Inventory 3966
Japan · 353 pages · 198 segments · open at the Nationaal Archief ↗
English
Waijers Resident de Haan. Respectful request for a capable Senior Merchant. A Fiscal. A Secretary of Police. and a favorable recommendation for the sworn clerk Heukevlugt. A suitable Minister. Artillery Chief. for a Trade Transfer Officer. administration or the daily disbursements from the same, has been entrusted to the provisionally appointed Waijers Resident Pieter de Haan, who until now has been the most suitable person here, and for whom I implore Your High Noble's favorable assistance toward obtaining a Junior Merchant's post, with confirmation in his currently acting Residency of Waijer. Section 18. The servants most urgently needed here without delay are: A Senior Merchant to serve as Second and Chief Administrator, possessing the required qualifications not only for the keeping of the trade books—a post of too much importance to be exposed to the inexperienced—but who, in the unexpected event of my decease, may also assume authority to the peace of mind of Your High Honors, as well as for the administration of the Presidency of Justice, which council must currently be administered very defectively. A Merchant with the necessary qualifications to serve as Fiscal. A capable Junior Merchant and Secretary of Police, there being none here other than the sworn clerk, Heukevlugt, who has the knowledge to be of service in secretarial work, as the First Clerk Ditterich cannot put three proper lines on paper, and who also requests his discharge. As this work likewise falls upon me to complete, I implore Your High Noblenesses to promote the aforementioned Heukevlugt—who provides good service and knowledge in the work—for the present to Bookkeeper and First Clerk, in order to await further the outcome regarding the expected Secretary. A capable Trade Scribe to serve as Trade Transfer Officer, which service has been performed very defectively for many years. A suitable Artillery Lieutenant, to replace Lieutenant Witke, who is requesting his release and has become almost simple-minded through his illness. A Minister with the required talents of such a divine servant, out of the two permitted according to regulations, to revive the very deficient religious worship here, the Minister Georgius Jacobus Huther having passed away on the 19th of August; for whose surviving widow, who is burdened with four children, I humbly request the maintenance granted to such persons, which, according to an extract to be found here from the missive of Their High Noblenesses of the 29th of December 1699, consists monthly of: 5 1/5 rix-dollars in cash, 4 jugs of wine, and 1 fathom of firewood, in place of which 1 4/5 rix-dollars is paid; furthermore, annually as long as they live, an additional sum of one hundred guilders or 33 1/3 rix-dollars in cash. Or, if any further change should have been made herein by Your High Noblenesses, or if you might still please to make one, that I may then receive the further orders and instructions to act accordingly. For the prompt receipt of which I humbly implore Your High Noblenesses, the posts now being occupied in succession which can continue in this manner are: Section 19. Johan 29
Dutch transcription
waijers Redident de Waan. Eerbiedig versoek om een be „knaam opperCoopman. Een fiscaal Een secretaris van Politie. en gunstige voordragt waer den gesw: Clercq Heukevlugt. „geschikt Predikant. gerthillerije Hoogd. om Een Negotie overdrager: „ministratie of de dagelijkse verstrekking uijt deselve, aan den p:l waijers Resident Pieter de Haan is vertrouwd, wien hier favorable voordragt van den toe nog de geschikte geweest is, en voor wien ik uwe Hoog Ed: „leno gunstige hulpe, ter op teneu van een onderkoopmans plaats met bevestiging in desselfs nu waarnemende Residentie waijer afsmeke. § 18. De hier zonder uijtstel hoogst benodigde Dienaren zijn. ben opperkoopman tot secunde en Hoofd Administrateur, met de verEijschtens niet alleen tot de waarneminge van de Negot Boeken, een post van te veel belang om aan des onkundige g'E„ „poneert te worden; maar die bij onverhoopt overleiden van mij ook tot gerustheid van Hoogst Dezelve het gezag kan aanvaarden, teffens ook tot de Administratie van het Presi„ „die van Justitie, welk Collegie thans zeer gebrekkig moet gead„ „mistreerd worden. Een koopman met de nodige verEijschtens tot Fiscaal ^bequaam Een onderkoopman en secretaris van Politie zijnde hier geen al den Gepronee Clercq, Heukevlugt, die de kennis heeft om in 't secretarij werk van dienst te zijn, kunnende den Eerste Clercq Ditterich geen drie goede Reguls op 't Papier brengen; en die ook om zijn ontslag versoekt. blijvende dit werk almede aan mij ter vervaardiging, ik swete uwe Hoog Edelens om den opgem: keukevlugt die van goede dienst en kennis in het werk word t Boekhouder en Eerste Clercq, voor eerst te bevorderen, om verder den uijtslag van den verwagt wordende secretaris aftewagten. Een bequaam Negotie Pennist tot Negotie overdrager, welk dienst lange Jaren zeer gebrekkig is verrigt. Een Geschikt Arthillerijs Luijtenant, voor den om zijn verlossing ver„ „soekende en door zijn ziekte bij na innocent geworde Luijtenant witke. Een Predikant met de verEijschte talenten van zoo een goddelijk bee„ dienaar, van de twee die volgens bepaling worden gepermitteert, om de hier zeer gebrekige godsdienst weder te doen op luijken zijnde den Predikant Georgius Jacobus Huther op den 19. au„ „gitstus overleden; voor welk naer gebleven weduwe die beladen is met vier kinderen ootmoedig versoeke het onderhoud aen de zodanige toegelegt dat volgens Een hier te vinden Extract uijt de Missive van Haar Hoog Edelh:s van den 29. December 1699: Jmaendelijks bestaen in 5 1/5 rd:s Contant 4. kannen wijn en 1: vadem brandhout, in welks plaetse betaeld word rd:s 1 4/5: voorts Jaarlijks zo lange zij leeven nog Een somma van Een Hondert guldens of rd:s 33 1/3. - Contant. dan wel zo hier in door uwe Hoog Edelens eenige nadere veranderinge mogte zijn ofte nog geliefde te maken, ik als dan de nader ordres en aenschrijvinge mogen erlangen om na te gedragen. om welkers spoedige Erlanging ik uwe Hoog Edelens ootmoedig smeeke, de nu successief bekleet wordende diens„ §19: „ ten welke dusdanig kunnen Continueeren zijn. Johan „29
English
Waijers Resident de Haan. Respectful request for a competent senior merchant. A fiscal. A secretary of Police. And favorable nomination of the sworn Clerk Heukevlugt. And a suitable Minister. Administration or the daily distribution therefrom, is entrusted to provisional Waijers Resident Pieter de Haan, who has hitherto been the suitable person, and for whom I implore Your High Noble Lordships favorable assistance to obtain a junior merchant post with confirmation in his currently acting post of Resident Waijer. Paragraph 18. The servants most urgently needed here without delay are: A senior merchant as second-in-command and Chief Administrator, possessing the required qualifications not only for taking charge of the general books, a post of too much importance to be placed in the hands of the incompetent; but who, in the unexpected event of my death, could also assume authority to the peace of mind of Your High Noble Lordships, and likewise for the Administration of Justice, which college must now be very defectively administered. A competent merchant with the necessary qualifications as Fiscal. A junior merchant and secretary of Police, there being here sworn Clerk Heukevlugt, who has the knowledge to be of service in secretarial work, as First Clerk Ditterich cannot put three proper lines on paper and therefore requests his discharge, this work also falling upon me to execute. I implore Your High Noble Lordships to promote for the time being sworn clerk Heukevlugt, who is of good service and knowledge in the work of Bookkeeper and First Clerk, and further to await the outcome of the expected second-in-command. A competent trade clerk as trade transfer agent, which service has been performed very defectively for many years. A suitable Artillery Lieutenant, in place of Lieutenant Witke, who is requesting his relief and has become almost insane through his illness. An Artillery Chief. A Minister with the required talents of such a divine teacher and servant, of the two permitted according to the regulations, to revive the very defective religious service here, the Minister Georgius Jacobus Huther having died on August 19; for whose surviving widow, burdened with four children, I humbly request the maintenance assigned to such persons, which according to an extract found here from the dispatch of Your High Noble Lordships of December 29, 1699, consists monthly of: 5 1/5 rixdollars in cash, 4 jugs of wine, and 1 fathom of firewood, in place of which 1 4/5 rixdollars is paid, further annually, as long as they live, a sum of one hundred guilders or 33 1/3 rixdollars in cash; or, should any further alteration be made or pleased to be made herein by Your High Noble Lordships, that I may then receive further orders and instructions to act accordingly. Imploring Your High Noble Lordships for their speedy receipt, the offices now successively filled which can continue in this manner are: Paragraph 19. Request for a trade transfer agent: Request for confirmation of Johan Andries Bangeman, as Head of Pulau Ai and Run, who requests his confirmation. Nomination of Karouw. Christiaan Karouw, as wage Bookkeeper, I find competent for that purpose, who is also of service in many other posts, and for whose nomination as junior merchant and confirmation in his post I humbly petition Your High Noble Lordships. How the fiscal office must be defectively administered. The fiscal office is being administered very improperly, and through the lack of a competent servant for it, by provisional Waijers Resident de Haan. Paragraph 20. The bad deed committed by the junior merchant and provisional Fiscal Lambrecht van der Voordt, described in the Resolution of August 10 and in the General Advices of today, I will not repeat here; yet I doubt not that Your High Noble Lordships will approve of the decisions I have taken regarding that bad subject, and his sending away to the disposition of Your High Noble Lordships with canceled salary, partly because there are no posts here to which such a servant can be entrusted and he is nothing but harmful and dangerous in an already ruined Province; and partly to serve as an example and deterrent to other such indifferent servants, to whom it seems matters not whose money and property they alienate; and so that one may also not be exposed to accountability and compensation for another, as the inhabitants of some means who still intervene as guarantors for the administrations are deterred by such spendthrifts from doing so in the future. Mention of the sending away of the junior merchants van der Aa and van Eijk for their bad conduct and remarks thereon. Paragraph 21. The junior merchants Petrus Dorotheus Maria van der Aa and Cornelis Adriaan van Dijk being of no service here, I request Your High Noble Lordships for authority to send them away when they shall have arrived from the South-Western and South-Eastern Islands. The bad and disobedient conduct of the latter is extensively described in the Resolution of June 9, after which further investigation will be conducted upon arrival. Request for the extra-ordinary fireworker Drevel. Paragraph 22. The extra-ordinary fireworker Carel Fredrik Daewel having requested permission to submit a petition for promotion in the Artillery, I granted this so as not to discourage him, all the more because, owing to the illness and resultant loss of memory of the lieutenant, he oversees the administration and authority in the Artillery; yet although I must admit he is capable, I implore Your High Noble Lordships not to confirm him in this for the time being, in order that he may apply himself for now under a good, capable head to the highly necessary knowledge of a little engineering, but that he may if possible be favored with a promotion to ordinary fireworker. Lastly, a
Dutch transcription
waijers Redident de Waan. Eerbiedig versoek om een be„ „kwaam opperCoopman. Een fiscael Een secretaris van Politie. en gunstige voordragt van den gesw: Clercq Heukevlugt. en Een geschikt Predikant. „ministratie of de dagelijkse verstrekking uijt deselve, aan g p:l waijers Resident Pieter de Haan is vertrouwd, wien he favorale woordagt van den toe nog de geschikte geweest is, en voor wien ik uwe Hoog „lens gunstige hulpe, ter op teneu van een onderkoopman plaats met bevestiging in desselfs nu waarnemende Residen waijer afsmeke. § 18. De hier zonder uijtstel hoogst benodigde Dienaren zijn ben opperkoopman tot secunde en Hoofd Administrateur, me de verEijschtens niet alleen tot de waarneminge van de a Boeken, een post van te veel belang om aan des onkundige „poneert te worden; maar die bij onverhoopt overleiden va mij ook tot gerustheid van Hoogst Dezelve het gezag aanvaarden, teffens ook tot de Administratie van het „die van Justitie, welk Collegie thans zeer gebrekkig moet „mistreerd worden. Een koopman met de nodige verEijschtens tot Fiscaal ^bequaam Een onderkoopman en secretaris van Politie zijnde hier ge den Geproner Clercq, Heukevlugt, die de kennis heeft om secretarij werk van dienst te zijn, kunnende den Eerste Cher Ditterich geen drie goede Reguls op 't Papier brengen; en de om zyn ontslag versoekt. blijvende dit werk almede aan ter vervaardiging, ik smeke uwe Hoog Edelens om den o keukevlugt die van goede dienst en kennis in het werk d Boekhouder en Eerste Clercq, voor eerst te bevorderen, verder den uijtslag van den verwagt wordende secoedi aftewagten. Een bequaam Negotie Pennist tot Negotie overdrager, welk dienst lange Jaren zeer gebrekkig is verrigt. Een Geschikt Arthillerijs Luijtenant, voor den om zijn verlossing ver„ Een Aathillerijs Hoogd. „soekende en door zijn ziekte bij na innocent geworde Luijtenant witke. Een Predikant met de verEijschte talenten van zoo een goddelijk ler„ „dienaar, van de twee die volgens bepaling worden gepermitteert, om de hier zeer gebrekkige godsdienst weder te doen opluijken zijnde den Predikant Georgius Jacobus Huther op den 19. au„ „gustus overleden; voor welk naer gebleven weduwe die beladen is met vier kinderen ootmoedig versoeke het onderhoud aen de zodanige toegelegt dat volgens Een hier te vinden Extract uijt de Missive van Haar Hoog Edelh:s van den 29. December §1699: smaendelijks bestaen in 5 1/5 rd:s Contant 4. kannen wijn en 1: voedem brandhout, in welks plaetse betaeld word rd:s 1: 4/5: voorts Jaarlijks zo lange zij leeven nog Een somma van Een Hondert guldens of rd:s 33 1/3. - Contant. dan wel zo hier in door uwe Hoog Edelens eenige nadere veranderinge mogte zijn ofte nog geliefde te maken, ik als dan de nader ordres en aenschrijvinge mogen erlangen om na te gedragen. om welkers spoedige: Erlanging ik uwe Hoog Edelens ootmoedig smeeke, de nu successief bekleet wordende diens„ § 19: „ ten welke dusdanig kunnen Continueeren zijn. versoek om Een Negotie verdragen: Johan Bangeman. in voordragt van karouw. worden waargenomen. aanhaling van de op zending slegte bedrijven. en aanmerking daartoe. verzoek voor den Extra vuunawver„ „ker Drevel. verzoek om qualificatie tot de van den Aa en van Eijk resoesto e bvestgnig van Johan Andries Bangeman, als Hoofd van P=lo Aij en Rhun, welk om zijn bevestiging versoekt. Christiaan Karouw, als zoldij Boekhouder, vind ik daer toe bekwaam, welk ook in veele andere posten van dienst is, en tot welkers voordragt als onderkoopman, en bevestiging in zijn dienst, ik uwe Hoog Edelens ootmoedig versoeke. hoe het ficalaat gebrekig moet het fiscalaat word zeer onEijgen en door het gebrek van een daer toe bekwaam dienaar, door den p:l waijers: Resident de Haan waargenomen. 120. het bedreve slegte stuk door den onderkoopman in p=m van van der woordt om zijn Fiscaal Lambrecht van der woordt, beschreven in de Resolutie van den 10. augustus en in de Gemene Advisen van heden, zal ik hier niet herhalen; dan ik twijffel geensints op uwe Hoog Edelens zullen mijne genome besluijten omtrent dat slegt subject, en zijn op zending ter dispositie van Hoogst Dezelve met afgeschreeven Gagie, goed keuren, om reden eensdeels hier geen diensten waar aan diergelijk een Dienaar bethouwd kunnen worden en hij niet dan schadelijk en gevaarlijk in een reeds vervalle Provintie is;, als wel anderdeels, om dit tot een Exempel en afschrik van andere diergelijke onverschil„ „lige Dienaaren die 't om even schijnt wat en wiensgeld en goed zij veralineeren, te doen streken; en op dat men zig ook niet bloot stelle aan verantwoording, en vergoeding voor een ander, werdende de ingesetenen die nog Eenigsints ge„ „goed zijn en zig nog interponeeren als Borgen voor de Admini„ „stratien door zulke quist goeden afgeschrikt, om in 't vervolg daar toe meer over te gaan. § 21: De onderkooplieden Petrus Dorothaus Maria van der opzending van de onderkoopheren Aa en Cornelis Adriaan van Dijk, hier van geen dienst zijnde, versoeke ik uwe Hoog Edelens om qualificatie ter op zending van deselve wanneer ze van„ Z=o W:r en Z: O:r Eij„ „landen zullen zijn aangekomen, het slegt en ongehoorzaam gedrag van den laatsten is breed voerig beschreeven in de Resolu„ „tie van den 9. Junij, waar na hier verder t op komst onderzoek zal worden gedaan: §22: Den Extra ordinair vuurwerker Carel Fredrik Daewel, versogt hebbende een Request te mogen laten afgaan, om een bevordering in de Arthillerij, heb ik dit, om hem niet mismoedig te maken toegestaan, te meer wijl hij miets de ziekte en daar uijt ontstane memorie loosheid van den luijtenant d' Administratie en het gezag in de Arthillerij ga„ „de staat; dan schoon ik moet bekennen dat hij cevarig is, sineke ik uwe Hoog Edelens om hem hier in voor eerst niet te bevesti„ „gen, ten eijnde hij voor als nog onder een goeden bekwaam hoofd zig bevlijtige in de hoogst nodige kennis van een weijnig Jnge„ „nieurie, maar dat hij als het zijn kan mag begunstigt wor„ „den met een vordering tot ordinaia vuurwerker. Laastelijk - een
English
and elucidation regarding myself: the disposition regarding my person recommended to your High Mightinesses' protection. repeated request to obtain the requested servants in case of continuation. the conclusion. C Section 23: Lastly, proceeding to that which concerns myself, I take the liberty most respectfully to report that to this day I still suffer from the distressing chest ailment which has dragged me along in a languishing life for so long, and ever since the year 1776, when it first manifested itself with the most dangerous consequences. Since I have always anticipated a sudden end from this, I have been mindful of it and made it known to Commissioner Schilling in my considerations on the administration of affairs and regarding the servants. I have also requested His Honour to leave behind, upon his departure and the handover of the administration, a sealed packet containing secret orders to be opened upon my decease, so that it may then be known who must take the administration upon himself until further orders. Section 24: I do not presume to request anything from Your High Mightinesses regarding that which concerns myself, but I leave the consideration of my weak bodily constitution, and that of the important administration over the Province in these most dismal circumstances, to the far wiser insight of Your High Mightinesses. If Your High Mightinesses judge that the circumstances, coupled with Your High Mightinesses' favour, require me to continue in authority, I shall submit myself to all arrangements regarding my person with a willing heart. However, it is most necessary that, in case of continuation, the competent servants requested above most respectfully be sent to me, so that upon my unexpected death the authority may be secured to a worthy successor, to Your High Mightinesses' peace of mind. The secret signals have been dispatched. The secret signals for the coming year have been dispatched in duplicate in a separate packet, accompanied by our respectful letter of 25 June. Section 25: This being the most necessary to report worthy of Your High Mightinesses' highly esteemed attention, I commend Your High Mightinesses from the bottom of my heart, together with the precious interest of the Company, to Jehovah's merciful blessing, and myself with the Province to a most favourable protection with Your High Mightinesses, while I call myself with the deepest veneration. Below stood: High Noble, Rigorous, Highly Esteemed, Far-ruling Lord, and Right Honourable Highly Esteemed Lords! Lower: Your High Mightinesses' humble and very obedient servant. Was signed: J:s Hageman. In the margin: Banda Neira in Fort Nassau, 6 September Anno 1792. Agrees. J:r Heukerlugh Number 4 The Governor together with the arriving and departing Second Ekenholm and Wenthold to Their High Mightinesses dated 15 June 1792 for the Netherlands Zeeland Chamber in Ternate Secret Letters of Copy Copy secret 9 Batavia Manuscript To His High Mightiness The High Noble Rigorous Highly Esteemed Far-ruling Lord Master Willem Arnold Alting Governor-General Together with The Right Honourable Rigorous Lords Councillors of the Dutch Indies etc. etc. etc. High Noble Rigorous Highly Esteemed Far-ruling Lord and Right Honourable Rigorous Lords By the ship Diamant The late arrival of Your High Mightinesses' rescript, dated 21 January 1791 and addressed to the first signatory, the departing and the arriving Seconds Wentholt and Ekenholm, in reply to the secret letters of both the first-mentioned of 28 September 1790, is too well known for me to cite further evidence to demonstrate that the gentlemen of the Military Commission, having completed their work long before, departed for Makassar, and that the instructions received concerning their duties to be performed here were consequently also delivered too late. Yet, because the Governor nevertheless succeeded, in his dealings with the aforementioned gentlemen, in not departing from the line and, according to what was noted in the separate letter received by him via the ship Sparenrijk, properly met the intention of Your High Mightinesses, we shall proceed accordingly in all matters, especially with relation to the fortifications and buildings, as soon as an opportunity presents itself through a long-hoped-for, but as yet not realized, cessation of the smallpox among the native population. Section 1: What has been planned with the gentlemen of the Military Commission will be carried into effect at a convenient time. Nothing to report. Many English ships arrive from Salawati. Section 3: The native affairs concerning the Ternatans requiring no reply, Your High Mightinesses may meanwhile be assured that the Tidorese, with some further encouragement from our side in which we are not sparing, will soon have their small fort Tobo Tobo in a good state of defence again, they having nearly finished with that in order to make a beginning with the buildings inside, which are not very considerable. Section 4: Furthermore, we deem that we should not withhold from the esteemed knowledge of Your High Mightinesses, but must immediately impart by this shipping opportunity, the result of the inquiries made by order of the first signatory into the two foreign brigs that arrived last year around the return of the since deceased Makassar Lieutenant Poetoe Ibrahim from the Papuas. Two deserters from
Dutch transcription
en Elucidatie omtrent mij zelfs: de dispositie omtrent mi protexie bevolen. andermalig verzoek om bij Conti„ erlangen. het slot. C § 23: Laastelijk overgaande tot het gene mij zelfs betreft, neem ik de vrijheid eerbiedigst te melden; dat tot heden nog sukkele aan de droevige borstkwaal, welke mij zo lange, en zedert het Jaar 1776. dat die zig eerst met de gevaarlijkste gevolgen ontdekte, in een kwijnend Leven heeft omgesleept, daar uijt altoos een schielijk einde te gemoed ziende ben ik daar voor bedagt geweest, in zulks bij mijne Consideratien over 't bestier van zaken, in de Dienaren aan den Heer Commissaris schil„ „ling bekent te maken, en heb ook zijn Ed: versogt om bij vertrek, en de overgave van 't bistier een versegulde Panquit secrete ordre nalaten om bij mijn overleijden g'opent en 't dan bekent mag zijn wien 't bestier tot nader ordre op zig ne„ „men moet. § 24. Jk wil mij niet vermetelen iets van uwe Hoog Edelens te ver„ perzoon in uw Hoog Eelens ve soeken voor 't geen mij betreft; maar stelle de overweging van mijn swak lighaams gestel, en die van het in dese allerints ako„ „lige omstandigheden gewigtig bestier over de Provintie, in 't veel wijzer door zigt uwer Hoog Edelens, en oordeelen Hoogst Dezelve de omstandigheden gepaart met Hoogst Derselver gunste het ver Eijsschen mij in 't gezag te laten Continueeren; zal ik mij aan alle schilkingen omtrent mijn, per zoon, met een gewilligehart onder„ „nuatie de versogte Dienaren te werpen, dog het is aller noodzakelijkst dat mij, ingeval van „de Continuatie, de boven eerbiedigst versogte bekwame Die„ „naren werden toegesonden, op dat daar door het gezag bij mijn onverhoopt overlijden, aan een waardig op volger het Hoogst Derzelver gerustheid mag verzekert zijn. De secete zeijnen zijn afgesonden De secrete seijnen voor het aanstaande Jaar zijn in een apparte Pacquet, onder geleide van onse Eerbiedige Missive van den 25: Junij dubbelvoudig afgezonden. §25: Dit het noodzakelijkste uwer Hoog Edelens zeer geEer„ „de attentie waardig te melden, zijnde, beveel ik Hoogst De„ „zelve uijt grond mijns harten met het dierbaar belang van de Maatschappij in Jehovas genadige zegen, en mij met de Provintie in een aller gunstigste Prolexie bij uwe Hoog Edelens, terwijl ik mij met de diepste veneratie noeme. /:onderstond:/ Hoog Edelen, Gestrengen, Groot Agt„ „baren, wijdgebiedende Heere, en wel Edele Groot Agt„ „bare Heeren ! /:lager:/ uwe Hoog Edelens onderdanige en zeer gehoorsame Dienaar /:was geteekend:/ J:s Hageman /:ter sede :/ Banda Neira in 't Casteel Nassauw den 6. September A:o 1792. — Accordeert. J„r Heukerlugh Derzelver Na4 Den Gouverneur nevens den aangekomen en afgegaane Secundio Ekenholm & Wenthold aan Hunne Hoog Edelheedens gedateerd den 15 Junij 172 voor Nederland Zeeland Kamer in Ternaten Secrete Missiven van Copia Copia secreet 9 Batavia Ms Aan zijn Hoog Edelheid Den Hoog Edelen gestrenge Groot Agtburen Weijd gebiedende Heer M„r Willem Arnold Alting Gouverneur Generaal Nevens De WelEdele Gestrenge Heeren Raaden van Neederlands jndia &a &a &a Hoog Edele Gestrenge Groot Agtbare Wijd Gebiedende Heer En WelEdele Gestrenge Heeren P„r 't schip Diamant Den laate aanboeng uwer Hoog Edelheeden 51: Het beraamde met de heeren van de aan den eerstgeteekende, den afgegane en aan„ militaire Commissie zal ter ge„ „leegen tijd bewerkt stelligd woo„ „gekomen secundes Wentholt, en Ekenholm sub dato 21„e Januarij 1791: ingerigte rescriptie ns „den. valt niets te melden. veel Engelsche scheepen koomen van salorattij aan. op de secreete Letteren van beijde Eerst gemelde van 28: Septembr: 1790: te over bekend zijnde om daar van men op Teder vorderen sterk. „der aantehaalen ter betooging dat de Heeren van de Militaire Commissie lang voor heen gedaan werk„ gekreegen hebbende naar Maccassar vertrok„ „ken zijn en dat de wegens hun Ed„e hier te doene Verrigtingen ontvangen aanschrijvingen, gevolgelijk meede te laat zijn aangebragt, dan dewijl den Gouverneur niet te min heeft mogen gebeuren, dat in zijne verhandelingen met Welm: Heeren niet genoteerde in den hem p„r 't schip Sparenrijk toegekomen Aparten brief, de meening van uwe Hoog Edelh: wij wel getroffen heeft; zoo zullen Wij dien Conform in alles, en wel met rela„ „tie tot de Fortificatien en gebouwen te werk gaan, zoo draa ons eene lange tijd ver„ „hoopte dog als nog niet gevolgde stilstand der kinder ziekte onder den Inlander, hier toe geleegenheid aan de hand zal komen te goe„ „ven buiten den schreeg is gegaan en, navolgens hiet weg: hit senaatseijk §3: De Inlandsche zaaken, betrekkelijk den Twee desertuurs van zoo §4: Agten wij voorts der g'eerde kennis van uwe Hoog Edelheeden niet te moogen onthouden, e„ maar al aanstonds, met deeze scheeps geleegen„ „heid te moeten bedeelen het gevolg der op ordrele van den eerstgeteekenden gedane perquisitien 'is naa de twee Vreemd Bricque die A„o p„o bij retour van den zeedert overleeden maccassars Luitenant Poetoe Jbrahim uit de Papos„ Ternataan, geen replicque vorderende- Ien waratin amn hut /orod: : w: Hoog Edelh: gelieven Jnmidens verseeker te we„ „sen dat de Tidooeesen, mits nog wat aanspoorens van onze zijde waarin wij niet spaarsaam zijn, hun portje Tobbo Tobbo eerlang weeder in goede staat van deffensie zullen krijgen, zijnde zij daarmeede genoegzaam klaar ge„ raakt om voorts met de op stallen daar binnen die niet zeer considerabel zijn, een begin te maaken. §2: uuwe omstreeks s is
English
concerning those ships. which had been sighted at sea around salwattij; it having appeared to us on 1: Decembr: L: L: from a written report of a Tidorese Sarjetti who arrived here with two foreign Europeans, under covering letters from the king and from the Postholder of Tidor, who, in order to conduct the said searches, visited the island Gebe alongside the recently returned Captain Gula Manis, that at the said island they had understood from the new king of salwattij, radja Arouwe, present there, the very one whose appointment Your High Excellencies were pleased to approve, that both of those vessels were English Company ships, and had departed half a month ago, leaving behind two sailors who, having proceeded to one of the islands situated around and near salwattij, were seized by the natives and brought to the last-mentioned island by the old king there. statement of natives: That Prince had handed them over upon the arrival of the Tidorese emissaries and made known that the mentioned ships had anchored there for 40: days, taking in water and firewood without further activity, because the crew and also the Papuans placed no trust in one another. Captain gula manis and Sarjette stadja lam were nevertheless secretly informed that a statibie of gebe must have traded with the English, because some fine corals were found in his possession in a small chest resembling a desk, which chest, however, he pretended to have fished up close under the ships beforehand; yet this assertion of his found so little credit among some village chiefs of Salwattij that they had sent him as a prisoner to Maba to the commissioners having the oversight and supervision there over the extirpation work, both on behalf of the Company and on behalf of the king of Tidor, named the ensign Lovman and the envoy Rowija. concerning those ships. which had been sighted at sea around salwattij; it having appeared to us on 1: Decembr: L: L: from a written report of a Tidorese Sarjetti who arrived here with two foreign Europeans, under covering letters from the king and from the Postholder of Tidor, who, in order to conduct the said searches, visited the island Gebe alongside the recently returned Captain Gula Manis, that at the said island they had understood from the new king of salwattij, radja Arouwe, the very one whose appointment Your High Excellencies were pleased to approve, that both of those vessels were English Company ships, and had departed half a month ago, leaving behind two sailors who, having proceeded to one of the islands situated around and near salwattij, were seized by the natives and brought to the last-mentioned island by the old king there. statement of natives: That Prince had handed them over upon the arrival of the Tidorese emissaries and made known that the mentioned ships had anchored there for 40: days, taking in water and firewood without further activity, because the crew and also the Papuans placed no trust in one another. Captain gula manis and Sarjette stadja lam were nevertheless secretly informed that a statibie of gebe must have traded with the English, because some fine corals were found in his possession in a small chest resembling a desk, which chest, however, he pretended to have fished up close under the ships beforehand; yet this assertion of his found so little credit among some village chiefs of Salwattij that they had sent him as a prisoner to Maba to the commissioners having the oversight and supervision there over the extirpation work, both on behalf of the Company and on behalf of the king of Tidor, named the ensign Lovman and the envoy Rowija. The English deserters examined on interrogatories and depositions given: The aforementioned foreigners who had left their ships, after they had rested a few days from their fatigues, could not be examined by anyone of trust who understood some English, except the Governor, so that the latter found himself obliged to examine them on interrogatories and to put these, together with the answers, into their language and translate them back into Dutch as best as possible, or as close as he trusts can be expected of someone who, like him, has had no opportunity for thirty years to practice other than through reading in a language that, acquired in the early days of his youth, had not even become entirely his own. statement of their names and places of birth: Thus, these originals are offered to Your High Excellencies, enclosed herewith, praying for Your most gracious indulgence, just as they are; it may thereby be observed, at your pleasure, that the said foreigners stated themselves to be named Iohn wilcot and Barnabij Boijle, the first a native of waterfort and the other of crookhil in Ireland, and both of the Roman Catholic religion. report concerning their desertion: That wilcot had been assigned as boatswain and Boijle as sailor on the English Company ship Panther, and having deserted on account of bad treatment, they expressed their willingness to enter into our service as soldiers. That they were in the aforementioned Panther, a snow-rigged ship manned by ninety souls and mounted with eighteen three- and four-pounder cannons, under the command of Captain Machur, and in company of the brig Endeavour, Captain Procter, with seventeen souls and eight two-pounders.
Dutch transcription
omtrent die scheepen. omstreeks salwattij in zee ontwaard geworden zijn; zijnde ons den 1: Decembr: L: L: uit een schriftelijk raport van eenen met twee vreemde Europeesen onder geleide Letteren van den koning en van den Posthouder van Tidor hier aangelanden Pi„ doreese Sarjetti, die om ged„e perquisitien te doen nev„s den zicht terug gekeerden Capitain„ Gula Manis het Eijland Gebe aangedaan heeft, voorgekomen dat zij ten gemelde Eij„ lande van den aldaar aanweezigen nieuwe koning van salwattij radja Arouwe, den zelvden wiens aanstelling uwe Hoog Edelh hebben gelieven te approbeeren, verstaan had„ „den, dat beide die vaartuigen Engels cie scheepen, en een halve maand geleeden vertrok„ „ken waaren met agterlaating van twee Ma„ „troosen, die zig naar een der om en bij sal„ „wattij geleegen Eijlanden begeeven hebbende, door de Nativrellen opgepakt en na Laatst gend: Eijland waren overgevoerd door den oud koning aldaar. opgave van Inlanders VE: Die Prins had de zelve bij verschijn der Tidoreese zendelingen overgegeeven en bekend 80: Capiteijn gula manis en Sarjette stadja„ „lam wierden niet te min, onder de hand, gein„ „formeerd dat een statibie van gebe met de Engelsdhen handel moest gedreeven hebben, de„ wijl bij hem Eenige fijne Coralen gevonden, wa„ „ren in een naar Een Lessenaar gelijkend kistje, dog het welk deese voor af, digt onder de scheepen opgevischt te hebben, dan welke zijne voorgave bij eenige doopshoofden van Salwattij zoo weinig ingang gevonden had, dat zij hem gevangelijk naar Maba opge„ zouden hadden bij de aldaar het op en toe„ „zigt over het Extirpatie werk hebbende gecommitteerden zo van wege de Comp„e als van wege den koning van Tidor„ den vaar„ „drig Lovman en den oetoesanang Ro„ wija genaamd gemaakt dat de gementioneerde scheepen aldaar 40: daagen geankerd, Water en brand houd ingenoo„ „men hadden zonder verdere verrigting, door dien de opvaarende en zomeede de Papoen geen vertrouwen in elkander stelden. gemaakt §V: vervolg —. us omtrent die scheepen. omstreeks salwattij in zee ontwaard geworden zijnde ons den 1: Decembr: L: L: uit een schrifte report van eenen met twee vreemde Europees„ onder geleede Letteren van den koning en van Posthouder van Tidor hier aangelanden „dooeese Sarjetti, die om ged„e perquisitie doen nev„s den zicht terug gekeerden Capita Gula Manis het Eijland Gebe aangedaa heeft, voorgekomen dat zij ten gemelde lande van den aldaar aanweezigen nieuw koning van salwattij radja Arouwe, zelvden wiens aanstelling uwe Hoog Ed hebben gelieven te approbeeren, verstaan he „den, dat beide die vaartuigen Engels de scheepen, en een halve maand geleeden vert„ „pen waaren met agterlaating van twee M troosen, die zig naar een der om en bij sa „wattij geleegen Eijlanden begeeven hebbende door de Nativallen opgepakt en na Lao gend: Eijland waren overgevoerd door den oud koning aldaar. opgave van Inlanders) C: Die Prins had de zelve bij verschijn de Tidoreese zendelingen overgegeeven en beho 50: Capiteijn gula manis en Sarjette stadja„ „lam wierden niet te min, onder de hand, gein„ „formeerd dat een statibie van gebe met de Engelsdhen handel moest gedreeven hebben, de„ wijl bij hem Eenige fijna Coralen gevonden wa„ „ren in een naar Een Lessenaar gelijkend kistje, dog het welk deese voor af, digt onder de scheepen opgevischt te hebben, dan welke zijne voorgave bij eenige doopshoofden van Salwattij zoo weinig ingang gevonden had, dat zij hem gevangelijk naar Maba opge„ zouden hadden bij de aldaar het op en toe„ „zigt over het Extirpatie werk hebbende gecommitteerden zo van wege de Comp„e als van wege den koning van Tidor„ den vaar„ „drig Lovman en den oetoesanang Ro„ wijn genaamd gemaakt dat de gementioneerde scheepen aldaar 40: daagen geankerd, Water en brand houd ingenoo„ „men hadden zonder verdere verrigting, door dien de opvaarende en zomeede de Papoen geen vertrouwen in elkander stelden. gemaak T vervolg s op vraag Poincten gehoord en geboorte Plaatsen gegeven depositien. De Engelsch Desiteus woord: De Voren geciteerde hunne scheepen verlaten hebbende voeemdelingen hebben, na dat een paar daagen van hunne patiques hadden uitgerieft, van niemand van vertrouwen die wat Engelsche verstond, buiten den gou„ „verneur konnen worden uitgehoord zo dat zig laatst ged„e in de verpligting gevonden heeft om de zelve op vraag-Poincten =te hooren en deese niet en benevens de be„ „antwoording in hunne spraak te bren„ „gen en weeder te verduitschen, zo goed doe„ nelijk, of zoo na bij als hij vertrouwd dat gevergd worden kan van iemand, die zoo als hij, in Dertig Iaaren geen gelee„ „genheid om zig anders, dan door de Lec„ „ture te oefenen in eene hem in den pril zij„ „ner seugd, door aanleering, nog niet eens zeer eigen gewooden Taal. op gave hunner Naamen) 8: zo worden uwer Hoog Edelheeden, onder afbid„ „ding van Hoogst der zelver indulgen„ „tie deesen origineel bij gevoegd aangebooden, § 10: Dat zij in voornoemde Panther / Een sauw schip: bemand met Neegentig hoofden en ge„ „monteerd met agtien Drie en vier- Ponder Canons, onder Commando van Capitein Machur en in geselschap van de Bricq Endeavour Capitain Proeter, met zee„ „venthien hoofden en agt Twee Ponders verslag wege:s hunne 9: Dat wilcot als Bootsman en Boijle als Mat„s bescheiden zijn geweest op het Engelsche Comp„s schip Panther en ons sleg„ „te behandeling gedeserteerd zijnde, hunne gene„ „genheid te kennen gegeven hebben om in onse dienst, als soldaten over te gaan: zoo als ze zijn, kunnende daar bij, met belie„ „ven beoogd worden dat gemelde vreemdelin„ „gen zig opgegeven hebben Iohn wilcot en Barnabij Boijle geheeten, de Eerste van waterfort en de ander van crookhil in Zeeland geboortig en beide Roomsch van religie te zijn. zo N vervolg.
English
continuation. to make discoveries, had arrived at Salwattij in the month of August or September 1791, and had been well treated by the natives, who brought them refreshments of chickens, as well as tortoiseshell and birds of paradise, in exchange for beads, knives, linen, blue shirts, etc., the officers of the said ships having obtained from the native there, against the aforesaid trifles, from his own stock, as the deponents believed, wild cinnamon in great quantity and only a few nutmegs, while a certain Hatibie, unknown to them, had been on board the Panther twice, and the captain, the doctor, and the chief mate, out of mistrust, had ventured to come ashore only once, and the necessary drinking water had always been fetched with their own craft and crew from the nearby islands. § 10: The officers had black concubines on board; from their clothing and manners as described by Wilcot and Boyle, the Governor thought he could gather that they must be Laloegareese, until he learned from the deponents that the said female persons were native to the so-called Ploos, or as we would pronounce it, Ploose islands, situated not far from Macao, and which islands both ships, coming from China, touched at before they appeared at Salwattij in order to appoint one or two kings and to present them, in the name and on behalf of His Britannic Majesty, with: 18 pieces of 8-pounder cannons 400 firelocks 400 cutlasses 100 barrels of gunpowder 300 pistols 10 chests with cannonballs 3 chests of canister shot 2 chests of musket balls a large quantity of pistol balls 8 cattle 4 pigs 2 goats, and 9 dogs. continuation. all for assistance rendered to the saved crew of an English Company vessel that was wrecked some years ago around the Ploesse Islands, on one of which islands, which lies at the latitude of 5 degrees North latitude, bears the name of Attingola, and has a town called Corrora, two native soldiers and two boys from the Panther were left behind to take up residence there. § 12: The repeatedly mentioned ships, after staying for more than a month at Salwattij, undertook the return voyage to Bombay. § 13: Desiring to know whether those so-called Ploese Islands could perhaps still be found under other names on our nautical charts, the Governor ordered the Master of Equipage Van Waningen and the commanding officer on the ship Diamant, Captain-Lieutenant De Vries, to investigate the matter and to interrogate the English boatswain Wilcot, who was somewhat knowledgeable in navigation, regarding the courses which the ships, coming from China, held until their arrival at those islands; whereupon the said naval officers reported here in writing that, according to the indications given by Wilcot, the ships sailing from Macao kept to the ordinary fairway up to the North latitude of 8 to 9 degrees, and then stood to the east, and thus passed through between the islands of Borneo and Parago, subsequently steering a course to the east until they caught sight of the island of Magindanao, whereupon they sailed along the trend of the shore of the said island to seek a good anchorage and drinking water, in which they succeeded on the north side of Magindanao in a large bay, after which they set course to the west away from their land, whereupon they steered south-east for 5 days, until they arrived at a very low island, without any mountains, called by the English the Ploese Island. § 14: Van Waningen and De Vries are furthermore of the opinion that the island designated by Wilcot and Boyle with the name of Ploese is the same island which, among others situated around Culloe, is known on our chart by the name of Pilos. § 15: We have in the meantime, since Ensign Lofman, who returned from his extirpation expedition to Maba and Weda, firmly and strongly denied before the Governor that there had appeared before him and his men the Hatibie accused of illicit trade with the chiefs of the above-cited English ships, resolved on 31 December last to claim the same, and to hold a meeting with the King and the grandees of Tidor after the smallpox then strongly raging there had subsided, at which time samples of the wild cinnamon occurring on Salwattij would also be demanded, as well as a rigorous investigation at the aforesaid place into all the Papuans who, besides the said product, had also supplied nutmegs, tortoiseshell, and birds of paradise for beads, etc. § 16: Although the questionable strangers, according to the depositions of Wilcot and Boyle, made no contracts with the natives either at Salwattij or elsewhere during their voyage, their actions at the Ploese Island nevertheless indicate the contrary; indeed, the so-called gift from the English seems somewhat suspicious to us, and the establishment of a new settlement is suspected on account of it.
Dutch transcription
vervolg. om ontdekkingen te doen, in de maand Aug„s of Septembr: 1791: te salwattij gekoomen en van de Naturellen, die hun verversching van Hoenders, So meede Caret en Paradijs vogels, inruiling tegen Coraalen, Messen, Lijwaat, blauwe Hems „den enz: aanbragten, wil behandeld zijn geworden, hebbende de overheeden van gemel„ „de scheepen van den Inlander aldaar, tegen voorseide kleenigheeden, uit eigen voorraad, zoo als de geposanten meenden, in groote meenigte bekoomen wilde Caneel en maar weinige Muscaat-Nooten, terwijl zeekere hun onbekende Hatibie tweemaal aan boord van de Panther was geweest en de Capitain, De Doctor en de opperstuurman, ini't wantrouwen slegts eenmaal gewaagd hadden aan Land te koomen en het benoodigde drinkwa„ „ter altoos met eigen vaarthuig en volk van de na bij geleegen Eijlanden was afgehaald. §10: De officieren hadden zwarte Concubines aan„ „boord; uit derzelver door wilcot en Boijle beschreeven kleeding en manieren meende de gou„ „verneur te kunnen opmaaken dat zij Laloe„ „gareesen moesten zijn, tot zo lang hij van de Deposanten voreaam dat ged: vrouw per„ „soonen van de niet verre van macao gelee„ „gen zoo genaamde Ploos, of zo als wij uit„ „spreeken zouden, Ploose gjlunden geboortig zijn en welke Eijlanden de beijde scheepen uit dei„ na koomende, hebben aangegierd, voor en al eer te salwattij zijn opgedaagd om een twee koningen aan te stellen en deselve, uit Naa„ „men van wege zijn groot Brittannische Majesteit te beschenken met. 18- p„s Agt Ponder Canons 400: – „ snaphanen 400:– „ Houwers 100:- vaten Buskruit 300:- Pistoolen 10:- kisten met Canon kogels 3:– _o „ Lang scherp 2: _„o „ snaphaan hooges. Een groote quantiteit Pistool koogels 8: koebeesten 4: varkens 2: Geijten en 9: Houden. beschreeven Het Dns s vervolg „ging van een door hun opgege„ „ven Eijland Het alles voor beweesen assistentie aan de gesalveerde Equipagie van een, Eeni„ „ge jaaren herwaards om en bij de Ploesse Eijlanden verongelukt Engelsche Com„ „pagnies scheepje, op een van welke Eijlan„ „den dat op de hoogte van 5: graaden, Noorde„ breete legd naam voerd van Attingola en een stad Corrora geheeten heeft, twee Inlandse soldaaten en twee jongens van de Pantheer, om er verblijv te houden, agtergelaaten zijn. §12: Meermelde scheepen hadden, naa ruijm Een maand vertoeven te Salwattij de terug reijs Bombaij aangenaam. ondersoek naa de Leg„ §13: Begeering om te weeten, of die zoo genaamde Ploese Eijlanden in onze zeekaarten, zom„ tijds nog wel bij andere benaamingen te vinden waaren, had de gouverneur den Equipagie meester van waningen en den Commandeerende officier op het schip Diamant den Capitein Luit„t De vries ge„ „last daar na ondersoek te doen en den En„ „gelsche, Bootsman Wilcot die der nariga„ „tie eenig zins kundig was, te onderlasten nopens de Coursen, welke de scheepen, uit China koomend, gehouden, hebben tot hun arrivement in die Eijlanden berigtende gemelde zee officieren hier op in scriptis, dan navolgens de door wilcot gedaane aan„ wijsingen de scheepen van Macao afzijlende, het ordinaire vaarwater gehouden hebben tot op de Noorder breete van 8: â 9: graaden en voorts om de oost gesteeken zijn en zo, tus„ „schen de Eijlanden Booneo en Parago door, zijn geloopen vervolgens Cours stee„ „venende om de oost tot dat het Eijland Magindanao in 't gezigt kreegen, wanneer zij, volgens strekking van den wal, van gemelde Eijland zijn gezijld, om een goede anker plaats en drinkwater, op te zoeken, gelijk hun geleekte is aan de Noord Diamant. kant Ms gissing daar omtr: verschijn. nieuw Etablissement door „poneerd. kant van Magindanao in een groote baaij, waar na zij Cours om de west gesteld hebben buiten hun Land, wanneer zij Z: t: O: hebben gestuurd, 5: daagen lang, tot aan een zeer laag Eijland, zonder Eenig gebergte door de Engelsche het Ploese Eijland ge„ „naamd, gekomen zijn. §14: Verseerende van waningen en de vries overi„ „gens in het denkbeeld, dat het door wilcot en Boijle met de Naam van Ploese bestempeld Eijland; het zelvde is, dat on„ „der meer aandere, om en bij Culloe geleegen Eijland, in onse kaart bekend staat met de naam van Pilos —. besluit nopens dit ween) 12: Wij hebben inmiddens, dewijl de van zijn Extirpatie togt te maba en weda terug gekomen vaandrig Lofman, voor den gouverneur fort et fermo ontkend dat voor hem en de zijnen verscheenen is de wegens morshandel met de Hoofden de aanleg van een § 16: of schoon de questieuse vreemdelingen nog de Engelsche, word gese„te salwattij nog Elders, in hunne scheep„ „togt, navolgens de depositien van wilcot en Boijle, Contragten met den Inlander hebben gemaakt, zoo duiden hunne verrigtingen op het Ploese Eijland, beet tegendeel nog„ „tans aan jmmers is ons wij wat nadenkelijk voorgekomen het zoogenaamde geschenk van der boven geciteerde Engelsche scheepen beschuldigd geworden Hatibie, den 31: Dec: L: L: beslooten den selve te reclameeren en eene met den koning en de rijksgrooten van Tidor te houden bij eenkomst, na dat de aldaar toen sterk grasseerende Pokjes afgenomen zouden hebben, wanneer teevens monsters van de op salwattij vallen, „de wilde Caneel gevorderd zouden worden, zo meede een rigoureus ondersoek ter plaatse voormeld, naa alle de Papoen, die buiten ge„ „meld product, ook Nooten, Caret en Paradijs vogels, voor Coraalen, en z: hebben verzorgd. der E s wege
English
of Tidore promise to inquire into the trade of the English. on behalf of the English crown to the natives of that island, for a service which could well have been rewarded otherwise than with munitions of war of all kinds, among which will certainly have been included, although they are not mentioned by the deponents, artillery supplies, gun-carriages, gun-stocks, and further items pertaining to the ordnance, and finally four-footed animals, to which was added the leaving behind of two native soldiers and two boys, all of which taken together clearly denotes the provisional arrangements of a settlement intended by the English on the often-mentioned island; we are and remain ignorant in that regard due to the non-appearance of the long-expected Bullock traders. The English deserters are taken into service as soldiers. We most respectfully offer all the papers concerning this affair appended hereto, and bring to the knowledge of Your Right Excellencies that the said Wilcot and Boyle have been taken into the Company's service as soldiers at 9 guilders per month, with our intention to have the same transferred to your parts by the first available shipping opportunity, which, however, can only take place regarding the first-named, Wilcot having passed away here. It took until 27 March of this current year, running towards a suspected case of smallpox on Salawati and the debts of Tidore, on account of the said childhood disease, before we saw the King and the Grandees of the realm appear at this Castle; they seemed as much dismayed as surprised at having the depositions of the English deserters partly presented to them, and willingly took upon themselves the extradition of the Hatib, as well as the investigation required of them by us into the illicit trade in nutmegs, alongside the production of samples of genuine or wild cinnamon, for which the King thinks that the deponents mistook the bark of the Massoy tree, and finally of English linens bartered at Salawati; and we have not failed to seriously recommend to them that they should above all make arrangements so that, upon any further appearance of English or any other foreign nation, not the least convenience beyond water and firewood be granted to them, and that no trade or intercourse with the natives be permitted to them, neither there nor in the remaining Tidore lands. The Governor does not accept the message sent to him under verbal tokens for that trade. Of all those fine promises, however, nothing else came to pass than that the King, a few days after the above-mentioned meeting, sent a clerk with a single, uncommonly fine Coast handkerchief and four pieces of smooth, polished blue corals, delivering the oral message that His Highness had obtained another item of information from a Tidorese who had returned from Papua with the aforementioned deserters; but the Governor did not find it advisable to accept those small tokens of Papuan faithless conduct, but sent the messenger back with them, and let the King know, also by word of mouth, that we would await the full fulfillment of the promise made by the King and the Grandees of the realm. The sending of this, his held conduct, was of good result. Had one proceeded otherwise in this matter, the Tidorese would soon have imagined that one would have let the matter rest there, for no nation is found in the Moluccas that is more averse to punishing misdeeds and handing over evildoers; the King also, who, just as his predecessors have done, must already dance to the pipes of his Grandees, is embarrassed by the matter, and cannot conceal it from the undersigned, whom he often honors with a visit, whenever he is asked about the results of the undertaken investigation. One does not let go, however, and the Governor only recently declared before His Highness that this must be completely fulfilled if Your Right Excellencies are to remain assured of the good trust placed in him by the same. The Tidore domestic voyages. The small expeditions with Tidorese kora-koras to Papua are as yet of the consequence that peace there has become more and more established.
Dutch transcription
van Tider belooven te inqui„ handel der Engelsche „genoomen. wege de Engelsche kroon aan de Naturellen van dat Eijland, voor een dienst, welke wel anders beloond had kunnen worden, dan niet oorlogs be„ „hoeftens van allerleij zoort, /:waar onder wel begreepen zullen zijn geweest schoon ze door de deposanten niet genoemd worden, Af„ gehoorende behoeftens:/ en eindelijk van veervoetige dieren, daar bij gevoegd de agterlaating van twee Inlandse soldaaten en twee jongens welk alles te samen genoomen niet verduidelijk denoteerd voorlo„ „pige beschikkingen van een door de Engelsche beoogd Et ablissement op het dikgereptenloe„ „se Eijland wij zijn en blijven dienwegens onkundig door de nonopdaging der lang te gemoet geziene rullokse handelaars. De Engelsche deserten 'sd: Wij bieden alle deeze affaire raakende Pa„ worden als soldaten aan „ pieren deesen bij gevoegd Eerbiedigst aan en brengen ter kennis van uwe Hoog Edelh:s dat gemelde wilcot en Boijle als soldaaten met ƒ9: ter mand in 's Comp„s dienst genomen zijn „reeren naar een verdagte geloopen dat wij den koning en de Rijksgrooten op salwattij en de schul van Tidoo, uit hoofde van gemelde kinderziekte, aan dit Casteel hebbende zien op dagen; zij schee„ „nen zo zeer ontstigt, als gesurpreneerd te wee„ zen over hun gedeeltelijk voorgehouden deposi„ „tien eerbiede Engelsche deserteurs en naamen voij gewillig op zig de uitleevering van den Hatibie, soo meede 't hun door ons gevergd on„ „derzoek naar den sluik handel in Nooten nev„s de productie van monster sechte of wilde Caneel woor voor de koning denkt dat de Deposan„ „ten de bast van den Massoij-boom hebben aan„ „gezien en eindelijk van Engelsche te salwattij verruijlde Lijwaten en men is niet in gebreeke gebleeven hun serieuselijk aan te beveelen dat voor al ordre stellen mogten dat aan Engelsche „fuijten, rampaarden en verdere tot het geschit Te kningen gooten 18: 'T heeft nog wel tot den 27: Maart h„o a„o aan„ niet voorneemen om deselve per Eerst voorkoomende scheeps geleegeneeid, naa Costij te doen overgaan 't gunt egter omtrent den Eerst genoemde alleen plaats vinden, zijnde Wilcot alhier komen te overlijden. met dus „dige uit te suiveren. boodschap toegesonden niet aan. „houden gedrag. zijn van goedgevolg geweest of andere vreemde Natie, bij nader verschijn, buijten water en brandhout, niet de minste gerievelijk „heid geschiede en aan deselve, geen handel over wan„ „del met de Naturellen worde toegestaan, zo min daar, als in de overige Tidoreese Landen. De gouvernaur neemt §o9: van alle die schovnne beloften is nog tans niet hem onder mondelinge anders gevallen, dan dat de koning weinig da„ teekenen voordien handeligen na de boven gemelde bij een komst, een schrij„ ver gesonden heeft met en enkele ongemeen fraije Cust Neusdoek en vier stuk glad gepalijste blau„ „we Coraalen bij mond boodschappende dat zijn Hoogheid eenen ander gevollig had opgedaan bij eenen met de meermeld Deserteurs uit de Papoe gereverteerden Tidorees, dan de gou„ verneu vond niet raadzaam die kleene be„ wijsen van Papoen ontrouwe handelwijs aan te houden, maar liet den zendeling daar meede terug keeren en den koning, meede bij mon„ de, weeten, dat men wagten zoude op de volle nakoming van 's konings en der rijksgrooten gedane toesegging. zenden van dit zijn ged 20: Was men in deesen anders te werk gegaan zouden zig de Tidoreesen wel draa verbeeld hebben De Tidoreese huistogtje 21: De kleene Expeditie met Tidoreese Coora Coroas naade Papoe zijn als nog van gevolg dat de rust aldaar meer en meer gevestigd is geworden, zij scheiden 'er na, dat men het daar bij zoude hebben laaten berus„ „ten, want geen Natie in de Moluccos gevonden word, die afkeeriger is van wanbedrijven te straffen en boosdoeners uit te leeveren; ook is de koning, die even als zijne voorsaten gedaan hebben, reeds naa de Pijpen van desselvs rijksgrooten dansen moet met de zaak verleegen en kan het voor den onder geteekende, dien hij dikwils met een bezoek vereerd, niet ontreinsen telkens dat hem naa de gevolgen van het aangenoomen on„ „derzoek gevraagd word. Men laat echter niet los en de gouverneur heeft maar onlangs geleeden voor zijn Hoogheid ge„ declareerd; dat daaraan Compleet moet worden voldaan zullen uwe Hoog Edelhee„ „den blijven verseeren in het door Hoogst deselve op hem gesteld goed vertrouwen. dat Ens dat s
English
remonstrated about his harsh conduct regarding the Tapoese subjects. Expenses for the settlement of disputes are abolished. The Manadonese murderers are still being sought. Papers not sent due to lack of opportunity. Secretary Ogelwight pays better attention. Measures are taken against the intrusion of Bugis. that they have been so grievously stricken by smallpox, and that plague also makes a terrible devastation among the Papuans, and they have brought back again the 2 small barrels of gunpowder and 2 one-pounder cannons, along with the necessary ammunition, that were lent to them. The King of Tidore, although we omitted to report that, in notifying the king regarding the investigation conducted by us concerning the Salawatti women, we pointed out to him that these were the consequences of his harsh treatment, with the recommendation to govern his subjects with equity, we nevertheless did so by letter of 30 December 1789. Paragraph 23: Your High Nobilities will, if it please you, perceive from the next advices of 1792 that we no longer validate any expenses for the settlement of disputes among the Manadonese Christian chiefs. Paragraph 24: The abductor or murderer of two Christian children missing at Manado, after whom Your High Nobilities please to inquire, has not been discovered, despite the reward of 50 milled ducatoons offered by the governor for the person who should point him out. Paragraph 26: We gladly sympathize with the shortcomings of the servants, following the example frequently given by Your High Nobilities regarding ourselves; we are also somewhat satisfied again with Secretary Ogelwight, now that we see that the papers last sent per the bark Verwagting were better arranged than the previous ones, although much is still lacking in them. Paragraph 27: It is difficult, meanwhile, for the governor if he can place no trust in the vigilance of the secretariat officials, must write everything himself, and then still has to check whether all the annexes belonging to his work are indeed sent, after he has most emphatically recommended the dispatch thereof; but since matters stand no differently, he will also take care, so far as in him lies, to give satisfaction, and all papers concerning which Your High Nobilities have not been able to dispose due to non-transmission shall now at least arrive. Paragraph 25: No further evidence regarding the intrusion of the Bugis at Gorontalo has presented itself to us, but we shall continue to remain vigilant against it to the best of our ability. Security has been provided for certain provisions. The ministers request pardon regarding the inappropriate terms used by them in the letters. Paragraph 28: Meanwhile, sureties have been provided for the cash and goods given along to the commissioners to be accounted for in the expedition against Poanilio. Paragraph 29: Since during the more than twelve years that the first signatory has had the management of affairs here in hand, in answering the venerated letters of Your High Nobilities, our intention has never been to depart from the highest respect owed to the same, so we are truly sorry to have used a word where another, much more modest one could have served to signify our veracity, had this been called into question, as we erroneously understood; and we very humbly beg for forgiveness for this our inadvertently committed mistake, under the serious assurance that we shall never fall into that error again. Lutzow and his associates, meanwhile, maintain by all that is holy that the victory achieved by them has not been too broadly exaggerated; he is not very proficient in language, nor does he know how to describe matters well, without finding anyone here who possesses the desire or competence for it. He is, however, an alert officer who knows what is commanded to undertake enterprises where bravery and discretion are required. Goods not recovered from the abandoned small fort Leyden. Consideration regarding the same. Paragraph 30: After the abandonment of the small Kwandang fort Leyden, the Limbotto king Tilahoenga had the name of exercising authority within it, and the old king Nackie had the deed, on account of his large following, so that the first-mentioned, as to the effects that were completely plundered and fell among the common people, even among Gorontaloans, likely sees no chance to recover the same without embroiling himself with the Nackie-minded, who prevail at Limbotto and bear the Company no goodwill at all. We shall nevertheless bring to that petty king's memory his promise made in this matter to the governor; if Your High Nobilities should think fit to do this as well, in somewhat emphatic terms, demanding payment for the despoiled goods, such would, in our opinion, be of very good effect and might at times intimidate the opposing party. Paragraph 31: We commend our persons to the far-reaching protection of Your High Nobilities and further have the honor to remain, with deep submission and veneration, Beneath stood: High Noble, Rigorous, Highly Esteemed, Wide-Ruling Lord and Well-Noble, Rigorous Lords. Lower: Your High Nobilities' very humble and very obedient servants. Was signed: Alex Cornabe and B. S. Wentholt and v. Okenholm. In the margin: Ternate in the Castle Orange, 15 June 1792. Agreed. Paragraph 31: Alex Cornabe Copy General Missive The Governor and Council of Ternate to Their High Nobilities dated 15 June 1792 for the Netherlands Chamber of Zeeland
Dutch transcription
„houden over zijne harde han„ „delwijs omtrent Tapoese onderdaanen. spendatien voor het bij leggen De wood nog gezogt naar aan„ „ge Manadose moordenaars geleegen heid niet gesonden Papieren. de secret„s ogelwight past beeter op. Tegen het indringen van Boegineesen word gemaakt. dat zij van de Pakjes zoo deerlijk bezagt ge worden zijn en die Pest onder de Papoen ook al eene verschrikkelijke ravage maakt, mee uit, en zij hebben de aan hun ter leen afgege„ „ven 2: vaatjes buskruit en 2: Een Ponder Ca „nons met het nodige scherp weeder terug gebragt. „ De koning van Tiboris of: 82: schoon wij gecommitteerd hebben te bedeelen dat wij den koning verwittigende wegens het door ons gedaan onderzoek omtrent de sal„ „wattijse vrouwen, voorgehouden hebben dat dit de gevolgen waaren zijner harde be„ „handeling, met recommandatie om zijne on„ „derdaanen niet billijkheid te regeeren, zoo hebben wij zulks nogtans gedaan, bij brieve van den 30: December 1789: § 23: uwe Hoog Edelheeden zullen bij de naast van geschillen afgeschuijft. volgende advisen van 179½: des gelievende, ontwaaren dat wij voor het bij leggen van geschillen onder de Manadose Doopshoofden geen spendatien langer valideeren. §24: De vervoerder of Moordenaar van twee te manado vermiste Christen- kinderen § 26: wij Compatisseeren gaarne met de gebree„ „ken der Dienaren in navolging van het om door uwe Hoog Edelheeden omtrent ons zelve meenigmalen gegeven voorbeeld, ook zijn wij met den secret„s Ogelwight wee„ „derom Eenigzins bevoeedigd, nu wij zien dat de laatst per de Bark verwagting versonden Papieren beeter, als de vorige zijn ingerigt, geweest, schoon daar aan nog veel manqueerd. overkomst va bij vonge ƒ 27: Het valt voor den gouverneur in tusschen had dat geen vertrouwen in de vigelantie §25: ons zijn geen nadere bewijsen wegens het indringen der Boegineesen te Gorontalo voorgekomen, dog wij zullen daar tegen na best vermogen blijven vigileeren. waar naa uwe Hoog Edelheeden gelieven te inquoreeren is niet ontdekt in weerwil der door den gouverneur uitgeloorde premie van 50: gecartelde Ducatons voor den geene die hem zoude aanwijsen. waar n van M cautie is gesteld wegens Eenige verstrekkingen. de ministers versoeken ) 29: om verschooning, weg„s in de brieven door hun gebeezig„ „de ongepaste termen. van secretarij bedeonden stellen mag alles be„ schrijven en dan nog naa moet gaan, of alle de bij zijn werk gehoorende bijlagen wel versonden worden na dat hij de besorging daar van op het kragtigste heeft aanbevoolen; dan wijl het daarmeede niet anders geleegen is zal hij ook daar voor zorg draagen, om zoo veel in hem is, genoegen te ge„ ven zullende alle Papieren, waar over uwe Hooghde „heeden niet hebben kunnen disponeeren, uit hoofde van non Versending, ten minsten nu overkoomen § 28: voor de ter verantwoording in de expeditie teegen Poanilie aan de gecommitteerden meede gegeeven contanten en goederen zijn intusschen borgen gesteld— Daar geduurende ruim twaalff jaaren, dat de Eerst geteekende de mane„ „ancen van zaaken alhier in handen i heeft heeft gehad in de beantwoording uwer Hoog Edelheeden gevenereerde Brieven, onze intentie nimmer geweest is, te wijken van 't aan hooijst deselve verschuldigd respect zo dat ons wel deegelijk leed een word gebeesigd te heb„ ben, waar voor een ander veel bescheidenen had konnen dienen om onse veridiciteit te beteekenen bij aldien deese in twijfel getrokken was geworden, zoo als wij verkeerdelijk begreepen hebben en wij smeeken zeer deemoedig om vergeeving wegens deese onsen onwil„ begane misslag, onder serieuse verseekering dat wij nooit weeder in die dwaaling zullen vervallen. Lutzor„ c: s: houden intusschen bij al wat heeligigin staande, dat de door hen behaalde overwinning niet te breed opge„ „geeven is niet regt taalkundig, weet hij de zaa„ ken ook niet goed te beschrijven, zonder Iurmnand hier te vinden, die 'er de lust of bekwamheid toe bezit: Hij is trouwen een wakker officier, die niet wat dat gecommandeerd word om onderneemingen te doen, waar bij bravoure en beleijd gehoord. § 30. niet gerecouveerde goe„ deren uit het verlaten, fortje zijden 't slot. Consideratie, no p„ denog § 30: De Limbotse koning Tilahoenga heeft na de verlaating van het quandangse fortje Leijden de naam gehad van het gesag daar binnen te voe„ „ren en de oud koning Nackie de daad, uit hoofde van zijn groote aanhang, zo dat de Eerst gemelde voor de effecten, die finaal geplundeerd en onder het gemeen, zelve onder gorontaalders geraakt zijn, zo, dat hij denkelijk geen kans ziet om de zelve te recouvreeren zonder zig te brouilleeren met de Nac„ kies: gesinden, die te Limbotto provaleeren en der„ Compagnie gansch geen goed hardt toedraagen, wij zullen dat vorstje nog thans in geheugen bien„ „gen deszelvs aan den gouverneur in deesen gedaane toesegging; als uwe Hoog Edelheeden mogten goed vinden dit meede te doen, in wat nadrukkelijke termen, onder afvordering van betaaling der gespolieer„ de goederen, zoude zulks naa onse gedagten, wel van heel goed effect weesen en de tegen Partij zomtijds in„ timideeren kunnen. §31: Wij beveelen onse persoonen in de wijd vermogende „protectie van uwe Hoog Edelheeden en hebben ovirigens de eere met diepe submissie en veneratie te blijven. /:onderstond:/ Hoog Edele Gestrenge, Groot Agtlaa„ „re wijdgebiedende Heer en wel Edele Gestrenge Heeren /:Lager:/ van uwe Hoog Edelheeden de zeer onderdanige en zeer gehoorsame Dienaaren „ en B: S: Wentholt. /:was geteekend:/ Alez: Cornabe e v„r Okenholm„ /:in margine:/ Ternaten in 't Casteel orange den 15: Junij 1792: —. Accordeerd. §31: MerCornatij Copia Apsirto Missive Den Gouverneur & Raad Hunne Hoog Edelheedens gebatend 15 Juni 1792 voor Nederland Kamer Zeeland aan n Ternaten. van S
English
Separate Copy, Batavia. To his High Excellency The High Noble, Right Honorable, Wide-commanding Lord, Mr. Willem Arnold Alting, Governor-General Along with The Noble, Honorable Lords, Councillors of the Dutch Indies, etc. etc.,— 666 High Noble, Right Honorable, Wide-commanding Lord and Noble, Honorable Lords; That my voyage undertaken in the year 1790, as well as my actions with the Lords Captains of the country's ships The Bellona and The Mercuur, have mostly earned the approval of Your High Excellencies, I have perceived with the utmost emotion of true gratitude in the separate letter addressed to me by Your High, Noble, Right Honorable Lordships on 31 December of the said year via the ship Diamant, Paragraph 1. No. 2: 35 A commission planned for the survey of the Moluccan boundary lines has made no progress; for the present it is set aside on that account. Paragraph 2: The princes initially seemed to acquiesce to the secret committee regarding the representations made about the Moluccan boundary separation, in response to my intention, made known to Their Highnesses, to have the boundaries on Halmahera accurately drawn on maps distinguished by separate colors to eliminate their mutual disputes. But when it came to execution and commissioners were to be appointed by both sides, who, together with mine on behalf of the Company and holding the convention previously drawn up on this subject, were to carry out this work on the sites themselves; when in a private conference held with the King of Ternate, I was not a little surprised to hear His Highness say that if Tidorese and Ternatans were employed in the same task somewhat far away, they would soon disagree among themselves and resort to violence. The Tidorese prince, in a private conversation likewise held with His Highness, wished that I should accompany them in person, escorted by a substantial military force, and determine beforehand the number of his subjects and of the Ternatan subjects who were to proceed to the respective boundaries. Paragraph 3: My representations made to those princes on this occasion—that they should be good friends and set an example for their mutual subjects in this regard in order to fulfill the expectation of Your High Excellencies—brought about nothing more than that they made known to me from both sides that they held such regard for each other, but could not answer for their subjects. Paragraph 4: The value of those protestations is too well known to me ever to rely upon them. Meanwhile, I have judged it advisable for the present to set aside the intended commission for determining the Moluccan boundary separations, so as not to make the remedy worse than the disease, as may easily be inferred from the foregoing might very well happen, unless I went along in accordance with the proposal made by the last-mentioned King; to which, however, because the commission would not be the work of a single day, but rather an affair of quite long duration owing to the vast extent of the land of Halmahera, I consider myself unauthorized without higher orders. Paragraph 5: The commission will probably not need to be established, if I am not mistaken in my opinion that to the reluctance shown by the Kings of Ternate and Tidore against the execution thereof, it must be attributed that, after two years' time since my intention became known to them, they have brought up the old disputes no more. Submitting myself in all cases most obediently to whatever Your High Excellencies, in Your well-known superior wisdom, shall be pleased to prescribe to me on this subject, I further note in this regard that, after what transpired in the above-cited conference, I did not confer with the King of Bacan about it, as it appeared unnecessary. Paragraph 6: The Tidorese overlook everything and do not punish. If the Tidorese had investigated the invasion of the Weda people into the Ternatan district Tadija, they would have had to punish or extradite the guilty; to this that nation is likewise unwilling. The king had nevertheless pledged himself to it, but let the matter rest upon the withdrawal of his Weda subjects. I certainly object repeatedly against such culpable conduct, but cannot entirely contradict the reasons the king adduces in excuse, however childish they may appear; it being fully known to me that His Highness, if he is to make himself agreeable to his nation and maintain his position, must follow not his own will, but that of the grandees of the realm. If he acts otherwise, he may, when requiring kora-koras to turn out, wait a whole month for the people to man them; and so it goes likewise regarding everything he comes to demand, which would be too tedious to detain the precious attention of Your High Excellencies with. It is not that the grandees bear him ill will, but it stems from the vicious form of government that has taken hold among the Tidorese from ancient times and has especially taken root under the long-lasting reign of the late, weak King Djalaloedien, deposed in the year 1779, whose memory is held by them in deep veneration on account of his displayed limitless indulgence. If one tells those insolent grandees that they must show greater respect to the king, they replied...
Dutch transcription
Copia Apart, Batavia. Aan zijn Hoog Edelheid Den Hoog Edelen Gestrenge Groot Agbaren wijd gebedende Heer, M„r: Willem Arnold Alting, Gouverneur Generaal Nevens De welEdele Gestrenge Heeren, Raaden van Neederlands India, ad: Ca: Ca:,— 666 Hoog Edele Gestrenge Groot Agtbare Wijd gebiedende Heer en. WelEdele Gestrenge Heeren; Dat mijn A„o 1790: ondernomen scheeps tocht, so meede Dank betuigingen van den gouverneur, mijne verrigtingen met de Heeren Capitein van 's Lands schee„ „pen De Billona en De Mercuur meesten deezen de approba„ „tie van uwe Hoog Edelheeden hebben moogen wegdraagen, heb„ ik met de uiterste aandoening van waare dankbaarheid ontwaard in uwe Hoog Edele Gestrenge groot Agtb: aan mij Apart ingerigte Lettere in 31. December van gemelden juro„ P„r 't schip Diamant, §1. N 2: 35 Eene tot den opneem der Mo„ beraamde Commissie heeft gen voortgang; dien wegens, Er word voor eerst van afge„ §2: De voorsten hebben voor 't geheine Committe wel gescheenen vorhondingn aan de wosten „lukse Limiet scheijdinge te acquieseeren in mijn aan Hunne Hoogheeden bekend ge„ maakt voorneemen om accurate de Limiten op Walma„ „heira met aparte Coulueren distinqueerende haarten te laaten formeeren ter afsnijding Hunner onderlinge ge„ schillen, maar toen het op de uitvoering aankwam en van deeder zijde gecommitteerdens zouden benoemd worden die met demijne Compagnies wege, de voor heen op dit stuk gemaakte Conventie inde hand, dit werk stonden te gaan verrigten op de plaatsen zelve; als ik in eene met den koning van Ternaten ofzonderlijke gehouden Conferentie, niet weinig gesurpreneerd, zijn Hoogheid te horen seggen, dat Tidoreesen en Ternataanen wat verre van de hand, in een selvde verrigting geem„ „ploijeerd wordende weldraa onder elhander oneenig wor„ den en tot doadelijkheeden zouden overstaan. De Tidoreese vorst wilde, in een met zijn Hoogheid insgelijks gehouden particulier gesprek, dat ik in persoon meede ging, van een Goede krijgsmagt verseld en voor aff bepaalde het getal van zijne en dat van de Ternaatse onder„ „danen, die zig naar de respective begeeven moesten, „zien; § 4: De waarde van die betuigingen is mij te over bekend, om 'er ooit staat op te maaken ik heb intusschen raadsaam geoordeeld de voorgenoomen Commissie ten bepaaling der molukse Limiet shijdingen voor eerste nog, aan een zijde te stellen om 't hulp middel met ergen als de kwaal te maaken, zo als uit het vooren staande mag worden op gemaakt dat veel ligt geschieden kon, bij aldien ik niet navolgens het gedaane voorstel door laatst gemelden Koning, meede ging, dog waar toe ik mij zelve; dewijl de Commissie geen werk van éen dag, meer van vrij lange adem zijn moet om den wille van de Groote uitgestrektheid van Land Mijne aan die vorsten ter deeze geleegenheid gedane voor houdingen, dat zij goede vrienden weezen moesten en hunne weedezijdse onderdanen hier in voorgaan om aan de verwagting van uwe Hoog Edelheeden te voldoen heeft niet anders te weeg gebraagt dan dat zij mij van weerstanten te kennen gegeeven hebben, dat zij die elhander toedroegen, maar voor hunne onderdaanen niet konden instaan„ scheidingen § 3: dos van De Commissie zal zom„ stelling teworden, De Tidoreesen zig alles straffen niet van Walmaheira, onbevoegd te weezen buiten hooge ordre; De zelve zal wel agterweege kunnen blijven zoo ik „tijck niet behoeven bereek mij niet bedrieg in mijne meening, dat aanden weer„ „zien, dien de Koningen van Ternaten en Tidor tegen de bewerkstelling der zelve betoonen, moet toegeschree„ „ven worden dat zij, na twee jaaren tijds, dat mijn voor„ neemen aan hunne bekend geworden is, met de oude geschillen niet meer te berde gekomen zijn. Mij zelven in alleen gevallen, gehoorsaamst onderwerpende aan 't gunt uwe Hoog Edelheeden, naa hoogst derzelver bekenden wijsheid; mij op dit Pujet zullen gelieven voor te schrijven noteer ik dien aangaande nog dat ik den Koning van Batchian; daar over, naa het voorgegane inde boven geciteerde Conferentie, niet onderhouden heb, als onnodig voorkomende, § 6. Als de Tidoreezen onderzoek hadden gedaan naa door de vingers en de invasie der wedareesen in het Ternaats Dis„ „triet Tadija, dan hadden zijde schuldige moeten straffen, of uitleeveren; hier toe is dien Natie oag„ ongewillig; de koning had 'er zig nog tans toe geengageerd, dog heeft het bij de weeder uittrekking zijner weda„ „se onderdaanen, laaten berusten; ik hoom tegen zulk een condemmnabel gedrag wel telkens op, dog kan de ree„ „den die de koning tot verschooning bij brengd, hoe queril deselve ook toeschijnen mag, niet geheel tegens preeke„ zijnde mij ten volle bekend dat zijn Hoogheid, zal hij zig bij zijn Natie aangenaam maaken en staande houden niet zijnen, maar der rijksgrooten wil, op volgen moet: ageerd hij anders dan kan hij Corra Coras benodigd zijn„ „de om op te komen een maand lang wagten naa het volko om de zelve te bemannen en zoo gaat het dan meede omtrent alles wat hijs te vergen komt in te verveelend weezen zoude om 'er de precieuse attentie van uwe Hoog Edelheeden meede op te houden, het is met dat de grooten hem ongenoegen zijn, maar koomt voort: uit de vicieuse regeerings form die onder de Tidoree„ sen van oude tijden herwaards stand gegreepgen voor al wortel geschooten heeft onder het langdeurig beevend van wijlen den a„o 1779: gedetioneerden slappe Koning Dja„ laloedie, wiens na gedagten is om den wille zijner betoonde onbepaalde toegevenheid, bij hen in diepe veneratie gehouden word, zegd men aan die insolente grooten, dat zij den koning meerder ontzag betoonen moeten, zoo brij„ „willig, „gem,
English
The Commission will [illegible] The Tidorese overlook everything, not punishing [illegible] of Halmahera, unauthorized [illegible] high orders. The same may well be omitted, if I am not mistaken in my opinion that, regarding the aversion which the Kings of Ternate and Tidore show toward the execution of the same, it must be attributed to the fact that, after two years' time since my intention became known to them, they have no longer brought forward the aforementioned disputes. Submitting myself in all cases most obediently to what Your Right Excellencies, according to your well-known supreme wisdom, shall be pleased to prescribe to me on this subject, I note regarding this that I have not conferred with the King of Bacan about it, following what took place in the above-cited conference, as it appeared unnecessary. Section 6. If the Tidorese had instituted an investigation into the invasion by the Weda people into the Ternate district of Tadija, they would have had to punish the guilty or hand them over. To this, that nation is unwilling. The King had nevertheless engaged himself to it, but he let the matter rest upon the withdrawal of his Weda subjects. I indeed regularly protest against such condemnable conduct, yet I cannot entirely refute the reasons the King offers in excuse, however futile they may appear, as it is fully known to me that His Highness, if he is to make himself agreeable to and maintain himself among his nation, must follow not his own will, but that of the grandees of the realm. If he acts otherwise, and requires kora-koras to turn out, he can wait a month for the crew to man them, and so it goes likewise with everything he comes to demand, which it would be too tedious to detain the precious attention of Your Right Excellencies with. It is not that the grandees are displeased with him, but it arises from the vicious form of government that has taken hold among the Tidorese from ancient times and has especially taken root during the long reign of the late, weak King Djalaloedien, deposed in the year 1779, whose memory is held in deep veneration among them because of his demonstrated unlimited indulgence. If one tells those insolent grandees that they must show greater respect to the King, they [illegible] The Commission will [illegible] The Tidorese overlook everything, not punishing [illegible] of Halmahera, unauthorized [illegible] high orders. The same may well be omitted, if I am not mistaken in my opinion that, regarding the aversion which the Kings of Ternate and Tidore show toward the execution of the same, it must be attributed to the fact that, after two years' time since my intention became known to them, they have no longer brought forward the aforementioned disputes. Submitting myself in all cases most obediently to what Your Right Excellencies, according to your well-known supreme wisdom, shall be pleased to prescribe to me on this subject, I note regarding this that I have not conferred with the King of Bacan about it, following what took place in the above-cited conference, as it appeared unnecessary. Section 6. If the Tidorese had instituted an investigation into the invasion by the Weda people into the Ternate district of Tadija, they would have had to punish the guilty or hand them over. To this, that nation is unwilling. The King had nevertheless engaged himself to it, but he let the matter rest upon the withdrawal of his Weda subjects. I indeed regularly protest against such condemnable conduct, yet I cannot entirely refute the reasons the King offers in excuse, however futile they may appear, as it is fully known to me that His Highness, if he is to make himself agreeable to and maintain himself among his nation, must follow not his own will, but that of the grandees of the realm. If he acts otherwise, and requires kora-koras to turn out, he can wait a month for the crew to man them, and so it goes likewise with everything he comes to demand, which it would be too tedious to detain the precious attention of Your Right Excellencies with. It is not that the grandees are displeased with him, but it arises from the vicious form of government that has taken hold among the Tidorese from ancient times and has especially taken root during the long reign of the late, weak King Djalaloedien, deposed in the year 1779, whose memory is held in deep veneration among them because of his demonstrated unlimited indulgence. If one tells those insolent grandees that they must show greater respect to the King, they [illegible]
Dutch transcription
De Commissie zal zon„ stelling teworden, De Tidoreesen zien alles straffen niet van Walmaheira, onbevoegd hooge ordre; De zelve zal wel agterweege Kunnen blijven zoo „tijck niet behoeven bewerk mij niet bedrieg in mijne meening, dat aanden v „zien, dien de Koningen van Ternaten. en Tidor tegen bewerkstelling der zelve betoonen, moet toegesd „ven worden dat zij, na twee jaaren tijds, dat mijn neemen aan hunne bekend geworden is, met de on geschillen niet meer te berde gekomen zijn. Mij in alleen gevallen, gehoorsaamst onderwerpende aan gunt uwe Hoog Edelheeden, naa hoogst derzel bekende wijsheid; mij op dit sujet zullen gelij voor te schrijven noteer ik dien aangaande nog ik den Koning van Batchian; daar over, het voorgegane inde boven geciteerde Conferentie, i onderhouden heb, als onnodig voorkomende, § 6. Als de Tidoreezen onderzoek hadden gedaan door de vingers en de invasie der wedareesen, in het Ternaats D „trict Tadija, dan hadden zijde schuldije moeten straffen, of in't leeveren, hier toe is die Natie te weezen buit ongewillig, de koning had 'en zig nog tans toe geengageend, dog heeft het bij de weeder uittrekking zijner weda„ „se onderdaanen, laaten berusten; ik hoom tegen zulk een condemmnabel gedrag wel telkens op, dog kan de ree„ „den die de koning tot verschooning bij brengd, hoe queril deselve ook toeschijnen mag, niet geheel tegenspreeken„ zijnde wij ten volle bekend dat zijn Hoog-heid, zal hij zig bij zijn Natie aangenaam maaken en staande houden niet zijnen, maar der rijksgrooten wil, op volgen moet: ageerd hij anders dan kan hij Corra Corras benodigd zijn„ „de om op te komen een maand lang wagten naa het volke om de zelve te bemannen en zoo gaat het dan meede omtrent alles wat hij te vergen komt in te verveelend weezen zoude om 'er de precieuse attentie van uwe Hoog Edelheeden meede op te houden, het is met dat de grooten hem ongenoegen zijn, maar koomt voort: uit de vicieuse regeerings form die onder de Tidoree„ sen van oude tijden herwaards stand gegreepgen voor al wortel geschooten heeft onder het langdeurig beevend van wijlen den a„o 1779: gedetioneerden slappe koning Dja„ laloedien, wiens na gedagten is om den wille zijner betoonde onbepaalde toegevenheid, bij hen in diepe veneratie gehouden word, zegd men aan die insolente grooten, dat zij den koning meerder ontzag betoonen moeten, zoo buij„ „willig, „gem, De Commissie zal zon„ stelling teworden, De Tidoreesen zien alles straffen niet van Walmaheira, onbevoegd hooge ordre; De zelve zal wel agterweege Kunnen blijven zoo „tijck niet behoeven bewerk mij niet bedrieg in mijne meening, dat aanden „zien, die de Koningen van Ternaten. en Tidor tegen bewerkstelling der zelve betoonen, moet toeges„ „ven worden dat zij, na twee jaaren tijds, dat mijn neemen aan hunne bekend geworden is, met de on geschillen niet meer te berde gekomen zijn. Mij in alleen gevallen, gehoorsaamst onderwerpende ad gunt uwe Hoog Edelheeden, naa hoogst derzel bekende wijsheid; mij op dit Sujet zullen gel voor te schrijven noteer ik dien aangaande nog ik den Koning van Batchian; daar over, het voorgegane inde boven geciteerde Conferentie, onderhouden heb, als onnodig voorkomende, § 6. Als de Tidoreezen onderzoek hadden gedaan door de vingers en de invasie der wedareesen in het Ternaats „triet Tadija, dan hadden zijde schuldige moeten straffen, of ui't leeverlij hier toe is dien Natie te weezen bui ongewillig, de koning had en zig nog tans toe geengageerd, dog heeft het bij de weeder uittrekking zijner weda„ „se onderdaanen, laaten berusten; ik hoom tegen zulk een condemmabel gedrag wel telkens op, dog kan de ree„ „den die de koning tot verschooning bij brengd, hoe quvil deselve ook toeschijnen mag, niet geheel tegenspreeken zijnde mij ten volle bekend dat zijn Hoog-heid, zal hij zig bij zijn Natie aangenaam maaken en staande houden niet zijne, maar der rijksgrooten wil, op volgen moet: ageerd hij anders dan kan hij Corra Coas benodigd zijn„ „de om op te komen een maand lang wagten naa het volko om de zelve te bemannen en zoo gaat het dan meede omtrent alles wat hij te vergen komt in te verveelend weezen zoude om 'er de precieuse attentie van uwe Hoog Edelheeden meede op te houden, het is met dat de grooten hem ongenoegen zijn, maar koomt voort: uit de vicieuse regeerings form die onder de Tidoree„ „se van oude tijden herwaards stand gegreepgen voor al wortel geschooten heeft onder het langdeurig beevend van wijlen den a„o 1779: gedetioneerden slappe Koning Dja„ laloedien, wiens na gedagten is om den wille zijner betoonde onbepaalde toegevenheid, bij hen in diepe veneratie gehouden word; zegd men aan die insolente grooten, dat zij den koning meerder ontzag betoonen moeten, zoo brij„ „willig, „gem,
English
§7: The princes must provide satisfaction upon their offenses. They bow the head, just as if they concurred with that exhortation, and if one promises the king support against the unwilling, he dares not make use of it: in this state of affairs, I have found it best to draw the most powerful among the councillors of state to my side and, together with the king, charge them with the execution of what must be attended to, although this still proceeds rather defectively, through the opposition encountered among the rest; for on Tidor all play the master, which on Ternaten, where the prince asserts himself, would not be attempted unpunished. For the rest, I continually direct my attention to obtaining satisfaction back and forth on account of the mutual injustice that the respective princes do to one another now and then, and the King of Ternaten complies better in this than he did before the appearance of the country's ships in these quarters. §8. The postponement granted by Your Right Noblenesses to the Batchians to carry out the extirpation on the Oubijse Islands until a suitable opportunity has been extended quite considerably, following the smallpox that occurred there, as everywhere in this province, and one is looking out for ways and means to take this necessary work in hand there in case this almost, as it were, extinct, meager people be found incapable of it, having no report from that otherwise fine realm other than that brought to us by the few private traders, as the natives, shunning the Europeans, from whom they think that pestilence took its origin, although it has been proven that a Ternatean Alfoor from Galella brought it over, cut off communication with us, just as the Tidorese also have done; the Oubijse Islands are however somewhat far off to be able to keep a watchful eye on them continually, but certainly require it very much on account of their importance. A stone boundary pillar was indeed erected in the year 1789 on the site of the Company's former possession, as appears from our general letter of 15 Sept 1789, and it is not heard that the same is at present frequented by suspect nations. Regarding the King of Parigie and his debt to the Company, I request to be allowed to refer Your Right Noblenesses to what is noted in the general letter of today, §94. §10. The Kings of Gorontalo do not keep their promise of an increased delivery of gold and payment of their long-credited debt; if sharp letters from Your Right Noblenesses, added to ours, do not bring those indolent kings to the one and the other, then I see no other recourse than that they be threatened with our departure from there. §11. The old Goegoegoe Iusuph of Limbotto has paid his arrears, though not completely, as well as the petty king of Boulemmo, although his debt, as we hope and trust, will shortly also be brought to liquidation. §12. The Manadorese, as Your Right Noblenesses know, after the departure of the country's ships, quickly consigned to oblivion their new obligations, yet they still observe the contract newly made with the commissioner Durk, anno praeterito, faithfully so far as the delivery of rice is concerned, but cannot refrain from the murdering that is once again in vogue among them. Wherewith I request to be allowed to call myself, with deep respect and awe, underwritten: Right Noble, Rigorous, Most Honorable, Widely Commanding Lord, and Well-Noble Rigorous Lords, lower: of Your Right Noblenesses the humble, obedient servant, was signed Alexander Cornabe, in the margin: Ternaten in Castle Orange, 15 June, Anno 1792. Secret Letters The Governor and Council of Ternaten To Their Right Noblenesses Dated 15 June 1792. Netherlands Chamber Zeeland Copy Secret Batavia To His Right Nobleness The Right Noble, Rigorous, Most Honorable, Widely Commanding Lord Mr. Willem Arnold Alting Governor General and The Well-Noble Rigorous Lords Councillors of Netherlands India etc. etc. etc. Right Noble, Rigorous, Most Honorable, Widely Commanding Lord and Well-Noble Rigorous Lords Per the ship Diamant No. 1: We take the liberty to request, in response to Your Right Noble, Rigorous, Most Honorable rescript brought late last year per the vessel mentioned in the margin,
Dutch transcription
§7: De vorsten moeten op hun„ „kingen Satisfactie laaten gewes gesuiverd buijgen zij 't hoofd, even als off zij met die ad hortatie in steurden en zegd men den koning mainten tegen de onwillige toe, zoo durot hij er geen gebruik van te maan„ ken: in die geschaapenheid van zaaken, heb ik mij best bevonden met de vermogendste onder de rijksraaden aan mijn zijde te trekken en hun met den koning te gelijk, de uitvoering op te draagen van 't besorgd worden moetn schoon zult dan nog vrij gebrekking toegaat, door den teegenstand, dien zig bijde overige ontmoeten; want op Tidor alle voor den Baas speelen dat in Ternaten, waar zig de vorste gelden laat, niet ongestragt onder„ staan zoude worden, Ik vertig overigens mijn aan dagt geduurig op de „ne onderlingen verongelijk besorging van Salisfactie over en weer, wegens het ongelijk dat de respictive vorsten elkander nu en dan aandoen en de Koning van Ternaten vordoet in deese beeter dan hij voor het verschijn van 's lands scheepen in deese quartieren, wel gegaan heeft De anbijse Glanden P8. Het door uwe Hoog Edelheeden aan de Batchia zijn mag niet van speerij, ders verleende uitstel om de Extirpatie op de aubij „se Eijlanden te doen, tot een bekwaame geleegenheid, is al vrij wat uitgerekt, naa de aldaar, zoo als overal in deese Provintie, geword hebbende Gohijgs en men zeet na weegen en middelen uit om dit nood„ „sakelijk werk aldaar bij de hand te neemen in cas dit bij na zo men wil; uitgesturven gering volk daar toe onmagtig bevonden; word, hebben„ „de men uit dat anders schoon rijk geen narigt, dan die ons door de weinige particuliere handelaars worden aangebragt, also de Naturellen de Europee„ sen, van wien zij denken dat die Pest zijn oorsprong heeft, schoon beweesen is dat een Ternaatse Alfoen van Galella die heeft over gevoerd, als schouwen, de Communicatie met ons, gelijk de Tidoreesen meede gedaan hebben, afsnijdende; de oubijse Eijlanden zijn egter wat verre afge„ „legen om 'er continueel een waakendoog op te kun„ nen houden, maar vereijschen het zeeker, heel sterk, om derselver importantie. Een steene merk Pilaar is trouwens als in den Jaare 1789: ges„ „teld geworden op de plaats van 's Comp„s: vorige possessie waar van blijkt bij onsen gemeene Letteren van den 15: Sept: 17819: 189. en wees hoord niet dat dezelve voor het teegenwordige gefrequenteerd word door Suspecte Na„ „tien, overal D9 volgen; Renovog de Sevreten brief Parigie; De gorontaalse koningen houden geen woord, De Limbotse agter den op nieuw, Den koning van Parigie en desselvs Debet omtrent den konin van aande Compagnie betreffende, versoek ik uwe Hoog Ed: te moogen renvoijeeren aan het genoteer„ „de inde Gemeene brieff van heeden §94:—: §10: De Koningen van Gorontalo komen hunne be„ „lofte tot eene vermeerdende Goud Leverancie en betaling hunner lang gecrediteerde schild, niet maar, als scherpe brieven van uwe Hoog Edel„ „heedens bij de onsen gevoegd, die indolente konin„ „gen niet tot het een en ander brengen, dan meet ik 'er niet anders op, dan dat zij met onse op brake van daar bedreijgd worden §: 11: De oud Goegoegoe Iusuph, van Limbotto Cast stalln zijn geveeltelijk vol zijn agter stal voldaan, maar nog niet volkomen het koningje van Boulemmo Schoon deszelvs debet zo wij hoopen en vertrouwen eerlang meede tot Le„ „quiditeijt zal worden gebragt; De manadreesen mods 1 2: De Manadorees heeft zo als uwe Hoog Edelhee„ den weeten, naa het vertrek van 's Lands schee„ „pen, schielijk in het vergeet boek gesteld hunne Accordeerd Waarmeede versoeke mij te moogen noemen met diepe Eerbied en ontzag /:onderstond:/ Hoog Edele Gestrenge groot Agtb: wijd gebiedende Heer en welEdele Gestr: Heeren /:Lager/ van uwe Hoog Edelheeden de oodmoedige gehoorsame Dienaar /:was geteekend Alexander Cornabe, /:in margine:/ Ternaten in 't Casteel Orange den 15: Junij Anno 1792: — Nieuwe verpligtingen en zij vobserveeren nog tans het met den gecommitteerden Durk, a„o p„s nieuw ge„ „maakt Contract, als nog getrouwelijk voor zoo verre de Leverancie van rijst betreft, maar kun„ nen het moorden, dat bij hemn wederom in Zwang gaat niet nalaaten, Nieuwe MerCornalei daan; Secreten Missieven Den Gouverneur en raad Hunne Hoog Edelheedens gedatend 15 Juni 1792. Nederland Kamer Zeeland van Ternatin van door Calria Copia Secreet Batavia Aan zijn Hoog Edelheid Den Hoog Edelen Gestrenge Groot Agtbaren, Wijd gebiedende Heer M„r Willem Arnold Alling Gouverneur Generaal De WelEdele Gestrenge Heeren Raaden van Neederlands Jndia &a &a &a Hoog Edele Gestrenge Groot Agtbare Wijd gebiedende Heer En WelEdele Gestrenge Heeren P„r 't schip Diamant NI: Wij zijn zoo vrijmoedig en versoeken op uwe Hoog„ De ministers geeven op wat met de benaming van vrugt Edele Gestrenge Groot Agtbare voorleeden na goe„ dragende vroote boomen door de Jaar p. r den inmargine Gen: Boodemn aangebragte Extripateurs verstaan word; Nevens rescriptie, M e
English
Desire to get the broken-off extirpation work underway again; 13. much after the King. Reply to our latest previous letter of 28 September 1790, dealing solely with the extirpation matter, and specifically with regard to the surprise expressed by Your High Nobilities that so few nutmegs were collected from so many fruit-bearing nutmeg trees as were felled by Ensign Walter on Halmahera. We may reply that by fruit-bearing, the commissioners assigned to that work generally mean full-grown trees or such trees as are capable of producing fruit, the ripening of which cannot be fixed to any definite time, since the nutmeg trees found in this province grow wild, without any cultivation, and do not bear fruit uniformly, although the month of August is nevertheless regarded by some as the time of ripening. This is as we had the honor to serve the Lord Masters in our accompanying marginal response to the Patria Extract of 9 November 1719, section 99, largely citing therein what Your High Nobilities will be pleased to observe regarding this precious product in our accompanying General Letter B. 46. The Tidorese do not assist. The lack of sufficient space in the forest huts at Wasselee cannot be attributed to the lax form of government among the Tidorese, who do not always or only poorly obey the King's orders, at Your High Nobilities' pleasure. Paragraph 2: Meanwhile, we long for an opportunity to get the interrupted destruction of spice trees underway again in the Three Kingdoms, with the prospect of being able to continue until its completion. The latest reports received from there concerning the smallpox are still not at all encouraging. We add to this that, in order to be able to supply the places where nutmegs are once again to be gathered, we will have to look for somewhat more literate and inquisitive people, since the military officers here are generally not of that kind. 34. Copy 1. 4. It was intended to employ Ensign Termeer again, for reasons etc. The Batchianese will not be unnecessarily spared, and the Obi Islands will be visited coûte que coûte. We will, in the hope of favorable interpretation, note on the subject of the irritable Ensign Termeer, with due respect for our excuse, that after what happened, we certainly would not have employed him again on a commission which cannot very well be carried out except by members who know how to deal with the native population, had he not made himself agreeable to the King of Tidore and, moreover, most firmly assured us that he would take the utmost care to avoid falling into the same errors again. Paragraph 5: We shall endeavor, as far as possible, to adhere to the obligation imposed by us upon the kings and the grandees of the realm to provide the vessels required for the transport of provisions. Paragraph 6: And we shall make our utmost efforts to carry into effect, the sooner the better, the planned, but not yet executable, extirpation of nutmeg trees in the Obi Islands, after the present condition of the Batchianese—who have likewise been heavily visited by the smallpox, concerning which reliable reports are awaited—shall have been made known to us. It is likely that this people, who according to the rumors have melted away almost to nothing, will not be able to lend a hand, and in such a case, after the lapse of a month, when it is trusted here that more hands will be found again, one will have to resort to extraordinary measures, so as not to disappoint the expectations of Your High Nobilities, both with respect to the ordered gathering of ripe nutmegs and regarding a further survey of the said islands recommended by the Lord Superiors. D. 6. 87. Copy D. 4. It was intended to employ Ensign Termeer again, for reasons etc. The Batchianese will not be unnecessarily spared, and the Obi Islands will be visited coûte que coûte. We will, in the hope of favorable interpretation, note on the subject of the irritable Ensign Termeer, with due respect for our excuse, that after what happened, we certainly would not have employed him again on a commission which cannot very well be carried out except by members who know how to deal with the native population, had he not made himself agreeable to the King of Tidore and, moreover, most firmly assured us that he would take the utmost care to avoid falling into the same errors again. We shall endeavor, as far as possible, to adhere to the obligation imposed by us upon the king and the grandees of the realm to provide the vessels required for the transport of provisions. Paragraph 6: And we shall make our utmost efforts to carry into effect, the sooner the better, the planned, but not yet executable, extirpation of nutmeg trees in the Obi Islands, after the present condition of the Batchianese—who have likewise been heavily visited by the smallpox, concerning which reliable reports are awaited—shall have been made known to us. It is likely that this people, who according to the rumors have melted away almost to nothing, will not be able to lend a hand, and in such a case, after the lapse of a month, when it is trusted here that more hands will be found again, one will have to resort to extraordinary measures, so as not to disappoint the expectations of Your High Nobilities, both with respect to the ordered gathering of ripe nutmegs and regarding a further survey of the said islands recommended by the Lord Superiors. D. C. 87. 13
Dutch transcription
Cataria verlangen om het afgebra„ aanden gang te krijger; 13. veel naaden koning, rescriptie op onse Laatste vorige van 28: Septembe 1790: alleen handelende over het Exetripatie ma en wel ten aanzien den door hoogst deselve te kennen gegeven verwondering dat van zo veele vrugt draa„ „gende Noote boomen, als door den vaandrig walter op Walmaheira zijn, omgeveld, zoo weinig Nooten gecolligeerd geworden zijn, te moogen repliceeren dat met vrugt dragende, door de Gecommitteerd=s bij dat werk, doorgaans. gedesigneerd zijn volwas„ „sen of zulke boomen, die vrugten kunnen voortbrengen waar van de rijpwording op geen vaste tijd bepaald ka worden, door deen de in deese Provintie te vinden Noote boomen, buiten Eenige Culture, in het wilde groejen en niet gelijk draagen, schoon de Maand aug=s nog tans van eenige voorde tijd van rijpwording ge„ „houden word zo als wij dienwegens bij onse over„ „komende marginale beantwoording van het Pa„ „triase Extract van den 9: Norb: 1719: S: 99: —: de De Tidoreesen zusteren niet eere hebben gehad den Heeren Meesters te die„ „ne, daar bij grooten diels aanhaalende wat uwe Hoog Edelheedens, dit precieus product aanbelangende, bij onze over komende gemel„ „ne Letteren B. 46: –. zullen gelieven te ontwaaren: Het gebrek aan genoegsame ruimte in de Bosch: Huisen te wasselee aan de slappe re„ „geerings form onder de Tidoreesen die de ordres van den Koning niet altoos of maar slegt op volgen niet believen van uwe Hoog Edelhee„ „den geattribueerd kunnende worden; §2: Wij verlangen inmiddens naa gelegenheid om ken Extirpatie werk weeder de geinterrumpeerde distructie van specerij boo„ eere „men weeder aan den gang te doen geraaken in de Drie rijken, niet voor uitzigt om daar bij te kunnen Continueeren tot de voleindiging toe: de Jongste van daar ontvangen narigten omtrent Heer de kinder pokjes, zijn nog gansch niet ani„ „meerende wij voegen er nog bij wij, om te kunnen suppeditee„ „ring der plaatzen, waar weder Nooten staan ingesaamd te worden naar wat letterkundigeren weetgieriger lieden zullen moeten om zien, daar de Militaire offecieren heer gemeenelijk zijn, wij 34. Copia 1. 4. men heeft gedagt den vaandrig „ploijeeren, om reeden, De Batchianders zullen niet onnodig verschoond worden, de oubijse Eijlanden, coute guilan„ bezogt worden; zullen wij, in hope van welduiding, op 't Termeer weeder te kunnen in „ sujet van den Kreegelagtigen vaandrig Ter„ „meer, met den verschuldigden Eerbied tot onze verschoning, noteeren, dat wij hem, naa het gepasseerde, zeekelijk niet weeder g'em „ploijeerd zouden hebben in eene Commissie, welke niet wel anders, dan aan leeden, die met den Inlander weeten om te gaan, kan waar genomen worden; bij aldien hij zig niet bij den Koning van Tidor aangenaam ge„ „maakt en ons boven dien aller sterkt ver„ „zeekerd had, dat zig zorgvuldigste woig ten zaude van weeder in de zelve fouten te vervallen; §o 5. Wij zullen ons zoo veel mogelijk tragten te houden aan de door ons den Koningen de rijksgrooten op gelegde besorging der tot den overvoer van randcoenen, benodigde vaarthui„ „gen § 6: En onse uiterste pooging en aanwenden om de voor genoomen, dog niet ter executie gesteld heb„ „bende kunnen worden introeijing van Noote boo„ „men, in de oubijse Eijlanden, hoe eerder hoe liever te doen effect sorteeren, na dat ons de presente gesteldheid der almeede van de kinder ziekte zwaar besogt geworden Batchian„ „ders, wes weg„: Secure narigten worden e2 ingewagt, zal weezen bekend gemaakt, den„ C „kelijk zal dit, zoo als de gevoogten willen, bij na tot niets versmelten volk daar Heer toe de hand niet kunnen Leenen en men zal in zoo een Geval, naa verloop, van een Maand, dat hier Gelijk vertrouwd word; wil weeder handen gevonden zullen worden, tot extraordinaire middelen moeten overgaan„ om de verwagting van uwe Hoog Edelheeden zoo ten aanzien der geordonneerde insaam van rijpe nooten als omtrent eene door de Heeren Majores, aanbevolen nadere op neem van Gemelde Eijlanden, niet te leur te stellen; D. 6. 87. Copia D. 4. men heeft gedagt den vaandrig „ploijeeren, om reeden, ƒ c. De Batchianders zullen niet onnodig verschoond worden, En de oubijse Eijlanden, conte guilar„ „te, bezogt worden; zullen wij, in hope van welduiding, op Terneer weeder te kunnen in „ sujet van den Kreegelagtigen vaandrig „meer, met den verschuldigden Eerbied onze verschoning, noteeren, dat wij hem het gepasseerde, zeekelijk niet weeder „ploijeerd zouden hebben in eene Commissie welke niet wel anders, dan aan leeden, d met den Inlander weeten om te gaan, waar genomen worden; bij aldien hij zig, nie bij den Koning van Tidor aangenaam „maakt en ons boven dien aller sterkt „zeekerd had, dat zig zorgvuldigste wag zoude van weeder in de zelve fouten te vervallen; Wij zullen ons zoo veel mogelijk trag te houden aan de door ons den Koning de rijktgrooten op gelegde besorging der tot den overvoek van randcoenen, benodigde vaarth „gen, §6: En onse uiterste poogingen aanwenden om de voor genoomen, dog niet ter executie gesteld heb„ „bende kunnen worden introeijing van Noote boo„ „men, in de oubijse Eijlanden, hoe eerder hoe liever te doen effect sorteeren, na dat ons de presente gesteldheid der almeede van de kinder ziekte zwaar besogt geworden Batchian„ „ders, wes weg„: Secure narigten worden 8828 ingewagt, zal weezen bekend gemaakt, den „kelijk zal dit, zoo als de gevoorgten willen, bij na tot nits versmelten volk daar Heer toe de hand niet kunnen Leenen en men zal in zoo een Geval, naa verloop, van een Maand, dat hier Gelijk vertrouwd word, wil meeder handen gevonden zullen worden, tot extraordinaire middelen moeten overgaan„ om de verwagting van uwe Hoog Edelheeden zoo ten aanzien der geordonneerde insaam van rijpe nooten als omtrent eene door de Heeren Majores, aanbevolen nadere op neem van Gemelde Eijlanden, niet te Laur te stellen; D. C. 87. 13
English
Copy 87. Thanksgiving for the approved expenditures and conclusion. Most humbly expressing our gratitude for the favorable approval of the expenses incurred in the year 1790 and the double board money and baggage allowances disbursed to the Extirpators, we have the honor, for the rest, to remain with deep respect and veneration; below stood: Right Honorable, Rigid, Right Worshipful, Far-Ruling Lord and Well-Born, Rigid Sirs. lower: of Your High Nobilities the very humble, obedient servants: was signed: N:n Cornabe, and J: H: Heinrich B: S: Wentholt J=b Ekenholm at Ternate in Fort Oranje, the 15th of June 1792. Agrees. Zeeland Secret advices for Ternate from Mr. Cornabé to Their High Nobilities. No. 2. Secret Copy At Cajoemera a small stone fort is being erected at the expense of the king of Ternate. To His High Nobility, The Right Honorable, Rigid, Right Worshipful, Far-Ruling Lord, Mr. Willem Arnold Alting, Governor-General, together with The Right Honorable, Rigid Sirs, Councillors of the Dutch Indies, etc., etc. Right Honorable, Rigid, Right Worshipful, Far-Ruling Lord, and Well-Born, Rigid Sirs, We have the honor, in reply to Your High Nobilities' revered secret rescript of 30 December 1791, to note: that the king of Ternate is so earnest to bring the conceded maintenance and improvement of Post Cajoemera, at his own expense and according to the Plan of the Gentlemen of the Military Commission at Batavia, into a complete state of defense, that, as soon as his subjects had somewhat recovered from the bitter circumstances under which they have suffered since the time the smallpox manifested itself here, work on it was immediately undertaken under the supervision and direction of Captain Engineer von Lutzow, which labor is to be pursued with all diligence, His Highness going thither now and then with the first signatory to encourage the people. That of Tidore is ready except for the dwellings. Concerning the small fort Tobbo Tobbo, brought within its walls at the expense of the king and the grandees of the realm of Tidore, we can for this time report little else than that the buildings inside are still only of wood and gabba-gabba, because the Tidorese up to the present day are not yet entirely free from the visitation of the children's disease, the inhabitants of their populous negorij Marrecko being presently afflicted by it; and as these people perform no works except jointly, and are accustomed to divide the same among all the negorijen, the work on the projected buildings of stone must for the present remain suspended. Paragraph 3: It has been shown to the king of Ternate that he must treat his subjects and family better. The king of Ternate was spoken to privately by the Governor in the very terms of Your High Nobilities regarding his harsh and unjust conduct toward his subjects and family, with the result that no one has come forward with further complaints, and that Prince Succaur and his sisters, together with the other princes and princesses, are admitted to court now and then. Paragraph 4: He is more manageable than the king of Tidore. His Highness is a hypochondriac, and during his depressed fits he is not easy to speak with, but in good humors he lets himself be directed quite well, and often much better than the king of Tidore, who cannot restrain, much less conceal, his deep-rooted hatred against the Ternatans, and not very long ago, while lodging in the garden of the Governor situated by the seashore, gave a new proof thereof, conniving at a passing
Dutch transcription
Copia 87. dank segging voor de gepasseerde spendatien en slot, voor het gunstig passeeren den A„o 17 9/0 gedane bekostigingen en uitgekeerde dubbelde kostpen„ „ningen en bagage gelden aan de Extirpateurs ood„ „moedigst dank zeggende hebben wij overigens de eene met diepe Eerbied en veneratie te blijven; /:onderstond:/ Hoog Edele Gestrenge groot Agtbaare wijd gebiedende Heer en welEdele Gestrenge Heeren. /:lager:/ van uwe Hoog Edel„ „heeden de zeer onderdanige gehoorsaame Die„ „naren: /:was geteekend:/ N:n Cornabe, en J: H: Heinrich B: S: Wentholt J=b Ekenholm /: iamariq iede Termnaten in't Casteel Orange den 15: Junij 1792: Accordeert Zee: Land Hunne Hoog Edeheedens voor Ternaten Advisen Secreete MerCainabé 6 Van N„o 2 aan Copia Secreet Te Cajoemera word een stee, den koning van Ternaten, Aan zijn Hoog Edelheid Den Hoog Edele, Gestrenge Groot Agtbaare Wijdgebiedende Heer M„r Willem Arnold Alting Gouverneur Generaal Neevens De Hoog Edele Gestrenge Heere Raaden van Nederlands India Ca: C a: Hoog Edele Gestrenge Groot Agtbare Wijd gebiedende Her En Wel Edele Gestrenge Heeren Wij geeven ons de eer, in antwoord op uw Hoog Edelheeden gevene„ de fortje op geregt ten koste van reerde secreete resscriptie van 30: December 1791: te notee„ „ren: dat den koning van Ternaten zodanig ernst is, de geconcedeerde aanhouding en verbeetering van de Post Cajoe„ „nera op eigen kosten, volgens het Plan der Heeren van de Batavia Militaire dat van Tider is klaar op de wooningen naa §4: hij is gereggelijker als en familie beeter behan„ Militaire Commissie, in een volkoomen staat van defensie te bren„ „gen, dat daar aan, zoo draa zijne onderdanen wat verkommen zijn, van de bittere omstandigheeden, waar onder zij van de tijd af dat zig de Pokjes hier hebben gemanifesteerd, geleeden hebben, ter stond hand aan 't werk geslagen is, onder op en toezigt van den Capitein Ingenieur von Lutzonr, en welke arna den konig my Ternaten is ver„ beid met alle ijver staat doorgezet te worden, gaande zijn Hoogheid met den eerst geteekende nu en dan derwaards om het volk te animeeren; Het op kosten van den koning en de rijksgroten van Tiderlan nen zijne Muuren gebragte fortje Tobbo Tobbo concernee„ „rende kunnen wij voor dit maal niet veel anders bedeelen, de koning van Tidor. dan dat de opstallen daar binnen nog maar van hout en Gabba Gabba zijn door dien de Tidoreesen onder heeden nog niet geheel vrij zijn van de bezoeking der kinder ziekte, zijnde daar van tans aangetast de bewooners hunner volkrijt ke Negorij Marrecko; en daar dit volk geen werken verrigt zijn Hoogh: is hij poehouder, en is in zijne neerslagtige vlaagen niet wel te spreeken, maar laat zig, bij goede Luimen vrij wel gereggen, en dikwils veel beeter, als de koning van Tidor, die zijne teegen de Ternatanen inge„ „wortelde haat niet kan beteugelen veel min verbloemen, en heeft daar van, niet zeer lang geleeden, dat in den aan het Zeestrand geleegen thunn van den Gouverneur logeerde, een nieuwe blijk gegeeven, oogluikende toellaatende dat een § 3: De koning van Ternaten is door den Gouverneur in de eigen „toond dat zijne onderdanen ter men van uwe Hoog Edelheeden apart onderhouden geworden over deszelfs hard en onbillijk gedrag, omtrent zijne onderda„ nen en famielie, met gevolg dat Niemand verder met klag„ „ten te berde is gekoomen, en dat Prins Succaur en zijne zus„ „ters, neevens de overige Princen en Princessen, nu en dan ten hove worden geadmitteerd; dan gelijker hand, en deselve onder alle de Negorijen gewooniste verdeelen, zoo moet de arbeid aan de geprojecteerde op stallen van steen, voor eerst nog blijven op geschoet, den voor bijgaande delen moet.
English
The trouble between the King of Ternate and the Makianese, made known last year, has had consequences. That news is confirmed. Unknown rovers commit murders there against some Makianese. A passing common Ternatan was beaten by his men because he had tied a red cloth around his neck, the King helping to assert that no common person, but only a distinguished personage in the Moluccas, might go adorned with it: a thing never heard of in the Moluccas, and too ridiculous to be refuted; yet concerning this case not the least satisfaction has followed, despite all efforts made by the Governor to convince the King, both regarding the unreasonableness of this contention of his and regarding the necessity of punishing the aggressor in an exemplary manner. Your Right Nobilities will learn with surprise that the trouble that arose last year between the King of Ternate and his Makianese subjects, and made known in our general dispatches of 15 September last year, paragraph 12 C, has had such consequences as we shall do ourselves the honor of noting below. Paragraph 6: It was on the following 12 October that the Ternatan Rachman presented himself in the name and on behalf of his sovereign to the first undersigned, relating: He had been fishing a few days before around and near the Goraïtsche Islands, not far from Makian, and had perceived in that vicinity five padewakangs that appeared to him to be of a strange build, one of whose crew members had called out to him in good Ternatan that he had been sent by the King. However, not trusting this, because he heard much shooting, he had tacked back and forth and seen four Makianese massacred on the nearest island. Subsequently wishing to go and fetch his brothers, whom he had left behind on one of the adjacent islands, they were no longer to be found there and, in his opinion, had likewise been done away with. Whereupon, taking flight, after having been pursued for a long time by the enemy unknown to him, he had finally arrived safely at this island and with his King; according to the copy of this related account attached hereto, in which many contradictions are found. Paragraph 7: The clerk as well as the sergeant of the King's European lifeguard, who had accompanied the relator to the Governor, asked in the name and on behalf of His Highness what should now be undertaken. The prompt manning and outfitting of at least 10 cora-coras was the answer; for indeed, the first undersigned thought, while making these preparations, news would surely arrive from Makian regarding this matter.
Dutch transcription
de voorleeden jaar bekent van den Koning van Ternaten met de Macquianders. heeft gevolgen gehad—. ding word geconfir„ ende Swrewvers doen de rden daar eenige Mac„ voorbij gaande gemeene Ternataan van de zijnen geslagen is geworden, om dat een rooden doek om den hals gebonden had, hel„ pende, de koning beweeren, dat geene gemeene maar wel een gedestrenqueerd Personagie rijde Moluccos, daar mee de vercierd mogt gaan: eeninde Moluccos nooijt gehoorde zaak, en te belaggelijk in weederleyd te worden; dan over welk geval de minste satiffactie niet is gevolgd, in weerwel van alle door den Gouverneur aangewende poo„ „gingen om den Koning te overtuigen, zo weegens de onbellijk „heid van dit zijn sustenue als weegens de noodzaakelijk„ „heid om den aggressur exemplair te doen straffen; 5:Uwe Hoog Edelheedens zullen met surprise verneemen gemaakte brouellierie dat de voorleeden jaar tusschen den koning van Ternaten en desselvs Macquianse onderdanen ontstaane en bij onse gemeene advisen van den 15:e September J: L: §: 12 C: bekent gemaakte brouillerie zulke gevolgen hebben gehad, als ons hier onder de eere zullen geeven te noteeren; § 7: De Schrijver soo meede de sergeant van 's konings Europische Lijf„ „wagt die den relatant tot bij den gouverneur verseld hadden, vriegen ui't Naam en van wege zijn Hoogheid: wat nu al bij de hand diende geno„ „men te worden ? de prompte bemanning en toerusting van ten minste 10: Corra Corras, was het antwoord / jmmers zoude, dagt de eerstgeteekende, onder het doen dier praeparatie, wel tijding van Macquian, weg„s deese §' 6: Het was den 12: october daar aan volgende dat zig uit Naam en van wege „de Eijlanden aan en ver„zijnen vorst bij den oorst geteekende aan diende de Ternataan Rachman verhaalende: Hlij was een paar daagen bevorens aan 't visschen geweest om en bij de Goraitsche Eijlanden / niet verre van Macquian / en had daar om streeks ontwaard vijf hem van een vreemd maaksel voorgekomen Paduaken van welker Manschappen, een hem in goed Ternaatsch toegeroepen had, van den koning gesonden te weesen, dit egter niet betrouwende, wijl veel hoorde schieten, had hij over en weer gehouden in op het naast geleegen Eijland zien massacree„ „ren vier Macquianders zijne op een der bij Geleegen Eijlanden agtergelaten broeders vervolgens willende gaan afhalen, waaren de selver daar niet meer te vinden en naa zijne gedagten meede van kant gemaakt, waar op hij de vlugt neemende, naa een tijd lang door den hem onbekende vij„ and vervolgt te zijn geworden eijndelijk aan dit Eijland en bij zijnen ko„ „ning ter houw gekoomen was; navolgen deesen Copielijk bij gevoegd relaas, waar in veele tegen strijdigheeden gevonden worden. 56: bij aders. 7 5 de voorleeden jaar bekent van den koning van Ternaten met de Macquianders. heeft gevolgen gehad —. die tijding word geconfir„ „meerd. onbekende swervers doen de moorden daar eenige Mac„ quianders. voorbij gaande gemeene Ternataan van de zijnen geslagen i geworden, om dat een rooden doek om den hals gebonden had„ pende, de koning beweeren, dat geene gemeene maar w een gedestrenqueerd Personagie rijde Moluccos, daar de vercierd mogt gaan: eeninde Moluccos nooijt gehoo zaak, en te belaggelijk in weederleyd te worden; dan welk geval de minste satiffactie niet is gevolgd, weerwel van alle door den Gouverneur aangewende „gingen om den Koning te overtuigen, zo weegens de ons heid van dit zijn Sustenue als weegens de noodzaakel „heid om den aggressur exemplair te doen straffen; Uwe Hoog Edelheedens zullen met surprise vernee gemaakte brouellierie dat de voorleeden jaar tusschen den koning van Terna 6 en desselvs Macquianse onderdanen ontstaane en bij gemeene advisen van den 15:e September 9: L: 5 125: b gemaakte brouillerie zulke gevolgen hebben gehad, ons hier onder de eere zullen geeven te noteeren; De Schrijver soomeede de sergaant van 's konings Europische Lijf„ „wagt die den relatant tot bij den gouverneur verseld hadden, vriegen ui't Naam en van wege zijn Hoogheid: wat nu al bij de hand diende geno„ „men te worden? de prompte bemanning en toerusting van ten minste 10: Corra Corras, was het antwoord / jmmers zoude, dagt de eerstgeteekende, onder het doen dier proparatie, wel tijding van Macquian, weg„s deese § 6: Het was den 12: october daar aan volgende dat zig uit Naam en van wege goraitshe Eijlanden aan en ver„zijnen vorst bij den eerst geteekende aan diende de Ternataan Rachman verhaalende: Hlij was een paar daagen bevorens aan 't visschen geweest om en bij de Goraitsche Eijlanden / niet verre van Macquian / en had daar om streeks ontwaard vijf hem van een vreemd maaksel voorgekomen Paduaken van welker Manschappen, een hem in goed Ternaatsch toegeroepen had, van den koning gesonden te weesen, dit egter niet betrouwende, wijl veel hoorde schieten, had hij over en weer gehouden in op het naast geleegen Eijland zien massacree„ „ren vier Macquianders zijne op een der bij Geleegen Eijlanden agtergelaten broeders vervolgens willende gaan afhalen, waaren de selver daar niet meer te vinden en naa zijne gedagten meede van kant gemaakt, waar op hij de vlugt neemende, naa een tijd lang door den hem onbekende vij„ and vervolgt te zijn geworden eijndelijk aan dit Eijland en bij zijnen ko„ „ning ter houw gekoomen was; navolgen deesen Copielijk bij gevoegd relaas, waar in veele tegen strijdigheeden gevonden worden 9 67
English
With the addition of some circumstances, this affair, having caused him much reflection, comes in, as indeed followed on the 14th of the aforementioned month by a letter from Corporal Limberg stationed on the said Island, stating: that Kora-Kora Paduakans had appeared in the Goraïtse Islands, of which the crew had partly murdered and partly carried off the people found there, and might sometimes also overwhelm the Batchian good months proa sent back from here if provision were not made against this; that the Makianese, suspected of seeking revenge, had made known to him their inclination to attack the Marauders, but that he had advised against this until such time as he should be informed of our intention; the said Postholder concluding with an unspecified demand for powder and lead. 8. We furthermore understood from the soldier charged with the said letter that he had received orders from the Postholder to report verbally: that the violent perpetrators, after the execution of their evil deed, had retreated to Gamma-Lama, to the so-called Spanish fort situated on the south side of this Island, and that on their vessels had been seen the Sangajis Baharoen and Sugi, who had fallen into disgrace among the Makianese and had been deposed by us anno praeterito; and that furthermore the King of Ternate was suspected and as good as openly accused by the Village Chiefs of having permitted and himself ordered the aforementioned murder; in which notion they were strengthened now that they had seen happen that against which they, a month before, had been warned, and on account of which they had given notice to the Governor, who had then reassured them and had them conducted to the monarch by the Interpreter Baijer with orders to the same that, placing confidence in the King's wisdom and good counsel, one could never believe of him that such foolish orders, most ruinous for his own Country and people, had emanated from his Mouth or ever would emanate; that furthermore a further reassurance of his Makianese, who were likely frightened by ill-disposed persons, was delegated to His Highness and most strongly recommended, as he did in the presence of Baijer, treating the complainants very amiably, handing Sirih and Pinang to them, which passes there at court for a singular proof of favor, the monarch further asking after the spreaders of a rumor declared by him to be as false as it was entirely beside the truth; but regarding which they were willing to make a disclosure neither to the King nor to the first-signed. 9. All this was presented to the King of Ternate, who appeared at our meeting of 14 October upon the invitation made, making known that His Highness could feel within himself how the matter stood and could declare himself in that manner since his honor and reputation were compromised thereby; and, as His Highness most vigorously denied having given any order for the aforementioned event, so it was shown to him—after the Governor had remarked that the confession, or any convincing proof of the contrary to come in sometimes, must make the King unworthy of his crown—the necessity in which he was now placed to clear himself before us, before his subjects, and before the public, regarding the shameful suspicion under which the incident in the Goraïtse Islands had brought him; for the accomplishment of which His Highness could make use of the vessels prepared by him and supplied on the Company's behalf with 250 lbs of Gunpowder, 3 pieces of iron Cannons of 1 lb balls, 18 ditto ditto of 1/2 lb ditto, 60 balls of 1 lb, 300 ditto of 1/2 lb, 15 muskets of 1 1/8, and further accessories for his Kora-Kora, sending the same after the Marauder, with a serious recommendation to the Chiefs placed thereon by the monarch, the Captain Gani cum sociis, that they should apply their utmost efforts to track down, fight, and bring hither that rabble; the Governor testifying thus far regarding the charge against the King, with satisfaction, that after investigation made, he had found untrue the circulated rumor that the Sangajis Sugie and Baharoen had been present on the enemy vessels and had retreated with them to Gamma Lama after the executed massacre. 10. Meanwhile, we made the King understand, one would make no movements and dispatch of Kora-Koras from which the subject might deduce that one wished to maintain him against his master; this one had always avoided, and one had, it was continued, observed the strictest neutrality in his disputes arisen anno 1782 with the Alifurs of Sahoe and his subsequent disputes with the Makianese, and for this reason one would not grant war supplies to the Corporal and six common soldiers who are stationed on Makian merely to keep an eye on things and have orders to come up hither at the least appearance of trouble, of which supplies the Makianese in the present case might sometimes wish to make use to exercise reprisals and seek redress upon Ternatans or other subordinates of the King, whose duty also entailed that he provide proper satisfaction to the wronged Makianese, without which provision His Highness would not be able to preserve their trust.
Dutch transcription
Met bijvoeging van eenige om„ standigheeden. nergen op. bij hem veel bedenking veroorsaakt hebbende affaire, inkoome, gelijk den 14: van voorsch„ maand dan ook gevolgd is bij brieve van den op gemel„ de Eijland geplaatsten Corporaal Limberg, houdende: dat Corra Corruse Paduakans in de Goraitse Eijlanden waaren opgedaagd, waar van de Manschappen het aldaar gevonden volk gedeeltelijk vermoord en ge„ „deeltelijk vervoerd hadden en de van hier terug gesonden Batchian goede maanden prauw zomtijds ook wel overweldigen zonden bij aldien hier tegen niet wierd voorsien; dat de Macquianders op wraak oefening verdagt aan hem te kennen gegeeven hadden kunne geneegentheid om op de Marodeurs los te gaan, dog dat hij zulx afgeraade had, tot tijden wijle hij werf„, onze intentie zoude weesen geinformeerd; doende ge„ melde Posthouder per slot een onbepaalde Eijsch van kruit en Lood §8: Wij verstonden voorts van de met gemelden brief gechargeerden soldaat dat van den Posthouder Last gekreegen had mondeling te boodschappen: dat de geeveldenaars, naa de volvoering van hun boos bedrijf, naar Gamma-Lama, op het op de zuit kant van dit Ciland geleegen soo genaamd Spaansche fort, geweeken en dat op hunne vaarthuigen gesien waaren de onder de Macquianders zoo zee in den kaat geraak te en door ons A„o p„o afgezet geworden Senghadjes Baharoen en Sugi en dat overigens de koning van Ternaten van de Dorps De koning van Ternelen weet hoofden verdagt en zoo goed als openlijk beschuldigd wierd, de vooren § 9: Dit alles wierd den op gedaane in ertatie in onse vergadering van den 14: october verscheenen koning van Tornaten voorgehouden onder te beschreeven Noord toegelaaten en selve geordonneerd te hebben; in welk denkbeeld zij gesterkt waaren nu zij hadden zien gebeuren dat geenen, waar„ tegen zij, en maand bevoorens, waaren gewaarschuwd, en wesweg„s zij kennis hadden gegeeven aan den Gouverneur, die hen toen gerust gesteld en bij den vorst had doen Conduiseeren door den Translateur Baijer met last aan den zelve, dat men, coducie stellende in 's konings wijsheid en goed overleg, van hem nimmer gelooven kon, dat dusdanige dwaase, voor zijn eigen Land en volk aller verdervelijkste ordres uit zijne Mond geëmaneerd waaren, of ovijt emaneeren zouden dat voorts eene ver„ dere gereeststelling zijner waarschijnelijk door kwalijk gezinden bevreesd gemaakte Macquiander, aan zijn Hoogheid wierd gede„ gereerd en ten sterkste aangepreesen, zoo als hij ten bijweezen van Ba„ „ijer gedaan heeft, de klaagers zeer minzaam behandelende, onder toereijking van Sirie en Pinang aan de zelve, 't gunt daar te hove voor een singulier gunst bewijs door gaat, vraagende de vorst voorst na de versprijders van een door hem voor zoo valsch als te eene„ maal bezijden de waarheid verklaard gerugt; dan waar omtrent zij voor den koning, zo min als voor den eerstgeteekende opening hebben willen doen. beschreeven kennen 3 voorhouding aan den Koning ras op de marcodeurs. kennen gave dat zijn Hoogh: bij zig zelve kon gevoelen, hoedanig de zaak geleegen was en zig dien wees„ kon verklaaren wijl zijn eer en reputa„ „tie daar bij geconpromitteerd waaren, en, daar zijn Hoogheid aller„ kragtigst negeerde eeniger Last tot voormelde gebeurte nis gegeeven te hebben; zoo wierd hem, na dat de Gouverneur had opgemerkt. dat de belijdenis, of eenig overtuigend zomtijds in te koomen bewijs van het teegendeel, den koning zijner kroone onwaardig marken moest, vertoond de noodsakelijkheid, waarin hij nu gebragt was om zigt voor ons, voor zijne onderdaanen en voor het publicq, te zuiveren weg„s de Schandelijke verdenking, waar onder hem 't voorgevallen in de Goraitsche Eijlanden gebragt had, tot bewerk„ „stelliging van het welke zijn Hoogh: gebruik kon maaken van de door hem in gereedheid gebragte en 'sComp„s wege met 250: ld: Buskruit, 3: p„s ijzere Canons van 1: lb: bals 18: „ _o: _o: „ ½: „ —o: 60: kogels van 1: eb: 300: —: „ ½: „ a 15: duuven „ 1: 8: en verdere toebehooren voor ziene Corra Com dezelve op de Morodeur afzendende, met Serieuse recommandatie aan de daar op door den vorst gestelde Hoofden, den Capitein Gani C: S: dat hunne uiterste devoiren kwamen aan te wenden om dat gespuis § 10: Men zoude in tusschen, deeden wij den koning verstaan, geen beweegingen en afzending van Corracor„ maaken, uit de welke de onderdaan mogt afleiden dat men hem tee„ „gen zijnen meester maintineeren wilde, dit had men altoos vermijd, en men had, ging men voort, de stiptste neutraliterit geobserveerd in zijne a„o 1782: met de Alfoeren van Sahoe en zijne naderhand met de Macquianders ontstaane differenten en hier om zoude men den Corporaal en zes gemeene militairen, die enkel om een oog in 't zegt te houden op Macquian gelegd zijn, en Last hebben om bij de minste apparentie van onraad, dit heen op te koomen, geen oorlogs behoeftens doen geworden, waar van zig de Macquianders in het presente geval; zom„ „tijds zonden willen bedienen om represaille te oefenen en verhaal te zoe„ ken op Ternatanen, of andere onderhoorige van den koning wiens pligt na meede brugt, dat hij aan de verongelijke Macquianders, behoorlijke genoegdoening versorgde, buiten walke versorging, zijn Hoogheid het op te speuren, te bevegten en herwaards op te brengen getuigende de Gouverneur dus verre tot de Charge van den koning, met genoegen, dat naa gedaane ondersoek, onwaar bevonden had het gespargeerd ge„ „rugt, dat de Senghadjes Sugie en Baharoen op de vijandelijke vaartuigen present geweest en zij daar meede, naa de volvoerde massacre naa Gamma Lamma geweeken waaren. op vertrouwen „
English
Paragraph 11: The chiefs of the fleet. Month. The King is exhorted. Cora Corras at Manado. could never draw those Islands back to himself; the Prince had to understand, it was conveyed, that one would depart from that neutrality and would have to act accordingly, in case one, unexpectedly, became aware that any plot was being forged by him to bring these and other of his subjects to ruin, or that His Highness, casting all well-meaning warnings to the wind, delayed any longer in making use of the means previously recommended to him, namely a public, friendly invitation to appear and a promise of redress for well-founded grievances, whereby his wandering Alfurs of Galela and Tobello could be brought back to their duty, and the Makianese could be restrained from sustaining themselves with piracy, just as the former had done for a long time, or indeed from changing masters. After all, the King should not oppose hearing the complaints of his subjects and seeing that good justice was done to them: all good princes and rulers had done so, and the lands had fared well by it. The King having once again protested his innocence and furthermore affirmed that he wished to follow the advice and orders of this Ministry in everything, the chiefs of the Corra Coras fleet equipped for war were called inside and exhorted to a faithful execution of the received orders. The dispatched fleet returned having accomplished nothing. Paragraph 13: One thought one had already found decisive proof that what happened in the Goraiti Islands had not taken place entirely without the prior knowledge of the King, and that the same had been carried out at his command and by his own subjects, Paragraph 12: The King having otherwise been confronted with his defective compliance with the contract made with his late father the King regarding the annual provision of six Corra Corras and 300 Alfurs for the protection of the Manado Districts, and in which, according to a letter from the Commissioner Fiscal Durr dated 22 August 1791, one of those vessels was lacking, while almost all the other Corra Corras present there had fallen into such decay that they had to be renewed; His Highness gave the best promises toward a redress soon to follow in this matter, for a better provision of his feelings, to seek out, bring to justice, and capture the perpetrators of the atrocity committed in the Goraiti Islands, for delivery to the Company, under the promise that the plunder they might take from the same should remain with the plunderers, cannons and other munitions of war excepted, for which, however, they would enjoy the equivalent value in its place. Orders. 63 well with the Cerammers. when the Governor, in our meeting held on the 29th of October, made known that the Ternate Corra Corra fleet previously mentioned by resolution of the 14th had been out and back quite swiftly, or in less than 8 days' time, without having accomplished anything, producing at the same time the received accounts of the Tidorese Prince Kitchil Goela and company, of the Makianese Hatiboe and Makassar resident Barkattie, as well as the Ternate Alfurs stand of the Makianese Barhoen and Bisnoe, dated the 18th, 25th, and 27th of the said month, stating that Alfurs of Galella, by order of the King of Ternate, had gone out to chastise and humble the Makianese who, in his opinion, had become too proud, and that this order of his had been carried out by the Captains of Galella, Gammaknora, Sahoe, and Sidangolij with 5 Corra Coras and 10 lesser vessels, carrying away from the Goraiti Islands 103 persons, as the Corporal on Makian stated in his letter of the 28th, though this differs from the previously mentioned relators and the accounts of others, who state the number of Makianese and Jilolo people carried off now very high, then again much lower; regarding which, however, since one or another of the abducted people would certainly find a chance to escape, it was only resolved, meanwhile, before the Court of Ternate, under notification Paragraph 14: as did take effect not long thereafter in a conference of the Governor with the King, though without any result, as His Highness persisted in his denial: on the 15th of August last, pursuant to our resolution taken the day before, the heat was applied closer to him by the production of an account given by a certain Makianese named Abdul, containing that in the month of October of last year, together with his wife and six children, from the Island of Koenanga, he was carried off by the crews of four Corra Corras, being Ternate Alfurs, under the command of the Captain of Galella Willom, the Tobelo Captain Samangngauw, and another chief unknown to him, together with many other of his countrymen up to a considerable number, to Oubi, and from there, leaving behind one Corra Corra, to the Ceram settlement of Waroe, where he was sold to the Orang Kaya of that place, along with his said wife and children, for munitions of war by the aforesaid Alfur chiefs, who appeared to him to be by no means unfriendly with the Cerammers, and, after the aforementioned accounts, without naming anyone, to express sensitively regarding the evil deeds that they indicated, as soon as the King's household should cease to be visited by the smallpox that was causing great slaughter among them at that time. Of the him 4
Dutch transcription
§ 11: de Hoofden van het vlootje „maand. de koning word gecedhorteerd nen Cora Corras op Manado„ dier Eijlanden nimmer meer naa zig trekken kon; de vorst moest be„ „grijpen, gaf men te kennen, dat men van die onzijdigheid afgaan en dien„ „volgens zoude moeten ageeren, bij aldien men, onverhoopt; gewaar wierd dat bij hem eenig toeleg wierd gesmeed om deeze en andere zijner onder„ „daanen tot verders te brengen, of dat zijn Hoogheid alle welmeenende vermaaningen in den wind slaande, langer uitstelde gebruikt te maaken van 't hem bevoorens aangeraaden middel seene openbaare vriendelijke uitnodiging tot opkomst en belofte van de ferentie aan gegronde klayn „la en Tobello weeder tot hunnen pligt gebragt en de Macquianders weederhouden kunnen worden van zig, even als eerstgemelden een tijd lang gedaan hebben, met den zee roor te erneeren, of wel van Mees„ ter te veranderen: immiers moest den koning niet teegenstaan zijde men hem de klagten zijner onderdaanen aan te hooren, en hem goed reett te doen geschieden: alle goede vorsten en regenten hadden zis by gedaan en de Landen waaren er wel bij gevaaren. Den koning nogmaals onschuld en voorts betuijd hebbende dat de raad„ worden tot dapperheid ver„geevingen en ordres van dit Ministerie in alles wilde opvolgen, wierden Het uitgezonden vlootje komt de hoofden van het ten oorlog toegeruste Corra Coras vlootje bennen ge„ „roepen en vermaand tot eene getrouwe naakoming van de ontvangen § 13: Men meende al een doorslaand bewijs, dat het gebeurde in de goraitsche onverrigter zake te rug. Eijlanden niet ten eenemaal buiten voorkennis van den koning, deselve op zijn last en door desselfs eigen onderdanen was uitgevoerd, gevonden § 12: Den Koning overigens voorgehouden zijnde deszelfs gebrekkige naa„ „tract nop„s de jaarlijksche bezorging van zes Corra corras en 300: Alfoeren tot dekking der Manadose Districten en waar aan, volgens schrijven van den gecommitteerde fiscaal Durr van 22: augs„ 1791: een dier schepvaartuigen kwam te mankeeren, terwijl meest alle overige toen aan weezigt Corra Corras in zodanig verval waaren geraakt, dat vernieuw moesten worden; deed zijn Hoogh: de beste toe seggingen tot een eerlang te volgen redres in deesen. ten, namelijk / waar door desselvs omzwervende alfoeren van Galde, tot een betere besorging zijn„ koming van het met wijlen om koning zijn vader gemaakt Con„ bevoelen van den vorst, om de daaders van het in de Gornitsche Eijlanden bedree„ „en gruwelstuk te gaan opzoeken, beregten en opbringen, ter overlee„ „vering aan de Compagnie, onder toezegging, dat de buit, dien zij op de zelve maaken mogten, aan de buitmaakers blijven zoude /Canon en andere oorlogs behoeftens uitgezonderd, dan waar voor zij de waarde in steede genieten zouden. beveelen 63 wel bij de Cerammers. te hebben, toen de Gouverneur, in onze op den 29:e october gehouden vergadering bekend maakte dat het ter resolutie van den 14: bevoorens gementimeerde Ternaatse Corra Corra vlootje vrijschielijk of in minder dan 8: daagen tijds uit en 't huis was geweest, zonder iets te hebben uit gevoerd, tegelijk provuceerende de ingekoomen relaa„ „sen van den Tidorees Prins Kitchil Goela c: S:, van den Macquian„ der Hatiboe en Maccassaar inwooner Barkattie, soo meede de Ternaatse Alfoeren staan van de Macquianders Barhoen en Bisnoe, de datis 18: , 25: en 27: van gemelde maand, houdende dat Alfoeren van Galella, op bevel van den koning van Ternaten waaren uitgegaan om de naar zijne gedagten, al te trotsch geworden Macquianders te kastijden en te verootmoedigen en dat dit zijn bevel ter uitvoer was gebragt door de Capiteijnen van Galella, Gammaknora, Sahoe an Sidangolij met 5: Corra Coras en 10: mindere vaartuigen, daarinne van de Goraitsche Eijlanden weg„ voorende 103: persoonen zoo als de Corporaal op Macquian in zijnen brief van den 28: opgegeeven heeft dog in deezen defifereerd met de voren gem„e relatanten en de geseydens van andere, die het getal der vervoerd geworden Macquianders en Jullaneese, nu eens zeer hoog, dan wederom veel minder bepaalen; dan waaromtrent, wijl van de ontvoerde Luiden wel de een op ander kans vinden zoude om te ontkoomen alleen besloten wierd, zig intusschen voor 't Hlop van Ternaten, onder bekentnartig §14: zoo als niet lang daar naa in eene Conferentie van den gouverneur met den koning effect heeft gesorteerd, dog zonder eenig gevolg, wel zijn Hoogheid bij de negatier is gebleeven: Den 15. aug„s J: L: wierd hem agtervolgens ons sdaags te vooren genoomen besluit, 't vuur al naader aan de scheenen geleijd, met de productie van een door zeekeren Macqui„ „ander Abdul gegeeven: relaas, Contineerende dat in de Maand october van voorleeden Jaar neevens vrouw en ses kinderen, van het Eijland Koenanga, door de opvaarende van vier CorraCorras, zijnde Ternaat„ sche Alfoeren, onder aanvoer van den Capitein van Galella Willom, den Tobilsche Copitein Samangngauw, en van nog een ander dog hem onbekend Hoofd weg is gevoerd, met en beneevens veele andere zijner Landsgenooten tot wel bein getalle naar oubij, en van daar naa, met agterlaating van éen Corra Corsa naar de Ceramsche Nego„ „rij waroe, wordende hij aan den orang Kaija dier plaats ver„ kogt neev„s gemelde zijn vrouw en kinderen voor ammunitie van oorlog door de voorseijde Alfoersche Hoofden, die hem voor„ kwamen dat met de Cerammers gansch geen onvrienden en, naa der voormelde relaasen, zonder iemand te noemen, gevoelig te betooren, wegs„ de slegte gedoentens die de zelve aan dinden zoodraa 's konings huis gesien ophouden zoude bezogt te worden van de kinderziekte die onder het zelve te dier tijd groote slagting maakte. der hem 4
English
Some proofs of the goodwill and innocence of the King added. having sold him, had departed with the rest of his countrymen, he the informant, after his wife and some children had died, having escaped from slavery by fleeing, via Pattani. § 15: The above having been presented to the King, as well as the fact that one had learned with surprise of the abduction and removal of the Alfuro Captain Kitabie cum suis from Gebe to Toija, with appropriate gravity, yet in discreet terms, under friendly exhortation that His Highness would please withhold nothing of what might be known to him regarding those cases; as it was presumed by many who judge by appearances that it could not be otherwise, but that His Highness, seeing the resoluteness with which he had always been treated by this Ministry, would follow its example and place trust in the Company's gentle conduct regarding native princes, and preferably confess that which by time must finally be brought to light; yet because the prince anew and most strongly denied, directly or indirectly, having any part in the suffering inflicted upon the Makianese, and readily agreed to hand over to the Company the accused Alfuro Captains of Galela and Tobelo, Willon and Samangngan, we—after the King, in proof that the Alfuros of those regions have from of old been dissolute and unruly, had cited the time that King Oudshoorn reigned when entire villages of that nation were destroyed by the said King—had to acquiesce in the King's expressed declarations of innocence, awaiting not only the results of his promised extradition of both aforementioned Alfuro Chiefs, but also regarding the collection and delivery to this castle, likewise promised by His Highness, of the noble Captain Kitabie cum suis, along with the person who was so bold as to abduct and transport him without orders and prior knowledge; all favors shall, according to the promise of the King, be shown to the said Kitabie upon his appearance at court, and the prince shall furthermore show himself accommodating in the steps that may be taken to effect a reconciliation between him and his Makianese subjects, for which the opportunity now seems to have arisen since the most embittered Chief Wielanda has died, and on the arrangement of which reconciliation the Governor declared he was working, with the prospect of good success, as he may happen to say while drafting this. § 16: 67 There the sending of pleases. Some corals bartered by the English sent over. 5/182: grandees of Tidor. the king of pods 16: of the Ternaten prince, and his subjects, in these our Prince Kelkedien from Ambon, transactions there will be more to say, we can meanwhile give assurance, that the King of Tidor was particularly pleased with the decision of Your High Nobilities according to which Prince Melkeddien was summoned from Ambon to the Coast. § 17: We had on 15 June last in our secret letters § 4 to 20 the first last year at Salwatti report to make of all that had come before us regarding and silk handkerchief, regarding two English ships that appeared at Salwatti in the previous year and their actions there, as well as regarding a verbal message from the King of Tidor to the first undersigned containing a gift of four pieces of smooth polished blue corals bartered from the English, alongside a single remarkably fine coast handkerchief, which were then not accepted, for the reason given in section 20; which trinkets, with a batch of yellow and green corals, have moreover been sent again, accompanied by a letter from the King and the grandees dated 21 August, although to our surprise no mention was found therein, and the aforementioned § 19: Our subsequent reply contained: that with much they inform us in the said letter that they had resolved to send a cruising fleet to Ceram, which was to destroy the hiding place of Prince Nuku there, because Your High Nobilities had expressed their displeasure by letter that they had not yet fulfilled their promise made in this regard. That for the present they were unable to provide the required clarification regarding the investigation assigned to them into the illicit trade carried on by the inhabitants of Salwatti with the English, because Captain Gula Manis, who was charged with it, had not returned from there. His Highness and the grandees further requesting that redress might be provided regarding the troublesome visit of Ternaten Alfuros, 30 of whom, being chiefs equipped with flintlocks, were staying on the opposite shore while many others in soldiers' uniforms were roaming around on Tidorese territory. aforementioned coast was found to be a silk cloth: we have added the said cloth and corals to the incoming sample nuts of Obi aforementioned Answer of this ministry pleasure. Major. 3
Dutch transcription
Eenige bewijzen van welmee„ „nendheid en onschuld van den Koning gevoegd. hem verkogt te hebben, met de overige zijner Landslieden vertra ken waaren, zijnde hij relatant, na dat desselvs wijs en eenige k doren overleeden waaren, met een zoon en een Dogter uit Slaverng gezaakt door de vlugt, over Pattanij. § 15: Het boovenstaande den koning zo wel, als dat men met be„ „vreemding vernoomen had, de opligting en vervoering van den Alfoerschen Capitein Kitabie C: s: uit Gebe naar Toija met den gepasten emst, dog in discreete termen zijnde voorgehouden onder vriendelijke adhortatie, dat zijn Hoogh: tog niets wilde agterhouden van 't gunt hem weegs„ beij de die gevallen bekend w zen mogt; zo als door veelen die op de apparentien oordeelende ver „meend wierd dat niet anders weezen kon, maar dat z: H: in zien de de Cordaatheid, waar meede hij altoos van dit Ministerie was behandeld geworden, haar voorbeeld wilde volgen en vertrou„ wen stellen op 's compagnies zagtzinnige Handebrijs omtrent Inlandsche vorsten, liefst maar bekende dat geene 't gunt door de tijd tog eindelijk aan den klaaren dag moest worden gebragt, dan dewijl de vorst op nieuw en allerkrngtigst: negeerde, direct op in direct, deel te hebben aan het den Macquianders aangedaane Leeden e gereedelijk aannam, de daarmeede beschuldigd geworden Alfo „sche Capiteijnen van Galella en Tobello, willon en Samangngan aan de Compagnie over te leeveren, zo hebben wij, na dat de ko„ „ning, ten bewijze dat de alfoeren uit die overden van ouds her„ losbandig en tomeloos zijn geweest, had aangehaald de tijd dat koning oudshoorn regeerde wanneer geheele Negorijen van dien Landaard, door gemelden koning vernield zijn geworden, wel moeten berusten in 's konings gedaane betuigingen van, onschuld, onder in„ wagting der gevolgen zijner toegezegde uitleevering van beijde boo„ ven gend„e Alfoerse Hoofden, niet alleen, maar ook weeg„s de door zijn Hoogh: almeede beloofde afhaal en besorging aan dit kasteel van den Eedelmoedigen Capitein Kitabie C: S: met en beneevens den geene, die zoo stout is geweest, hem, buijten last en voorken„ „nis zoo maar op te ligten en vervoeren, zullende aan gemelden kita„ die navolg„ betofte van den koning, bij opkomst, ten hove, alle gunst bewijzen geschieden, en de vorst zig wijders facil betoonen bij de demarcher, ast welke gedaan moogen worden tot het effectueeren eener verzoening tusschen hem en desselvs Macquianse onder daanen waartoe zig nu het meest verbitterde Hoofd wielanda overleeden is de kans gebooren schijnd te weezen, en aan de bewerking van welke verzoening de Gouverneur betuigde te arbeiden, met voor uitzigt van goed succes zo als hem, onder 't Concipieeren deeser„ gebeuren mag te zeggen. § 16: 67 dor staat de versending van wel aan. Eenige door de Engelschen tij vertrocqueerde Coralen overgesonden. 5/182: rijksgrooten van Tidor. den koning van Pods 16: van den Ternaatsche vorst, en desselvs onderdanen, in deese ons Prins Kelkedien ui't smbon, verhandelingen nog wel meer de zeggen zullende vallen, kunn wij inmiddens verzeekering doen, dat den koning van Tidor bij so der heeft aangestaan het besluit van uwe Hoog Edelheedens na volg welk Prins Melkeddien uit Ambon naa Costij is ont„ drig van de kranij n booden. § 17: Wij hadden den 15: Juni J: L: bij onse secreete Letteren §4: — 20: de eers voorleeden jaar op salwit„ verslag te doen van alles wat ons te vooren was gekoomen wee„ en zijde Neusdoek worden, „ gens twee a„o p„o te salwuttij op gedaagde Engelsche schee„ pen en derselver verrigtingen aldaar, zo meede weegens eene onder mondelinge boodschap van den koning van Tidor aan den eerstgeteekende gedane toeschikking van vier stuks glad gesleep van de Engelschen ingehandelde blaue Coralen neev„s een onkele ongemeen fraije kust=neusdoek, welke toen niet aangenoomen wierden, om de daar van 520: gegeeven reeden dan welke snuisterijen met een partij geele en groene Coraalen boovendien andermaal zijn toegesonden verseld gaande van eenen brief van den koning en de rrijksgrooten den 21: aug„s schoon er daar bij tot onse surprise geen mentie gevonden en de voor„ § 19: Onze daar op gevolgde rescriptie heeft gehouden: dat men met veel zij geeven ons in gemelden brief te kennen dat voorgenoomen hadden een kuisvloot af te zenden naa Ceram, welke de schuil plaats van prins Noeckoe aldaar soude gaan vernielen, ter ver saakt uwe Hoog Edelheeden hun ongenoegen bij brieve hadden g'exprimeerd over zulx zij hunne gedane belofte in deezen nog niet waaren naagekoomen. Dat zij voor als nog buiten staat waaren om het gerequireerde ligt te geeven nop„s het hun opgedrage onderzoek naar den gedreeven morshan„ del der Inwooners van Salmattij met de Engelsche, wijl de daar meede gechargeerd geworden Cap„n Goela Manis van daar niet was gereverteerd. Versoekende zijn Hoogh: en de rijksgrooten wijders dat redres mogt werden versorgt in het lastig bezoek van Ternaatsche Alfoeren van dewelke zig 30: van Snaphaanen voor siene hoofden aan de overwal op hielden terwijl veele andere in soldaaten monteering op Tidorees gebied rond swierven. aangehaalde kust bevonden is een zeijde=doek te weezen: wij hebben gemel„ den Doek en Coraalen gevoegd bij de overkomende monster Nooten van oubij aangehaalde Antwoord van dit ministerie genoege. Major. 3
English
territory wandering Alfurs removed from there. One who traded with the English brought in alongside the King of Misool. Some Tidorese howl with the Alfurs. had learned with satisfaction and would not fail to bring said intention of theirs to the knowledge of Your High Nobilities, but that the execution thereof had to be postponed until such time as one would be reliably informed from Ambon, both concerning the whereabouts of Nuku, and regarding various other necessary clarifications in order to make a cruise against him succeed well. That one would furthermore await the outcome of the investigation ordered of Captain Gula Manis, in the trust that a faithful report would be made to us in due time in this regard, without any reservation, according to the promise made. That the King of Ternate had otherwise sent out people to bring his Alfurs wandering on Tidorese soil from there over to Ternate: Some on Tidorese territory § 20: This latter having been carried into execution by the Ternatan Captain Gani, who upon return made a verbal report to the Governor that on the opposite shore of Tidore he had found 3 Alfurs, residing with a Tidorese Prince named Teroen, who had wished to pass them off as Maba people, while the crew of a small Alfur prahu in a village on Tidore named Taloa were also housed with a notable man named Togohia. He had nevertheless made them all, 17 heads strong, without accoutrements but provided with only 3 muskets, break camp, and transported them to Ternate, without anything further. § 21: One gave notice thereof to the King and the grandees of Tidore in our meeting of the 10th of this month, pointing out that from the harboring and detaining of each other's subjects, nothing other than unpleasantries could arise for the Moluccan rulers, so that it was well worth the effort that His Highness should have a careful investigation made into the aforementioned case and counter this evil by imposing a condign punishment upon the guilty. § 22: It was in the aforementioned meeting that the Shahbandar and Tidorese Captain Gula Manis, sent on a commission to Salawati, made a verbal report of his proceedings there, amounting mainly to this: after all inquiries made, he had not been able to learn that anyone whomsoever had traded anything there with the English mentioned under § 18, except the Hatib of Gebe, who had been on board their ships, and whom he had then also brought over hither, together with and alongside the King of Misool, who, contrary to the Contracts, had called in some Bugis traders and had sailed in their vessels to and from Ceram. who admitted Bugis into his domain. The Hatib confesses guilt. Resolution to send away dangerous subjects. § 23: The said King named Bagus and Hatib named Danoe having been interrogated stante concilio, the first-mentioned confessed that four Bugis padewakang sent by the King of Bone to trade had appeared on Misool without passes, because, as they had said, being subjects of the Company, they did not need them; that they had brought cloths in exchange for trepang, but not for nutmegs and mace, which are not found on his land, but indeed on Salawati. That he had sailed with the Bugis to the presently uninhabited Ceram village of Faelifoto belonging to him in ownership, to cut wood and fetch good drinking water. § 24: The Hatib Danoe remained strictly on the negative, saying that neither he nor his people, but indeed the natives of Salawati, had conversed and traded with the English. Finally, however, he confessed that he had been on board with them against his will with pigs and turtle, but had received nothing in return. axes. But upon the presentation made to him that the testimony given against him here by two English sailors was too strong to be denied any longer, he deposed to having received from those foreigners a silk nose-cloth alongside some of the beads shown to him, for the kulilawan or sassafras brought on board by him, but not for nutmegs and mace, and especially not for cinnamon, which does not grow there, he having further testified not to know whether English will appear again in Papua. § 25: The King and the grandees of Tidore declared in the meantime that they could not prevent the disorders which were bound to arise from the admission of foreign natives into Papua, unless the King of Misool, whom they knew to have persistently violated the Contracts in this regard after his appointment followed here, were sent far out of the way and out of the Moluccas, while concerning the Hatib, described by them as an arch-scoundrel, they desired that he be punished with death as a deterrent to others; whereupon we resolved to send both the above-mentioned dangerous persons away.
Dutch transcription
gebied swervende Alfoeren van daar afgehaald. Een met de Engelschen op opgebragt nevens den ko„ ning van Micoul. sommige Tidoreesen huilen met de Alfoeren. genoegen vernomen had en niet in gebreeke blijven zoude ter kennis van uwe Hoog Edelheeden te brengen gemeld hun voorneemen, dog dat de uitvoering van dien moest worden uit gesteld tot tijd en wijle men in het zeekere uit Ambon zoude weezen geinformeerd, zo weg„s te verblijfplaats van Noeckoe, als wegens verscheijden andere nodige Elucidatien om eene tegen hem te doene kruis=togt wel te doen slaagen. Dat men voorts zoude blijven inwagting het gevolg van het aan Cap„ Goela manis geordonneerd onderzoek, in vertrouwen dat aan ons dien wegens„ ter zijne tijd zoude gedane worden een getrouw ver„ slag, zonder eenige agterhoudenheid, navolgens gedaane pro„ messe Dat de koning van Ternaten overigens uitgezonden had om des„ „zelfs op Tidorees grond zwervende Alfoeren van daar in Ternaten over te brengen: Eenige op Tidorees §: 20: zijnde dit Laatste in executie gebragt door den Ternaatsen Capiten Salwatij kandel gedree„ Gani, die bij terug komst aan den Gouverneur mondeling rag „port heeft gedaan, dat aan de overwal van Tidor 3: Alfoeren gevonden had, inwoonende bij een Tidoreese Prins Teroen ge„ naamd, die deselve voor Mabareesen had willend een door gaan, terwijl de Manschappen van een kleene Alfoersche Prauw in een § 22: Het was in evengemelde vergadering dat de in Commissie naar „en hebbende Hatibie word salwattij gezonden Sabandhaar en Tidrreese Capiteijn Goela Manis, niet verlop van den koning, mondeling verslag deed zijner verrig„ „tingen aldaar hoofdsakelijk hier op uitkomende: Hij had naa Alle gedane uitvorschingen, niet kunnen verneemen, dat iemand hoe„ „genaamd, daar iets gehandeld had met de sub § 18: gementioneerde Engelschen, buiten den Hatibie van Gebe, die aanboord van hunne § 21: Men heeft 'er den koning en de rijksgrooten van Tidor, in onze verga„ dering van den 10: deezer maand, kennis van gegeeven, onder vertooning, dat uit de op en aanhouding van elkanders onderdaanen, voor de Molukse vorsten, niet ander dan onaangenaamheeden konden voortkoomen, zo dat der moeijte wel waardig was dat zijn Hoogh: naukeurig onderzoek liet doen naa 't geval voorsch„e en dit kwaad tegen ging met de oplegging eener Condigne straf op de schul„ digen: Negorij op Tidor, Taloa genaamd meede bij een aanzienelijk man, met name Togohia, wierden gehuisvest. Hij had, ze nog„ „tans alle 17: Hoofden sterk zonder monteering dog van slegts 3: Snaphanen voorzien, doen opbreeken, en naa Ternaten gevoerd, zonder meer. Negorij scheepen 74 2 die Boegineesen tot rij„ nent heeft geadmitteerde. de Hatibie bekend schuld. besluit tot opzending van scheepen was geweest, en dien hij dan ook herwaards had overgevoerd, met en beneevens den koning van Micoul, die teegen de Contracten aan, eenige Boegineese handelaars had ingeroepen en in hunne vaartuigen naar en van Ceram was gevaaren. § 23: Gedagten koning Bagus en Hatibie Danoe genaamd stanti Concilie ondervraagd zijnde geworden, beleed de eerstgemelde, dat op Micoul vier boegineese door den koning van Bonij om te negocieeren gezonden Paduakan waaren verscheenen zonder Pasen, om dat zij die hadden zij gezegd, alsonderhorige van de Compagnie zijnde, niet benoodigd waaren; dat zij kleedjes hadden aangebragt in trocque van Taripangs, dog niet teegen Nooten en foelij welke op zijn Land niet, maar te salwattij wel, gevonden worden. Dat hij met de Boegjineesen naar de hem in eijgendom toeko„ „mende tans onbewonden Ceramse Negorij faelij foeto was gevaaren om hout te kappen en goed drinkwater te haalen. beijlen. § 24: De Hatibie Danoe bleef volstrekt bij de negative, zeggende, dat nog hij nog de zijnen, maar de Naturellen van sal wattij wel, met de Engelschen geconverseerd en handel gedreeven had den. Eijndelijk bekende egter hij tegen zijn zin bij hem aanboord 25: De Koning en de Rijksgrooten van Tidor declareerden inmiddens, niet te kunnen teegen gaan desordres, welke moesten ontstaan uit de admissie van vreemde Inlanders in de Papoe, bij aldien de koning van Micoul, dien zij wisten, dat de Contracten in deezzen gedurrtig overtreedin had naa zijne hier gevolgde aanstelling, niet verre van de hand en uit de Moluccos versonden wierd, ter„ „wijl zij omtrent den door hun, als een aarts schelm beschreeven Hatibi verlangden, dat hij ten afschrik van andere met de dood„ „wierd gestraft; waar op wij beslooten beijde boven gemelde was geweest miet varkens en schildpad, dog niets in steede, bekoo„ „men had. Maar op de aan hem gedaane voorhouding, dat het teegen hem alhier gegeeven getuigenis van Twee Engelsche scheepelingen te sterk was om langer ontkend te worden, deposeerde hij van die vreemdelingen een zeijde Neurdoek te hebben ontvangen nevens eeni„ „ge van de Coraalen, die hem wierden vertoond, voor de door hem aan boord gebragte Coelie Lauwa of Sassibras, dog niet voor Nooten en foelij en voor al niet voor Caneel, die er niet valt, hebbende hij voorts betuigd, niet te weeten op er Engelschen in de Papoe ander„ „maal zullen opdaagen. was gevaarlijke
English
Section 26: Motives of the King and Grandees of Tidor for inflicting punishment. Enemies perceived on Oubij. to keep dangerous subjects under arrest within this Castle, and further, by the bearer hereof, the ship Sparenrijk, to send them over for the revered disposition of Your High Noble Lands, as has indeed happened. Their High Mightinesses gather, as much from the meager report of Goelamanis as from the earnestness with which the Tidorese have insisted upon a severe execution of punishment, that the King of Misoel and the Hatibi of Gebe must be guilty of gross treachery, and that the King along with his Councilors of State, who otherwise are almost never inclined to punishments, have not come forward with this out of shame before the Ternatean, because the latter very often and quite openly boasts that he neither shelters the enemies of the Company, nor hands over spices to its competitors. Section 27: We received on the 4th of this month by Express from Oubij Major news of the 23rd and 25th of August past, that upon the arrival of the Extirpators there, near the not far distant Island of Sambikie, two Ceram vessels, junks, were seen with Cerammers, Tidorese, and Ternatean Alfurs, who were all well provided with brass swivel-guns and flintlock muskets for Grenadiers; whilst as many as 10 korra-korras appeared at the former Post Den Briel, leaving behind on that ground a document accompanying this in original, written in Arabic characters, together with a Dutch hat and a sort of banner of bamboo with some human hair attached to it. The said document, translated from the Malay, was found to be written by a certain Lieutenant Hatibi Hafip, the Sangaji of Bitjoeli Badje, the Sangaji of Tobello Bobah, the Sangaji of Tobaro Toega, the Kimalaha of Cajassa Saradjoedien, the Kimalaha Fadia, the Kimalaha of Galella Seneng, the Hukum of Motallo Teedie, and Captain Baranij Kitap together in the Name and on behalf of the Sabda Sirie Sultan Safidoel Djchad, King of Ceram, pretending to have been sent to invade Gorontalo and Manado. But since they, on their arrival at Oubij, had found 4 of the Company's sloops from Ternate, they hoped that these might not flee, but remain there until they returned again, whereupon the Cerammers would ensure those Dutch crewmen—here follows an abusive word—would no longer eat pork! What business had they coming back, save to receive beatings; however, they ought to restore the young King of Tidor if they wished to escape a dark cloud hanging over their heads. Section 28: Since the Tidorese revolt of 1783, having experienced that the native in these quarters executes that which he beforehand declares he intends to do, we judged it prudent not to expose the Oubij Extirpators—who, being 50 heads strong and covered by an armed pantchalling, might well be able to ward off a first attack, yet in the end would have to succumb to superior force—to any danger threatening them at any time on an island situated quite far out of reach. Consequently, we resolved to have them all withdraw from there, dispatching thither for that purpose the pantchalling De Lassum, which had been detailed to proceed to Julla Bessie for the delivery of letters for the Commander of the small Banda vessel De Kleine Pallas, along with two heavily-manned Ternatean korra-korras, with orders to the Extirpators and to the officers of the Pallas to render mutual assistance to each other as necessity might come to require, at the same time taking care of the proper delivery of our letters for Ambon and Banda. Section 29: Both the said korra-korras had barely passed Tidor, however, when they could no longer withstand the high-running seas in the present stormy season, but quickly returned from a lost voyage, after one of them had been completely crippled, capsized, and a barrel of gunpowder had been lost thereby, along with the personal effects of the crew; so that upon a declaration given in that regard by the Ternatean Captain Gani and companions, we had to pass the lost 50 pounds of that powder on the 10th of this month for write-off. Section 30: For cruising the Bay of Tomini, we had already designated and well-rigged the pantchalling De Windhond, to which keel, being of great importance to the Extirpation Expedition of Maba and Weda, major repairs nevertheless had to be made, so that it could only set sail for Gorontalo on the 16th of this current month, well-manned and armed, leaving two other vessels of that charter to wait.
Dutch transcription
§26: Motiven van den Koning gen grooten van Tidor tot strap oefening. vijanden op onbij ontwaard. gevaarlijke subjecten binnen dit Casteel in arrest aan te kou „den en voorts p=r brenger deeses het schip Sparenrijk, op te zen„ den ter gevenereerde dispositie van uwe Hoog Edelheedens, zoo als werkelijk geschied. Hoogst dezelve begrijpen zoo veel het schraal verslag van Goelamanis, als uit den ernst waarmeede de Tidoreesen op eene gestrenge straf oekening zijn gesteld geweest, dat de koning van Micoul en de Hlatibi van Gebe aan grove ontrouw schuld „dig moeten weezen en dat de koning nev„s zijne rijksraaden, die anders bij na noijt tot struffen geneegen zijn, daarmeede niet voor de dag zijn gekoomen, uit schaante voor den Ternataan want dees aldikwils en wrij openlijk vomn draagd dat nog de vijanden van de Compagnie heuld, nog specerijen aan hare competieuren overdoet: § 27: Wij kreegen den 4: deezer maand pr Expresse van oubij Major narigt van den 23: en 25: aug„s bevorens dat met de komst der Extirpa „teurs aldaar bij het niet wijd afgeleegen Eijland Sambikie ge zien waaren Twee Ceramse vaartuigen / Djunkus / met Cerammers, Tidoreesen en Ternaatse Alfoeren, die alle wel voor„ zien waaren van koopere rantakken en snaphaanen Granadiers, terwijl wel 10: Corracorras aan de geweesen Post den Briel te voorschijn kwaamen met agterlating op dat terrein van en de bijlagen deeses in originali versellend schriftuur met Ara„ „vise Caracters neevens een vaderlandschen Hoed en een zoort van Banier van bamboes met eenig menschen hair daar aan; zijnde gemeld uit het Maleijdsch vertaald schriftuur bevon„ den geschreeven te weezen door zeeker Luitenant Hatibi Ha„ „fip den senghadje Bitjoelie Badje, den Senghadje Tobello Bobah, den senghadje Tobaro Toega, de Kimalaha Ca„ „jassa Saradjoedien, den Kimalaha Fadia den Kimalaha Galella Seneng, den Hoeckum Motallo Teedie en Capiteijn Baranij Kitap te saamen uit Naam en van wege den Sabda sirie sulthan Safidoel Djchad Koning van Ceram„ voorgeevende gezonden te zijn om Gorontalo en Mancado te invadeeren; dan dewijl zij met hunne komst te oubij 4: 'sCompagnies Chaloupen uit Ternaten gevonden hadden, zoo hooften zij dat de zelve niet mogten de wijk neemen maar daar blijven tot dat weeder terug keeren als wanneer de Corammer opvaarende de Extirpateurs van daar terug ontboden. Twee uitgesonden Corra Corras kunnen geen zee houden en komen te rug. bekruissing naar Goror„ „„alo aangelegd. /:hier volgd een scheld opvaarende die Hollandsche- woord:/ langer geen varkens vleesch eeten zouden wat! hadden zij moesten er maar niet weer komen om geen slaagen te krijgen dog moesten den jonge Koning van Tidor herstellen, wilden zij een hun over 't Hoofd hangende donkere wolk ontgaan. §o 28: Daar wijs de Tidoreese revolte van 1783. hebben ondervonden dat de Inlander in deese quartieren dat geene uitvoeren met zij voor af zeggen voorneemens te weezen zoo hebben wij verligt geoordeeld de oubijse Extirpateurs, die 50: hoofden sterk en van een gearmeerde Pantjallang gedekt, nog wel een eerste aanval zouden kunnen afweezen, dog eijndelijk voor overmagt zouden moeten onderdoen; niet te exponeeren aan eenig hen zomtijds naakend gevaar op een nog al verre van de hand geleegen Eijland, en dien volgs, beslooten hen alle van daar te doen opkoomen ten dien einde derwaards expedieerende de naar Julla bessie ten overbreng van brieven voor den Gesag„ hebben van het Bandase scheepje de kleene Pallas aan„ „gelegde Pantjallang De Lassum nev„s twree sterk benand Een Pantjallang ter 30: Ter beknissing van de Bocht van Tommies hadden wij reeds aange„ teyd en wel bezeelde Pantjallang Den windhoud, aan welk de Extirpatie Togt van Maba en weda veel geleegen hebbende Kiel„ „tje nogtans groote reparatien hebben moeten worden gedaan, zoo dat het zelve eerst op den 16:e deezer / Curr„t wel bemanden gearmeerd, naar Gorontalo heeft kunnen onderzeil gaan, leggende Twee andere vaartuigen van dat Chartre te wagten § 29: Beide gemelde Corra Corras waaren Tidor nogtans maar even voor bij, zij konden tegen de Hoog aanloepende zee in het presente stormagtig Saisoen niet langer aan, maar kwamen schielijk van een verloo„ „ren reijs te rug, na dat een derselve geheel ontramponeerd, om verre geslagen en een vat met buskruit daar bij verloren was geraakt ne„ „vens de goedertjes der opvarende; zo dat wij op een dienwege„s, door den Ternaatschen Capitein Gani C: S: gegeven verklaring dede verlooren geraakte 50: Ed: van dat pulver den 10: deezer maand hebben moeten passeeren ter afboeken. Ternaatse Cora coras met ordre aan de Extiripateurs en aan de over„ „heeden van de Pallas om elkender mactale muetueele assestentie te be„ „wijzen, daar het denoodsakelijkheid mogt koomen te vorderen teevens zorgende voor de goede besorging onser brieven voor Ambon en Banda. Ternaatse 8. 21
English
Content of a letter found at Oubij is communicated to the king of Tidor, but he makes little fuss of it. for somewhat calmer weather and to cross over to Manado to transport the Fiscal, as well as Resident Wentholt and his family, who have indeed finished settling their affairs at this Main Office. The restoration of the young king, recommended under threat to us by those of the Hoeckums faction in their writing mentioned in § 27, concerned His Highness Kamaloedien of Tidor, we thought, too much not to give him notice thereof, which we also did immediately after his arrival in a conference held with the prince, where Captain Commandant Heinrich was also present. The king's consternation was visible enough, but having quickly recollected himself, His Highness related that while at Batavia and not yet appointed, the young king from Ceylon had written something similar to Your High Noblenesses, which had then been mocked, and that he did not now wish to trouble himself about something of which the as good as abandoned Prince Noeckoe did not even have knowledge, since all that was done in his name arose from the intrigues of his wife, and this was not yet enough to trouble him about anyone in the world, The king was so assured, and the Shahbandar Goela Manis, who recently returned from Maba, had informed him so well that nothing would be undertaken against the Company itself, that he could quietly reside on Ternate without doubting the safety of our Europeans on Tidor for a moment, at the head of whom he wished to place himself, not to leave them except at the cost of his life. but that he was afraid of the doings of fully 1000 Ternate Alfurs, who, leaving behind their wives and children in the settlements of Galella, Tobello, etc., and thus according to His Highness's contention with the prior knowledge of the king of Ternate, had defected to Prince Noeckoe and adhered to the rebel's party in order to dethrone him, Kamaloedien; that the enemy seen at Oubij was aimed not at the Company, but at Zulla; for Ceram, the sons and brothers of Noeckoe wanted to appoint four new kings in the Moluccas, of whom one on Makian, and in which the Ternate Alfurs would surely assist them; of these he was afraid, but of no other enemies in the world. The ministers state their opinion. The king of Tidor suspects the Ternate prince. § 33: The king of Ternate cannot permit a thousand Alfurs to become auxiliaries of Noekoe without exposing his own states situated on the backside of Halmahera to being invaded by his natural enemies and neighbors, the Tidorese; he could do so all the less after it came to his knowledge that the adherents of Noeckoe, mostly Tidorese, Papuans, and Cerammers, want to overwhelm the best of his subordinate islands, the Sula Islands, and he has known this for a long time, because his hereditary enemies forged that design even before the year 1783 and would certainly have carried it out if their pirate fleet sent there had been victorious. The king of Tidor at that time had, in that critical period, a party of Alfurs with him in his residence Soasio. Had the king of Ternate sent them there? By no means: they had been incited by the Tidorese the year before, together with the Alfurs of Sahoe, against their lawful lord and master. There was now an opportunity for this, after the king, who had only recently come to the government, wished to be obeyed and to execute punishments on the resisters of his orders, while on Tidor they were free to undertake anything with impunity; they never however could have soiled their hands in the blood of some as innocent as defenseless Europeans shed there, but immediately after that dreadful event retreated to Ceram and have since continued plundering under the name of Noeckoe, without leaving their wives and children behind, which goes against their custom and is presently just as little the case with the defected Alfurs of Galela, Tobello, and Tobaro, who together do not even make up 400 souls and are the same who attacked the Makianese in the Guraici Islands and likewise carried off the Sulanese found there, which turns out very much to the advantage of the king of Ternate. § 34: In order to make that prince suspected by us and to give force to his assertions, His Highness Kamaloedien of Tidor maintains that the names of the Tidorese chiefs found in the previously cited writing are all fictitious, and that the first-named therein, Lieutenant Hatibie Haffif, properly called Imetti, son of the Ternate Prince Saijhamour who died many years ago, must be regarded as the instigator and correspondent of the king of Ternate; we must, with favorable interpretation, refute this a little and bring to the respected knowledge of Your High Noblenesses that the said Hatibie Hasif, or Ametti, indeed
Dutch transcription
aan den koning van Tidor is „houd van een te oubij gevon„ den brief. dog maakt 'er niet veel werks va. op wat bedaarder weer en naa Manado over te steeken ten overveer van den Eisch, someede van den resident wentholt en familie, die wat daat zijn klaar geraakt met de vereevening hunner zaaken, aan dit Hoofd Comptoir. De ons door den Hoeckums gezinden in hun bij § 27: gementioneerd gecommeeniceerd den in„ schriftuur onder dreigement aangeraaden herstelling van den jonge koning ging zijn Hoogheid Kamaloedien van Tidor, dagt ons, te zeer aan om er hem geen kennis van te geeven, ook hebben wij dat gedaan inmediaat na desselvs opkomst in eene met den vorst gehouden Conferentie waar bij meeede present is geweest er Cappi„ „tein Commandant Heinrich 's konings ontstellenis was zigt„ „baar genoeg dan zig weederom schielijk gerecolleerd hebbende, verhaalde zijn Hoogheid dat wijl te Batavia en nog niet was aangesteld, de jonge Koning uit Ceijlon iets dergelijks aan uwe Hoog Edelheeden geschreeven had, dat toen daar meede de spot gedreeven was en dat hij zig nu niet ontrusten wilde om iets, waar van de zoo goed als verlaten Prins Noeckoe, niet eens kennis droeg, wel al het gunt nog of zijn naam geschiedde, uit de intrigues van zijn vrouw voor kwam en dit nog niet genoeg was om hem op iemand ter §: 32: De koning was zoo verseekerd en de Jongst van Mecoul gerever„ „teerde Saband haar Goela manis had hem zo wel geinformeerd dat teegen de Compagnie zelve niets zoude ondernoomen worden, dat hij gerust op Ternaten zoude kunnen verblijf houden zong der de vijligheid onser Europeesen op Tidor een oogenblik in twijffel te trekken, aan 't Hoofd van dewelke hij zig andere stel„ len wilde, om derselve niet, dan ten koste van zijn Leeven, te verlaaten. wereld te ontrusten, maar dat hij bevreesd was, voor de gedoen„ „tens van wel 1000: Ternaatse Alfoeren, die met agterlating Hunner vrouwen en kinderen in de Negorijen van Galella, Tobello, enz: onz: en dus naar zijn Hoogheids sustenue met voorkennis van den koning van Ternaten naar Prins Noeckoe waaren uitgewee„ ken en de partij van den rebel aankleefden om Hem Kamaloedien te detroeneeren: dat de op oubij gesiene vijand liet niet op de Compagnie, maar op zulla had gemunt; want Ceram de zoonen en Broeders van Noeckoe vier Nieuwe Koningen in de Moluccos, waar van een op Macquian wilden aanstellen en waarin de Ternaatsche Alfoeren hen zeekerlijk zoude bijstaan voor deesen was hij bevreesd dog voor geen andere vijanden. wereld § 33: de ministers zeggen hun gevoelen. De koning van Tidor houd den Ternaatsen vorst verdagt. § 33: De koning van Ternaten kan aan geen duizend Alfoeren permit„ „teeren dat Auzilairer van Noekoe worden, zonder zijneeigen aan de agterkant van Halmaheira geleegen staaten te exponeeren dat geinvadeerd worden door zijne aangebooren vijanden en Nabuuren, de Tidoreesen, hij heeft het te minder kunnen doen na dat hem ter kennis gekoomen is dat de advrenten van Noeckoe, mees„ tendeels Tidoreese, Papoen en Cerammers de beste zijner onderhoorige Eijlanden, de Jullase, willen overweldigen en dit heeft hij lange tijd geweeten want zijner Erp- vijanden dien toe leg al voor 't jaar 1783: hebben gesmeed en gewis ter uit voer hadden gebragt, bij aldien derselver dit heen gesonden roofvloot vietorieus waar geweest de toenmalige konin van Tidor lad in, dat tijds gewigt een Partij Alfoeren bij zeg in desselvs residentie plaats soa„ „sio had de koning van Ternaten de zelve daar gesonden! geensins: zij waaren het jaar bevoorens, nevens de Alfoeren van Sahoe teegen hunnen wettigen Heer en meester door de Tidoreesen op gerokkend: hier toe was nu kans, na dat de tien maar korteling aan de regen „ring gekomen koning gehoorzaamd wilde weesen en strafoekenen op de weederstreevers zijner ordres, terwijl hun op Tidor vrij stond alles straffeloos te onderneemen; zij hebben egter nimmer kunne hadden bezoedeld in het aldaar vergoeten bloed van eenige §34: Om dien vorst bij ons verdagt te maaken en aan zijne gezegdens kragt bij te zetten, wil zijn Hoogheid Kamaloedien van Tidor dat de naamen der in het vooren aangehaald schriftuur gevonden wordende Tidoreese hoofde, alle gefingeerd zijn en dat de daarbij eerstgenoemde Luitenant Hatibie Haffif, eigenlijk imetti gend„ zoon van den veelen jaaren herw„s overleeden Ternaatse Prins Saijhamour voor den aanlegger en Correspondent van den koning van Ternaten moet worden aangesien; wij moeten dit, onder guns„ „tige wel duiding, een weinig weeder leggen en ter g'eerde kennis van uwe Hoog Edelh: brengen dat gem: Hatibie Hasif, of Ametti, zoo onschuldige, als wierloose, Europeaanen maar zijn terstond naa die ijzelijke gebeurtenis naa Ceram geweeken en hebben zee„ dert onder de naam van Noeckoe al voortgeroofd, zonder hunne vrouwen en kinderen agterweegs te laaten, 't gunt teegen hunne gewoon„ te strijd en tanst even min plaats vind bij de uitgeweeken Alfoeren: van Galellen, Tobello en Tobaro, die te zamen nog geen hoo: koppen uitmaaken en de zelvde zijn, die de Macquianders in de gorait„ sche Eilanden bestooken en de daar gevonden Jullaneesen even goed vervoerd hebben, 't gunt zeer ten voordeele komt voor den koning van Ternaten. zoo inderdaad 84
English
And who thinks on his part that his High Honour of Tidor does not act uprightly. Section 36: Thoughts of the ministers on the intentions of the enemies. indeed, the Ternatean Prince and Brother is of Prince Hadertjija, who fled in the Year 1783 with Tidorese Rebels and has since deceased, both having been raised and brought up at the Court of Tidor from their early childhood, so that upon the arrival of the first signatory at the management of affairs in this Government they were already regarded as Tidorese Princes who never appeared at Court in Ternaten or held any esteem there, so that the King of Ternaten, who is already enough of an enemy to the Tidorese, could not possibly collude with someone who, like Prince Ametti, aforesaid, has been taught from his early youth to bear a hostile heart toward the Ternateans. Section 35: The King of Ternaten maintains on the contrary that it is the Tidorese who disturb his Alifurus and collude with them, and he thinks he will soon be able to produce convincing evidence in this regard, contenting himself for the present with the report given here by his Dodinga Chiefs on the 17th of this month and attached hereto, according to which Three Maba Corocoro vessels passed the Strait of the Bobane against their will, after the aforementioned Tidorese Chief Boelange had previously declared that he was acting in the Name of his king; his Tidorese Highness denies it to the We have deemed this somewhat long digression necessary in order to give Your Highest Honours as clear an idea of matters as reasonably possible, and not to place the king of Tidor in a bad light; we believe rather that this king, being stirred up by his Court grandees, too easily gives credence to their tales that instill in him more and more hatred toward the Ternateans, and that the followers of Nuku, who are all vagabonds, now that no warships are seen in these quarters any longer and no Expeditions against Aru, Goram and Ceram are being undertaken, wish to seize the opportunity to continue and extend their piracy. They will Governor and excuses the so-called envoy, saying that he must have been ignorant of the order established in the year 1784 and, NB, having been in force ever since, that no Tidorese may take his route through said Strait on Bachian without prior knowledge and written permission from the kings and from the Governor. It is granted free of charge and, whenever someone accompanies the Passenger on behalf of the king of Ternaten to Kau, is very useful to prevent intrigues with the Alifurus there, which is why Your High Honours were also pleased to approve that order. Governor the 23 The ministers are uneasy. wishing to visit the gold mines of Gorontalo and Manado. obtain no great plunder there, because the people of Gorontalo, not yet properly recovered from the smallpox, have likely not yet resumed mining, and we judge the fort of Gorontalo to be strong enough against that kind of pirates to keep them outside the residency, assuming that the people of Gorontalo place some value on their own Lives and possessions: Section 37: We cannot disguise, however, that the unrestrained animosity of the king of Tidor toward the Ternatean troubles us greatly; the king of the latter-mentioned Realm knows better how to restrain himself, although when he appears together with his Antagonist at this Castle to attend one or another solemnity, which however rarely happens twice a year, being in high spirits, he cannot refrain from inviting the latter, who consumes nothing other than sagoweer, to also take Dutch wine, as his Highness calls it, and from giving the Tidorese a few broadsides, such as that he would immediately have the head struck off any of his subjects who sold spices to foreign Nations without awaiting the consent of the Company for this, that he would rather go against the ordinances of the Prophet and drink with the Dutch than do that for which he deserved to be exiled, that being a king he was nonetheless a human being and thus subject to error, but was incapable of betraying the Company, that through its power he was able to make his Princes and principal grandees of the realm go about in European clothes with Real gold, whereas those of the Tidorese King appeared in false galloons; then, since on such occasions the Governor is always present and between both of them, he seeks, for the moment, to pass it off as merriment, and subsequently does not fail to hold before the king, once returned to his senses, such an impermissible outburst and the detrimental consequences that might result from it; whereupon the prince immediately confesses guilt, but he of Tidor does not for that reason forget or forgive; it is best, then, to avoid letting these two antagonists come together in the same company where it can be decently avoided, and this is our firm resolve and, if the two Nations have not yet come to blows, but 1
Dutch transcription
En die meend wederom dat zijn Hoog E: van Tidor niet opzegt handeld. § 36: gedagten van de ministers op 't suije der vijanden. in derdaad, den Ternaatse Pins en Broeder is van den A„o 1783: met Tidoreese Rebellen voortvlugtig geraakten en zeedert overleeden Prins Ha dertjija, beide van kinds gebeente of aan 't Hof van Tidor opgevo en groot gebragt, zodanig dat zij met de komst van den eersgetee kende aan de maneance van zaaken in dit Gouvernement reeds als Tidoreese Princen wierden aangemerkt die in Ternaten nimmer ten Hove verscheenen op daar in eenig aansien waaren zoo dat de koning van Terwaten, die zoo al genoeg een vijand van de Tidoreesen is, dat het onmogelijk kan aanleggen met iemand die, als Prins Ametti, voorn„ van zijn eerste jougd of am geleer is den Ternatanen een vijandelijk hart toe te dragen. §35: De Koning van Ternaten houd daar en teegen dat het de Tidora sen zijn, die zijne Alfoeren de bancheeren en met hen aanleggen en mend dienweegens eerlang overtuigende bewijzen te zullen kunnen produ„ „eeren, zig voor eerst vergenoegende met het door zijne Dodingsche Hoofden den 17: deezer maand alhier gegeeven en deesen bij gevoegjd relaas naar uid van 't welk Drie Mabase Corra Corras de Pas van de Bobanij zijn gepasseerd tegen wil en dank na dat het daar bij gend„ Tidoreese Hoofd Boelange alvorens gedeclareerd had uit Naam van zijnen koning te weezen; zijn Tidoreese Hoogh: ontkend het voor den Wij hebben deeze wat lange uitwijding noodig geagt om aan Hoogst deselve een zoo naa doenelijk klaar denkbeeld van zaa„ ken te geeven, en niet om den koning van Tidor in een kwaad blaad„ „je te brengen; wij gelooven veel éer dat die koning door zij„ „ne Hofs grooten gaande gemaakt te ligt geloop slaat aan hunne hem meer en meerder haat teegen de Ternatanen inboezemende vertelsers, en dat de aanhangers van Noeckoe, die alle vagabonden zijn, na dat geen scheepen van oorlog in dee„ „ze quartieren meer bespeurd en dat geen Expeditien teegen Aroe, Goram en Ceram ondernoomen worden, de kans willen waarnee„ „men om hunne roverije door te zetten en te extendeeren zij zullen Gouverneur en verschoond den zoo gen„de zendeling, seggende dat hij on„ kundig moet zijn geweest van de a„o 1784: gestelde en NB: zeedert gevigeerd hebbende ordre, dat geen Tidorees op Batchiander zijn route door„ „gemelde Cas neemen mog buiten voorkennis en schriftelijke per„ missie van de koningen en van den Gouverneur, deselve word gratis verleend en is, wanneer dan iemand de Passagier van weege den koning van Ternaten naar Cau verseld, zeer dienstig om konkelarijen met de Alfoeren aldaar voor te koomen, waar om uwe Hoog Edelheeden die ordre dan ook hebben ge„ „lieven te approbeeren. Gouverneur de 23 de ministers zijn onge„ rust. de goudmijnen van Gorontalo en Manado willende gaan bezoeken. daar geen groote buit behaalen, door dien de van de kinder ziek te nog niet regt bekoomen Gorontaalders denkelijk als ma niet weeder aan 't mineeren zijn geraakt, en de qual van Gorontalo oordeelen wij voor dat zoort van roovers sterk ge„ „noeg te weezen, om deselve buiten de residente te houden, gesupponeerd dat de Gorontaalders eenige waardij in hun eijgen Leeven en bezettingen stellen: §37: wij kunnen nogtans niet ontveinzen, dat de onbedwongen animositeit van den koning van Tidor teegen den Ternataan ons grootelijks inquirteerd; de koning van laatstgende Rijk weet zig dan beeter te bedwingen schoon slij, bij tijden dat met zijnen Antagomist ter bijwooning van de eere of an„ drie solemniteit te saamen aan dit Casteel verschijnd va egter zelden tweemaal in 't jaar gebeurd, vrolijk zijnde, niet kan nalaten der zelven, die anders dan saguwreer ge„ bruikt, te inviteeren om ook Hollandsche wijn, zoo als z: H dien noemd, te gebruiken en den Tidoreesen, eenige schooten anders waters te geeven, zoo als, dat hij den geene zijner onder„ daanen, die specerijen aan vreemde Natien verkogjt, immediant den kop zoude doen springen zonder het consent van de Compagnie hier toe intewagten, hij liever teegen de ordonnantien van den Prop„ heet aanging en met de Hollanders dronk, dan dat geene dead waarom hij verdiende opgezonden te worden dat hij koning zijnde nogtans een mensch en dus aan dwaalen onder heevig, maar onbekwaam was om de Compagnie aftevallen, dat hij door haar vermoogen in staet was om zijne Princen en voor„ „naamste rijksgrooten te doen gaan, Europise kleederen met Egt goud, daar die van den Tidoreesen Koning met valsche galonnen voor de dag kwaamen dan, dewijl bij zulke ge„ leegenheeden de Gouverneur altoos present en tusschen beede is zoo tragt hij zulx, voor het moment, voor een vrolijkheid te doen door gaan en vervolgens niet manqueerd om den weeder tot zijne zinnen geraakten koning eene zoo ongepermitteerde uitspatting en de nadeelige gevolgen die daar uit zoude kunnen resulteeren, voorts houden; als wanneer de vorst inmediaat schuldbeleid, maar die van Tidor vergeet of vergeevt daar om niet; best is dan om die beide ontogonis„ „ten, daar het fatsoenelijk kan vermeid worden, niet in een selvde gezelsch ap bij elk anders te laaten koomen, en dit is ons vast voor„ neemen en, zoo de bij de Natien nog niet hand gemeen geworden, maar 1