdom. And regarding the request that the houses located near the coves of Biloehu and Langula might remain standing as guardhouses, to declare that this matter is considered purely domestic and consequently left to the disposition of the kings and dignitaries of Limbotto. Upon a further resumption of the separate memorandum presented to the Governor by both commissioners of Gorontalo and Limbotto, the gugugus Abdul Rahim Kitchil Bilatoela and Abdul Radja Kikhil Pilahaboeta, by order and on behalf of their respective kings, dated the 8th of this month, wherein they request that of the gold collected by the Gorontalo Resident, one-eighth may be kept for Limbotto, and of the gold mined at Limbotto, two-thirds for the Gorontalo government, it was approved and understood to reject the said proposal as an unusual novelty. However, recommending that it be left to the disposition of the Gorontalo and Limbotto kings and dignitaries to build two guardhouses near the rivers, in which houses the gugugus and scribes alongside the interpreters shall take turns keeping watch over the Gorontalo and Limbotto people emerging from the gold mines into the qual, in order to demand from them a declaration of the mined gold, so that the same may be brought into the lap of the Company. On the petition that no linen may be issued on credit by the Residents except to those for whom the negorij has interposed itself as guarantor, it was resolved in reply that nothing can be prescribed in this matter to the Residents, as they are personally responsible for the amount of the linens sent to them, all the more because it is found that the guarantees of the negorijen serve rather to drag out the debts than to discharge them promptly. Likewise, it is left to the choice of the Residents the 25th whether they wish to advance cash and linens under guarantee of the negorij to the watch-keeping gugugus to be paid with gold, or not. However, it was understood to accept the proposal on behalf of insolvent Gorontalo and Limbotto debtors among the commoners and hereditary slaves who are sold for their debts, from which arises that the number of diggers decreases, for which reason it was approved and understood to represent earnestly to the kings and dignitaries of Gorontalo and Limbotto the disadvantage of this practice both for Gorontalo and Limbotto and for the Company, to the end that the same may be abolished forever. The sixth request in the commissioners' separate memorandum to the Governor, that notification be given to a new Resident of what has been resolved regarding the gold collection as well as otherwise, having given occasion to this council to inquire what is to be understood here and in Article 13 by the words of a new Resident, the Gorontalo envoy replied in that regard that matters could not go well on Gorontalo during a longer administration of the present Resident De Swart there, and the Limbotto envoy replied that the Resident Baijer is not respected due to an improper use of amplion, as well as because he receives the king and dignitaries in his naked body. Being left as a domestic matter to the disposition of the kings and dignitaries of Gorontalo and Limbotto whether the people working in the gold mines shall no longer be relieved, but must remain around there with wife and children and make gardens, while the words shall be replaced. The proposal was fully approved that the Residents may be prohibited from admitting into the forts Buginese armed with krisses. Since no inhabitant of Ternate is permitted to sail and trade to Gorontalo or Limbotto, no concept can be formed of what is noted under Article 9 of the 25th last-mentioned.

Dutch transcription

240„ wel Tognatto gratis verleend en slegts 30: st„s ge„ „nomen mogen worden van ieder vaartuig dat na Manado en saloeang word gelicentieerd goed„ „gevonden en verstaan daar inne almeede te Condessendeeren. Dog even als bij Art„l 6: van de Gorontaalse Memorie geschied is van de hand te wijzen de blijden dat de g'eligeerde Limbosse ko„ „ningen van de opkomst na Tematen g'ex „cuseerd te worden. Daar tegen wierd toegestaan de afsending na Tomi„ „nie van zodanige, limbosters woonagtige persoo„ „nen naast bestaande van de koningen ter laatst„ „gen: Plaats om die koningjes en die van Togia sarosawo tot de Comp„s overtehalen en haar werk met de Limbotters samen te verrigten. De beede van schielijk met Lijwaten gerieff te worden om reeden de gravers bereeds na te mijnen vertrokken zijn niet over een, komende gebragt worden met de schandelijke Goud leverantie van sleght 12: realen en nog minder in een jaar zoo moest men den goegoegoen Bilatoela regt in't verklaaren dat men weinig of geen lust had, om aan dese den 25. gem: 6 211. April 1789. gem: instantie te voldoen, en ook niet voldoen, zoude dan na dat men al vorens wegens eene gunstigen ommekeer van zaken en het Limbotze rijk zou„ „de wezen g'informeert. En nopens het verzoek dat als wagthuijsen staate blijven mogten de bij de in hammen Bi„ „loehu en Langula geleegen huijzen te betuigen dat men deeze zaak als puur domisticq be„ „schouwd en gevolgelijk aan de bestellen van de koningen en Rijksgrooten van Limbotto over„ „laat. Bij een nader resumtie der aan den Heer Gouverneur door de beijde gecommitteerdens van Gorontalo en Limbotto de goegoegoes Abdul Rahim kitchil Bilatoela en Abdul Radja, kikhil Pilahaboeta ter ordre en van weegen hunne respective koningen g'intrageerd geworden Aparte Memorie d: d: 8: deezer maand, waarbij versoek doen dat van 't door Gorontaals Resident ingesaamd wordende goud 18: voor Limbosto en van het te Limbotto gemineerd wordende goud 2/3: voor Gorontalse regeering gehouden mogen worden worden, wierd goedgevonden en verstaan gem: Proposi„ „tie als een ongewoone nieuwigheid te verwerpen. Dog onder te doene aanprijsing aan de bestellen der Gorontaalse en Limbotze Koningen en rijksgrooten over te laten den op bouw van Twee wagthuijsen na bij de revieren, in welke Huisen de goegoegoesen schrijvers nevens de Tolken beurt om beurt de wagt zullen houden op de uit de goudmijnen in de qual op dagende Gorontaals en Limbotters om van dezelve opgave van het gemineerde goud te vorderen ten einde het zelve in den schoot van de Comp„e gebragt worden. Op de beede dat door de Residenten geen Lijwaat op schuld mag worden afgegeeven dan aan de zulke voor dewelke zig de Negorij als Borg g'in„ „terponeerd heeft beslooten ter repliceering dat men den residenten als zelven verantwoordelijk zijnde voor het bedragen der aan hun toegesonden wor„ „dende Lijwaten in dezen niets kan voorschrijven te meer om reeden men onder vind dat de borg„ „togten der Negorijen eerder dienen om de schulden sleepende te houden dan om dezelve spoedig afte doen Gelijk meede aan de keusen der Residenten gelaten den 25: word 212. 213 April 1789. word of aan de wagthoudende goegoegoes Contanten en Lijwaten onder Borgsogt van den Negorij om met Goud betaald worden afstaan willen dan niet. Dog wierd verstaan te amplecteeren het voor„ „stel ten behoeve van Gorontaalse en Limbotse onvermogen debiteuren onder de gemeene en Erfslaven die om hunne schulden verkogt worden waar in't voorspruijt dat het getal van gran„ „vers afneemd waarom goedgevonden wierd en verstaan de nateeligheid dezer handelwijs zoo voor Gorontalo en Limbotto als voor den Comp: de koningen en rijksgrooten van Gorontalo en Limbotto ernstig voor te houden ten eijnde de„ „zelven voor altoos worden afgeschaft. Het seste verzoek bij der gecommitteerdens aan den Heer Gouverneur Aparten memorie om van het geresol„ „veerder zoo nopens den goud in zaam als ander zients aan een Nieuw Resident Notionatie gedaan worden geleegenheid gegeeven hebben aan dezen raade om te vverneemen wat hier en bij Art„s 13: varstaan moet worden met de bewordingen van een Nieuw resident zoo wierd dien wegens door de Gorontaalse sendeling gerepliceerd, gerepliceerd dat de zaaken op Gorontalo niet goed konden gaan, geduurende een langer bestoer van den Actueelen Resident De Swart aldaar en door den sendelingen van Limbost dat de resident Ba„ „ijer door een onmagtig gebruijk van amp„ „liron zoo meede om dat de koning en groote in zijn Naagte Lijff ontvangt niet g'agt word. Als een huijselijk zaaken aan de koningen en grooten van Gorontalo en Limbotto ter bestelling overgelaten wordende ofte in de Goudmijnen zijn„ „de volken niet meer vervanger zullen worden, maar door omttreekt met vrouw en kinderen zullen moe„ „ten blijven en Thinnen aanmaken, terwijl de Woorden vervangen zullen worden. Wierd volkomen goedgekeurd het voorstel dat aan de residenten verboden mag worden de admissie van met krissen gewapende Boegi„ „neesen binnen de forter. Aan nieuand der Ternaatse ingeteeten wor„ „dende toegestaan de vaatt en handel na Goron„ „talo off Limbosto zoo kan men geen denkbeeld formeeren van het genoteerde sub Art„t 9. van den 25: laatstgen: 214

NL-HaNA_1.04.02_3864_0719 view scan ↗

English

215 April 1789 the last-mentioned memorandum, then having obtained the gathered information in reply that by this is also meant the passage of the Macassars to the gold mines, it was thereby approved and understood to turn them away from that passage. For the prevention and justification of this Council, it being noted in Article 10 of this Separate memorandum that wrought gold is carried off from the settlement and many gold works are manufactured by Gorontalo's Resident through two native named goldsmiths who are employed thereon at his house throughout the entire year; while the quantity of the dust gold thus being worked cannot be verified, because it is collected in the mines by the Resident himself or for his own account, it was thus, in conformity with what was proposed by the commissioners, approved and understood to forbid everyone from manufacturing gold works at Gorontalo and Limbotto beyond what is needed for one's own use in the household, on pain of confiscation and arbitrary correction, in addition to this, for the violators. As an efficacious means for the increase of the gold procurement by the Gorontalo and Limbotto divisions having been devised an order to proceed from this government to the kings and magnates of the realm, whereby they are commanded that greater authority is to be added to their jogogoes, it was, in conformity therewith, approved and understood to intimate to the kings of Gorontalo and Limbotto that they must always defer to what is to be proposed by the jogogoes for the improvement and increase of the gold intake, as well as to everything that they may present in time and which is deemed useful for land and people; to see to it that the said jogogoes fulfill the commitment entered into in the last article of their separate memorandum to go inspect the gold mines 6 to 7 days after their return from Ternaten, accompanied by two Company servants, and to apprehend such of the chiefs who are to blame that the number of the 25th diggers 217 April 1789. diggers is not complete, and deliver them to the Resident for dispatch to these quarters, and that they are to act in exactly the same manner with regard to those who misappropriate the gold, provided that the kings and magnates of the realm see to it that these said First Servants of State act uprightly and impartially in this matter, and that the same punishment be inflicted upon them if it is found that they have allowed themselves to be blinded by the guilty through bribery, or that, carried away by hatred and envy, they have let innocent persons pass for guilty ones. Below stood: Thus done and resolved at Ternaten in the Castle on the date aforesaid. Was signed: A: Cornabe, B: S: Wentholt, J: G: W: Heinrich, G: F: Durr, W: F: Mersz, J: J: Bax, and Daniel Ogelwight. Saturday The Honorable Mr. Allexander Cornabe, merchant and second Bernard Sebastiaan Wentholt, Captain and Head of the Militia Johan Godlob Wilhelm Heinrich, junior merchant and Fiscal George Fredrik Durr, and Pay Bookkeeper Willem Fredrik Mersz; ditto and appointed Gorontalo resident Jacobus Josephus Bax, and ditto Secretary Daniel Ogelwight. Present. Saturday the 30th May 1789. In the morning at 8 o'clock, meeting of the Council of Policy. By the members of this Table, the Messrs. Heinrich and Durr, who, pursuant to and in fulfillment of the commission entrusted to them at the secret session of the 11th of this month to the Court of Ternaten, to inform that prince that this council, being satisfied with the prince's proposal made to punish the heads of the captured Alfurian sea robbers, who were taken into detention by His Highness, with death, and 219. others with the chopping off of their hands, and to send the last-mentioned back to their settlements thus mutilated, now also desired to know the time when that execution would proceed; as well as to remonstrate to His Highness how Batchian's Sultan had lodged complaints about the emissary and other crew of the King's corocoras sent to Batchian to capture the roving Alfurs, who committed all kinds of insolence in the sight of the Sultan, and that it had been spread about at Batchian by the said emissary that they were there at first with only four corocoras, but that eight more were yet to follow, upon the appearance of which they, the people of Ternate, would destroy the Batchian settlement; That they showed no proper respect to Batchian's Sultan, and in all respects behaved at Batchian like enemies. That the demanded Alfur converted to Christianity, presently named Steven van der Hage, had had to be conveyed to these quarters in a hired vessel, in order to investigate whether he was also guilty of the maraudings with which he was charged, and this because the emissary had let it be known that if he got him into his hands, he would never bring him alive to these quarters, whereas the said Steven van der Hage, upon being found innocent, had been sent back to Batchian again, and that this baptized person had now been taken into the protection of the Company; That if His Highness had given no orders for the doings of his emissary, he was then to deliver him up to the Company.— And that one finally required from His Highness an open letter of command, with His Highness's seal, whereby the aforementioned emissary was ordered to depart directly from Batchian and to come up hither. the 30th As

Dutch transcription

215 April 1789 laatstgen: Memorie dan opgenomen informatie ten antwoord bekomen hebbende dat daar meede gemeend word de vaart der Maccassaren na de Goud„ mijnen, zoo wierd goedgevonden en verstaan dezelve van die vaart te doen weesen. Tot de brreemding en verantwoordiging van deesen Rade bij Art„l 10:e dezer Aparte memorie geno„ „teerd staande dat gemaakte goud uit de Negorij vervoerd en veelee goudwerken door Gorontalos Resident worden aangemaakt door twee Jnlandse. genoemd wordende goudsmeeden die ten zijne huij„ „sen 't geheele jaar door daar aan gebeesigt worden; terwijl de mantiteit van 't dus verwerkt worden„ „de Htotgoud, niet kan worden nagegaen, door dien het door den Resident zelve off voor eijgen Ree„ „kening in de mijnen word ingesaamd, dus in conformite van het geproponeerde door de ge„ „committeerdens goedgevonden wierden verstaen de aanmaking van goud werken te Goronta„ „lo en Limbotto buijten het benodigde tot eijgen gebruik in de huijshouding aen een ieder te verbieden sub poene van Confiscatie in arbri„ „trale Correctie, boven dien voor de contraventeurs. Als een efficatieus middelen tot den aanwas der goud procure door de Gorontaalse en Limbotte se„ „delingen sijnde uitgedagt een van deeze regeering aan de koningen en rijksgrooten afte gane ooze waar bij gelast worden dat aan hunne goegoegoes meer„ „der authoriteijt komen toetevoegen is, dien conform goedgevonden en verstaan aan de koningen van Go„ „rontalo en Limbotto te intimeeren dat altoos de„ „fereeren aan 't gunt door den goegoeijees tot verbee„ „tering en vermeerdering der goud intaan staat voorgeslagen te worden, zoo meede aan alles wat zij in de tijd mogen voordragen en dienstig g'oordeeld word voor land en volk wel toe zien dat zij goe„ „goegoes nakomen hunne bij 't laatste arti„ „cul hunner sparte Memorie aangegaane ver„ „bintenis om 6: â 7: dagen na hunnen terug komst van Ternaten van Twee Comp,s Dienaren ver„ „zeld de goudmijnen gaan opneemen, en zulke der hoofden die schuld hebben dat het getal den 25: gravers 217 April 1789. gravers niet compleet is, opvatten en aan de Resident overgeven tot opzending na hem„ts en dat even zodanig komen te handelen om„ „trent de zulke die het goud vervreemden, mits de koningen en Rijksgroten toezien dat in dezen opregtelijk en belangeloos door ged„e Eerste staats Dienaaren gehandelden op hen g'infligu„ „eerd worden dezelfde straffe wanneer bevonden, word, dat zij zig van de schuldige door omkoping hebben laten blind doeken of dat zij daar hat en uijd vervoerd onschuldige voor schuldige hebben laten door gaan /:onderstond:/ Aldus Gedaan en Geresolveerd te Ternaten ten Casteele oange dato voorsz: /:was geteekend:/ A: Cornabe, B: S: Wentholt J: G: W: Heinrich, G: F: Duro, W: H: Mersz J: J: Bak, en Daniel Ogelwight. se Saturdag toe Den WelEden Agtbaren Heer Allexander Cornabe „ koopman en secunde Bernard Sebastiaan Wentholt „Capn en Hoofder Militie Johan Godlob Wilhelm Heinrich, „ onderkoopman en Fiscaal George Fredrik Durr en soldij Boekhouder Willem Fredrik Mersz: d„o en Geligeerd Gorontals resident Jacobus Josephus Bax en „ d„o Secretaris Daniel Ogelwight. Door de Leeven deeser Tafel d'Es Heinrich en Duw die aan en in voldoening der aan hem ter secreete sessie van den 11: deezer opgedragen Com„ „missie naar het Hoff van Ternaten, om dien vorst te kennen te geeven dat deesen rade genoegen neemende in 's vorsten gedane vorstel om van de agterhaald geworden en door sijn Hoogh: in detentie genomen Alfoer„ „se zee Rovers de Hoofden met de dood, en Praesent. Saturdag den 30„e Meij 1739. Smorgens te 8: uuren vergadering vans andere 218 Politie. „ 219. andere met het afskappen hunner handen te straffen en de laatst gemeld dus verminkt naar hunne Negorijen terug te zenden, als nu ook de tijd verlangde te weeten, wanneer die Executie zoude voortgang hebben zoo meede om zijn Hoogheid voor te houden hoe Batchians Sulthan Klagtig gevallen was, over den detresang en verdere op varende van 's Koning naar Batchian ter agterhaling der stroopende Altoeren afgezonden Corra Cor„ „ras, die in het gezigt van den sulthan aller„ „handen insolentien pleegde, en dat door op gem: oetoe „sang te Batchian gespargeerd was geworden; dat uw eerst met vier Corra Corras daar waren, dog dat nog agt stonden te volgen, bij op daging van de welke zij Tomatanen de Batchianse Negorij zoude vernielen Dat Batchians subthan zijn behoorlijk respect niet beweesen, en in allen opzigten te Batchian huis hielden als vijanden. Dat den opgeEijschte tot het Christendom overgegaane Alfoeren tans gen„t steven van der - 220. der Hage met een ingehuurd vaartuig naar hera„ had moeten werden overgevoerd, ten einde te on„ „derzoeken off meede schuld had aan de Stroope „rijen waar meede beschuldigd werd, ende zulx wij „den de toesang zig had laten verluiden, dat wan „mer hem in handen kreeg, hem nimmer lee„ „vend naar herw„s zoude brengen, terwijl gem: steven van der Hage na bevinding van on„ „schuld weeder naar Batchian was gesonden en dat deese gedoopte nu in protectie van de Comp„e was genomen Dat zijn Hoogheid zo indien tot de ge„ „doentens van simen de toesang geen last had gegeeven dezelve als dan aan de Compagnie moest overgeeven.— En dat men eijndelijk van zijn Hoogh„ requireerde een open bevel schrifft, met zijn Hoogheid Stempel, waarbij opgemeld de toe„ „sang gelast wierd, direct van Batchian op ƒ tebreeken, en naar herwaards op te komen. den 30: Als

NL-HaNA_1.04.02_3864_0725 view scan ↗

English

221 May 1789 Having now provided a report. To the Right Honorable Alexander Cornabé, Governor and Director, together with The Council of the Moluccas. Right Honorable Ruling Lord and Gentlemen. The undersigned, having been expressly commissioned by secret resolution of the 11th of this month to betake themselves to the Court and to the King of Ternate, and on behalf of your Right Honorable to inform His Highness: That in the report previously submitted by the undersigned on the 10th of March concerning the result of their completed commission to His Highness aforesaid regarding the continuously committed raids of the King's Alfurs along the shores of the Gorontalo gold mines, they had perceived how His Highness, in order to counteract the same, would now cause to be done away with, as a deterrent to others, those of the raiders who had been overtaken and hitherto kept by him in irons, some with death and others with the chopping off of their hands, and thus to send them mutilated back to their villages; your Right Honorable not only taking pleasure in this arrangement, but also 222 the 30th also judging it absolutely necessary that, in order to counteract these raids, an example be made of the raiders, had expressly dispatched the undersigned from the midst of the Council to ascertain from His Highness the time at which he intended to put these punishments into execution on the criminals; and whether this would take place in his village, or in the Company's castle; to which the King served the undersigned in answer: That he would now make a beginning with his grandees of the realm by chopping off their hands, and thus sending them mutilated back to their village [illegible] legal proceedings against the prisoners, but requested to be permitted to delay the execution until such time as those who, according to reports obtained by his kora-koras sent out for that purpose, had since still been overtaken in Bacan, were brought here; that further he judged it best that the execution, as a deterrent for his subjects, take place in his village in the presence of the Company's commissioners, according to old custom. The King having thereupon, pursuant to further received orders, been presented in the most polite yet serious terms: How your Right Honorable had learned not only from a missive from Bacan's Sultan dated 3 April last, but also from Bacan's Postholder: That the envoy and further crew of the King's kora-koras sent to Bacan to overtake his raiding Alfurs committed all kinds of insolences in Bacan in the sight of the Sultan, and that it had been spread by the aforementioned envoy May 223 May 1789 in Bacan aforesaid that they were there now with only four kora-koras, but that eight more were yet to follow, upon the appearance of which they would ruin the Ternate and Bacan villages; that they did not show Bacan's Sultan his proper respect, and in all respects carried on in Bacan like enemies. That your Right Honorable, shortly after the arrival of the Alfur accused by His Highness of harboring the raiding Alfurs, who had converted to Christianity and was for that reason claimed by your Right Honorable, now named Steven van der Hagen, had been informed by Bacan's Postholder: How His Highness's envoy had publicly made it known in Bacan that if he got that man into his hands he would never bring him alive to Ternate, and that for this reason Bacan's Postholder had not dared to trust him into the hands of the said envoy, but had sent him with an express vessel to our quarters, and that the aforementioned Steven van der Hagen, upon finding his innocence of the accusation laid upon him, was sent back to Bacan again: That notwithstanding this, the said man was still in danger of his life. That your Right Honorable would have brought to His Highness's attention the illicit conduct concerning that man already earlier, but that one had wished to spare His Highness because of His Highness's justifiable grief over the decease of a tenderly beloved son. That your Right Honorable, however, on account of the above-cited 224 cited matter, could no longer delay bringing to the King's attention, with all the seriousness that the matter required, that such actions were in all respects contrary to his entered engagements with the Company. That your Right Honorable had indeed given permission for the dispatching of the four kora-koras to Bacan, as well as for bringing up the said Alfur Steven van der Hagen, but that your Right Honorable could not have foreseen or expected that His Highness's emissaries would commit anything improper or hostilities in a land of a friend of the Company, an equal-ranking Moluccan principal King with His Highness, whom it behoved to help preserve peace and quiet in these Moluccas, and not to disturb it or let it be disturbed by his subjects. That the said Alfur, and having now lived for more than forty years among the Christian laborers in Bacan, Steven van der Hagen, could no longer nor might be regarded as a Ternatan, but as a Company subject, upon whom His Highness's predecessors of blessed memory had never formed any pretension for so many years, and to show His Highness that the Company therefore also took him under its protection and would not tolerate that any harm be done to him. That for the rest, your Right Honorable expected that if His Highness had given no order for these actions of his envoy, he would then also surrender him to the Company and into the hands of your Right Honorable, in order to be called to account for it. That your Right Honorable finally required of the King an open warrant stamped with His Highness's seal, whereby this aforementioned envoy the 30th ordered.

Dutch transcription

221 Meij 1789 Als nu gediend zijnde van Berigt. Aan den welEdelen Agtbaren Heer Alexander Cornabé, Gouverneur en Directeur Benevens Den Raad der Molnccos. WelEdele Agtbare Gebiedende Heer en Heeren. De ondergeteekenden bij Secreete besluit van den 11: deezer expresse gecommitteerd zijnde geworden om hun te vervoegen naar het Hoff en bij den koning van Ternaten, en zijne Hoogheid van weegen uwelEd. Agtb: te kennen te geven: Dat bij het door de teekenaaren jongst gediend Berigsd: d: 10: Maart be„ „vorens weegens het resultaat van haar volbragte Commissie bij zijn Hoogh: welm: over de bij aanhou„ „dondheid gepleegd wordende stroperijen van 's koning 's Alfoeren langs de stranden van de Gorontaalsche Goudmijnen, hadden ontwaard, hoe zijn Hoogheid tot teegengang derzelven de geenen dier stroppers, die agterhaald waren en bij hem dus verre hegateirs waren gehouden, als nu tot een afschrikt voor ande„ „ren zoude doen afschaffen, zo immige met de dood, en anderen met het afkappen hunner handen, en hun dus verminkt naar hun Negotiej en terug te zenden; uw WelEd: Agtb: in deese dispositie niet alleen genoegen neemende, maar ook 222 den 30: ook volstrekt noodzakelijk oordeelende, dat tot teegengang dier stroperijen een exempel aan de stroppers gestatueerd wierd, de ondergeteekende int het midden van den Raad expres hadden afgesonden om bij zijn Hoogheid te verneemen den tijd, op wel„ „ken voorneemens zij deese straffen aan de misda„ „digers ter executie te stellen: en off zulx in zijne Negorij, dan wel in 'sComp„s kasteel zou geschieden waar de koning de ondergeteekende in antwoord heeft gediend: Dat als nu met zijne Rijksgrooten een aanvank zou maken met het afkappen timmer handen, en hun dus verminst naar hun Negorij regts geding teegen de gevangenen, dog met de Executie verzogt te mogen vertoeven, tot tijd en wijlen de geenen, die volgens erlang de Berigten door zine daarop uitgesonden Corra Corras, zeedert nog te Batchian waren agterhald naar herw„s waren opgebragt; dat voorts best oordeelde, dat de executie tot afschrik voor zijne onderdanen ge„ „schieden in zijne Negorij ten overstaan van Comp„s gecommitteerden naar volgens als oud gebruik. Den koning hierop ingevolge verderen bekomen last, in de beleefdste, dog serieute termen hebbende voor„ „gehouden: Hoe uw welEd: Agtb: uit eene missi„ „ro van Batchian sulthan d: d: 3: April J: L: niet alleen, maar ook van Batchians Posthouder hadden vernomen: Dat de oetoesang en verdere opvarende van 'skonings naar Batchian afgesonden Corra Corras tot aterhaling zijner troopende Altoeren, te Batchian in het gezigt van den sulthan alder hande in„ „solentien pleegden, en dat door opgem: oetoesang Meij 223 Meij 1789 te Batchian voorn: gespargeerd, was geworden, dat nu eerst met vier Corra Corras daar waren, dog dat nog agt stonden te volgen, bij opdaging van dewelken zij Ternaatse ende Batchianse Negorij zouden verwielen: Dat Batchians Sulthan zijn behoorlijk respect niet beweesen, en in allen opzig„ ten te Batchian huis hielden als vijanden. Dat uwe welEdele Aagtb: reeds kort na de aankomst van zijner Hoogheid met het ophou„ „den der stropende Alfoeren beschuldigden tot het Christendom overgeganen en door uwelEd: Agtb: om die reeden opgeEijschten Alfoer tans gen„t steven van der Hager, door Batchians Posthouder g'informeerd waren geworden: Hoe zijner Hoogh: de toesang hem te Bat„ Chian publicq had laten verluijden, dat wanneer dien man in handen kreeg hem nimmer levend naar Ternaten zou brengen en dat uit dien Hoofde Batchi„ „ans Posthouder kan niet had duwven vertrouwen in han„ „den van gem: oetusang maar hem met een expresse vaartuig naar kour„s had gesonden, en dat op gem: steven van der Hagen op bevinding van zijn onschuld aan de hem opgelegde beschuldiging weder naar Batchian was terug gesonden: Dat des ongeagt gem: man nog al gevaar liep zijn leven. Dat uw welEd: Agtb: zijne Hoogh: reeds vroeger zouden heb„ „ben doen onder het oog brengen de ongeoorlofde handelwijze om„ „trent dien man, dog dat men zijne HoogE: had willen ontzien, om de wille zijner Hoogh: billijke droefheid over het afsterven van een teeder beminden zoon. Dat uw Wel Edele Agtbare egter als nu om het voren aan„ „gehaalde 224 „gehaald niet langer hadden kunnen uitstellen, om hem koning, met al den ernst die de zaak vereijschte, onder het dog te brengen, dat soortgelijke gedoentens in allen deelen strij„ „dig waren teegen zijne met de Comp„s aangegane verbinte„ „nissen Dat uw wel Edele Agtb: wel velof hadden gegeven tot de af„ „sending van de vier Corra Corras naar Batchian, zoo meede tot het opbrengen van den gew: Alfoer steven van der Hagen, dog dat uw wel Ed: Agtb: niet had kunnen voorzien of verwag„ „ten, dat zijner Hrogheids zendelingen iets onbehoorlijks off vijandlijkheeden zouden pleegen op een land van een Comp„s vriend, gelijk standig een moluks Hoofdkoning met zijn HoogE: dien het betaamde de rust en vreede in deese Molukkos te helpen bewaren, maar niets te stooren, off door zime onderdanen te laten storen. Dat de gew: alfoer en thans zeedert meer dan veertig jaren onder de Christen Laboreesen te Batchian gewoond hebbend steven van der Hagen, niet meer kong nog mogt worden aangemerkt als een Ternaats maar als een Comp„s onderdanen, op wien zijner HoogE: Tree deres„ „seuren G: M: zeedert zoo veele jaaren nimmer eenige praesentie hadden geformeerd, en zijn HoogE: weesen, dat hen de Comp„s daarom ook in haar protectie nam en niet zou gedogen, dat hem eenig Leed gedaan wierd. Dat voor het vorige uw welEd: Agtb: verwagte, dat zo zijne hoogh: tot deese gedoentens van zijn de toe„ „sang geen last had gegeeven, hij hem dan ook zou over„ „geeven aan de Comp„e en in handen van uw welEd: Agtb: om daar over ter verantwoording te worden getrokken. Dat uw WelEdele Agtb: eindelijk van den koning requireerden een open bevel schrift met zijner HoogE: zeegel bestempeld, waar bij deese opgemelde detoesang den 30: gelast.

NL-HaNA_1.04.02_3864_0729 view scan ↗

English

May 1789. was ordered to depart immediately from Batchian and to come up here, to which representation His Highness replied in brief terms: That his envoy, upon being summoned regarding his conduct, would have to justify himself before your Honorable Worships, and that he would immediately have the order prepared for his summons and delivered to your Honorable Worships. That finally, regarding the lack of proper respect shown by his subjects to Batchian's King when passing his Dalam, such also happened so often here to His Highness that he would have daily work correcting his subjects about it if he were to pay attention to it. Serving this to your Honorable Worships as a report from the undersigned of their mission, while remaining with due respect. Underneath stood: Honorable Worshipful Ruling Lord and Gentlemen. Lower: Your Honorable Worships' very obedient servants. Was signed: J: G: W: Heinrich and G: p: Surr. In the margin: Ternaten in Castle Orange the 13th of April 1789. Whereby it was made known that Ternate's King, on the first point, replied that he would begin with his realm's grandees to draw up the legal proceedings against the prisoners, but requested to delay the execution until such time as those who, according to received reports, had since still been apprehended at Batchian by his cora-coras sent out for that purpose, had been brought to him; that he further deemed it best, as a deterrent to his subjects, that the execution take place in his settlement in the presence of the Company's commissioners. While on the second point he had given to understand that his envoy would have to justify himself upon his summons, and that he would immediately have the order prepared for his arrival. That finally, concerning the lack of proper respect shown by his subjects to Batchian's king when passing the Dalam, such also happened so often here to His Highness that he would have to correct them daily about it if he wished to pay attention to it. Thus it was approved and understood to acquiesce in the aforementioned report and to await what will become of the king's promises. And as the Governor revealed to the members regarding the envoy that since the 13th of April, when the aforementioned report was delivered to him, he has arrived from Batchian and appeared before His Honor in the company of all the chiefs and commoners who had sailed with him to Batchian to deny everything that had been charged against them, although the Sergeant and Postholder Terbeek has confirmed it all by letter, it clearly appeared from this that Ternate's King wished to stand up for his own, and it also seemed inexpedient to the council at this juncture to make this matter more difficult after the king had nevertheless fulfilled their desire by summoning these subjects of his from Batchian, thus it was approved and understood to let the matter rest there. Furthermore, having been read two reports submitted by Captain Engineer Balthazar Fredrik Willem van Antzon, together with signed plans of the forts at Manado and Gorontalo, of the following content: To the Right Honorable Worshipful Alexander Cornabe, Governor and Director, together with the Council of the Moluccas. Right Honorable Worshipful Ruling Lord and Right Honorable Gentlemen. In compliance with your Honorable Worships' honored instruction to make an exact survey of fort Amsterdam at Manado, the undersigned has the honor to present the following report to your Honorable Worships with all respect. The present condition of the fortress at Manado is not at all of the most favorable, since the inner walls have not only partially receded from their foundations, but have even collapsed in some places, as can be seen in the accompanying drawing; this collapse has apparently been caused by the inexpert and clumsy construction of these walls, as they are entirely unprovided with any buttresses or retaining walls, so that they could not possibly resist the pressure caused by the earth lying between these two walls; this collapsed wall should be rebuilt as soon as possible; the remaining walls that have receded inward and which have already been propped up by the present resident with heavy timberwork, can still be assisted with sufficient masonry retaining walls. The other buildings of this fort are in good order, except for the soldiers' guardhouse which needs to be provided with a new ceiling; to somewhat further improve the defensive state of this fort, one could assist it by having the unfinished moat excavated on the seaward side of this fort. The expenses incurred on this are as follows: Laborers, stone, and lime must be delivered by the Manadorese to the Honorable Company for free. The collapsed wall, with the buttresses for the walls shown in the drawing, to complete the work in the space of 4 months, requires 4 masons.

Dutch transcription

225 Meij 1789. gelast wierd, om direct van Batchian op te breeken, en naar herws op tekomen op welk vertoog zijn Hoogh: in korte tennen is komen te antwoorden: Dat zijn oetoesang hem bij op daging weegens zijn gedrag bij uw welEd: Agtb: zou moeten verantwoorden en dat tot zijn opent„ „bod het beveschrift direct in gereedheid zou laten brengen, en uwel Ed: Agtb: betongen Dat eindelijk aangaande het niet behoorlijk keeweesen respect door zijne onderdanen aan Batchians Koning bij het passeeren van zijn Da„ „len, zulks hier ook zoo dikwils bij zijn HoogE: ge„ „beurde, dat dagelijks werk zou hebben met zijne onderdanen daar over te Corrigeeren zoo daar op wilde zesten Dienende de ondergeteekende uwelEd: Agtb: van hun „ne verrigting deesen tot Berigt terwijl met ver„ schuldigt respect zijn. /:onderstond:/ wel Edele Agtbare Gebiedende Heer en Heeren /:lager:/ uwer welEd: Agtb: zeer gehoor„ „zame Dienaren /:was geteekend:/ J: G: W: Hein„ „rich en G: p: Surr /:in margine /: Ternaten in't Casteel orange den 13:e April 1789. Waar bij te kennen geeven dat Ternaats vorts, op het Eerste poinct geantwoord heeft dat met zijne Rijksgrooten een aanvang zoude maken, met het regtsgeding teegens de gevangenen op te maken, dog met de Execute verzogt te toe „ven tot tijd en wijlen de geenen, die volgens erlangde 30: - 226. erlangde berigten door zijne daar op uitgesonden Cor „ra Cornes zeedert nog te Batchian waren agterhaald, naar hem„s senden sijn gebragt, dat voorts best oordeel„ „de ten afschrikt van zijne onderdanen dat de Ere „cutie in zijne Negorij ten overstaan van Comp:s ge„ committeerdens geschied. Terwijl op het Tweede poinct te verstaan gegeeven had dat zijne detoesang zig bij zijn op daging zoude moeten verantwoorden, dat het beveel„ schrift tot dies opkomst, directt in gereed„ „heid zoude doen brengen. Dat eindelijk omtrent het niet behoorlijk be„ „weesen respect door zijne onderdanen aan Balchi„ „ans koning bij het passeeren van den Salm, zulx hier ook zo dikwils bij zijn Hoogheid ge„ „lemrde, dat dagelijks daar over zoude hebben te Corrigeeren indien daarop wilde letten zo wierd goedgevonden en verstaan ingem: Berigt te berusten en te blijven afwag„ „ten wat van 's konings beloften worden sal. En daar de Heer Gouverneur ten opzigte van den Oetoesang de leeden openbaarde dat deese zeedert den 13: April, wanneer hem den 30: 227 30 Meij 1789 voormelde berigt g'inteageerd geworden is van Batchiana opgekomen en bij sijn Ed„s verscheenen is in geschelschap van alle de met hem na Batchian afgevaren hoofden en gemeene om alles wat tot hun laste was gebragt te loo„ „chenen, schoon de Sergeant en Posthouder Terbeek het alles bij brieve bekragtig heeft hoe bleekt hier uit Wij klaar dat Ternaats Koning de sijnen wilde voorstaan en kwam den raad in dit tijds gewrigt tevens ondinstig voor om deese saak meer water vicil te maken na dat de koning tog aan haa„ „re begeerte voldaan had met de oproeping van deese zijne onderdanen van Batchian dus goed„ „gevonden wierd en verstaan het daar bij te laten berusten,. Voorts geleesen zijnde Twee door den Cap„n jn„ „genieur Balthazar Fredrik Willem van Antzon ingediende Berigt anex Beteekende plans der forten te Manado en Gorontalo van volgende Inhoud. Aan den Weldelen Agtbaeren Heer Mexander Cornabe, Gouverneuren Directeur Benevs Den Raad der Molnccos. WelEdele Agtbare Gebiedende: Heer en WelEdele Heeren Jn voldoening aan uwer welEdelen Agtb: g'eerden jnstructie om 228 om een Exacte opneem te doen van het fort Amsterdam op Manado, heeft de ondergeteekende de Eer uwer welEd: Agtb: het volgend Rapport met alle Eerbied aante bie„ „den De teegenswoordige staat van het fortres op Mana„ „do is maar in't geheel met de favorabelste, vermits de binnen muuren niet alleen gedeeltelijk van haare Con„ „damenten geweeken, maar selfs aan eenige plasten om„ veergevallen zijn, soo als in de hier bij gaande teekening te zien is, deese insorting is oogen schijnlijk door den on„ „kundigen en averegschen op bouw van deese muuren veroorzaakt geworden, dewijlze geheel met geene stutten off Beeven voorzien sijn, dus de trukking de door de Inschen deese twee muuren inleggende grond veroorzaakt word, ommogelijk hebben weerstaan kunnen, deese ingetworten muur dient soo spoedig als mogelijk weer op gevoerd te worden: de overige naar binnen geweeken muuren en die bereets al door den teegenswoordigen resident met swaare houtwerken gestukt zijn, kunnen nog met sub„ „ficante gemetzelte Beeren geholpen worden: De vorige gebou„ „wen van dit fort zijn wel buijten de wagt van de soldaten die met eenen nieuwen zolder voorzien diend te worden om den defensiven staat van tit fort nog eeniger maaten te ver„ „beeteren zou menwaarde aan de zee kant van dit tort on„ „voltoonde graagd uit te graven laten dezelve kunnen verhel„ „ pen: De hier hierop lopende onkosten zijn als volgt Arbeids luiten steen en klak moeten de Manadoree„ „sen voor niet aan d'E: Comp„e leeveren, De jngestorte muur, met de in de teekening aange„ „toonde stutten voor de muuren om het werk in tijd van 4: maanden klaar te maken worden 4: metzelaars toe den 30: vereijscht

← previousnext →